Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wikipedia

t Beelmärk van Wikipedia
**Wikipedia** is een projekt van de Wikimedia-stichting, die as doel ef um in elke taal een volledige en rechtenvri'je encyklopedie op et internet te maken. Naost typiese encyklopedie-artikels he'j op Wikipedia ok informasie die vake in verband ebracht wordt mit almanakken, specialistiese tiedskriften en zaken die in et ni'js bint. De artikels op de wiki's worden eskreven deur verskillende vri'jwillige auteurs. De naam *Wikipedia* is een samentrekking van *wiki* (Awaïaans veur *vlogge*) en et Engelse *encyclo**pedia.

Onder de parreplu van de Wikimedia-stichting bint verskillende projekten, waorvan Wikipedia et oldste, bekendste en suksesvolste projekt is. De organisasie Wikipedia zit in Florida, Amerika en ef gien winstoogmärk. Wikipedia is esticht deur Jimmy Wales en zien medeoprichter Larry Sanger. In 2003 draagden Wales zien rechten op de naam Wikipedia, de webstee zelf en de servers waorop ze dreiden, over an de Wikimedia-stichting. Disse stichting ef Wales op-ericht um veur een lange tied et be-old en de värdere ontwikkeling van Wikipedia meugelik te maken. De stichting leaft zowat alleend mär van giften en ef een kleine onderd betaolde medewärkers in dienst. Mär Wikipedia zelf wordt deur vri'jwilligers beheerd en eskreven.

Umdät de artikels deur elke bezuker bewärkt kunnen worden, gef Wikipedia gien garansie dät de artikels ok daodwärkelik goed eskreven bint. Vandalisme is vake een probleem, veural bi'j de wat grotere Wikipedia's.

Et Wikipedia-projekt is begunnen op 15 jannewaori 2001, mär bestun toe alleend nog mär in et Engels. De eerste anderstalige versie was in et Frans, en begun op 23 meert 2001. De Nedersaksiese versie van Wikipedia is begunnen op 23 meert 2006 en ef noe 8.103 artikels. Et internetadres van de Nedersaksiese Wikipedia is  De Engelse versie ef altied et grootst ewest, en ad in september 2021 roem zes miljoen artikels. In totaal waren der in 15 jannewaori 2011 meer as 17 miljoen artikels te vinden op iel Wikipedia in 278 verskillende talen en streektalen.

## Zie ok

* Nedersaksiese Wikipedia
* Platduutse Wikipedia

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is eskreaven in et oustveluwske dialekt van Attem, in de Algemene Nedersaksiese Schriefwieze.* |
# 30 juni

|  |
| --- |
| meie - **juni** - jul |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op **30 juni**

## Gebeurtenissen

* 1991 - Der kump officieel een einde an de ampartheid in Zuud-Afrika.

## Geboren

* 1470 - Karel VIII, koning van Frankriek († 1498)
* 1971 - Bastiaan Ragas, Nederlaanse acteur en zanger
* 1974 - Barbara Barend, Nederlaanse tillevisieprissentatrice
* 1986 - Jamaï, Nederlaanse zanger/musical-acteur, winnaar van *Idols* 2003

## Uut de tied

* 350 - Nepotianus, een Romeinse keizer
# Encyklopedie

Olde Duutstaolige encyclopedieën
Een **encyklopedie** is een struktureerd skreven verzaemeling van meenskelike kennis, vaeke mit anvullings zo as ofbeeldings, geluudsopnames en videomateriaol. Een woordeboek kan een verdudeliking of synoniem geven, mar een encyklopedie leit uut wat et begrip betekent, verklaort et belang en de ontwikkeling dervan, verwiest naor eventuele onderdielen, aandere zaeken die dervan ofleided binnen of dielgebieden.

Encyklopedieën kunnen algemien van aord wezen en artikels bevatten over verskillende onderwarpen, of ze kunnen spesiaoliseerd wezen (bi'jgelieks een mediese encyklopedie of een taelkundige encyklopedie).

Een encyklopedie wordt saemensteld deur *encyklopedisten*. Deurgaons is der een centraole redaksie die vakspeciaolisten inhuurt um artikels te skrieven of bi'j te warken.

De volgende encyklopedieën bin over et algemien vri'j bekend: Wikipedie, *Encarta*, de *Winkler Prins Encyclopedie* en *Britannica*.

## Etymologie

Et woord *encyklopedie* stamt of van et klassiek Grieks "ἐγκύκλιος παιδεία" (ommezet: "egkyklios paideia") en betekent letterlik "algemiene vorming". In partie encyklopedieën staot somtieds allienig specialistiese kennis van ien gebied. Encyklopedie wordde in 1541 veur et eerst (bi'jvoeglik) bruukt deur de Antwarpener Joachimus Fortius Ringelbergius (±1499-±1556) in zien wark *Lucubrationes vel potius absolutissima kyklopaideia* (Bazel, 1541). As zelsstaandig naemwoord in de titel kwam et as eerst veur in *Encyclopaedia seu orbis disciplinarum tam sacrarum quam prophanarum epistemon* (Bazel, 1559) van de Kroatiese encyklopedist Pavao Skalić (1534-1573).

