Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Seattle

Oetzicht oawer Seattle
**Seattle** (oetsprekken: *sie-JÄT-təl*) is de grötste stad van den stoat Washington in et noordwesten van de Verienigde Staoten van Amerika. In de binnenstad wont 652.405 leu. Met de vuursteaden, boetenwieken en industriegebeden der bie erekkend wont der 3.610.105 leu. Den hudigen börgermeaister is Ed Murray.

Der wonden al ongevear 4000 joar Inheemse Amerikanen op disse stea, vuur at in 1851 nen koppel Europeanen der ankömmen. In 1852 wör de nederzetting *Seattle* offisjeel eneumd noar Stamheuwd Si'ahl van de Duwamish- en Sukwamishvolker.

Vuur 1900 verdeenden Seattle best an hooltzageriejen. An et eande van et 19e joarhoonderd was Seattle ne fleenke skeepsbouwstad en nen belangrieken duurgaank noar Alaska tiedens de Gooldkoorts van Klondike. Doarnoa köm den Groten Inzinking in de Amerikaanse ekonomie, woerduur as Seattle nen tied in verval köm. Noa den Tweeden Wearldoorlog vestigden vleegtuugbouwer Boeing zik in Seattle, woerduur as de ekonomie fleenk antreuk. Seattle wör in de tachtiger joaren een middelpeunt vuur techniek. Bedriewe as Microsoft, Amazon.com en T-Mobile US gungen der hen.

Seattle hef ook ne opmoarkelike muziekindustrie. Tusken 1918 en 1951 warren der mear as 20 jazzclubs. Wearldberoemde jazzmuzikaanten as Ray Charles en Quincy Jones hebt der öaren faam an te daanken. Gitarist Jimi Hendrix köm oet Seattle. Ook is hier de alternatieve rockstreuming Grunge ontstoan.

Ene van de bekeandste herkenningspeunten van Seattle is de Space Needle.
# UNESCO

Vlagge van UNESCO
**UNESCO** is ne towyde organisaty van de Vereynigde Natys wat sik gangs höldt med wearldvreyde, bestryding van årmood, duursame untwikkeling en bemiddeling tüsken kulturen. Dat doot se döär sik te richten up skolen, weatenskap, kultuur en kommunikaty. De UNESCO is egrunded up den 16. november 1945 med et höyvdkantoor in Parys. Lid van de organisaty sint 193 ståten.

De name UNESCO is ne afkörting vöär et engelske *United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization*, de Edukative, Weatenskappelike en Kulturele Organisaty van de Vereynigde Natys.

De UNESCO hevt vyv richtpunten: underwys, natuurweatenskappen, sociale weatenskappen, kultuurstudys en kommunikaty. Dårbinnen understüttet se projekten dee lüde leasen en skryven leyret, bedet techniske upleidingen, stimuleert weatenskappelik undersöök, beskarmet unafhangelike media en persvryheid, besküttet regionale en kulturele geskedenisse en promotet kulturele verskeidenheid.

Binnen wearldkultuur en weatenskap hevt UNESCO de lätste jåren et warkveld wat uutebreided når umsetwark van wearldliteratuur. Ouk settet se internationale samenwarkingsprojekten up üm Wereld-Arvgood te beskarmen, up te kummen vöär menskenrechten, brengt de digitale wearld körter by mekander, en stichtet oapen kennisgemeynskappen vöär informaty en kommunikaty. Eyne van de projekten wat UNESCO egrunded hevt is *Education For All* (Underwys Vöär Ydereyne).

UNESCO steyt under regeyring van de Generale Kunferency, wat besteyt uut lidståten en deylneamende leaden. Dee kummet alle twey jåren by eynander üm et programma en budget vaste te leggen. Ouk keset se dan leaden vöär den Uutvorenden Råd dee as UNESCO's wark leidet, en wyset nen Direktöör-Generaal an den as UNESCO's höyvdvöärsitter is. UNESCO is lid van de Untwikkelingsgrup van de Vereynigde Natys, en samenwarkingsverbund van VN-agentskappen en bedryve dee as de Duursame Untwikkelingsdolen wilt halen.
# Baltiske Ståten

De Baltiske Ståten in gröön up ne kaarte van Europa
De **Baltiske Ståten** is ne gadderterm wat verwist når de landen Estland, Letland un Litouwen. Alle dree de landen sint lid van de NAVO, de Europääske Üny, de Eurozone un de OECD.

Oorsprungelik wör der Finland ouk noch by ereakend, mär dat hevt sik kulturääl voordan meyr aneslöäten by Skandinavie.

