Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Inkariek

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*
Lage van den Inkariek
Een Blick up Macchu Picchu, de „verloren Inkastad“
Dat **Inkariek** was een präkolumbiaansch Riek in den Anden van Süüdamerika. Dat Woord Inka betekent ook den Kaiser oder Könning van den Inka. Dat Riek was dat gröttste up den beden amerikaanschen Kuntinenten un ook globaal bekeken een Grootriek. Dat Riek kam up kort bevöör Christopher Columbus in Amrika ankam.

De Höövdstad van den Riek was Cuzco, or Qosqo, dat nu in’n Süden van Peru liggt. De Stad was dat Zentrum för de Administratschoon, Politik un dat Militäär in den Inkariek. De Heerscher heet *Sapa Inca*. In heel den Riek richten de Inkas Straten, Wege un Brüggen up, so dat de se Kommunikatschoon in den Riek veel lichter maken.

De Inka geven den Riek den Namen **Tawantinsuyo** in eer Sprake Quechua, dat heet „Riek uut veer Delen“. Dat grote Riek bestund bloot 100 Jare, bet dat de Spaniers 1532 in Süüdamerika ankemen. De wichtigste Sprake in den Riek was Quechua, man vele verscheden Völkers med underscheedliken Spraken hören to dat Riek to.

Dat Inkariek hadde sienen Beginn an den Övern van den Titicaca-See ümme 1197. In de Tied van 1438 bet 1533 verövern de Inkas grote Gebede in den westliken Süüdamerika. Dat Riek lee in Midden van den Anden. Grote Dele van den Staten Ecuador, Peru, Bolivia, Argentinien un Chile vandage weren Deel van den Riek.

1533 richte de Konquistador Francisco Pizarro Atahualpa, den letsten Inkaheerscher, hen. Nu begunn de spaansche Heerschop in Süüdamerika.

## Weblenken

 **Inka**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

## Literatuur

* Popenoe, Hugh *et al* 1989. *Lost crops of the Incas*. Washington DC: National Academy Press.
* De la Vega, Garcilaso 1961. *The Incas: the royal commentaries of the Inca*. New York: The Orion Press.
* McNeill, William H. 2006. How the potato changed the world's history. *Social Research* **66** 1.

## Nettverwise

* Conquest of Peru, Prescott, 1847 Vulltext
* Inca Land van Hiram Bingham
* Inca Artifacts, Peru, and Machu Picchu
* Inca civilization
* Inca stone cutting techniques:
* Ancient Civilizations - Inca
* Incan Ice Mummies
* Incan Religion
# Paiute

De **Paiute** sünd en Indianerstamm in de USA. Ehr Spraak tellt to de uto-aztekischen Spraaken.

De Paiute hebbt in fief verscheeden Stammen in dat Rebeet vun de hüdige Bundsstaaten Utah, Arizona, Nevada un Kalifornien in dat Kulturareal vun dat Groode Becken siedelt. Se sünd verwandt mit de Ute, Shoshone un Bannock. De Paiute bedreben en beeten Landwertschap un leven in lütt Gruppen meestens vun de Jagd. Af 1859 drungen ok in de Gegend vun disse Stamm witt Siedlers vör un hebbt se verdrängt. As Reaktschoon up dat Verdrieben entstunn bi de Paiute de Geisterdans, de nahst vun de Lakota un anner Stammen övernommen wurrn is. Hüdtodag leeven noch ruch weg 5.000 Paiutes in de Indianerreservatschoonen:

* Fallon Paiute-Shoshone Tribe
* Pyramid Lake Paiute
* The Confederated Tribes of Warm Springs Indians

## Weblenken

 **Category:Paiute**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

* Native American Nations

## Kiek ok

List van Indianer up de noordamerikaansche Kontinent
# Louis Pasteur

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

|  |
| --- |
| Louis Pasteur |
| Louis Pasteur, Studioupname van Paul Nadar |
| Personen-Informatschoonen |
| **Boortsdag** | 27. Dezember 1822 |
| **Boortsstell** | Dole, Jura, Frankriek |
| **Doodsdag** | 28. September 1895 |
| **Doodsstell** | Saint-Cloud, Hauts-de-Seine, Frankriek |
| **Natschoonalität** | Fransoos |
| **Kunnig för** | Mikrobiologie, Immunologie |

**Louis Pasteur** (\* 27. Dezember 1822 in Dole, Jura, Frankriek; † 28. September 1895 in Saint-Cloud, Hauts-de-Seine, Frankriek) weer en franschen Chemiker un Biologe. He gellt för en van de Begrünners vun de Mikrobiologie un hett wichtige Bidrege to de Immunologie levert. Pasteur is besonders bekannt för sien Arbeiden op dat Gebeed vun de Desinfektschoon, Impen un Fermentatschoon. Louis Pasteur is in Dole, Jura, Frankriek, boren. He harr ursprünglich en Jura studeren wollen, hett man denn belsuten de Naturwetenschoppen to studeren. Nah sien Promotschoon hett he an de Universität Lille lehrt.

Pasteur sien wichtigsten Arbeiden ligget op dat Gebeed vun de Mikrobiologie. He hett bewiesen, dat de Fermentatschoon dör Mikroorganismen veroorsaakt warrt, un hett de Basis för de Keimtheorie leggt. Sien Forschen överstreckt sik över dat Gebeed vun de Bakteriologie un Virologie. Pasteur weer en vun de eersten, de en Impstoff gegen de Dullsüke uutdacht hett, wat em weltwiet Beröhmtheit inbrocht. Louis Pasteur hett ok op dat Gebeed vun de Desinfektschoon wichtige Arbeiden levert. He hett Methoden uutdacht, mit de Krankmaker un Kieme in Fleetstoffen un op Böverfläcken doodmaakt warrn. Disse Methoden hebbet sik in de Medizin, de Lebensmiddeltechnologie un annere Berieken as good wiest.

Pasteur sien Arbeiten hebbt nich blots en groten Inflood up de Naturwetenschoppen hatt, man ook up de Medizin, de Buuree un de Lebensmiddelindustrie. He gellt as en vun de groten Pioniere in de Historie vun den Natuurwetenschoppen.

* Geison, Gerald L. "The Private Science of Louis Pasteur." Princeton University Press, 1995.

## Weblenke

* Institut Pasteur
* Encyclopaedia Britannica - Louis Pasteur