# Sekunn

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

| **Eenheit** |
| --- |
| Norm | SI-Eenheit cgs-Eenheit |
| Naam | **Sekunn** |
| Grött | Tiet |
| Eenheitenteken | **s** oder *′′* (fröher ok *sec.*) |
| Formelteken | *t* |
| nöömt na | lat.: *pars minuta secunda* |

De **Sekunn(e)** (afkött vun lat. *pars minuta secunda* „den tweemol verminnerten Deel (vun de Stünn)“) is de SI-Basiseenheit för de Tiet.

Bi’t SI-Eenheitensystem is de Sekunn dör en atomar Tietnormal – as *Atomsekunn* betekend – defineert. Dordör is de Nauigkeit veel grötter un ok op lange Tiet veel beter fastleggt as en astronomsch Tietnormale.

## Definitschoon

Physikaalsch is de Sekunn as dat 9.192.631.770-fache vun de Period vun en Mikrobülg fastleggt, de mit een utwählten Niveauövergang in dat Cäsiumatom in Resonanz is. Anners utdrückt is een Sekunn dat 9.192.631.770-fache vun de Periodenduer vun de Strahlen, de dör den Övergang twüschen de beiden Hyperfeinstrukturen vun den Grundtostand vun Atomen vun dat Nuklid 133Cs entsteiht. Disse Övergang warrt vun Atomklocken meten.

## Ole Definitschoon

10 Sekunnen in’t Leven vun en Armbandklock.
Fröher geev dat noch keen Atomklocken. Bit 1967 weer de Sekunn ut astronomsch Meten bestimmt. Bit in de 1950er Johren geev dat de *Sünnsekunn*, de as de 1/86.400te Deel vun en middleren Sünnendag fastleggt weer. Dit Maat is inföhrt worrn, dormit en dörsnittlichen Sünnendag 24 · 60 · 60 Sekunnen lang is. Dat is de Tiet, de de Eer bruukt, üm sik eenmol um de egen Ass to dreihn, so dat de Sünn wedder an de glieken Steed to sehn is. Dat is ok de historsch Definitschoon vun de Sekunn. Aver dat geev ok noch de *Ephemeridensekunn*, de na de Definitschoon de Brook 1/31.556.925,974.7 vun dat tropisch Johr an’n 0. Januar 1900 (dat is de 31. Dezember 1899) üm Klock 12 UT.

## Vun de olen to de niegen Definitschoon

Adolf Scheibe un Udo Adelsberger hebbt 1938 an de Physikaalsch-Technischen Rieksanstalt den Nawies to en Opdecken brocht, de se al 1934 maakt aver eerst een Johr later publizeert harrn, wiel se sülvst Bedenken dorbi harrn: De Rotatschoon vun de Eer is nich konstant. Wiel de Eerdrotatschoon jümmers langsamer warrt vun wegen de Tiedenrieven un unregelmatig Ännern vun Magmaströöm binnen de Eer weer denn de astronomsch Dagläng nich mehr so akkerat as de Quarzklocken, de se dunntomalen utfunnen harrn. Dör dat Langsamer Warrn ännert sik de Sünnendag gegenöver den Tietdag. Üm dat to kompenseeren sünnd Schaltsekunnen inföhrt worrn, üm all Klocken mit den jümmer längeren Sünnendag gliek to schalten.

## Afleidt Eenheiden

De Eenheid Sekunn is mit verscheden Präfixen (SI-Präfixem) begäng,to’n Bispeel:

| Präfix-Schrievwies | Beteeknis | Dezimaal |
| --- | --- | --- |
| 1 zs | **Zeptosekunn** | 0,000 000 000 000 000 000 001 s |
| 1 as | **Attosekunn** | 0,000 000 000 000 000 001 s |
| 1 fs | **Femtosekunn** | 0,000 000 000 000 001 s |
| 1 ps | **Pikosekunn** | 0,000 000 000 001 s |
| 1 ns | **Nanosekunn** | 0,000 000 001 s |
| 1 μs | **Mikrosekunn** | 0,000 001 s |
| 1 ms | **Millisekunn** | 0,001 s |

As grötter Tiedeenheiden sünd Minuut, Stunn, Dag begäng. Dat givt man ook Sekunnen mit SI-Präfixen för grötter Eenheiden, so aa „Megasekunn“ (= 1 000 000 s = 11 Daag 13 h 46 min 40 s).

Vun de Sekunn afleidt sünd de Eenheiden „Hertz“ (1 Hz = 1 s−1) för perioodsche Begevenheiden un „Becquerel“ (1 Bq = 1 s−1) för (Radio-)Aktivitäät.

## Weblenken

 **Sekunn**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

* *unit of time (second).* BIPM, afropen an’n 2. August 2019 (engelsch).  unit of time (second) (Memento von dat Original von’n 3. Juni 2019 in dat *Internet Archive*)  **Info:** Der Archivlink wurde automatisch eingesetzt und noch nicht geprüft. Bitte prüfe Original- und Archivlink gemäß Anleitung und entferne dann diesen Hinweis.@1@2Vorlage:Webachiv/IABot/www.bipm.org Definitschoon för de Sekunn
* *Die Sekundendefinition von 1967.* Auf: *ptb.de.* (Physikalisch-Technische Bundesanstalt) *hoogdüütsch*
* *Zeit und Frequenz.* Auf: *ptb.de.* (Physikalisch-Technische Bundesanstalt) *hoogdüütsch*
* *50 Jahre atomare Definition der Sekunde.* Auf: *ptb.de.* Sonderheft der PTB-Mitteilungen (PDF; 2,44 MB), daar in u. a.: Johannes Graf: *Die zweite Teilung der Stunde. Zur Geschichte der Sekunde.* Andreas Bauch: *Atomare Definition der Zeiteinheit 1967–2017.*

SI-Präfixen| Symbol | Y | Z | E | P | T | G | M | k | h | da | - | d | c | m | µ | n | p | f | a | z | y |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Faktor | 1024 | 1021 | 1018 | 1015 | 1012 | 109 | 106 | 103 | 102 | 101 | 100 | 10−1 | 10−2 | 10−3 | 10−6 | 10−9 | 10−12 | 10−15 | 10−18 | 10−21 | 10−24 |

SI-Basiseenheit

Ampere |
Candela |
Kelvin |
Kilogramm |
Meter |
Mol |
Sekunn