Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hardware

Mainboard
De **Hardware** is allens vun een Reekner oder anner elektronschen Maschin, wat een anfaaten kann. Dat is to den Ünnerscheed vun de Software, de seggt, woans de Hardware arbeeden schall.

Bi een Computer tellt to de Hardware t.B.

* dat Huus
* dat Nettdeel
* dat Motherboard
* de CPU
* de Chipsatt
* de Bus, t.B. PCI-Bus
* de Grafikkoort
* de Soundkoort
* de Kiekschapp-Koort
* de Loopwarken
	+ de Fastplaat
	+ dat Diskettenloopwark
	+ dat CD-ROM-Loopwark
	+ de CD-Brenner
	+ dat DVD-Loopwark
	+ de DVD-Brenner
	+ dat ZIP-Loopwark
* de Tastatur
* de Muus
* de Trackball
* de Bildschirm
* de Drucker
	+ Nodeldrucker
	+ Typenraddrucker
	+ Dintenstrahldrucker
	+ Laserdrucker
* de Scanner
# Compact Disc

De Sied van en *CD*, wat dör en Reekner lesen warrt.
En **Compact Disc** (van Ingelsch *compact disc*, körtweg CD) is en platt un rund Schief, üm dor Daten up to storen. De CD würr in de 70er dör Philips un Sony entwickelt. In de 80er start denn de Massenprodukschoon. Stoort warden köönt up een CD hüüttodaags heel ungliek Sorten van Daten, so as Texten, Musik un anner Kläng. Dat Material, wor CDs af maakt sünd is Polycarbonat-Plastik - 1,2 Millimeter (0,047 inches) dick - mit en Film van Aluminium ümrüm.

Toeerst würren slichts Musik en Kläng up CDs stoort. De CDs würrn vandesterwegen Audio-CDs nöömt. Laterhen würren CDs so maakt, dat dor Daten up stoort warrn köönt för Reekners. In Loop van de Tied güng dat Development jümmerloos förder. 1985 künnen Reekners Daten van de CDs lesen – van desterwegen heet sone CDs denn CD ROMs ( = *CD read only memory*). Van sowat 1990 af künnen Reekners up de CDs ok Daten schrieven – sück CDs heet denn *CD recordable* of körtweg CD-R, wenn een dor bloots eenmal sien Daten up schrieven kann, or *CD rewritable* of körtweg CD-RW, wenn een dor sien Daten en poor Mal achternanner up schrieven kann.

Dor sünd dree ungliek Grötten van CDs up de Markt. De Standardgrött is 120 mm. Dor passt denn sowat 74 – 99 Minüten Musik up, un 650–870 MB Daten. De twee anner Grötten sünd man blots Raritäten. De Mini CD is 80 mm groot, dor kann een sowat 21- 24 Minüten Musik up storen of 185-210 MB Daten. Noch lütter is de *Business card* Grött. Se is en Veerkant van 85 x 54 mm, wor een ümbi 6 Minuten Audiodaten of 10-65 MB anner Daten up storen kann. Dat lütt Gatt in de Midd is ümtrent 1,5 cm wied.
# Twentsch

Dat **Twentsche** is en Subdialekt van't Nedderlandsch-neddersassische, wat en Neddersassisch Dialekt is. Dat Plattdüütsche is ene Regionalspraak in welke Provinzen van de Nedderlannen un de in Twente küert ward.

Dat Nedersassische is een van twee amtliche Regionalspraken in Nedderlaand; 't ward oaveral in Twente küert, skonwal dat in de Region enige verschillen gef, zowel in de Utsproak, als ok in 't Vokabular.

Dat Twentsche, in all siene Varianten, ward, folgens en Ünnersöök van Henk Bloemhoff, ut 2005 (Taaltelling Nedersaksisch), nog van mehr als 60 % van de inwahner küert.

Dat vrogere Van Deinse Institut, wat is opgahn in TwentseWelle in Eansche, sett sik mit de Regionalspraak, Kultur un anner Saken van Twente utenanner.

