Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Organ (Biologie)

Ingedööm bi’n Minschen mit de wichtigsten Organen
As **Organ** (vun gr. *organon* „Warktüüch“) warrt in de Biologie en sünneren Deel vun’n Lief betekent, de ut ünnerscheedliche Zellen un Geweven besteiht. Binnen veelzellige Leevwesen stellt en Organ en afgrenzte Funkschoonseenheit dor. Man snackt denn vun Organen, wenn de op en egen Organanlaag torüchgaht un en sünnere Organogenees dörloopt. Dat Tosamenspeel vun de Organen maakt tosamen den Organismus ut. In jemehr Funkschoon sünd de Organen direkt dör Organsystemen mitenanner verbunnen. Dat gellt nicht blots bi Minschen, man Organsystemen gifft dat ok bi Deerten un bi Planten. Sülvst Eenzellers hebbt ordente Funkschoonseenheiten binnen een Zell. Bi Prokaryonten leegt disse free in’t Zytosol vör, bi Eukaryoten sünd eenige vun jem vun en Membran ümslaten (*Organellen*).

## Funkschonaal Klassifikatschoon

En eenheitliche Toorden vun sünnere Funkschonen to Organen is faken nich licht, vun wegen dat vele Organen bi verschedene Leevweseb ünnerscheedliche Opgaven övernehmen künnt, de bi annere Leevwesen op mehrere Organen verdeelt sünd. En Bispeel dorför is de Keem bi de Fisch, de to’n een to’n Aten deent, to’n anner’n aver ok to’n Utscheden vun Stoffen. Dormit övernimmt se deelwies de Funkschoon vun en Neer.

## Organgewichten bi’n Minsch (Utwahl)

Daten op Grundlaag vun de nafolgen Verglieksweerten: Öller 20-30 Johr, Levensduer 70 Johr, Grött: 170 cm, Gewicht: 70 kg un Liefflach 1,8 m².

* de hele Lief: 70 kg (100 %)

* + Muskeln: 30 kg (43 %)
	+ Skelett ahn Knakenmark: 7 kg (10 %)
	+ Huut un subkutan Geweev: 6,1 kg (8,7 %)
	+ Blood: 5,4 kg (7,7 %)
	+ Verdauenstrakt: 2,0 kg (2,9 %)
	+ Lebber: 1,7 kg (2,4 %)
	+ root Knakenmark: 1,5 kg (2,1 %)
	+ beide Lungen: 1,0 kg (1,4 %)
	+ Hart: 0,3 kg (0,43 %)
	+ beide Neren: 0,3 kg (0,43 %)
	+ Schilddrüüs: 0,02 kg (0,03 %)

## Kiek ok

* Organtransplantatschoon
* Organneurose

 **Organ**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.
# Physik

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

**Physik** (greeksch: *physica*=Natur) is de Wetenschop vun de Materie, ehr Egenschop un ehr Verholen in Ruum un Tiet.
Physik warr sehn as de grundliggend Naturwetenschop, dat vun anner Wetenschoppen as de Chemie oder de Ingenieurwetenschoppen in Delen bruukt warr.

De grundliggend Methoden vun de Physik sünd dat Experiment un de Mathematik.
Physikalisch Theorien warrn in de Spraak vun de Mathematik formuleerd.
Experimente gifft Henwiesen dorup, wo vun Theorie de korrekte Beschrieven vun de Wirklichkeit gifft.

Physik is een quantitativ Wetenschop.
De Experimenten meet Grötten as Tiet, Läng, Masse, Temperatur, Elektrische Ladung oder Lichtstärk. Annere warrn dorut met mathemaatsche Methodens afleidt, dat is utrekent, so to’n Bispeel Impuls un Energie.

De modern Physik liet all Vörgäng vun veer Grundkräft af:

* Gravitatschoon
* elektromagnetisch Wesselwirkung
* swack atomar Wesselwirken
* stark atomar Wesselwirken

Ünnergruppens vun de Theoretischen Physik sünd:

* Klass’sche Mechanik
* Optik
* Akustik
* Bülgenlehr
* Thermodynamik
* Statistische Mechanik
* Elektromagnetismus
* Quantenmechanik
* Relativitätstheorie
* Quantenfeldtheorie
* Mathematsche Physik
* theoretsche Atomphysik
* theoretsche Fasttrünnelphysik
* theoretsche Kernphysik
* Stringtheorie

Ünnergruppens vun de anwandt ellers experimentell Physik sün:

* Deelkenphysik
* Quantenphysik
* Gaumakerphysik
* Atomphysik, Molekularphysik, kiek ook bi Atom un Molekül
* Fasttrünnelphysik
* Karnphysik
* Reakterphysik
* Laserphysik
* Plasmaphysik
* Quantenelektronik
* Astrophysik, kiek aver ok bi Astronomie
* Eerdphysik, wat een Deel vun de Eerdwetenschoppen is