Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1801

◄ |
18. Johrhunnert |
**19. Johrhunnert**
| 20. Johrhunnert
| ►

◄◄ |
◄ |
1797 |
1798 |
1799 |
1800 |
**1801**
| 1802
| 1803
| 1804
| 1805
| ►
| ►►

| 1801 in annere Klenners |
| --- |
| Ab urbe condita | 2554 |
| Armeenschen Klenner | 1249–1250 |
| Äthioopschen Klenner | 1793–1794 |
| Badi-Klenner | -43–-42 |
| Bengaalschen Klenner | 1207–1208 |
| Berber-Klenner | 2751 |
| Buddhistischen Klenner | 2345 |
| Burmesischen Klenner | 1163 |
| Byzantinschen Klenner | 7309–7310 |
| Chineeschen Klenner |
|  – Ära | 4497–4498 oder 4437–4438 |
|  – 60-Johr-Zyklus |
Metall-Aap (庚申,
57)– Metall-Hahn (辛酉,
58) |
| Franzööschen Revolutschoonsklenner | *000009IX*–*000010X* 9–10 |
| Hebrääschen Klenner | 5561–5562 |
| Hindu-Klenner |
|  – *Vikram Sambat* | 1857–1858 |
|  – *Shaka Samvat* | 1723–1724 |
| Iraanschen Klenner | 1179–1180 |
| Islaamschen Klenner | 1215–1216 |
| Japaanschen Klenner |
|  – Nengō (Ära): | Kansei 13–Kyōwa 1 |
|  – Kōki | 2461 |
| Koptischen Klenner | 1517–1518 |
| Koreaanschen Klenner |
|  – *Dangun-Ära* | 4134 |
|  – *Juche-Ära* | -110 |
| Minguo-Klenner | -110 |
| Olympiaad von de Neetied | *N/A* |
| Seleukidischen Klenner | 2112–2113 |
| Thai-Solar-Klenner | 2344 |

## Wat passeert is

* 1. Januar: Dat 19. Johrhunnert fangt an
* 4. März: Thomas Jefferson warrt de nee Präsident vun de USA. He lööst John Adams af

## Boren

* 7. März: Friedrich Christian Marschalck von Bachtenbrock, düütsch Verwaltensbeamter († 1874)
* 21. Juli: Jules Pierre Rambur, franzöösch Entomoloog un Lepidopteroloog († 1870)
* 11. August: Heinrich Adolf von Zastrow, preuß’sch General.
* 14. Oktober: Joseph Antoine Ferdinand Plateau, belgisch-walloonsch Physiker († 1883)
* 3. November: Vincenzo Bellini, italieensch Opernkomponist († 1835)

## Storven

* 25. März: Novalis, düütsch Schriever vun de Fröhromantik un Philosoph (\* 1772)
* 8. Oktober: Christian Wilhelm Büttner, düütsch Naturforscher un Chemiker (\* 1716)
# 20. Juli

|  |
| --- |
| **Juli** |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

 |

## Wat passeert is

* 1304: De Englänner ünner König Eduard I. nehmt Stirling Castle in Schottland in un kriegt so de Schotten in jem ehren Striet för de Freeheit ünner
* 1944: De Anslag vun'n 20. Juli 1944 up Adolf Hitler sien Leven
* 1965: Willy Dehnkamp warrt de drüdde Bremer Börgermeester na den Tweeten Weltkrieg. Bremer Senat un nee Lannsregeern vun Bremen is de Senat Dehnkamp

