Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Middag

**Middag** (m.) is dat, wat dat Woort seggt: de Mitt vun'n Dag. Denn heet de erst Hälft vun den Dag Vörmiddag un de tweet Hälft heet Namiddag. Vun de Astronomie her is dat, un dat gilt an jedeen Oort, wenn de Sünn de gröttst Höcht an'n Himmel het. Dat passt nich mehr richtig, nadem de Welt in Tietzonen indeelt wöör un noch leger, nadem de Sommertiet inföhrt wor'n is.

Allgemeen is Middag ook de Betekend för dat Middageeten un de Tiet, wenn't dat Middageeten gift. De Tiet na dat Middageeten het'n ook Middagstünn oder Middagsrauh.
# Reekner

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

En Reekner.
En **Reekner** (ingelsch: *Computer*) is en elektroonsch Rekenmaschien. Hüüt is he obers nich blots för dat Reken dor, een kann ok dormit Texten schrieven, wat teken, un ok speelen. Binnen is en Slag Elektronik inbaut, un dormit rekent he.

En Computer besteiht ut

* de Hardware, dat is allens, wat een anfaaten kann
* de Software, dat sünd de Programmens.

De Hardware is tomeist ut

* een Perzesser, de allens stüürt. Bi en Multiperzessersystem sünd dat ok mehr.
* de Spieker (dat *RAM*), wat de Arbeitsspieker is un de allens vergeten deit, wenn de Strom ut is
* de Fastplaat (Plattenspieker), de ok na dat Utmooken nix vergeten deit.

Na de Grött ünnerscheed wi

* Personalcomputers
	+ Desktop
	+ Laptop anneren secht og Schlepptop dor to.
	+ Klapprekner (*Notebook*)
* Mini-Computers, de wat grötter sind
* Mainframes

De eersten Reekner weern bannig groot. Den eersten harr Konrad Zuse baut. Weer noch rein elektromechaansch, mit Relais un so. Kort dorop weer denn in de USA de Eniac baut. De Elektronik weer ut Röhrens. De Reekner weern bannig groot, so as en Kamer. Un kunnen graad so'n beten wat vun dat, wat vundaag een lütten Taschenreekner kann. As denn de Transistor dor weer, kunnen de Reekner wat lütter warrn. Un mit de integreerten Schaltkrinks (IC) noch wat lütter. Denn keem de eerste CPU op, de 4004 un later de 8008 vun Intel.

De meesten Reekner sünd Personalcomputers. Se köönt mitnanner to en Nettwark knütt sien. Lütte Nettwarken heet LAN, grote as dat Internet WAN.

KDE, dat is en grafisch Böversiet för dat Bedriefssystem Linux, gifft dat nu ok op platt.
**Link:Dat plattdüütsche Computer-Lexikon**
# Tropen

Trop’sche Klimazone up'e Eer
Middag in de Tropen (up de Philippinen), de Sunne steht meist loodrecht in'n Zenit.

De **Tropen** (vun ooldgr. τρόποι Ἥλιου *trópoi Hēliou* „Sunnenwennrebeden“) sünd de Zonen twuschen de beiden Wennkreise, also twuschen 23,5 ° nöördliche un 23,5 ° süüdliche Breede. Dor löppt de Äquater midden dör. Dat hannelt sik bi de Tropen um de heetste Klimazoon up'e Eer. Je nadem, wie dröge oder natt d Gemarken dor sünd, laat se sik in fiev Zonen vun de Vegetatschoon indelen vun den tropischen Regenwoold bit na de Wösten hen. As Grenz to de Subtropen na de Pole hen hett Köppen de 18-°C-Isotherme, Supan un Philippson de 20-°C-Isotherme vun den kullsten Maand nahmen.

