# Sokrates

Büste vun den Sokrates, röömsch Kopie vun en greeksch Original, 1. Johrhunnert, Louvre, Paris
**Sokrates** (ooldgreeksch Σωκράτης Sōkrátēs, \* 469 v. Chr. in Alopeke bi Athen, † 399 v. Chr. in Athen) weer en vun de wichtigsten antiken Philosophen, tellt to de fröhsten Moraalphilosophen un gellt as enen Begrünner vun de westliche Philosophie. Sokrates weer uut Grekenland un leev in Athen. Nich veel is vun em bekannt, denn he het sülvenst nix daalschreven. Eerst sien Schölers so as Platon un Xenophon bericht na den Dood vun Sokrates in Form vun Dialogen twüschen twee Gespreekpartners över siene Philosophie. Veel Lüüd meent, dat weer wichtigste Philosoph vun de Historie. Platon het ook allerhand vun Sokrates opschreven. De Waarheid weer för Sokrates wichtiger, as dat Leven. Dat *Daimonion* weer för Sokrates wichtig. Daar hannelt sik dat na Sokrates üm de binnere Stimm bi, de den Minsch to ethisch good Hanneln bringt. De Apologie vun Sokrates weer een vun de bekanntesten Warke vun Platon. In düt Book beschrivt he den Dood vun Sokrates as Unrecht. De Ironie is een wichtig Teken vun Sokrates sien Wark. Sokrates is in de demokraatsche Tied to’n Dood veroordeelt wurrn. Gegen de Tyrannen in de nich-demokraatsche Tied het he sik op de Achterbeen stellt. En bekannten Snack vun Sokrates is: *Gnothi seauton!* (Erkenn di sülvst). En anner Snack weer: *ik weet, dat ik nich weet!*. Daar hannelt sik dat üm een bannig wichtigen Snack bi för dat Verstaan vun Sokrates siene Philosophie.

## Borns un dat sokraatsche Probleem

Sokrates schreev sien egen Gedanken nich op. Allens wat wi vun em weten doot, hebbt anner daalschreven. Dat meiste hebbt Platon un de Historiker Xenophon, de beide Schölers vun Sokrates weren, opschreven. Ook de Kummedienschriever Aristophanes, een Tiedgenoten vun Sokrates, un Aristoteles, de na Sokrates sien Dood op de Welt keem un Platon sien Schöler weer, schreven över Sokrates. De verscheden Vertellens wedderspreekt sik faken un maakt dat swaar ruuttofinnen, wat echt op Sokrates torügggeet. Dat is as dat Sokraatsche Probleem bekannt. De Warken vun Platon, Xenophon un anner sünd meist in de sokraatsche Dialoog, een Begreep de op Aristoteles torüggeit, schreven. De exakte Tied, in de düsse Warken överbSokrates opschreven wurrn is nich bekannt. Se stammt avers sachtens uut de Tied na Sokrates sien Dood. Al Aristoteles het anmarkt, dat swaar to seggen is, of düsse Dialogen een authentisch Bild vun Sokrates geevt.

### Platon un Xenophon

Xenophoon beschrivt Sokrates in sienen *Memorabilia*, de *Oeconomicus*, de *Symposium un de* *Apology of Socrates*. Dat givt ook een Geschicht över Sokrates in sien Wark *Anabasis*.

## Leven

Över Sokrates sien Leven is nich veel bekannt. Henwiesen to sien Leven stammt grotendeels uut Aristophanes siene Kummedie *hai nephélai* (αἱ νεφέλαι De Wulken) un uut Warken vun Sokrates sien Schölers Platon un Xenophon. Platon sien fröhe platoonsche Dialogen sünd de wichtigste Borns över Sokrates. Later geven Platon sien Schöler Aristoteles un in’n 3. Jhd. n. Chr. Diogenes Laertios in siene Doxografie noch anner Henwiesen op Sokrates sien Leven. Daarto sünd verstreute Notizen, Narichten un Anekdoten bi verscheden greekschen un latienschen Schrievers, as Cicero un Plutarch, överlevert. Anner fröhe Henwiesen finnt sik in verscheden antiken Kummedien.