## Boren

* 356 v. Chr.: Alexander de Grote, König vun Makedonien († 323 v. Chr.)
* 1304: Francesco Petrarca, italieenisch Dichter († 1374)
* 1829: Joseph Jansen, düütsch Landschapsmaler († 1905)
* 1857: George Thomas Bethune-Baker, engelsch Entomoloog un Lepidopteroloog († 1944)
* 1877: Thomas Crean, irisch Polarforscher († 1938)
* 1886: Raymond Priestley, britisch Geoloog un Polarforscher († 1974)
* 1890: Julie Marie Vinter Hansen, däänsch Astronomin († 1960)
* 1907: Art Jarrett, US-amerikaansch Singer, Jazzmusiker un Schauspeler († 1987)
* 1909: Gerrit Herlyn, plattdüütsch Schriever († 1992)
* 1919: Arnold Fishkin, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1999)
* 1919: Edmund Percival Hillary, niegseelännsch Bargstieger († 2008)
* 1930: Heinz Kubsch, düütsch Footballnatschonalspeler († 1993)
* 1938: Diana Rigg, britisch Film- un Theaterschauspelersche († 2020)
* 1941: Wladimir Afanassjewitsch Ljachow, sowjeetsch Kosmonaut († 2018)
* 1952: Adrian Biddle, britisch Kameramann († 2005)
* 1980: Morten Ågheim, norweegsch Skispringer († 2017)
* 1998: Chantal Hagel, düütsch Footballnatschonalspelerin

## Storven

* 1908: Karl Zoeppritz, düütsch Eerdwetenschoppler un Seismoloog (\* 1881)
* 1931: Herbert Baddeley, engelsch Tennis- un Badmintonspeler († 1872)
* 1973: Bruce Lee, sinoamerikaansch Schauspeler un Kampkünstler (\* 1940)
* 2005: James Doohan, kanaadsch Schauspeler (\* 1920)
* 2022: Bernard Labourdette, franzöösch Radrennfohrer (\* 1946)
# 1446

◄ |
14. Johrhunnert |
**15. Johrhunnert**
| 16. Johrhunnert
| ►

◄◄ |
◄ |
1442 |
1443 |
1444 |
1445 |
**1446**
| 1447
| 1448
| 1449
| 1450
| ►
| ►►

| 1446 in annere Klenners |
| --- |
| Ab urbe condita | 2199 |
| Armeenschen Klenner | 894–895 |
| Äthioopschen Klenner | 1438–1439 |
| Badi-Klenner | -398–-397 |
| Bengaalschen Klenner | 852–853 |
| Berber-Klenner | 2396 |
| Buddhistischen Klenner | 1990 |
| Burmesischen Klenner | 808 |
| Byzantinschen Klenner | 6954–6955 |
| Chineeschen Klenner |
|  – Ära | 4142–4143 oder 4082–4083 |
|  – 60-Johr-Zyklus |
Holt-Oss (乙丑,
2)– Füür-Tiger (丙寅,
3) |
| Franzööschen Revolutschoonsklenner | *00-346CCCXLVI*–*00-345CCCXLV* -346–-345 |
| Hebrääschen Klenner | 5206–5207 |
| Hindu-Klenner |
|  – *Vikram Sambat* | 1502–1503 |
|  – *Shaka Samvat* | 1368–1369 |
| Iraanschen Klenner | 824–825 |
| Islaamschen Klenner | 849–850 |
| Japaanschen Klenner |
|  – Nengō (Ära): | Bunnan 3Bunroku 154–Bunnan 4Bunroku 155 |
|  – Kōki | 2106 |
| Koptischen Klenner | 1162–1163 |
| Koreaanschen Klenner |
|  – *Dangun-Ära* | 3779 |
|  – *Juche-Ära* | -465 |
| Minguo-Klenner | -465 |
| Olympiaad von de Neetied | *N/A* |
| Seleukidischen Klenner | 1757–1758 |
| Thai-Solar-Klenner | 1989 |

## Wat passeert is

* Portugal nümmt dat Königriek Mali dat hüdige Guinea-Bissau weg un maakt dor siene Kolonie Portugees'sch Guinea vun. De blifft bit 1974 bi Portugal.
* 12. Juni: Freden twuschen Öösterriek un de Swiezer Eedgenoten

## Boren

## Storven
# Kim Jong-il

Kim in’n August 2011
Kim (links) in’n August 2011 bi en Besöök in Russland, tohoop mit Dmitri Medwedew
**Kim Jong-il** (koreaansch 김정일; \* 16. Februar 1941 in Wjatskoje; † 17. Dezember 2011) weer en noordkoreaanschen Politiker. He weer de Generaalsekretär von de Koreaansche Arbeiderpartei, Vörsitter von de Natschonale Verdeffenderenskommission un böverst Baas von de Koreaansche Volksarmee. He gell sied de Tied von sien Vader Kim Il-sung sien Dood 1994 de facto as Föhrer von Noordkorea.