Esten sint finniske lüde, verwant med de finske nåbers. De letten un litouwen hebbet underling ne vergelykbåre språke un kultuur un wordet eseen as baltiske indo-europääske lüde. In Letland sit ouk noch et livonenvolk van sou'n 250 lüde, dee weader verwant sint an de esten. See woanet an de Livoniske Küste. De lüde in de baltiske landen woanet hyr al dusenden jåren nöäst mekander, un låtet eynander vöär et grötste deyl geworden. Se sint kulturääl verskillend, mär hebbet oaver de jåren wal dinge van mekander oaver enöämen.
# Webkroeper

Architectuur van ne webkroeper
Ne **webkroeper** (ok wal *webspinne* e-noemd) is 'n computerprogramma dat 't wealtwiede web op ne logische wieze doorbladert, as een soort robot. *Kroepers* maakt meestieds ne lokale kopie van de gevonden webzieden um disse later te können verwarken en indexeren veur bi-jveurbeeld zeukmachines.

De wieze woarop ze warkt is simpel: den kroeper begunt met ne lieste met URL's (oaver 't algemeen internet adressen) en bezöch disse ene veur ene, woarbi-j alle hyperlinks die in de bezochte zieden veurkomt aan de lieste van te bezeuken URL's too wodt eveugd. Op disse wieze kan 'n kroeper hoast alle openboare zieden op het internet langsgoan. Vake komt spiders met nen zekeren regelmoat langs om euren index actueel te hollen.

Kroepers deent zich tijdens euren rondgang te gedraegen umdat ze webzieden sneller könt opvroagen en verwarken dan een echt mense dat kan. De meeste kroepers nemt de meuite um webzieden van ene webstee neet allemoal achter mekare op te vroagen maar disse oaver ne bepaalde tied te verdelen, um zo te veurkommen dat de webserver overbelast raakt.
# 1978

**Eeuwen:** < | 19e eeuw | **20e eeuw** | 21e eeuw | >

**Decennia:** < | 1950-1959 | 1960-1969 | **1970-1979** | 1980-1989 | 1990-1999 | >

**Jaoren:** << | < | 1974 | 1975 | 1976 | 1977 | **1978** | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | > | >>

## Geboarn

* 28 juli - Gerco Schröder, Neerlaandsen springruter
* 7 november - Jan Vennegoor of Hesselink, vootballer
* 3 december - Bram Tankink, wielrenner
# Melkweg (sternstelsel)

n **Melkweg** of **Melkwegstelsel** is 't sternstelsel woarin as oons zunnestelsel 'n plaatse hef. 't Is 'n zo enuumden *spiraalvörmig sternstelsel* van middelmoatige groten. Dat betekkend dat oons sternstelsel tussen de 200 en 400 miljard sterrens hef.

Wrumme as oons zunnestelsel zo bettie an de butenkaante zit van n Melkweg, ku'w vanof d' eerde n Melkweg ziene as 'n gördel an'n hemel. Mar deur de luchtvervuiling is d'r in de Westerse laanden der nog barre van te ziene snachtens.

d' Eerde dreit um zien zunne. De zunne hef 'n plaatse in'n Orionarm. n Orionarm is iene van'n arms den'n Melkweg vörmp.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is eskreaven in et sallandsk.* |
# Spaans

**Spaans** (*español*) of **Kastiliaans** (*castellano*) is een Romaanse taol en de tweede taol van de wereld wat 't antal moedertaalpraoters anbelangt. Spaans wördt deur meer as 400 miljoen mèensen praot. De meesten daorvan leven in Latiens-Amerika en Spanje. 't Catalaans, 't Galicisch en 't Baskisch bint aparte taolen die in bepaolde dielen van Spanje "co-officieel" bin.

## Verwaante taolen

* Aragonees (aragonés)
* Asturisch (asturianu)
* Galicisch (galego)
* Leonesisch (llïonés)
* Portugees (português)
* Extremadurisch (estremeñu)
* Catalaans (català)
* Occitaons (aranès)
* Ladino (Djudeo-espanyol, sefardí)

