# Internatschonal Eenheitensystem

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

Dat **Internatschonale Einheitensystem**, ok eenfach **SI** (för Franzöösch: **Le Système international d'unités**) nöömt, is dat moderne metrische System un is dat wichigste Eenheitensystem för physikaalsche Einheiten. De Oorsprung is in de Wetenschop, man aver vundaag is dat ok in de Weertschop un den Hannel dat wichtigste Einheitensystem. In de Europääsche Union un ok in de mehrsten anneren Staaten is dat Bruken vun **SI** dörch Gesett vörschreven.

Dör SI warrt **physikaalsche** Einheiten för utsöchte Grötten fastleggt. Nich-physikaalsche Grötten (t.B. ut de Weertschop oder de Sozialwetenschop) warrt dör SI nich defineert.

Dat SI is 1954 beslaten warrn un baseert vundaag op söven Basiseenheiten för söven Basisgrötten, de per Konventschoon fastleggt sünd.

Physikaalsche Grötten laat sik ok anners as mit SI-Eenheiten opschreven. In Deelrebeden vun Forschung un Weertschop warrt dat ok noch maakt un is av un an ok na Gesett noch mööglich. Man Eenheiten ut mehr as een Systeem schöölt (wenn mööglich) nich mengeleert warr.

## Historie

Na den tweeten Weltkrieg geev dat 'n Barg vun Eenheitensystemen un ok Eenheiten, de to keen System tohöör. Welke dorvun weern Variatschonen vun dat metrische System (MKS-System), annere baseer op dat angloamerikaanschen Maatsystem. Dat weer kloor, dat dat so nich wiedergahn kunn. In 1948 geev dat denn toeerst mal den Opdrag för en internatschonale Studie, üm ruttofinnen, wat för een System vör de Rebeden Wetenschop, Technik un Ünnerricht bruukt warrt. Na dat wat dorbi rutsuert is, warr denn 1954 beslaten, ein internatschonal System op söss Basiseenheiten optoboen. De Vörslag för de söss Basiseenheiten weer: *Meter*, *Kilogramm*, *Sekunn*, *Ampere*, *Kelvin* un *Candela*. 1960 wurr dit System denn na sien franzööschen Naam (*Système International d'Unités*) **SI-Eenheiten** nöömt. 1971 keen denn as sövente Basiseenheit noch dat *Mol* dorto un hett den sössten Platz twischen Kelvin un Candela kregen.

## Basiseenheiten

Dat internatschonale Eenheitensystem sett sik tosamen ut ’n Koppel vun Eenheiten un ’n Koppel vun SI-Präfixen. De Eenheiten laat sik in twee Ünnerkoppels indeelen. De een sünd de söven SI-Basiseenheiten. De sünd all vuneenanner unafhängig. Vun disse söven Basiseenheiten warrt denn de anneren Eenheiten affleddt.

| SI-Basiseenheiten |
| --- |
| **Naam** | **Symbol** | **Grött** |
| Kilogramm | **kg** | Masse |
| Sekunn | **s** | Tiet |
| Meter | **m** | Läng |
| Ampere | **A** | elektrisch Stroomstärk |
| Kelvin | **K** | Temperatur |
| Mol | **mol** | Stoffmengde |
| Candela | **cd** | Lichtstärk |

Dat is ok mööglich, to de Eenheit noch ’n Präfix bitofögen, üm Veelfache vun en Eenheit to kregen. All Veelfachen sünd Teihnerpotenzen, t. B. bedüüd *Kilo-* dat dusendfache un *Milli-* bedüüd dat dusendstel. Dorbi warrt jümmers blots een Präfix bruukt. De millionste Deel vun’n Kilogramm is’n Milligramm un nich’n Mikrokilogramm.