Na de offiziellen Angaven, de von de Regeren von Noordkorea kaamt, is Kim an’n 16. Februar von dat Johr 31 na’n Juche-Klenner (1942) op’n Barg Paektu boren worrn. Na Borns buten Noordkorea is he aver al an’n 16. Februar 1941 in Wjatskoje in Russland boren. Sien Vader Kim Il-sung un siene Moder Kim Jong-suk weren to de Tied in’n Wedderstand gegen de Japaansche Herrschop in Korea un weren do in Russland ünnerkamen. De Russen hebbt dormaals in de Geboortsoorkunn den russifizeerten Naam *Juri Irsenowitsch Kim* indragen. Siene Moder is 1949 doodbleven, as Kim Jong-il acht Johr oold weer. In’e School weer Kim von September 1950 bet August 1960 un is denn an’n 25. August 1960 na de 105. Ryu-Kyong-Su-Garrpanzerdivision „Soul“ kamen, wat von de offiziellen Steden in Noordkorea as de Anfangspunkt von Kim sien Songun-Leidlien angeven warrt.

Von September 1960 bet März 1964 hett he an de Kim-Il-sung-Universität studeert. He is an’n 22. Juli 1961 in de Koreaansche Arbeiderpartei intreden un weer von’n 19. Juni 1964 af an in dat Zentraalkomitee aktiv. In’n September 1973 is he as Sekretär von dat Zentraalkomitee wählt un an’n 13. Februar 1974 Maat von dat Politbüro worrn.

Op’n 6. Parteidag von de Koreaansche Arbeiderpartei (10. bet 14. Oktober 1980) is he denn in dat Präsidium von dat Politbüro un as Maat von dat Zentrale Militärkomitee wählt worrn. Bi de Wahlen för dat noordkoreaansche Parlament in’n Februar 1982 hett he denn en Seet wunnen. In’n Mai 1990 hebbt se em as Viez-Vörsitter von de Natschonale Verdeffenderenskommission wählt un an’n 24. Dezember 1991 as böverst Baas von de Koreaansche Volksarmee. An’n 9. April 1993 denn is he de eerste Vörsitter von de Natschonale Verdeffenderenskommission worrn.

As Generaalsekretär von de Koreaansche Arbeiderpartei is he an’n 8. Oktober 1997 wählt worrn.

An’n 19. Dezember 2011, Klock dree GMT, hett de noordkoreaansche Narichtenagentur KCNA mellt, dat Kim an’n 17. Dezember morgens bi en Reis mit’n Tog en Hartinfarkt kregen hett un dor halvig acht bi doodbleven is.

## Priesen un Ehren

De Blomensoort Kimjongilie hett 1988 na Kim Jong-il ehren Naam kregen.

## Weblenken

 **Kim Jong-il**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.
# Akzent (Spraakwetenschop)

|  |  |
| --- | --- |
| IPA-Teken | ˈ◌ |
| IPA-Nummer | 501 |
| IPA-Teken-Beschrievsel |  |
| Unicode | U+02C8 |
| X-SAMPA | `"◌` |
| Kirshenbaum | `'` |

|  |  |
| --- | --- |
| IPA-Teken | ˌ◌ |
| IPA-Nummer | 502 |
| IPA-Teken-Beschrievsel |  |
| Unicode | U+02CC |
| X-SAMPA | `%◌` |
| Kirshenbaum | `,` |

**Akzent**, ook de **Betonen** oder **Klemmtoon**, betekent de Phonologie ene Sülv binnen een Woord, de starker betoont oder mit meer Nadruck spraken warrt. De Sülv mit Akzent betoont de verscheden Spraken weltiwed op ünerscheedliche Aard un Wies: De Sülv kann luder uutspraken warrn, de Vokaal kann länger sien oder de Toonhöögd kann sik wanneln.