Westfäälsche Dialektgruppen

Mönsterlänsk |
Ostwestfäälsch |
Süüdwestfäälsch |
Westmönsterlänsk |

**Nedderlandsch-Neddersassische Dialekte**

(faken ok as egene Grupp)

Achterhooksch |
Drenthsch |
Sallandsch |
Twentsch |
Urkersch |
Oost-Veluws |
West-Veluws

Emslänner Platt (faken to’n Noordneddersassischen rekent)

Nedderlandsch-Neddersassische Dialekten

Drentsch |
Achterhooksch |
Sallandsch |
Urkers |
Grunnegs |
Stellingwarfs |
Twentsch |
Veluwsch |
Oost-Veluws |
West-Veluws |
Skokkers (†)
# Mark-Brannenborger Platt

| Brannenborgsch Platt |
| --- |
|
Snackt in | Düütschland Düütschland |
| Klassifikatschoon |
Germaansch
Westgermaansch
Plattdüütsch* Mark-Brannenborger Platt
 |
| Offitschell Status |
| Minnerheden/ Regionaalspraak in | Düütschland Düütschland |
| Spraakkoods |
| ISO 639-3 |
nds |

Dat **Mark-Brannenborger Platt** is en ostnederdüütschen Dialekt von de plattdüütsche Spraak, de vör allen in Brannenborg un Sassen-Anhalt spraken warrt oder spraken worrn is.

## Rebeed

De Noordgrenz to dat Mekelborgsche is groff de Landsgrenz to Mekelborg-Vörpommern bet an de Elv. Op de linke Sied von de Elv höört de Ollmark to dat Märksche. Wieder in’n Süden in Sassen-Anhalt höört dat rechte Över von de Elv to’n gröttsten Deel to dat Märksche. De Süüdgrenz is de sülve as de Süüdgrenz von dat Plattdüütsche. En genaue Grenz lett sik nich mehr angeven, denn al sied Johrhunnerten wiekt dat Plattdüütsche vör dat Hoochdüütsche trüch un hüüd is dat so, dat meist överall, wo Märksch spraken warrt, dat blot noch wenig Lüüd sünd. In’n Noorden mehr un in’n Süden meist gorkeen mehr. In grote Delen vun Brannenborg is de ole plattdüütsche Dialekt dör dat Hoochdüütsch-Brannenborgsche verdrängt, en hoochdüütschen Dialekt, de op de Ümgangsspraak vun Berlin opsett. De Ostgrenz is de Staatsgrenz to Polen. Vör 1945, as de Düütschen ut de poolsch besett Rebeden verdreven worrn sünd, hebbt se ok op de rechte Sied von de Oder, in de Neemark Märksch spraken.

## Ünnerafdelen

Dat märksche Platt lett sik groff indelen in Noordmärksch un Middelmärksch. Dat Süüdmärksche hett al allerhand Kennteken von dat Hoochdüütsche un lett sik in’n strikten Sinn nich mehr to dat Plattdüütsche tellen. To’n Bispeel heet dat dor al *machen* un nich mehr *maken*. De wichtigste Ünnerscheed twischen de dree Delen liggt in de Vokaals *o* un *e* so as in *Koken* un *leef*. Dat Noordmärksche hett *Koken* un *leef*, dat Middelmärksche *Kueken* un *lief* un dat Süüdmärksche hett jüst as dat Hoochdüütsche *Kuchen* un *lieb*. Dat Middel- un Süüdmärksche tekent sik ok dör en groten nedderlandschen Influss ut.

## Grammatik

### Substantiv

| Fall | Eentall | Mehrtall |
| --- | --- | --- |
|  | He | Se | Et | He | Se | Et |
| Nominativ | de Mann | de Fru/Fruu/Fro | dät/det Hus/Huus | de Männer Mannslüüd | de Fruuen/Fruu'n Froonslüüd/Fron'slü | de Hüser |
| Objektiv | den/dänn Mann | de Fru/Fruu/Fro | dät/det Hus/Huus | de Männer Mannslüüd | de Fruuen/Fruu'n Froonslüüd/Fron'slü | de Hüser |