SI-Präfixen| Symbol | Y | Z | E | P | T | G | M | k | h | da | - | d | c | m | µ | n | p | f | a | z | y |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Faktor | 1024 | 1021 | 1018 | 1015 | 1012 | 109 | 106 | 103 | 102 | 101 | 100 | 10−1 | 10−2 | 10−3 | 10−6 | 10−9 | 10−12 | 10−15 | 10−18 | 10−21 | 10−24 |

## Afleddt Eenheiten mit 'n egenen Naam

Dat internatschonale Eenheitensystem bargt blangen de Basiseenheiten ok afleddt Eenheiten, de ut een oder mehr vun dissen Basiseenheiten dörch Multiplikatschoon oder Divischoon tosamensett sünd. So warrt t.B. de Flach in *Quadratmeter* (*m²*) oder de Snelligkeit in Meter dörch Sekunn (*m/s*) opschreven.

För welke vun disse tosamensett Eenheiten gifft dat egene Naams un Symbolen, de sik sülvst wedder mi allen Basis- un afleddt Eenheiten kombineren laat. So kann een t.B. de SI-Eenheit vun de Kraft, dat *Newton* (1 N = 1 kg·m/s²), bruken, üm de Eenheit vun de Energie, dat *Joule* (1 J = 1 kg·m²/s²), synonym ok as Newton mal Meter uttodrücken.

Dit is 'n Översicht över afleddt Eenheiten mit ehr Naams un Eenheitenteken:

| Grött | Formelteken | Naam | Eenheitenteken | in SI-Basiseenheiten |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ebene Winkel |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ,... (alle greekschen Bookstaven) | Radiant | rad |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 1), 2) |
| Ruumwinkel |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  | Steradiant | sr |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 2), 3) |
| Frequenz |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_8  | Hertz | Hz |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_10  |
| Kraft |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_12  | Newton | N |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_14  |
| Druck |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_16  | Pascal | Pa |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 4) |
| Energie, Arbeit |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_20 , WIKINIUM\_MATH\_PH\_22  | Joule | J |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_24  |
| Leistung |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_26  | Watt | W |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_28  |
| elektrisch Spannung (elektrisch Potentialdifferenz) |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_30  | Volt | V |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_32  |
| elektrisch Ladung |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_34  | Coulomb | C |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_36  |
| magneetsch Flaat |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_38  | Weber | Wb |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_40  |
| elektrisch Wedderstand |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_42  | Ohm | Ω |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_44  |
| elektrisch Leddweert |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_46  | Siemens | S |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_48  |
| Induktivität |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_50  | Henry | H |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_52  |
| elektrisch Kapazität |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_54  | Farad | F |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_56  |
| magnetische Flaatdicht, Indukschoon |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_58  | Tesla | T |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_60  |
| Celsius-Temperatur |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_62 (ok *t*, verkehrt is *T*) | Grad Celsius | °C5) | x/°C = x/K − 273,15 |
| Lichtstroom |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_64  | Lumen | lm |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_66  |
| Belüchtstärk |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_68  | Lux | lx |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_70  |
| Radioaktivität |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_72  | Becquerel | Bq |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_74  |
| Dosis |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_76  | Gray | Gy |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_78  |
| Äquivalentdosis |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_80 (von engl. *harm*) | Sievert | Sv |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_82  |
| katalytsche Aktivität |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_84  | Katal | kat6) |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_86  |

## Literatuur

* Eugen Bodea: *Giorgis rationales MKS-Masssystem mit Dimensionskohärenz.* 2. Oplaag. Birkhäuser, 1949.
* *Das System der Einheiten.* In: PTB-Mitteilungen 122 (2012) Heft 1, S. 1-102. (online) (PDF; 5,8 MB)

## Weblenken

 **Internatschonaal Eenheidensysteem**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

* BIPM (engelsch, fransch)
* Le Système international d’unités, 9e édition, 2019, de „SI-Broschüre“, BIPM (engelsch, fransch)
* De Eenheiden graafsch afbild (NIST SP 1247) (hoogdüütsch)