De Akzent op Sülven binnen een Woord heet **Woordakzent**. Een Deel Spraken hebbt enen fasten Akzent. Dat will seggen se betoont in enen Woord mit meer as een Sülv jümmers ene bestimmte Sülv. So sitt de Akzent op Poolsch jümmers op de vöörletzte Sülv, op Finnsch is jümmers de eerste Sülv betoont. Anner Spraken so as Engelsch oder Russisch hebbt enen lexikaalschen Akzent. Dat will seggen de Akzent hangt nich van ene Sülv eer Positschoon af, man is för jeed Woord för sik fastleggt.

## Footnoten

## Weblenken

* "Feet and Metrical Stress", *The Cambridge Handbook of Phonology*
* "Word stress in English: Six Basic Rules", *Linguapress*
* *Word Stress Rules: A Guide to Word and Sentence Stress Rules for English Learners and Teachers*, based on affixation
# Vatikaanstad

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

**Civitas Vaticana**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Flagg) | (Wapen) |

 |
| Wahlspröök: *keen Motto* |
| Natschonalhymne: Inno e Marcia Pontificale |
|  |
| **Hööftstadt** | Vatikaan |
| **Gröttste Stadt** |  |
| **Amtsspraak** | Italieensch, Latiensche Spraak |
| **Regeren** Paapst | Papsttum, Theokratie, konstitutionelle Monarchie Raffaella Petrini |
| **Grött**  • Allens  • Water (%) |   0,49 quadratkilometer km² ? % |
| **Inwahnertall**  • Inwahnerdicht |   /km² |
| **Geldsoort** | Euro (`[[ISO 4217|]]`) |
| **BBP** | $ ()

```
$ je Kopp
```
 |
| **Tietzoon** | Middeleuropääsche Tied, UTC+1, Europe/Vatican (UTC)  |
| **Internet-TLD** | .va |
| **ISO 3166** | VA |
| **Vörwahl** | `++379` |
|  |

De **Vatikaanstad** is dat lüttkeste Land up de Eer. Dat is en Monarkie mit den Paapst as Monark, wat in’n Süüden vun Europa midden in’ne Stadt Rom liggt. Vatikan heet ook „Karkstaat“. In’n Vatikan is de gröttste Kark up de Eer - de Pedersdom.

## Spraken

Amtsspraak is Latiensch. De (knapp 1000) Inwahners snackt Italiensch.

Länner in Europa

Albanien | Andorra | Belgien | Bosnien-Herzegowina | Bulgarien | Däänmark | Düütschland | Eestland | Finnland | Frankriek | Grekenland | Iesland | Irland | Italien | Kosovo | Kroatien | Lettland | Liechtensteen | Litauen | Luxemborg | Malta | Moldawien | Monaco | Montenegro | Nedderlannen | Noordmakedonien | Norwegen | Öösterriek | Polen | Portugal | Rumänien | Russland | San Marino | Serbien | Slowakei | Slowenien | Spanien | Sweden | Swiez | Tschechien | Ukraine | Ungarn | Vatikaanstad | Vereenigt Königriek | Wittrussland | Zypern