## Weblenken

* Websteed mit Spraakbispelen (hoochdüütsch)

Plattdüütsche Dialektlandschoppen

Brannenborgsch |
Meklenborg-Vörpommersch |
Nedderpreußisch |
Noordneddersassisch |
Oostfäälsch |
Oostpommersch |
Westfäälsch
# Oost-Fläämsch

**Oost-Fläämsch** (up Fläämsch un Nedderlannsch **Oost-Vlaams**) is en Grupp vun Dialekten vun de Nederlannsche Spraak in Belgien un de Nedderlannen. Oost-Flannern in Flannern is dat Rebeet, wo de meisten Lüde leevt, de düsse Dialekten snackt. In de Nederlannen warrt dat blots in Delen vun Seeland sproken. Oost-Fläämsch weer in't Middelöller en Deel vun't Dietsche, wat en Deel vun't Nedderlannsch weer.

Oost-Fläämsch warrt üm Aalst, Beveren, Deinze, Dendermonde, Eeklo (Meetjesland), Gent, Geraardsbergen, Hulst, Lokeren, Ninove, Oudenaarde, Sint-Niklaas, Sluiskil, Terneuzen, Wetteren un Zottegem ümto snackt.

Franzosen, Spanier un Öösterrieker harrn Infloot op't Oost-Fläämsch.
# Epos

Een **Epos** (ooldgreeksch ἔπος épos, plattdüütsch Woord, Vers), öllerweltsch ook **Epopöie**, weer in de Antike tohoop mit Drama un Lyrik een mang dree Litreratuurgenre.

## Literatuur

* Manuel Bauer, Nathanael Busch, Regine T. Reck (Hrsg.): *Texte zur Theorie des Epos.* Reclam, Stuttgart 2015, ISBN 978-3-15-019219-1.
* *Handbuch des frühgriechischen Epos.* 4 Bände von 1979 bis 2010. Band 4, Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2010, ISBN 978-3-525-25529-2.
* Volker Mertens, Ulrich Müller (Hrsg.): *Epische Stoffe des Mittelalters.* Kröner, Stuttgart 1984, ISBN 978-3-520-48301-0.
* Siegrid Schmidt: *Mittelhochdeutsche Epenstoffe in der deutschsprachigen Literatur nach 1945* (= *Göppinger Arbeiten zur Germanistik.* Band 495). 2 Bände. Kümmerle Verlag, Göppingen 1989, ISBN 3-87452-732-8 (in Band 2: Reprint des Artus-Romans *Mummenschanz auf Tintagel* von Wilhelm Kubie aus dem Jahr 1946).

## Footnoten
# Landkreis

Een **Landkreis** (afkört: Lk oder Lkr) - in Noordrhien-Westfalen un Sleswig-Holsteen en **Kreis** (afkött' Kr) - is en Gemeenverband un Rebeetsverband.

Landkreisen in Düütschland
## Organe

Landkreise hebbt dree Rechtssteden:

* de *Kreisdag*, de Volksvertreden vun den Kreis, op fiev Johr wählt (in Bayern op söss Johr)
* de *Landraad* je no Bunnsland als Vörsitter vun den Kreisdag oder vun den Kreisutschuss un Baas vun de Kreisverwalten
* in welke Länners de *Kreisutschuss*.

## Verwalten

To’n Verwalten is in de „Kreisstadt“ en Behöörd (Landraadsamt, Kreisverwalten, Kreishuus etc.) inricht.
Hier hett de Landraad sienen Deenstseet.
För dat Verwalten vun de Finanzen warrt vun den Gemeenen in den Lankreis en Umlaag introcken.