## Laanden waor Spaans praot wördt

| Alfabetische volgorde | Antal moedertaolsprekers |
| --- | --- |
| 1. Andorra (40,000)
2. Argentina (41,248,000)
3. Australia (150,000)
4. Belize (130,000)
5. Bolivia (7,010,000)
6. Brazil (19,700,000)
7. Canada (272,000)
8. Chili (15,795,000)
9. China (250,000)
10. Colombia (45,600,000)
11. Costa Rica (4,220,000)
12. Cuba (11,285,000)
13. Dominicaonse Rippebliek (8,850,000)
14. Duutslaand (410,000)
15. Ecuador (10,946,000)
16. El Salvador (6,859,000)
17. Equatoriaol Guinea (447,000)
18. Finlaand (17,200)
19. Frankriek (2,100,000)
20. Guatemala (8,163,000)
21. Honduras (7,267,000)
22. Israël (160,000)
23. Italië (455,000)
24. Japan (500,000)
25. Libanon (2,300)
26. Marokkco (86,000)
27. Mexico (106,255,000)
28. Nicaragua (5,503,000)
29. Panama (3,108,000)
30. Paraguay (4,737,000)
31. Peru (26,152,265)
32. Philippines (2,900,000)
33. Puerto Rico (4,017,000)
34. Roemenië (7,000)
35. Ruslaand (1,200,000)
36. Spanje (44,400,000 )
37. Zuud-Korea (90,000)
38. Zweden (39,700)
39. Turkije (29,500)
40. Verienigde Staoten van Amerika (41,000,000)
41. Verienigd Keuninkriek (900,000)
42. Uruguay (3,442,000)
43. Venezuela (26,021,000)
44. Westelijke Sahara (341,000)
 | 1. Mexico (106,255,000)
2. Colombia (45,600,000)
3. Spanje (44,400,000)
4. Argentinië (41,248,000)
5. Verienigde Staoten van Amerika (41,000,000)
6. Peru (26,152,265)
7. Venezuela (26,021,000)
8. Brazilië (19,700,000)
9. Chili (15,795,000)
10. Cuba (11,285,000)
11. Ecuador (10,946,000)
12. Dominicaonse Rippebliek (8,850,000)
13. Guatemala (8,163,000)
14. Honduras (7,267,000)
15. Bolivia (7,010,000)
16. El Salvador (6,859,000)
17. Nicaragua (5,503,000)
18. Paraguay (4,737,000)
19. Costa Rica (4,220,000)
20. Puerto Rico (4,017,000)
21. Uruguay (3,442,000)
22. Panama (3,108,000)
23. Filippienen (2,900,000)
24. Frankriek (2,100,000)
25. Ruslaand (1,200,000)
26. Verienigd Keuninkriek (900,000)
27. Japan (500,000)
28. Italië (455,000)
29. Equatoriaol Guinea (447,000)
30. Duutslaand (410,000)
31. Westelijke Sahara (341,000)
32. Canada (272,000)
33. China (250,000)
34. Israël (160,000)
35. Australië (150,000)
36. Belize (130,000)
37. Zuud-Korea (90,000)
38. Marokko (86,000)
39. Andorra (40,000)
40. Zweden (39,700)
41. Turkije (29,500)
42. Finlaand (17,200)
43. Roemanië (7,000)
44. Libanon (2,300)
 |
# Alabama

|  |  |
| --- | --- |
|  | Zie Alabama (duurverwiesziede) vuur aandere betekenissen van Alabama. |

|  |
| --- |
| **Alabama** |
|  |  |
| Vlagge van Alabama | Woapen van Alabama |
|  Kaarte van Alabama |
| Yellowhammer State Hart of Dixie Cotton State |
| Ofkorting | AL |
| Tiedzone | −6 |
| **Informasie** |
| Oppervlak laand | 135.765 km² (3,2%) |
| Inwonners - Dichtheid | 4.530.182 33,84 inw./km² |
| **Geografie en bevolking** |
| Too-etreaden | 14 december 1819 |

**Alabama** (sprek oet: älle-**bea**-mea), offisjeel n **Stoat van Alabama**, is nen stoat van de Verenigde Stoatn van Amerika. Op t noordn lig de stoat Tennessee, op t oostn lig Georgia, op t zuudn n tip van de stoat Florida en n Mexikaansn Golf, en in t westn lig Mississippi. De heuwdstad is Montgomery (Alabama).

De stoat hef zien naamn van de Alabamastamme, dee at dr wonn vuurdet de Europeaann kömn. De Spanjaardn, Fraanskn en Engelsn eeskn deeln van t gebeed op. t Eerste bliewnde doarp, Mobile, was van de Fraanskn, en wör estichet in 1702.

Vuur n tweedn wearldoorlog leawdn Alabama slim in oarmood, umdet de leu van de stoat vuural boer warn. Ook wondn dr nen hoop zwartn, dee at töt an 1960 slim benoadeeld wördn. Noa n oorlog gung t better met Alabama, umdet dr mear ruumte köm vuur industrie, mienn, oonderwies en technologie.

|  |  |
| --- | --- |
| Verenigde Staoten van Amerika |  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Staoten:** |   | Alabama · Alaska · Arizona · Arkansas · Colorado · Connecticut · Delaware · Florida · Georgia · Hawaï · Idaho · Illinois · Indiana · Iowa · Kalifornië · Kansas · Kentucky · Louisiana · Maine · Maryland · Massachusetts · Michigan · Minnesota · Mississippi · Missouri · Montana · Nebraska · Nevada · Niej-Mexiko · Noord-Carolina · Noorddakota · Nyhampshire · Nyjersey · Nyjork · Ohio · Oklahoma · Oregon · Pennsylvanie · Rhode Island · Süüddakota · Tennessee · Texas · Utah · Vermont · Virginia · Washington · West Virginia · Wisconsin · Wyoming · Zuud-Carolina |
| **Federaal distrikt:** |   | Washington D.C. |

 |