**Afhängige Rebeden:** Färöer | Gibraltar | Guernsey | Isle of Man | Jan Mayen | Jersey | Spitzbargen
# 1. August

|  |
| --- |
| **August** |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

 |

## Wat passeert is

* 30 v. Chr.: Octavian treckt in Alexandria in. Marcus Antonius maakt sik sülms an de Siet.
* 1834: In dat Brittsche Empire tritt dat Slavery Abolition Act in Kraft. Dor warrt de Slaveree in de meisten Länner vun dat Empire mit afschafft.
* 1900: De düütsch Footballvereen Borussia Mönchengladbach wurrd grünnd.
* 1914: Dat Düütsche Riek verklaart den Krieg an Russland. De düütschen Truppen maakt mobil. Ok Frankriek geiht bi un maakt sien Truppen mobil
* 1945: De Senat Vagts ünner Börgermeester Erich Vagts mutt in Bremen Bott geven
* 1945: Wilhelm Kaisen vun de SPD warrt Bremer Börgermeester. Mit em geiht de eerste Senat Kaisen in dat Amt

## Boren

* 10 v. Chr.: Claudius, Kaiser vun dat Röömsche Riek († 54 n. Chr.)
* 1885: George de Hevesy, ungaarsch Chemiker un Nobelpriesdräger († 1966)
* 1887: Robert Schraudolph, düütsch Maler († 1978)
* 1921: Günter Fuhlisch, düütsch Orchesterbaas un Basuunist († 2013)
* 1924: Georges Charpak, franzöösch Physiker un Nobelpriesdräger († 2010)
* 1945: Douglas Dean Osheroff, US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger
* 1948: Rainer Schmidt, Skispringer ut de DDR
* 1971: İdil Üner, düütsch-törksche Schauspelersche un Singersche
* 1978: Björn Ferry, sweedsch Biathlet

## Storven

* 30 v. Chr.: Marcus Antonius, röömsch Militär un Politiker
* 1825: Georg Gröning, Bremer Börgermester (\* 1745)
* 1843: Karl Friedrich Arend Scheller, plattdüütsch Spraakforscher (\* 1773)
* 1867: Christian Wilhelm Lindemann, düütsch Jurist un Minister vun dat Königriek Hannover (\* 1798)
* 1869: Alexine Tinne, nedderlannsch Opdeckerin (\* 1835)
* 1923: Horace Parnell Tuttle, US-amerikaansch Astronom (\* 1837)
* 1947: Ehrhardt Post, düütsch Schachmeester un -funktschonär (\* 1881)
* 1971: Charles Hesse, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen (\* 1901)
* 1985: Sam Wooding, US-amerikaansch Jazzmusiker (\* 1895)
* 1995: Martha Genenger, düütsch Swemmerin (\* 1911)
* 2009: Corazon Aquino, philippiensche Politkersche un Präsidentin (\* 1933)
* 2024: Jürgen Ahrend, düütsch Örgelbauer (\* 1930)
# Amoebozoa

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*
*Arcella* sp.
De **Amoebozoa** sünd en Stamm vun Protozoa. De meesten Orten sünd Eenzeller, to'n Bispeel de Oort *Amoeba proteus*. Amoebozoa höörn to dat Riek vun de Protisten.

De meesten Amoebozoa hebbt Mitochondrien.

* Cavalier-Smith, T. & Chao, E. E. (1996). Molecular phylogeny of the free-living archezoan Trepomonas agilis and the nature of the first eukaryote. Journal of Molecular Evolution 43: 551-562.
* Cavalier-Smith, T. (1998). A revised six-kingdom system of life. Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society 73: 203-266.
* Baldauf, S. L. et al. (2000). A kingdom-level phylogeny of eukaryotes based on combined protein data. Science 290: 972-977.
* José F. Fahrni et al. (2003). Phylogeny of Lobose Amoebae Based on Actin and Small-Subunit Ribosomal RNA Genes. Molecular Biology and Evolution 20(11): 1881-1886.
# Allel

En **Allel** (vun’t gr.: αλλήλων, *allélon* „eenanner“, „gegensietig“) is een mögliche Utprägen vun en Gen, dat sik an en sünnere Steed (*Locus*) op en Chromosom finnt.