## Zonen vun Vegetaschoon in de Tropen

Binnen de Tropen gifft dat allerhand Vegetatschoonszonen. Se hangt dor vun af, wieveel Water de Planten to'n Wassen afkriegt. Unnerscheden warrt na de Tahl vun de fuchtigen (humiden) un drögen (ariden) Maande:

* 12 bit 9½ fuchtige Maande = tropischen Regenwoold,
* 9½ bit 7 fuchtige Maande = Nattsavanne,
* 7 bit 4½ fuchtige Maande = Dröögsavanne,
* 4½ bit 2 fuchtige Maande = Doornstruuksavanne
* 2 bit 0 fuchtige Maande = Wöste.

* Wilhelm Lauer: *Vom Wesen der Tropen. Klimaökologische Studien zum Inhalt und Abgrenzung eines irdischen Landschaftsgürtels.* Akademie der Wissenschaften und der Literatur u. a., Mainz u. a. 1975, ISBN 3-515-02091-8, (*Akademie der Wissenschaften und der Literatur – Abhandlungen der Mathematisch-Naturwissenschaftlichen Klasse* 1975, 3).

## Weblenken

 **Tropen**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

* Tropical Plant Guides (engl.)
* Tropical Animal Guides (engl.)
# Ieslannsche Spraak

| **IeslandschÍslenska* |
| --- |
|
Snackt in | Iesland Iesland |
| Sprecher | ~ 180.000 |
| Klassifikatschoon |
Indoeuropääsch
Germaansch
Noordgermaansch
Westnoordsch* Ieslandsch
 |
| Offitschell Status |
| Amtsspraak in | Iesland Iesland |
| Spraakkoods |
| ISO 639-1 |
is |
| ISO 639-2 | (B) ice | (T) isl |
| ISO 639-3 |
isl |

**Ieslannsch**( ok *Ieslannsk*, *Ieslandsch*; Egennaam: *íslenska*) is een noordgermaansche Spraak, de up Iesland praten warrd. Ieslannsch stammt tomeerst van westnorweegsche Dialekten af. Ieslannsch hett een Barg ole Flekschonen, veel mehr as dat Hoog- oder Nedderdütske. Dat Snacken hett sik söder de Wikingertied een beetjen ännert, man wokeen Ieslannsch lesen kann, kann ook de Texten ut dat Middelolder (so as de Edda) ton Deel verstahn.

## Schrievwies

Ieslannsch hett noch de germaanschen th-Luut so as dat Ingilsche. De ieslannsche Schrievwies hett twee egen Teken: Ð (groot) un ð (lütt) för den weken Thorn-Luut un Þ för den harden Thorn-Luut. De Bookstaav Þ stammt van een germaansch Ruunteken af.

## Weblenken

* **Wikipedia up Ieslandsch**

Moderne germaansche Spraken

**Westgermaansch:**

Afrikaans |
Düütsch |
Engelsch |
Jiddisch |
Limborgsch |
Luxemborgsch |
Nedderlandsch |
Noordfreesch |
Saterfreesch |
Scots |
Plattdüütsch |
Westfreesch

**Noordgermaansch:**

Däänsch |
Färöösch |
Islandsch |
Norweegsch |
Sweedsch
# Norweegsche Spraak

| Norweegsch
Norsk |
| --- |
|
Snackt in | Norwegen Norwegen |
| Sprecher | ~ 3,4 Mio. |
| Klassifikatschoon |
Indoeuropääsch
Germaansch
Noordgermaansch
Westnoordsch* Norweegsch
 |
| Offitschell Status |
| Amtsspraak in | Norwegen Norwegen |
| Spraakkoods |
| ISO 639-1 |
no
nb (Bokmål)
nn (Nynorsk) |
| ISO 639-2 |
nor
nob (Bokmål)
nno (Nynorsk) |
| ISO 639-3 |
nor
nob (Bokmål)
nno (Nynorsk) |

**Norweegsch** (noorweegsch norsk) is en germaansche Spraak, de in Norwegen snackt warrt. Norweegsch is dicht verwandt mit Sweedsch un Däänsch. Alle dree Spraken höört to de nöördlich Grupp vun de germaanschen Spraken. Spreker vun disse dree Spraken köönt enanner normalerwies verstahn.