## Opgaven

De Landkreis föhrt Verwaltensgeschäfte, de de Liddmatengemenen (besünners för de lüttjeren) nich allen moken künnt, oder wenn ene eenheitliche Arbeid nödig is.
Dat sünd:

* Sozialhülp
* Apen Neegverkehr för Personen
* Schuul för Natur un Landschop
* Affallbesietigen
* Schuul gegen Füer un Katastrophen
* Gesundheitsweeswark
* Kuntrull bi Levensmiddel
* Föhrerschienweeswark
* Auto tolaten
* Bo un Ünnerholt vun Kreisstrooten
* Dregerschaft von Beroops- und Sünnerschooln
* För lüttjere Gemenen ok Pleeg för junge Lüüd und Bo-Opsicht

## Gemeenen

All Landkreise in Düütschland hebbt en Reeg Gemeenen. De Tall is ganz verschieden un un reckt vun söss in’n Landkreis Ammerland (Neddersassen) bit to 235 Gemeenen (in söven Verbandsgemeenden un een Stadt) in’n Eifelkreis Bitburg-Prüm (Rhienland-Palz)

### Sünnerliche Naams

Welke Gemeenden künnt annere Naams föhren, meisttieds ut de Historie oder vun de Grött; Biespeele: Stadt, Markt, Flecken, Bargstadt usw. Düsse Naams sünd vun’t Recht ahn Bedüden.

### Kreisfre’e Städer

En kreisfre’e Stadt höört to keen Landkreis, dat is en egen Stadtkreis.

## Historie

Rebeden in en Grött vun Landkreisen hüüttodaags werrn in’n Middelöller de Groofschopen. Een Groof hett den Titel an de Kinner verarvt, wörr jümmers sülvstännig un foken bi Kriegen um dat Rebeet oder de Arvschopen. No dat 16. Johrhunnert gääv dat Riekskreise, de meist so groot as nu de Bunnslänner wörrn.

1753 sünd de eersten Landkreisen grünnt worrn, as wi se nu kennt, Altena und Hamm (Westfalen).

In’n 19. Johrhunnert bit no den Eersten Weltkrieg gääv dat in Düütschland so üm 1000 Landkreise. De Grött wöör so, dat de Landraad mit de Peerkutsch an en Dag no de Gemeen hin un torüch föhrn kunnt, da am wiedsten wech wör un dor noch Tied för siene Amtssoken hat hett.

Ok nu is dat bald noch so. Dat Landsverfatensgericht in Mekelnborg-Vörpommern hett in’n Jahr 2007 seggt, dat:
Landkreise so schopen warrn mööt, dat Kreisdagsafordenten dat Ehrenamt richtig maken künnt. Dat Gericht glöövt nich, dat dat in de ne’e groten Landkreise mööglich wöör, ok in den wiedsten Ecken vun den Landkreis doröver to befinnen, ob dor en Stroot boot oder en School inricht warrn mutt.

## Born
# Oslo

| Wapen/Flagg | Koort |
| --- | --- |
|
 |

|  |
| --- |
|  |

 |
| Basisdaten |
|
Kommun Oslo |
| Flach: | 454,12 km² |
| Inwahners: | 717.710 |
| Inwahnerdicht: | 1.580,4 Inwahners pro km² |
| Postleettall: | 0001–1299 |
| Geograafsche Laag: | 59° 55′ N, 10° 44′ O |
| Grenzen bi OSM: | 2775550  |
| Börgermeester: | Eirik Lae Solberg |
| Websteed: |  |
| Koort |

Sicht up Oslo vun de Akershus-Festung in Richtung Fjord
Oslo, sehn ut Richt Ekeberg (2005)
Christiania, sehn ut Richt Ekeberg (1814)
Panorama um 1895
Hansken-Skulptur un dat Theatermuseum, Christiania Torv
 **Oslo** D [ˈɔslo], ['ʊslʊ] oder ['ʊʂlʊ]), vörmals **Christiania** (1624 bit 1924) bzw. **Kristiania** (alternativ Schrievwies van 1877/1897 bit 1924), is de Hööftstadt von Norwegen mit 599.509 Inwahner (Stand 1. Januar 2011) up en Rebeet vun 454 km². De Stadt gleedert sück in 15 Stadtdeelen.
Insgesamt leven in den Osloer Ballungsruum rund 1,9 Millionen Minschen.

## Geografie

De Stadt Oslo liegt in binnerer Fjordlaag un is vun Wald un Fjord umgeven. Se bildt en eegenstännig Provinz un is Verwaltensseet vun de Nahberprovinz Akershus.