William Bateson beschreev 1902 in „Mendel’s Principles of Heredity“, dat dat in elk Zell twee ünnerscheedlich Varianten vun de Arvfakters gifft. Dat tweete Element hett he *Allelomorph* nöömt, wat dat greeksche Woort för „Annere“ is, un hett dormit den Begreep Allel prägt.

Allele Genen hebbt lichte Ünnerscheden in de Basensequenz vun de Desoxyribonukleinsüür, so dat dat Gen anners is. En Gen to’n Bispeel, dat för de Klöör vun en Blööt tostännig is, kann in twee verscheden Formen (Allelen) vörkamen un dorför sorgen, dat de Blööt mol root un mol witt is. Man snackt den ok vun dat rode oder vun dat witte Allel. Kann aver ok wesen, dat mehr as blots twee Oorden vun dat Gen vörkamt. Dat bedüüt, dat mehr as twee Allelen an en Gensteed vörkamen künnt. In so en Fall snackt man vun multiple Allelie. Ok Utprägen vun Genen mit Mutatschonen, de villicht en Funkschoonsverlust vun’t Gen utlösen kann, warrt as Allel betekent. Man, disse Allelen kriegt tomeist ’n beten wat annern Naam, dormit man dat vun’t Wildtyyp-Allel ünnerscheden kann.

En Bispeel gifft dat bi de Bloodgruppenegenschoppen: De Allelen för de Bloodgruppen A, B un 0 beschrievt ok verscheden Tostännen vun’t Bloodgruppen-Gen. Man, hierbi sünd de Genen, de för’t Stüern vun de Antigen-Billn verantwoortlich sünd, över mehrere Chromosomen verdeelt.

Wieldat de Minschen en dubbelten Satz vun Chromosomen hebbt, kann elk Minsch op sien diploiden Zellen op de beiden homologen Chromosomen an’t bedrapenen Genoort twee ünnerscheedliche Allelen vun en Gen hebben oder ok twee lieke. Bi den eersten Fall snackt man vun Heterozygotie, de annere Fall warrt Homozygotie nöömt. Dat gellt so ok för all anneren diploiden Leevwesen.

Bi de japaansch Wunnerbloom verhollt sik beid Allelen för de Blöötklöör intermediär. Dorüm kummt dat hier to dree ünnerscheedlich klöörte Blöden. Hett de Plant twee glieke Allelen för de rode Blööt (homozygot Tostand), denn kriggt se en rode Blööt. De annere homozygote Tostand is mit twee witte Allelen, wobi denn en witte Blööt bi rutkummt. Man, wenn twee ünnerscheedliche Allelen tohopenkamt, denn warrt dorut en rosa klöörte Blööt. Dat warrt as intermediären Arvgang betekent.

Faken is aver een vun de Utprägen in de Laag annere Allelen to ünnerdrücken. Man seggt, dat Allel is dominant, wiel dat, wat ünnerdrückt warrt, as rezessiv betekent warrt. Mitünner warrt ok beide ünnerscheedlichen Allelen gliekweertig blangen’nanner utprägt, as dat to’n Bispeel bi de Bloodgrupp AB is. In den Fall snackt man vun Kodominanz.

## Kiek ok

* Verarven (Biologie)
* Polymorphismus

* Mendel’s Principles of Heredity vun William Bateson in’t Faksimile
* Jürgen Groth: *Meine Moleküle. Deine Moleküle. Von der molekularen Individualität*. Rhombos-Verlag, 2004, ISBN 3-937231-47-1

* ALFRED: The ALlele FREquency Database – engelschspraakig Websteed to de Männichkeit vun Allelen in defineerte minschliche Populatschonen
# Holt (Bostoff)

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

Holt (een Ruummeter)
**Holt** (*n., pl. Hölter*) is de Beteikend för all dat wat hatt is an Bööm un Strüker, also all dat wat inwenniglich vun de Bork bi Boomstamm un Twiegen is. Man kann ok so seggen, all dat, wo sik Lignin in de Zellen vun de Bööm fastsett hett.