Wieldat Norwegen so vele Bargen hett, hebbt sik de norweegschen Dialekten utenanner entwickelt. Un so gifft dat grote Ünnerscheden in Vokabulaar, Grammatik un Syntax. Vele hunnert Johren lang weer de norweegsche Schriftspraak sehr dicht verwandt mit Däänsch.

In de Tiet vun de norweegsche Natschonalröhr weer dat en Tostand wo nich alle Norwegers mit tofreden weren. Un so hett Ivar Aasen sik opmaakt un hett de norweegschen Dialekten ünnersöcht, üm de originale norweegsche Spraak weddertofinnen. Dorvun hett he dann sien norweegsche Natschonalspraak vun buut.

Man nich alle Lüüd harrn sik dormit anfrünnt. Besünners in de Städer hett he de Lüüd nich övertüügt. Un so gifft dat vundaag twee Varianten vun de norweegsche Spraak:

* Bokmål [Bookspraak] (wat mehr liek to dat Däänsch is) und
* Nynorsk [Neenorweegsch] (wat mehr liek to Aasen sien Idee vun de norweegsche Spraak is)

Links

## Weblenken

* **Wikipedia up Norweegsch (Bokmål) **Wikipedia up Norweegsch (Nynorsk)**

Moderne germaansche Spraken

**Westgermaansch:**

Afrikaans |
Düütsch |
Engelsch |
Jiddisch |
Limborgsch |
Luxemborgsch |
Nedderlandsch |
Noordfreesch |
Saterfreesch |
Scots |
Plattdüütsch |
Westfreesch

**Noordgermaansch:**

Däänsch |
Färöösch |
Islandsch |
Norweegsch |
Sweedsch
# Däänsche Spraak

| Däänsche Spraak |
| --- |
|
Snackt in | Däänmark, Gröönland, Färöer, Düütschland (Sleswig-Holsteen) |
| Sprecher | 5,3 Mio as Mudderspraak, 0,3 Mio. as Tweete Spraak |
| Klassifikatschoon | * Indogermaansche Spraken
Germaansche Spraken
Noordgermaansche Spraken
Däänsche Spraak
 |
| Offitschell Status |
| Amtsspraak in | Däänmark, Färöer, Gröönland |
| Spraakkoods |
| ISO 639-1 |
da |
| ISO 639-2 |
dan |
| ISO 639-3 |
dan |

De **Däänsche Spraak** is ene vun de nordgermanschen Spraken un ward in Däänmark un Söödsleeswig snackt. Dat warrt seggt, dat ok Spraakformen in Norwegen un Sweden to’t Däänsche höörn.
Däänsch un Plattdüütsch hebbt op ünnerscheedlich Oort ehr Verwandtschap. Op de een Sied hett Däänsch so as Plattdüütsch dat Luutschuven nich mitmookt. Un Dänen un Sassen weern jümmer Navers. Denn kümmt dorto, dat in de Hansetiet Plattdüütsch de Hannelsspraak in den Norden weer. Later harr denn dat Däänsche Königshuus Sleswig un Holsteen kregen. Un Sleswig weer eerst Däänsch, Holsteen weer Düütsch. Vun de Tiet is ok een Deel Verwandtschap.

Däänsch is ober en egen Spraak, ok wenn Grammatik un en Deel vun de Wöör mit Plattdüütsch gliek sünd. Bispeel:

*Jeg er - Ik bün*
*Du er - Du büst*
*Han er, hun er - He is, se is*
*vi er - wi sünd.*
*Et stort skib - Een groot Schipp*
So as in dat Plattdüütsche, warrn hüüt blots noch dree Kasus bruukt. Un dat Partizip Perfekt is ahn „ge-“, so as in dat Nordneddersassische.
Op Däänsch warrt snakkt, so as op platt. Man al de Grammatik is ’n lütt beten anners, obers nich so ünnerscheedlich as twüschen Plattdüütsch un Hoochdüütsch:

*Jeg snakker - Ik snack*
*Jeg har snakket - Ik heff snackt*
De Däänsche Spraak geiht - wat den Nawies angeiht - op dat freuge Medeloller trüch. Vun wegen de Personalunion, de dat twüschen dat Däänsche un Norweegsche Königriek geev, is de in Norwegen sproken Förm Bokmål Däänsch. De Sünnerheit vun disse Förm is mier de Utspraak denn de Schrievwies.