### Afkumst, Leer un Kriegsdeenst

Na Platon weer Sokrates 399 v. Chr. 70 Jaren oold, so dat torüggrekend 469 v. Chr. as Geboortsjaar ruutkümmt. Seker is dat Sokrates 399 v. Chr. dat Doodsoordeel kreeg. Na Diogenes Laertios stamm he uut den atheenschen Demos Alopeke vun de Phyle Antiochis un weer Söhn vun de SteenhauerSophroniskos. Platon deelt mit, dat de Modder vun Sokrates de Griepersche Phainarete weer. Daarto vertellt Platon vun enen Halvbroder op de Moddersied, de Patrokles heet un sachtens mit den Patrokles vun Alopeke identisch is, de in ene Inschrift op de atheenschen Akropolis uut’n Jaar 406/405 v. Chr. als Wettstriedrichter (Ἀθλοθέτης Athlothétes) vun de Panathenäen steit.

Sokrates wurr in’t Lesen, Gymnastik, Musik uutbillt un leer Geometrie, Astronomie un de Dichtkunst. Na Platon harr he twee Schoolmeesterschen: Aspasia, de Fro vun Perikles, un Diotima. Daarto kreeg he ook Ünnerricht vun den Naturphilosooph Anaxagoras, mit den sienen Schöler Archelaos Sokrates na Samos reis, den Sophist Prodikos un den Musiktheoretiker Damon.

To Sokrates sienen Beroop, schreev de Philosophiehistoriker Diogenes Laertios in’n 3. Jhd. n. Chr. op Grundlaag vun een verloren Born, dat Sokrates so as sien Vadder Steenhauer weer. Op de Akropolis schall Sokrates ene Grupp Chariten fardigt hebben. Siene Schölers bericht daar man nix vun. He het sachtens al fröh de Arbeid as Steenhauer opgeven oder daar nich veel vun vertellt.

Konkrete Daten, de uut Sokrates sien Leven bekannt sünd, hanft mit sienen Kriegsdeenst in’n Peloponnesischen Krieg (431–404 v. Chr.) tohoop: As Hoplit mit swaren Wapen het he Potidaia 431–429 v. Chr. mitbelagert un focht in den Schlachten vun Delion 424 v. Chr. un Amphipolis 422 v. Chr. Dat wiest ook, dat Sokrates nich arm weer, denn Kosten för Wapen un Rüsttüüg muss een Hoplit sülvst opbringen.

Idealportree vun Alkibiades (Marmorborstbikf, 4. Jhd. v. Chr.)
Op den Feldherrn Laches un sien egen Schöler Alkibiades schall Sokrates in de Slachten enen groten Indruck maakt hebben, ümdat he mit Küll, Hunger un anner Mangels good torechtkeem un besünners bestimmt, bedächtig un modig weer, as sik dat atheensche Heer na de Nedderlaag vun Delion torüggtrecken muss, statts so as vele Anner kopploos to flüchten.

## Textuutgaven

* Winfried Czapiewski (Översetter): *Platon über den Tod des Sokrates. Vier Schriften Platons zu Person und Tod des Sokrates: Euthyphron, Apologie, Kriton, Phaidon.* Laufen, Oberhausen 2018, ISBN 978-3-87468-378-4. (hoogdüütsch)
* Gabriele Giannantoni (Ruutgever): *Socratis et Socraticorum reliquiae*, Band 1, Bibliopolis, Neapel 1990, ISBN 88-7088-215-2, S. 1–373 (kritische Uutgaav, unöversett, alle antiken Born uutbenamen Aristophanes, Platon und Xenophon).
* Gunther Eigler (Ruutgever): *Platon: Werke in acht Bänden.* Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1977, ISBN 3-534-02574-1 (kritische Editischoon översett op hoogdüütsch).
* Ernst Bux (Översetter): *Xenophon: Die sokratischen Schriften.* Kröner, Stuttgart 1956 (*Memorabilien*, *Symposion*, *Oikonomikos*, *Apologie* in’t Hoogdüutsche översett).
* Ilai Alon (Ruutgever): *Socrates Arabus. Life and Teachings. Sources, Translations, Notes, Apparatus, and Indices.* The Hebrew University of Jerusalem, Jerusalem 1995, ISBN 965-222-605-X (Editschoon vun de araabschen Borns op Engelsch översett).

## Literatuur

**Handböker Klaus Döring: *Sokrates*. In: Hellmut Flashar (Ruutgever): *Grundriss der Geschichte der Philosophie. Die Philosophie der Antike.* Band 2/1, Schwabe, Basel 1998, ISBN 3-7965-1036-1, S. 141–178.
* Michel Narcy u. a.: *Socrate d’Athènes.* In: Richard Goulet (Ruutgever): *Dictionnaire des philosophes antiques.* Band 6, CNRS Éditions, Paris 2016, ISBN 978-2-271-08989-2, S. 399–453.