Jenadem de Minsch dat Holt nütten deit, gifft ünnerscheidlik Nomens dorför: Wenn dat Holt to’n Boen bruukt ward, wie Balken, Stänners, Sporen usw., denn heet dat Boholt. Wenn dat Holt för Möbels, wie Stöhl, Disch un Schäpp, brukt warrn sall, denn heet dat Möbelholt. Wenn dat Holt to’n Inböten hernohmen ward, denn seggt’n Füürholt.

Ünnerscheeden dart’n dat Holt, jenadem vun welken Boom, oder vun welke Boomgatten dat koomt: Nadelholt is dat Holt vun Nadelbööm wie t.B. Fuhren, Dannen oder Lierken. Loofholt is dat Holt vun Loofbööm wie Eken, Böken, Barken, Wieden usw.

## Weblenken

 **Holt (Bostoff)**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.
# Koorn

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*
Verscheden Koornsoorten un Brood
**Koorn**, ook **Kuurn**, **Kaurn** oder **Koren**, in’n nederlandsch Nedersassisch ook **Graan**, is’n Antall Aarden Gräsen, de in de Buerie as eetbare Saden oder Früchte anbaut wörden un betekent in’n Plattdüütschen meest Aarden as Weten, Roggen oder Garsten. Koorn is weltwied de belangriekste Born för Eten. Koorn find sik in Brood un anner Eten, dat uut Meel maakt is. Bovento betekent Koorn ook Aarden as Riest oder Mais un was al so 7.000 Jaar sied de Neolithsche Revolutschoon bekend.

Koorn is riek an Koolhydraten. Daar bint uk verschillene Deren, de Koorn eten, to’n Bispeel Vugels, Kiepen, Müsen oder Insekten. In Levensmiddelindüstrie wörd der in Hundenfodder ok fake Koorn verwarkt.

Buukweite un Quinoa wörden as Kültüürplant wel ook to’n Koorn erekend, man dat bint se niet. ’t Bint gien Gräsen un selvs gien Gräsen, mer ’n Aard üüt de Dusenknoopfamilie un de Amarathfamilie.

## Koornsoorten

1: Rogge, 2: Haver, 4: Harde Weite, 5:
Enkele Aarden Koorn bint:

* Garste
* Gierst
* Haver
* Mais
* Rogge
* Weite
* Weitenrogge
* Riest
* Dinkelweite
* Emmerweite

## Literatuur

* Meinolf G. Lindhauer, Klaus Lösche, Thomas Miedaner (Ruutgever): *Warenkunde Getreide. Inhaltsstoffe, Analytik, Reinigung, Trocknung, Lagerung, Vermarktung, Verarbeitung*, Agrimedia, Clenze 2017, ISBN 978-3-86263-003-5.
* Peter Erling (Ruutgever): *Handbuch Mehl- und Schälmüllerei.* 4. Auflage, Erling Verlag, Clenze 2019, ISBN 978-3-86263-127-8.
* Walter Aufhammer: *Rohstoff Getreide. 131 Tabellen.* Ulmer, Stuttgart 2003, ISBN 3-8001-4194-9.
* Burghard Kirsch: *Fachkunde Müllereitechnologie. Werkstoffkunde. Ein Lehrbuch über die Zusammensetzung, Untersuchung, Bewertung und Verwendung von Getreide und Getreideprodukten.* 8. Auflage, Bayerischer Müllerbund, München 2016, ISBN 978-3-9812436-6-6.
* Hansjörg Küster, Nicolette Waechter (Ruutgever): *Korn. Kulturgeschichte des Getreides.* Pustet, Salzburg un München 1999, ISBN 3-7025-0404-4.
* Loren Cordain: *Das Getreide. Zweischneidiges Schwert der Menschheit.* Novagenics, Arnsberg 2004, ISBN 3-929002-35-3.
* Thomas Miedaner, Friedrich Longin: *Unterschätzte Getreidearten – Einkorn, Emmer, Dinkel & Co.* Agrimedia, Clenze 2012, ISBN 978-3-86263-079-0.
* Hansjörg Küster: *Am Anfang war das Korn. Eine andere Geschichte der Menschheit.* C. H. Beck, München 2013, ISBN 978-3-406-65217-2.