Överhaupt, dat Utsnacken. Dat is för de meesten, de Däänsch nich as Moderspraak hebbt, wat vigelinsch. Dat R is achtern utsnackt, nich vörn as op Platt un Norweegsch. Un - besünners op de Inseln na Osten (Seeland un so), nich avers bi de Dänen in Söödsleswig, hebbt se ehrn Stöttluud. Geiht mittenmang dör een Vokal un warrt nich opschreven.

## Weblenken

 **Wikipedia up Däänsch**

Moderne germaansche Spraken

**Westgermaansch:**

Afrikaans |
Düütsch |
Engelsch |
Jiddisch |
Limborgsch |
Luxemborgsch |
Nedderlandsch |
Noordfreesch |
Saterfreesch |
Scots |
Plattdüütsch |
Westfreesch

**Noordgermaansch:**

Däänsch |
Färöösch |
Islandsch |
Norweegsch |
Sweedsch
# Rotatschoon (Physik)

Eegenrotatschoon un Rotatschoonssystem
De reine **Rotatschoon**, ok **Rotatschoonsbewegung**, **Dreihn** oder **Dreihbewegung** vun en Körper, is in Gegensatz to de reine Translatschoon kien Bewegung, de de Swoorpunkt vun de Körper dör de Ruum bewegt, man en Bewegung vun de Körper um en Rotatschoonsass. All Punkten, de genau up disse Ass liggen, blievt an Oort un Steed stahn, un all anner Punkten bewegen sück mit en Snelligkeit, de proportschonal to de Afstand vun de Ass is up en ideale Kringbahn. Dorbi kann sück de Ass in de Körper sülvst befinnen, wat to en **Eegenrotatschoon** föhrt (Rotatschoon um de eegen Ass), oder van de Körper af liggen, wat man as **Rotatschoonssystem** betekend (Rotatschoon um en gemeensom Ass). Oorsaak för en Rotatschoon is aver jümmer de Wirkung vun en Dreihmoment.

En Rotatschoon mit nich-konstant Ass is mögelk un wurrd umgangsspraaklich as „Torkeln“ oder „Eiern“ betelend. Techniker un Wetenschapler snacken aber lever - je nah Oord vun de Assbewegen- vun Swiemeln vun de Ass oder vun sekundär Assfehlers, oder vun Präzession oder Nutatschoon.
# NASA

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*
**NASA** is de engelsch Afkörten för **National Aeronautics and Space Administration**, wat soveel heten deit as Natschonale Luft- un Ruumfohrt Verwalten. Grünnd wurrn is de NASA an'n 29. Juli 1958 dör den „National Aeronautics and Space Act“.

Dat is de Ruumfohrtbehöörd van de USA. To Tiet is Jim Bridenstine dor Baas van. De NASA is tostännig för all Flöög van de USA ut in’t All, of mit oder ahn Astronauten. Hör Arbeit upnommen hett de NASA an’ 1. Oktober 1958.
# 15. Juni

|  |
| --- |
| **Juni** |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |

 |

## Wat passeert is

* 1836: Arkansas wurrd 25. Bundsstaat van de USA.
* 1904: De Turn- un Sportvereen Bayer 04 Leverkusen warrt grünnt.

