Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Skandinavisk skyreiland

Satellitfoto van et skandinaviske skyreiland in de winter van 19 februari 2003. Souwat et heyle skyreiland is bedekked mid sney.
Et **skandinavisk skyreiland** in en skyreiland in Europa, dat eformd wördt döär et noorske en et sweedske vasteland, samen mid et noordwestelike deyl van Finland. Et löpt van Skåne in et süden tot an de Noordkaap in et noorden, en is sou'n 750.000 km² grout.

Et gebargde, dat et groutste deyl is van et skandinaviske skyreiland hit et skandinavisk gebargde. Der is geen düdelike grens tüsken et skyreiland en et asiatiske vasteland. Sumtyds wördt as oustelike grens de landsgrensen van Noorweagen en Sweden en et skyreiland Kola en finsk Lapland enöämen. Et südelikste deyl van et skyreiland is Smygehuk.

In et westen van et skandinaviske skyreiland ligt de noorske fjordeküst; in et süden liggen de groute mearen (Vänermear en Vättermear). Vöär de küsten van et skandinavisk skyreiland liggen kleine rotseilanden, de skären.

## See ouk

* Skandinavie

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is eskreaven in et westveluwsk, in de Nysassiske Skryvwyse.* |
# Oostzee

Oostzee
De **Oostzee** of **Baltische Zee** is de zee, die grof meten tussen Zweden en de Baltische staoten inleit. De Oostzee is brakker as de Noordzee en et het een kleiner getieverschil. De zee bestaot pas sund et 6e millennium veur Kristus. Wat de vorm angaot doet de Oostzee wel wat daenken an een heufdrevier mit ziedrevieren (Finse Golf en Botnische Golf). Uut geologisch onderzuuk is inderdaod bleken dat in et pleistoceen hier een revier legen moet hebben: de Eridanos

## Begreenzing

Mit de wiezers van de klokke mitgaond greenzen de volgende lanen an disse 'binnenzee':

* Zweden
* Finlaand
* Ruslaand (Sint-Petersburg en omkrieten)
* Estlaand
* Letlaand
* Litouwen
* opni'j Rusland (oblast Kaliningrad)
* Polen
* Duutslaand
* Denemarken

Tot de Oostzee in rume zin beheuren ok de Botnische Golf, de Finse Golf, de Golf van Riga en kleinere baaien ('bochten') en haffen langes de kust van Duutslaand, Polen, Ruslaand en Litouwen.

## Ofwaetering en revieren

Estlaand, Letlaand, Litouwen en Polen waeteren veur 100% of op de Oostzee, de aandere lanen gedieltelik. Ok Tsjechië, Slowakije, Oekraïne en Wit-Ruslaand lozen diels heur oppervlaktewaeter in de Oostzee.

De belangriekste revieren die op de Oostzee ofwaeteren binnen de Weichsel in Polen, de Oder vlakbi'j de Pools-Duutse greens, de Daugava (of Westelike Dwina) in Letlaand en de Neva in Ruslaand.

## Haevens an de Oostzee

Kaorte
Grote haevenplakken drekt of indrekt an de Oostzee bin:

* Luleå (niet op de kaorte mar leit in Noord-Zweden)
* Stockholm (Zweden)
* Turku (Finlaand)
* Helsinki (Finlaand, an de Finse Golf)
* Sint-Petersburg
* Tallinn (Estlaand,ok an de Finse Golf)
* Riga (Letlaand, bi'j de Golf van Riga)
* Kaliningrad
* Gdansk
* Gdynia (Polen)
* Szczecin (Polen)
* Rostock (Duutslaand)
* Lübeck (Duutslaand)
* Kiel (Duutslaand)

## Eilanen in de Oostzee

De grootste eilanen in de Oostzee bin:

* Gotland
* Öland
* Saaremaa
* Hiiumaa
* Rügen
* Bornholm en de
* Ålandeilanengroep
# Middellaanse Zee

Satellietfoto
Middellaanse Zee
Lanen an de Middellaanse Zee
De **Middellaanse Zee** is elegen tussen Zuud-Europa, West-Azië en Noord-Afrika. 't Gebied is 3.850 km lange en hef een gemiddelde breedte van 600 km, de gemiddelde diepte van de zee is ongeveer 1430 m. De totale oppervlakte van de zee is ongeveer 2 miljoen km².

## Geografie

De Middellaanse Zee vormp de grens tussen Europa en Afrika en gedeeltelijk oek dee tussen Europa en Azië. 't Is via de Straote van Gibraltar (tussen Spanje en Marokko) verbunnen mit de Atlantische Oceaan en via de Bosporus mit de Zwarte Zee, dee volgens sommigen opvattingen (mar neet volgens 't dagelijkse spraakgebruuk) oek tot de Middellaanse Zee beheurt. De verbiending mit de Rooie Zee is een kunsmaotige en verloop via 't Suezkenaal in Egypte.

Tot de Middellaanse Zee beheuren oek de Adriatische Zee in 't osen van Italië, de Egeïsche Zee tussen Griekenlaand en Aziatisch Turkije, de Ionische Zee tussen Italië en Griekenlaand, de Tyrreense Zee in 't wessen van Italië, de Ligurische Zee in 't noorden van Corsica en de Levantiense Zee in 't osen van Cyprus.

### Eilanen

De belangriekste eilanen elegen in de Middellaanse Zee bin:

* in 't wessen: de Balearen mit Mallorca, Minorca, Ibiza en 't onbewoende eilaandjen Illes Medes veur de kus van de Costa Brava.
* centraal: Corsica, Sardinië, Sicilië, Malta en Djerba
* in 't osen; Kreta, Rodos en Cyprus

### Lanen

Lanen dee an de Middellaanse Zee liggen bin:

* in 't noordwesten en noorden: Spanje, Frankriek, Monaco, Italië, Slovenië, Krowatië, Bosnië-Herzegovina, Servië, Montenegro, Albanië en Griekenlaand
* in 't noordosen en osen: Turkije, Syrië, Libanon en Israël
* an de zuudkaante: Egypte, Libië, Tunesië, Algerije en Marokko
* eilaandstaoten: Malta en Cyprus

### Revieren

De Niel is vereweg de grootste revier dee uutkump in de Middellaanse Zee. Alle aandere grotere revieren (langer as 400 kilemeter) dee in de Middellaanse Zee uutkoemen, ontspringen in Europa. Van west naor oost bin dat: de Ebro, de Rhône, de Tiber, de Po, de Adige (Etsch) en de Maritsa (Evros).

## Middellaanse-Zeeklimaot

't Middellaanse-Zeeklimaot wonnen oek wel Mediterraan klimaot eneumd. De term Middellaanse-Zeeklimaot verwies naor 't klimaot in lanen rond de Middellaanse Zee. De grote, rilletief warme, waotermassa is van grote invleud op de lanen rondumme de Middellaanse Zee. De noordelijk elegen lanen bin daordeur rilletief warm (Mediterraan klimaot), de zujelijke lanen rilletief koel. De zoemers bin warm en de wienters, waorin de meeste regen vuilt, bin zach. 't Mediterraan klimaot maak onderdeel uut van 't subtropische klimaotgebied.