## Nettverwiese

 **Koorn**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

* De wichtigsten Koornsoorten in’n Överblick (hoogdüütsch)
* Korn in de bioloogsche Sekerheidsunnersöök (hoogdüütsch)
* Produktschoonsstatistik van de FAO(hoogdüütsch)
* GMF Mehlreport mit Talen van 2008 (PDF-Datei; 205 kB, hoogdüütsch)

* deri-je.nl - Thema Koorn (nederländsch)
# Alaska

Dit Woort hett noch annere Bedüden: kiek dorför ünner Alaska (Mehrdüdig Begreep).

**Alaska** is de noordlichste Bundsstaat vun de USA. He is dor an'n 3. Januar 1959 as de 49. Bundsstaat hento kamen. In Alaska leevt hüdigendags 663.661 Inwahners up 1.717.854 km². Dat sünd 0,39 Inwahners/km². De Staat is wichtig för de Öölindustrie.

## Politik

Alaska is opdeelt in 16 Kreise (Boroughs). Vun wegen dat Alaska so dünn besiedelt is, sünd grote Rebeden vun Alaska (anners as in all de annern Bundsstaten vun de USA) nich Deel vun en Kreis. Dit Rebeet is de Unorganiseert Kreis (*Unorganized Borough*). He is wedder ünnerdeelt in ölven Zensusrebeden (*Census Areas*), de aver nich vun’n Bundsstaat Alaska opstellt warrt, man vun dat US-Zensusbüro. Disse Rebeden hebbt ok blots Bedüden för statistische Fragen. De Rechten un Plichten, wat ans de Kreise tofallt, öövt de Staat Alaska sülvens ut.

## Boroughs

|  |  |
| --- | --- |
| * Borough Oost-Aleuten
* Anchorage
* Bristol Bay Borough
* Denali Borough
* Fairbanks North Star Borough
* Haines Borough
* Juneau
* Kenai Peninsula Borough
 | * Ketchikan Gateway Borough
* Borough Kodiak-Eiland
* Lake and Peninsula Borough
* Matanuska-Susitna Borough
* Borough Noordafsiet
* Noordwest-Arktisch Borough
* Sitka
* Yakutat
 |

## Zensusrebeden

|  |  |
| --- | --- |
| * Zensusrebeet West-Aleuten
* Zensusrebeet Bethel
* Zensusrebeet Dillingham
* Zensusrebeet Nome
* Zensusrebeet Prinz-vun-Wales-Eiland/Ketchikan Butenland
* Zensusrebeet Skagway-Hoonah-Angoon
 | * Zensusrebeet Fairbanks Süüdoost
* Zensusrebeet Valdez-Cordova
* Zensusrebeet Wade Hampton
* Zensusrebeet Wrangell-Petersburg
* Zensusrebeet Yukon-Koyukuk
 |

US-Bundsstaten

Alabama |
Alaska |
Arizona |
Arkansas |
Colorado |
Connecticut |
Delaware |
Florida |
Georgia |
Hawaii |
Idaho |
Illinois |
Indiana |
Iowa |
Kalifornien |
Kansas |
Kentucky |
Louisiana |
Maine |
Maryland |
Massachusetts |
Michigan |
Minnesota |
Mississippi |
Missouri |
Montana |
Nebraska |
Nevada |
New Hampshire |
New Jersey |
New Mexico |
New York |
North Carolina |
North Dakota |
Ohio |
Oklahoma |
Oregon |
Pennsylvania |
Rhode Island |
South Carolina |
South Dakota |
Tennessee |
Texas |
Utah |
Vermont |
Virginia |
Washington |
West Virginia |
Wisconsin |
Wyoming