## Boren

* 1623: Cornelis de Witt, nedderlannsch Politiker († 1672)
* 1843: Edvard Grieg, norweegsch Pianist un Komponist († 1907)
* 1855: Hermann Krumm, düütschen Germanist, Schriever un Rutgever († 1915)
* 1868: Paul Klimsch, düütsch Maler un Illustrater († 1917)
* 1870: Maud Barger-Wallach, US-amerikaansch Tennisspelerin († 1954)
* 1907: James Robertson Justice, britischen Ornitholoog un Schauspeler († 1975)
* 1917: John Bennett Fenn, US-amerikaansch Chemiker un Nobelpriesdräger († 2010)
* 1921: Erroll Garner, US-amerikaansch Jazzmusiker un -komponist († 1977)
* 1926: Heinz Leive, plattdüütsch Schriever († 1984)
* 1926: Kayano Shigeru, japaansch Politiker vun de Ainu-Minnerheet († 2006)
* 1947: Alain Aspect, franzöösch Physiker un Nobelpriesdräger
* 1957: Dominique Deruddere, belgisch Schauspeler, Schriever, Filmproduzent un Speelbaas
* 1958: Eric Heiden, US-amerikaansch Iesflinklöper
* 1962: Anke Habekost, plattdüütsche Översettersch vun Theaterstücken
* 1969: Cédric Pioline, franzöösch Tennisspeler
* 2015: Nicolas vun Sweden, sweedsch Prinz

## Storven

* 1767: Georg Philipp Telemann, düütsch Komponist (\* 1681)
* 1849: James Knox Polk, US-amerikaansch Präsident (\* 1795)
* 1952: Wladimir Alexandrowitsch Albizki, sowjeetsch Astronom (\* 1891)
* 1971: Wendell Meredith Stanley, US-amerikaansch Chemiker un Nobelpriesdräger (\* 1904)
* 1996: Ella Fitzgerald, US-amerikaansch Jazz-Singersche (\* 1917)
* 2010: Heidi Kabel, düütsch Volksschauspelerin (\* 1914)
* 2013: Heinz Flohe, düütsch Footballspeler (\* 1948)
* 2013: Kenneth Geddes Wilson, US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger (\* 1936)
* 2021: Wladimir Alexandrowitsch Schatalow, russisch Kosmonaut (\* 1927)
* 2022: Jan Klijnjan, nedderlannsch Footballnatschonalspeler (\* 1945)
# Newton (Eenheit)

| **Einheit** |
| --- |
| Norm | SI-Eenheit |
| Naam | **Newton** |
| Grött | Kraft |
| Eenheitenteken | **N** |
| Formelteken | *F* |
| nöömt na | Isaac Newton |

Dat **Newton** is en afleddt SI-Einheit vun de physikaalsch Grött Kraft. Nöömt is de Eenheit na den britschen Weetenschoppler Sir Isaac Newton, de sik to Leevtieten veel mit Kräft, sünners mit de Gravitatschoon, befaat hett. He weer dat, den mol en Appel op’n Kopp fallen is, un he sik denn fröög, worüm egentlich allns jümmer na ünnen op de Eer fallt.

## Definitschoon

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

Dormit is een Newton defineert as de Kraft, de een opwennen mutt, üm en rohend Körper mit de Masse 1 kg in een Sekunn op de Snelligkeit 1 m/s to bringen. De physikaalsch Formel dorto is:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2

wobi *F* för de Kraft steiht, *m* för de Masse un *a* ganz allgemeen för de Versnellen steiht. Wenn vun de Gravitatschoonskraft snackt warrt, steiht tomeist *g* an de Steed vun dat a, wat denn för de Swoorversnellen schreven warrt. Op de Eer gellt för g en Dörsnitt vun 9,80665 m/s², man de Grött is afhangig vun den Standoort. Ruuchweg kann man seggen, dat 1 N ungefäähr de Gewichtskraft vun en Körper mit de Masse 102 g op Seehööch is.

Dat Eenheitenteken kann mit de Vörsülven för Maateinheiten (Präfixen) kombineert warrn.