## Enkeld Nahwiesen

## Weblenken

 **Oslo**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

* Oslo – Offiziell Siet (norweegsch un engeslch)
* *Oslo, fact and figures* (engelsch, PDF, 216 KiB)
# Benelux

De dree Beneluxlänner.
**Benelux** is een Afkötten för den Sammelbegreep **Beneluxlänner** (ok Beneluxstaaten). Dat sünd de dree Länner **Be**lgien , de **Ne**dderlannen un **Lux**emborg, de ieng tosamenarbeit in de Wertschap, de Kultur un sik no buten hin as een Eenheit verhallt. Dat Miteenanner von de dree Länner warrt dör den Benelux-Verdrag fastleggt.
# Sranantongo

**Sranantongo** is ene Kreolspraak in de Karibik, de to de Westgermaansche Spraken höört. Se is ene vun de wichtigste Spraken in Surinam. Dat is en Mischmasch vun Ingelsch, Nederlannsch un anner Spraken. Dat gifft ok de ingelsche Naam Sranan för disse Spraak. Dat blots 100 000 Minsche dat as Moderspraak hett, heet nich, dat dat nich ene Spraak is, wat de meeste Lü in Surinam küürt.
# Marseille

Dit Woort hett noch annere Bedüden: kiek dorför ünner Marseille (Mehrdüdig Begreep).

| Wapen/Flagg | Koort |
| --- | --- |
|
 |

|  |
| --- |
|  |

 |
| Basisdaten |
|
Bouches-du-Rhône, Arrondissement Marseille, Métropole d’Aix-Marseille-Provence |
| Flach: | 240,62 km² |
| Inwahners: | 886.040 |
| Inwahnerdicht: | 3.682,3 Inwahners pro km² |
| Postleettall: | 13000, 13001, 13002, 13004, 13003, 13005, 13006, 13007, 13008, 13009, 13010, 13011, 13012, 13013, 13014, 13015, 13016 |
| Vörwahl: | 491, 496 |
| Geograafsche Laag: | 43° 18′ N, 5° 23′ O |
| Grenzen bi OSM: | 76469  |
| Börgermeester: | Benoît Payan |
| Websteed: |  |
| Koort |

**Marseille** [maʁ.ˈsɛj is (okzitaansch *Marselha*) is de gröttste Stadt in Okzitanien un de tweetgröttste in Frankriek. Marseille is in den Bezirk Bouches-du-Rhône in de Provence. Marseille hett en groten Hoben un worr vun Greeken grünnt. In Marseille warrt Franzöösch un ok 'n beten Araabsch snackt. Okzitaansch is nich mehr so wichtig.

Marseille is en Partnerstadt vun Hamborg. Se harr 2004 808.700 Inwahners up en Flach van 240,62 km².
# Diesellokomotiv

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  | **Dat lett so, as wenn disse Artikel nich so akraat is as de ween schull.**
Kiek up **Wikipedia:Pleeg**, daar to diskuteren, wat verbetert oder ännert warrn mott. |

En **Diesellokomotiv** is en Iesenbahnfohrtüüch, wat vun en Warmsmotor andreven warrt un in’n Gegensatz to’n Driefwagen keen Lüüd befördern deiht.

De Diesellokomotiv is hüüt de häufigste Art von Lokomotiv, wat eerst 1880 dat erste Scheenenfohrtüüch mit Benzinmotoor bi Hanomag buut worden is. Dat grote Probleem weer de Knööföverdragung; de Dieselmotor kunn nich unner Last starten un löppt blots mit en konstante Dreihzahl. Also bruukt man een Kupplung un een Getriebe. Dat sünd de wichtigsten Arten von Knööföverdragung:

**Dieselmechanisch:** Heer gifft dat, as bi dat Auto, een Getriebe mit Tahnräders un mehrere Gänge. Dat warrt hüüt nich mehr verwendet un gifft dat bloots noch in ole Lüttlokomotiven.