**Grundlagenböker un Monografien Rudolf Altrichter, Elisabeth Ehrensperger: *Sokrates.* UTB, Stuttgart 2010, ISBN 978-3-8252-3358-7.
* Hannah Arendt: *Sokrates. Apologie der Pluralität.* 2. Oplaag, Matthes & Seitz, Berlin 2016, ISBN 978-3-95757-168-7.
* Gernot Böhme: *Der Typ Sokrates.* Suhrkamp, Frankfort an’n Main 1992, ISBN 3-518-57925-8.
* Günter Figal: *Sokrates*. 3., överarbeidt Oplaag, Beck, München 2006, ISBN 3-406-54747-8.
* Romano Guardini: *Der Tod des Sokrates. Eine Interpretation der platonischen Schriften Euthyphron, Apologie, Kriton, Phaidon*, 8. Oplaag, Topos, Kevelaer 2013, ISBN 978-3-8367-0430-4.
* Eva-Maria Kaufmann: *Sokrates.* dtv, München 2000, ISBN 3-423-31027-8.
* Christoph Kniest: *Sokrates zur Einführung.* 2., verbetert Oplaag. Junius, Hamborg 2012, ISBN 978-3-88506-356-8.
* Ekkehard Martens: *Sokrates. Eine Einführung.* Reclam, Stuttgart 2004, ISBN 3-15-018318-9.
* Gottfried Martin: *Sokrates in Selbstzeugnissen und Bilddokumenten.* Rowohlt, Reinbeek 1967, ISBN 3-499-50128-7.
* Andreas Patzer (Ruutgever): *Der historische Sokrates.* Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1987, ISBN 3-534-08380-6.
* Andreas Patzer: *Studia Socratica. Zwölf Abhandlungen über den historischen Sokrates.* Narr, Tübingen 2012, ISBN 978-3-8233-6579-2.
* Wolfgang H. Pleger: *Sokrates. Der Beginn des philosophischen Dialogs.* Rowohlt, Reinbeek 1998.
* George Rudebusch: *Socrates*. Wiley-Blackwell, Malden 2009, ISBN 978-1-4051-5086-6 (Rezenschoon vun Raphael Woolf).
* Christopher C. W. Taylor: *Sokrates.* Herder, Freiburg 1999, ISBN 3-451-04743-8.
* Johannes Thome: *Sokrates. Philosoph der Selbsterkenntnis.* (Bd. 16 der Reihe: Philosophie für unterwegs.) Mitteldeutscher Verlag, Halle, 2. Oplaag 2024, ISBN 978-3-96311-458-8.
* Gregory Vlastos: *Socrates. Ironist and Moral Philosopher.* Cambridge University Press, Cambridge 1991, ISBN 0-521-31450-X.
* Robin Waterfield: *Why Socrates Died: Dispelling the Myths.* Norton, New York 2009, ISBN 978-0-393-06527-5.

**Böker över de later Inflood Martin Hoffmann: *Sokrates-Bilder in der europäischen Ideengeschichte.* Shaker, Aken 2006, ISBN 3-8322-5364-5 (Dissertatschoon).
* James W. Hulse: *The Reputations of Socrates. The Afterlife of a Gadfly.* Peter Lang, New York 1995, ISBN 0-8204-2608-3.
* Christopher Moore (Ruutgever): *Brill’s Companion to the Reception of Socrates.* Brill, Leiden/Boston 2019, ISBN 978-90-04-39674-6
* Almut-Barbara Renger, Alexandra Stellmacher: *Sokrates.* In: Peter von Möllendorff, Annette Simonis, Linda Simonis (Ruutgever): *Historische Gestalten der Antike. Rezeption in Literatur, Kunst und Musik* (= *Der Neue Pauly. Supplemente.* Band 8). Metzler, Stuttgart/Weimar 2013, ISBN 978-3-476-02468-8, Kolumn 911–932.

**Bibliografie Andreas Patzer: *Bibliographia Socratica.* Alber, Freiburg 1985, ISBN 3-495-47585-0.

## Weblenken

 **Sokrates**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

* Debra Nails: Indrag in Edward N. Zalta (Heruutgever): *Stanford Encyclopedia of Philosophy*.Vorlage:SEP/Wartung/Parameter 1 und weder Parameter 2 noch Parameter 3Vorlage:SEP/Wartung/Parameter 1 und Parameter 2 und nicht Parameter 3Vorlage:SEP/Wartung/Parameter 1 und Parameter 3 und nicht Parameter 2 (engelsch)
* Jürgen Malitz: *Sokrates im Athen der Nachkriegszeit (404–399 v. Chr.)* (hoogdüütsch)

## Footnoten