## Ümreken vun Krafteenheiten

|  | Newton | Dyne | Kilopond | Pound-force | Poundal |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 N | ≡ 1 kg·m/s² | = 105 dyn | ≈ 0,102 kp | ≈ 0,225 lbf. | ≈ 7,233 pdl. |
| 1 dyn | = 10-5 N | ≡ 1 g·cm/s² | = 1/980665 kp | ≈ 22480,9 lbf. | ≈ 723301 pdl. |
| 1 kp | = 9,80665 N | = 980665 dyn | ≡ *gN* · 1 kg | ≈ 2,205 lbf. | ≈ 70,932 pdl. |
| 1 lbf. | = 4,4482216152605 N | ≈ 444822 dyn | = 0,45359237 kp | ≡ *gN* · 1 lb. | ≈ 32,174 pdl. |
| 1 pdl. | = 0,138254954376 N | ≈ 13825,5 dyn | ≈ 0,0141 kp | ≈ 0,0311 lbf. | ≡ 1 lb.·ft./s² |

SI-Präfixen| Symbol | Y | Z | E | P | T | G | M | k | h | da | - | d | c | m | µ | n | p | f | a | z | y |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Faktor | 1024 | 1021 | 1018 | 1015 | 1012 | 109 | 106 | 103 | 102 | 101 | 100 | 10−1 | 10−2 | 10−3 | 10−6 | 10−9 | 10−12 | 10−15 | 10−18 | 10−21 | 10−24 |
# Eurasien

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

---

**Eurasien** is de tosammfatende Wort för Europa un Asien, wat in'n geographischen Sinne een Eerddeel is.
# Kasus

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

Een **Kasus** (vun latiensch cāsus fullen) oder een **Fall** is een Middel grammatikaalsche Egenschoppen vun enen Substantiv, Pronomen oder Artikel binnen den grötter Verbund vun enen Satz antogeven. Meist betekent Kasus man besünners de morpholoogschen Kennteken, so as meist Vöör- oder Achterföögsels, de düsse Sort Egenschoppen an de Wöör, üm de dat geit, markeert.

Spraken, in de Kasus en wichtige Rull speelt sünd meist syntheetsche oder agglutinerend Spraken. Analytsche Spraken bruukt daargegen Kasus in minner Maat un isolerend Spraken markeert Kasus gaarnich. Se markeert de grammatschen Egenschoppen vun een Satzlidd meist mit den Woordstand binnen een Satz.

De Tall un Aard Kasus ünnerscheed sik stark in verscheden Spraken. Wat Spraken so as de isolerend Gbe-Spraken markeert gaar kene Kasus. Dat Plattdüütsche to’n Bispeel ünnerscheed meist twee Kasus, wieldess dat Hoogdüütsche veer Kasus bruukt. Anner indoeuropääsche Spraken un besunners de uraalschen Spraken hebbt deelwies noch veel meer Kasus.

## Kiek ook bi

* List vun Kasus

## Literatuur

* Barry J. Blake: *Case.* 2. Auflage. Cambridge University Press, Cambridge u. a. 2001, ISBN 0-521-80761-1.
* Oliver A. Iggesen: *Number of Cases.* In: Matthew S. Dryer, Martin Haspelmath (Ruutgevers): *The World Atlas of Language Structures Online.* Max-Planck-Institut für Evolutionäre Anthropologie, Leipzig 2013. Online
* Thomas Stolz: *Lokalkasussysteme. Aspekte einer strukturellen Dynamik* (= *Pro lingua.* Bd. 13). Egert, Wilhelmsfeld 1992, ISBN 3-926972-23-8.
* Uwe Hinrichs, Uwe Büttner (Ruutgever): *Die europäischen Sprachen auf dem Wege zum analytischen Sprachtyp.* Band 1. Eurolinguistische Arbeiten, Otto Harrassowitz Verlag, 2004, ISBN 3-447-04785-2.
# Oosttimor

