Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Slaapmüüs

| Slaapmüüs |
| --- |
| Slaapmuus |
| Systematik |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Klass: | Söögdeerter (Mammalia) |
| Ünnerklass: | Plazentadeerter (Eutheria) |
| Böverornen: | Euarchontoglires |
| Ornen: | Gnaagdeerter (Rodentia) |
| Ünnerornen: | Myomorpha |

 |
| Wetenschoplich Naam |
| Gliridae |
| Thomas 1897 |

De **Slaapmüüs** (Gliridae) sünd ene Familie vun Myomorpha.

De Slaapmüüs hebbt en Körperläng twischen 6 un 19 Zentimeter un en Steert vun twischen 4 un 16 Zentimeter. En Kennteken is de lange buschige Steert. De Ogen sünd temlich groot, de Uhren lütt un rund.

Slaapmüüs leevt in Europa, Asien un Afrika in Bööm un Büsch. Je na ehr Levensruum slaapt se in’n Winter oder in de Dröögtiet. In’e Nacht gaht se op Söök na Nohren. In ehr Verhalten un ok Utsehn ähnelt se de Ekers. Lieks as de freet se Nööt, Frücht un Insekten, aver ok mal Vageleier un Jungvagels.

Bi den wetenschoplichen Naam vun de Familie geev dat en beten Dörenanner, denn blangen den Naam Gliridae weer ok Myoxidae in Bruuk. Dat keem vun den Naam vun den Sövensläper. Den sien Gattungsnaam warrt mal mit *Glis* un denn mit *Myoxus* angeven. *Glis* is de öllere Naam un gellt dormit na ICZN-Richtlienen. Wilson un Reeder argumenteert aver, dat de Naam in en Wark mit nich binominale Nomenklatur bruukt worrn is un gellt dormit gor nich; de mehrsten Warken harrn sik disse Argumentatschoon anslaten, as de ICZN 1998 mit en Scheedssprook den Striet en Enn setten dei. In Fall 1894 hett se fastsett, dat *Glis* de rechte Naam is, un dormit ok Gliridae för de Familie. De Namen *Myoxus* und Myoxidae warrt nu gor nich mehr bruukt.

Wilson un Reeder ünnerscheedt dree Ünnerfamilien. En fröher bruukte veerte Ünnerfamilie, de Platacanthomyinae, warrt nu bi de Langsteertmüüs inornt.

* Ünnerfamilie Graphiurinae
	+ Afrikaansche Slaapmüüs (*Graphiurus*)
* Ünnerfamilie Gliridae
	+ Japaansche Slaapmuus (*Glirulus*)
	+ Hasselmüüs (*Muscardinus*)
	+ Sövensläper (*Glis*)
* Ünnerfamilie Leithiinae
	+ *Dryomys*
	+ Chineesche Slaapmüüs (*Chaetocauda*)
	+ *Eliomys*
	+ *Hypnomys*
	+ *Myomimus*
	+ *Selevinia*

* Ronald M. Nowak: *Walker’s Mammals of the World*. Johns Hopkins University Press, 1999 ISBN 0801857899
* Don E. Wilson, Deeann M. Reeder: *Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference*. Smithsonian Books, 1993 ISBN 1560982179
# Klade

Kladogramm: De roden un de blauen Gruppen sünd Kladen. De gröne Grupp is keen Klade, vunwegen, datt se de wecken Nakamen vun den gemeensomen Vorweser vun all gröön dorstellten Liddmaten nich umfaten deit (in düssen Fall de blaue Grupp). De gröne un de blaue Grupp tohopen billt nu wedder en Klade.
En **Klade** (Engelsch *clade*, vun ooldgreeksch κλάδος, klados, „Twieg“), ok **Monophylum** oder **monophyleet‘sche Grupp** is en systemaatsche Eenheit, wo de leste gemeensome Vorweser un all siene Nakamen in tohopenfaat’ sünd. Normolerwiese warrt dor mit beschreven, wie allerhand Aarden tohopenhangt. De Begreep kann avers ok for Individuen bruukt weern. De Wetenschop, de sik dormit befaten deit, wie de Kladen unner’nanner tohopenhangt, heet Kladistik. Lett sik en Taxon, dat is en Grupp vun verwandte Leevwesen, as Klade beschrieven, warrt seggt, düt Taxon weer „monophyleetsch“.

## Wat Kladen sünd un wat nich

* Vunwegen, datt dat rutkamen is, datt Vagels vun Dinosauriers afstammen doot, mütt to de Klade vun de Dinosauriers de Vagels mit rinnahmen weern.

* Vunwegen den Minschen (Geslecht Homo) sien Herkamen warrt de Minsch, wat de Taxonomie angeiht, to de Leevwesen as Klade mit torekent.

* De Viren weert nich to de Leevwesen rekent. Vunwegen, datt ehr Genom unner’nanner bannig verschelen deit, mutt dorvun utgahn weern, datt se keen gemeensomen Vorweser (Oor-Virus) hefft: Se sünd dor keen Klade mit.

## Paraphyleetsche Grupp

*Paraphyleetsch* (vun ooldgr. *para-* (neven, gegen, langs), un *phylē* (Stamm), is in de Systematik vun de Biologie en Grupp (*Paraphylum*), de ehre Liddmaten all tohopen en eenzigen Vorweser hefft, wo avers nich al Nakamen vun düssen Vorweser mit inslaten sünd, vundeswegen, datt for en Deel vun de Nakamen (meist sünd dat de *högern* Aarden) en egen monophyleetsch Taxon upstellt wurrn is. En Bispeel is boven al upföhrt wurrn: Vagels sünd en monophyleetsche Grupp, man Reptilien sünd en Paraphylum.

## Kiek ok bi

* Apomorphie
* bioloogsche Systematik
* Evolutschoon
* Kladistik
* Nomenklatur
* Phylogenetik
* Taxonomie

* Neil A. Campbell, Jane B. Reece, rutgeven vun Jürgen Markl: Biologie|, 6. Uplage; Heidelberg, Berlin, 2003, ISBN= 978-3827413529}}

## Belege
# Rotten

Dit Woort hett noch annere Bedüden: kiek dorför ünner Rott (Mehrdüdig Begreep).

Bruune Rott (*Rattus norvegicus*).
Ein **Rott** (f., pl. Rotten, Rötten) is en Gnaagdier, wat sik in sien Läbenswies an de Minschen anpasst hett (Kulturfolger). De Rott freet Kurrn un annere Vörrät un ward dorüm oftins as 'ne Plaag anseihn. Liekers gifft 't ook Lüüd, die sick 'ne Rott as Huusdier hollen.

## Kiek ok

De Röttenfanger vun Hameln