**Dieselpneumaatisch:** Heervun geef dat blots een Lokomotiv, de V3201, wat 1927 buut worden is. Disse Lok haar een groten Propeller, wo de Luft tohopenpresst un in Zilinders drückt hett, as den Damp bi de Damplokomotiv.

**Dieselhüdraulisch:** Dat sünd hüüt de meesten Loks von de Düütsche Bahn. Heer beweegt de Motoor een Turbine, wat denn een Ölkreisloop bewegt wo een anner Turbine andrievt un so de Knööf na de Räders bracht waart. Ok bi disse Getriebe gifft dat Wandler, also Gänge, so dat man ünnerschiedlich gau foohrn kann. Disse Getriebe sün recht lütt un licht un hem een gooden Wirkungsgrad, man se sünd ook recht komplizeert.

**Dieselelektrisch:** Heer drievt de Motoor een groten Generator an, un mit de Strom vun dissen Generator loopt denn Elektromotoors an de Achsen. Dat hett nich son gooden Wirkungsgrad, is ober einfach, un dat hem de meesten Loks int Uutland, man ook veel moderne Loks bi uns.

Erst in de 30er Johr vun dat 20. Johrhunnert geev dat de ersten Diesellüttlokomotiven (Kö) in Serie. In disse tied waarn in de USA all groote Dieselloks buut. In'n Krieg geev dat bi uns de ersten grooten Dieselloks föör de Wehrmacht. Un in de 50er un 60er Johr mook de Düütsche Bundesbahn een grootes Diesellokprogramm. Domols weern Loks as de V60, V100, V160 un V200 buut. In de DDR fung dat in de 60ers an, un door waarn denn ook grote Loks ut Russland liefert (V200(ost), 232). Hüüt waarn veel niee Loks vun de veeln Privatbohnen bruukt, un ook in Asien waarn Dieselloks köft. Een wichtige norddüütsche Firma för Dieselloks is Vossloh in Kiel (fröher MaK).
# Luzern

Offiziell Logo
**Luzern** ist en Stadt in de Swiez in den glieknamigen Kanton. Se hett 81.592 Inwahner (Stand: 31. Dezember 2016) up en Flach van 29,06 km². De düütsch Stadt Potsdam is en van de Partnerstädte van Luzern.

Wannehr de Stadt nipp un nau grünnd wurrn is, weet man nich. De Gegend is wohrschienlich all van Kelten besiedelt ween und ok in röömsch Tiet. Dat Kloster *St. Leodegar im Hof* wurr 840 eerstmal in en Oorkunn upführt.

* Website van de Stadt Luzern
* Stand: Januar 2018
* Geschichte Stand: Januar 2018
# (375) Ursula

|  |
| --- |
| **(375) Ursula** |
|  |
| Egenschoppen vun’n Orbit  *(Simulatschoon)* |
| Orbitklass | Hööftgördel |
| Grote Halfass | 3,128 AE |
| Perihel — Aphel | 2,798 — 3,458 AE |
| Bahnexzentrizität | 0,1054 |
| Bahnnegen gegen de Ekliptik | 15,930 ° |
| Ümlooptiet | 5,53 a |
| middlere Bahnsnelligkeit | 16,8 km/s |
| **Physikaalsch Egenschoppen** |
| Dörmeter | 216 km |
| Rotatschoonsduer | 16,899 h |
| Albedo | 0,042 |
| **Historie** |
| opdeckt vun | A. Charlois |
| an’n | 1893-09-1818. September 1893 |
| in | Nizza |
| Annere Beteken | A893 SB |

**(375) Ursula** is en Asteroid ut den Hööftgördel, de an’n 18. September 1893 vun den franzööschen Astronom Auguste Charlois in Nizza opdeckt worrn is.

De Afkumst vun den Naam för den Asteroid is nich överlevert.

## Kiek ok

* List vun de Asteroiden

## Borns
# Oxid

**Oxide** (von dat greeksche *oxys*: scharp, spitz, suer) sünd chemisch Verbinnen mit Suerstoff, wo de denn de Oxidatschoonstall -2 hett. Dat O2--Ion, wat dem to Grunnen liggt, gifft dat ober blots in Smölt oder tosam mit Kationen as Solt.