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

**Repúblika Demokrátika Timor-Leste, República Democrática de Timor-Leste**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Flagg) | (Wapen) |

 |
| Wahlspröök: Unidade, Acção, Progresso |
| Natschonalhymne: Pátria |
|  |
| **Hööftstadt** | Dili |
| **Gröttste Stadt** |  |
| **Amtsspraak** | Portugeesche Spraak, Tetum |
| **Regeren** Präsident | Semipräsidentielles Regierungssystem, Republiek, Einheitsstaat Xanana Gusmão |
| **Grött**  • Allens  • Water (%) |   14.918,72 quadratkilometer km² ? % |
| **Inwahnertall**  • Inwahnerdicht |   /km² |
| **Geldsoort** | US-Dollar, Münzen Osttimors (`[[ISO 4217|]]`) |
| **BBP** | 3.621.222.400 US-Dollar, 3.163.324.631 US-Dollar $ ()

```
$ je Kopp
```
 |
| **Tietzoon** | UTC+9, Asia/Dili (UTC)  |
| **Internet-TLD** | .tl |
| **ISO 3166** | TL un TP |
| **Vörwahl** | `++670` |
|  |

De **Demokraatsche Republiek Timor-Leste**, in't Düütsche ok as **Osttimor**, in Plattdüütsch as **Oosttimor** betekent, is en Staat op dat Eiland Timor in Asien. Oosttimor höör fröher to Indonesien un kreeg offiziell an’n 20. Mai 2002 sien Unafhangigkeit. De Hööftstadt is Dili. In Oosttimor leevt 1.066.409 Inwahners (Zensus 2010).

Dat weer de eerste Staat, de in dat 21. Johrhunnert unafhängig wurr.

Länner in Asien

Afghanistan | Armenien | Aserbaidschan | Bahrain | Bangladesch | Bhutan | Brunei | China | Georgien | Indien | Indonesien | Irak | Iran | Israel | Japan | Jemen | Jordanien | Kambodscha | Kasachstan | Katar | Kirgisien | Kuwait | Laos | Libanon | Malaysia | Malediven | Mongolei | Myanmar | Nepal | Noordkorea | Oman | Oosttimor | Pakistan | Philippinen | Russland | Saudi-Arabien | Süüdkorea | Singapur | Sri Lanka | Syrien | Tadschikistan | Taiwan | Thailand | Törkie | Turkmenistan | Usbekistan | Vereenigte Araabsche Emiraten | Vietnam | Zypern

**Afhängige Rebeden**: Palästinensische sülvstregeerte Rebeden

Staten in de ASEAN

**Liddmaten:**
Brunei Brunei |
Indonesien Indonesien |
Kambodscha Kambodscha |
Laos Laos |
Malaysia Malaysia |
Myanmar Myanmar |
Philippinen Philippinen |
Thailand Thailand |
Singapur Singapur |
Vietnam Vietnam

**Belurerstand:**
Oosttimor Oosttimor |
Papua-Nieguinea Papua-Nieguinea
# Koreaansch Volksarmee

De **Koreaansche Volksarmee** is de Armee vun Noordkorea.

De Armee hett fief Truppenoorden, de Armee, de Marine, de Luftmacht, de Artillerietruppen un de Spezialtruppen.