O2--Ionen sünd bannig starke Basen, de in Water gau een Proton opnemmt un dormit to Hydroxid-Ionen wannelt warrt. Suerstoff bilt mit meist all chemisch Elementen Oxide, mit Utnohm von Helium, Neon, Argon un Krypton, de as Eddelgase
nich so liecht verbinnen künnt, un Fluor, dat de högere Elektronegativität hett. Kanns twar Verbinnen wie OF2, O2F2 oder O4F2 ut maaken, warrt denn ober nich as *Fluoroxide* betekend, man as *Suerstofffluoride*.

Oxide gifft dat op de Eer bannig veel. De meesten Steen sünd Oxide. So is de gröttste Deel von de Eerdkrust un den Eerdmantel ut Silikat-Steen opbaut, de Oxide von dat Silizium sünd. Een bekannt Silikat-Mineral is t. B. de Quarz (Siliziumdioxid oder SiO2). Dat faakenste Silikat-Mineral in de fasten Eer is ober dat nich so bekannte Olivin ([Mg,Fe]2SiO4).

Annere bekannte Oxide sünd t. B.:

* Kohlenstoffdioxid (CO2)
* Kohlenstoffmonoxid (CO)
* Iesenoxid (wat wi als Russ kennt; Fe(II)O un Fe(III)2O3)
* Magnesiumoxid (ok as Magnesia bekannt; MgO)
* Sweveldioxid (SO2)
* Waterstoffoxid (wat’n beter as Water kennt; H2O)

Suerstoff kann aver ok noch annere Oxidatschoonsstopen oder Oxidatschoonstallen hebben. De Verbinnen warrt den anners nöömt: Peroxid (-1), Hyperoxid (-1/2) un Ozonid (-1/3) oder as Solt mit dat Dioxygenyl-Kation (+1).
# Rad (Eenheit)

| **Eenheit** |
| --- |
| Norm | cgs-Eenheitensystem |
| Naam | **Rad** |
| Grött | Energiedosis |
| Eenheitenteken | **rd** |
| Formelteken | *D* |
| nöömt na | **r**adiation **a**bsorbed **d**ose |

Dat **Rad** (Eenheitenteken **rd**), vun’t engelsche r**adiation **a**bsorbed **d**ose*, is en oole Eenheit för de absorbeerte Strahlendosis, also de Energiedosis. Se weer 1953 vun de ICRU as 100 erg/g fastleggt. De Eenheit warrt aver siet 1977 – in de Medizin (Radiometrie) siet 1985 – nich mehr bruukt warrt. An ehr Steed keem de SI-Eenheit Gray (Eenheitenteken *Gy*).

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Dat Eenheitenteken **rd** dröff nich mit dat glieke Eenheitenteken för dat Rutherford verwesselt warrn, dat mol as Eenheit för de Aktivität vörslahn aver nienich inföhrt worrn is. Ok dat Eenheitenteken **rad** weer begäng, is aver dat glieke as, un dormit licht to verwesseln mit dat Eenheitenteken för Radiant as Grött för evene Winkels.
# Infraroodstralen

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

Infrsroodbild van den Orionbevel
**Infraroodstralen** (kort **IR-Stralen**) sind in de Physik elektromagneetsche Stralen binnen dat Lichtspektrum de twischen den sichtbaren Licht un de Terahertzstralen, de noch länger Bülgen hebbet, ligget. In de Regel sind Infraroodstralen Licht med Bülgen, de twischen 780 nm un 1 mmlang sind. Dat kümt ene Frequenz twischen 300 GHz un 400 THz liek, wat een Repentenz van 10 cm−1 bet 12.800 cm−1 is. Thermografie, Feernbedener för den Feernssen oder Nachtsichtreedschooopen bruukt Infrarootstralen.

Dat Latinesche *infra* heet „unner“. Infraroodstralen sind also Stralen „unner’n rood“ un nimt up de Frequenz Betog.

## Weblenken

 **Infrarotstrahlung**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

## Nawiese