Dat offizielle Datum, dat de Armee grünnt worrn is, is de 25. April 1932. Dat is de Dag, an den Kim Il-sung sien Antijapaansche Guerilla-Armee grünnt hett. To disse Tied hett de Armee aver noch nich veel daan un en richtige Armee is eerst 1939 mit de koreaansche Freewilligenarmee grünnt worrn. Dat weer in Yenan in China. Dor geev dat ok de eerste Militärschool. Bet 1945 harr de Trupp eerst 1000 Mann un hett de chineeschen Truppen gegen de Japaners ünnerstürr. Vun de Chinesen hebbt se ok Munition un Wapen kregen. Se hebbt vör allen in de Mandschurei fuchten, wo dat veel Koreaners geev. Se wullen Freewillige ünner de Koreaners winnen un denn op koreaansch Territorium marscheren. Bet September 1945 weer de Trupp op 2500 Lüüd wussen. Enn August 1945 harr de Sowjetunion Japan den Krieg verkloort un weer in’n Noorden vun Korea inmarscheert. Mit de Amerikaners weer afmaakt, dat se an’n 38. Bredengraad stoppt. An’n 12. Oktober hett de Sowjetunion all Wedderstands-Truppen in Noordkorea oplösen laten un an’n 21. Oktober hebbt se en ne’e regelte Trupp opstellen laten. An’n 8. Februar 1948 is dor offiziell de Koreaansche Volksarmee vun worrn. De 8. Februar 1948 weer ok bet 1978 dat offizielle Datum, dat de Armee grünnt worrn is, eerst denn hett Kim Il-sung den 25. April 1932 as Grünnungsdatum fastleggt. De Sowjetunion hett de Armee denn ok mit Wapen, Panzers un Artillerie versorgt.

So utrüst kunn de Armee 1950, as de Koreakrieg utbraken weer, de Süüdkoreaners gau trüchdrängen un hebbt de Hööftstadt Seoul innahmen. Denn sünd aver de Amerikaners inmarscheert un hebbt de Süüdkoreaners ünnerstütt. De Noordkoreaners sünd bet ganz in’n Noorden bet meist an de chineesche Grenz trüchdrängt worrn. 70.000 vun de 100.000 Mann starke Armee sünd dor bi doodbleven. Denn kemen de Chinesen de Noordkoreaners to Hülp. De Koreaansche Volksarmee weer denn blot noch en lütt Trupp, de de Chinesen man blot ünnerstütten kunn. Bet to’n Enn vun’n Krieg sünd so bi 290.000 Mann storven un 90.000 in Fangenschop kamen.

## Weblenken

 **Noordkoreaansch Militär**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.
# 1443

◄ |
14. Johrhunnert |
**15. Johrhunnert**
| 16. Johrhunnert
| ►

◄◄ |
◄ |
1439 |
1440 |
1441 |
1442 |
**1443**
| 1444
| 1445
| 1446
| 1447
| ►
| ►►

| 1443 in annere Klenners |
| --- |
| Ab urbe condita | 2196 |
| Armeenschen Klenner | 891–892 |
| Äthioopschen Klenner | 1435–1436 |
| Badi-Klenner | -401–-400 |
| Bengaalschen Klenner | 849–850 |
| Berber-Klenner | 2393 |
| Buddhistischen Klenner | 1987 |
| Burmesischen Klenner | 805 |
| Byzantinschen Klenner | 6951–6952 |
| Chineeschen Klenner |
|  – Ära | 4139–4140 oder 4079–4080 |
|  – 60-Johr-Zyklus |
Water-Hund (壬戌,
59)– Water-Swien (癸亥,
60) |
| Franzööschen Revolutschoonsklenner | *00-349CCCXLIX*–*00-348CCCXLVIII* -349–-348 |
| Hebrääschen Klenner | 5203–5204 |
| Hindu-Klenner |
|  – *Vikram Sambat* | 1499–1500 |
|  – *Shaka Samvat* | 1365–1366 |
| Iraanschen Klenner | 821–822 |
| Islaamschen Klenner | 846–847 |
| Japaanschen Klenner |
|  – Nengō (Ära): | Kakitsu 3Bunroku 151–Kakitsu 4Bunroku 152 |
|  – Kōki | 2103 |
| Koptischen Klenner | 1159–1160 |
| Koreaanschen Klenner |
|  – *Dangun-Ära* | 3776 |
|  – *Juche-Ära* | -468 |
| Minguo-Klenner | -468 |
| Olympiaad von de Neetied | *N/A* |
| Seleukidischen Klenner | 1754–1755 |
| Thai-Solar-Klenner | 1986 |

## Wat passeert is

* De Stadt Dringelborg in Hessen brennt af

## Boren

* 5. Dezember: Giuliano della Rovere, laterhen Paapst Julius II. († 1513)

## Storven