De ordening in rubrieken is baseerd op een wetenskopssystematiek die weeromgaot op de *Artes Liberales* uut et hellenisties opvoedkundig model en op de moderne systematiek van de wetenskoppen zo as et ontwikkeld worde deur de filosoof sir Francis Bacon. De zogenuumde alfabetiese ordening van een encyklopedie is der laestdaegs inkommen.

## Uutgaonde verwiezingen

* Encyclopædia Britannica
* L'Encyclopédie de Diderot et d'Alembert.
* Citizendium - Engelstaelige encyklopedie
* Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia - Engelstaelige encyklopedie skreven deur wetenskoppers
* Vakgroep Boek-, Bibliotheek- en Informatiewetenschap (Universiteit van Amsterdam): Encyclopedieën: Overzicht van encyklopedieën in et Nederlaands, Duuts, Fraans en Engels.
* Leerstoelgroep Boekwetenschap en handschriftenkunde (Universiteit van Amsterdam): Encyclopedieën: Overzicht van verskillende encyklopedieën.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is skreaven in et stellingwarvsk, in de Algemene Nedersaksiese Schriefwieze.* |
# Karibisk gebeed

De **Kariben** of et **Karibisk gebeed** is en oceanisk gebeed van den Atlantisken Oceaan, de Karabiske Sey, med völle eilanden in et midden van Amerika. Et gröytsten deyl wördet ereakend töt Noordamerika.

## Deylgebeden

* De Antillen
* De Bahamas en de Türksk en Kaikoseilanden

### Landen en gebeden

* Amerikaanske Mågdeneilanden
* Anguilla
* Antigua en Barbuda
* Aruba
* Bahamas
* Barbados
* Bonaire (Karibisk Neaderland)
* Britske Mågdeneilanden
* Kuba
* Kurasao
* Dominika
* Dominikaanske Republyk
* Grenada
* Guadeloupe
* Haiti
* Jamaika
* Kåimaneilanden
* Martinyk
* Montserrat
* Navassa (unbewöynd en betwisted)
* Puerto Riko
* Saba (Karibisk Neaderland)
* Sint-Barthelemy
* Sint Kitts en Nevis
* Sint Lucia
* Sint Vincent en de Grenadines
* Sint Eustatius (Karibisk Neaderland)
* Sint Mårten (Fransk gebeedsdeyl)
* Sint Mårten (land van et Koninkryk der Neaderlanden)
* Trinidad en Tobago
* Türksk en Kaikoseilanden

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is eskreaven in et achterhooksk, in de Nysassiske Skryvwyse.* |
# Panama

|  |
| --- |
| **República de Panamá** |
| Vlagge van Panama | Wåpen van Panama |
|  Ligging van Panama |
| **Basisgegeavens** |
| Officiele språke | Spaansk (officiääl)
Guaymí
Buglere
Emberá
Wounaan
Guna
Teribe
Bribri  |
| Höyvdstad | Panama Stad |
| Regeringsform | Presidentiäle republik |
| Godsdeenst | 63,2% roumsk-katolisk
25,0% protestant
3,3% anders kristelik
7,6% ateist
0,9% anders |
| **Geografy en bevolking** |
| Uppervlakde - Water | 75.417 km² 2.9% |
| Inwoanertal - Dichtheid | 4.337.768 56 inw./km² |
| Koordinaten | 8° 58′ N, 79° 32′ W |
| **Oaverige** |
| Münteynheid | Balboa Amerikaansken dollar (`PAB, USD`) |
| Tydzone | UTC−5 (EST) |
| Web | kode | tel. | .pa | PA | +507 |

**Panama,** officieel de **Republik Panama**, is en land an et südelike ende van Middenamerika, grensend an Süüdamerika. Et wördt begrensd döär Kosta Rika in et westen, Kolombia in et süüdousten, de Karibiske Sey in et noorden, un den Stillen Oceaan in et süden. De höyvdstad un grötste stad is Panama Stad, wårvan as et groutstädelike gebeed bynå de hälvde van de meyr as 4 miljoon inwoaners van et land huusvestet.

Vöär den ankumst van spaanske kolonisten in de 16. eywe, was Panama bewoaned döär verskillende inheymske stammen. Et makeden sik lös van Spanje in 1821 un slöät sik an by de Groutkolombiaanske Republik, en verbund van Ny Granada, Ecuador, un Venezuela. Nådat Groutkolombia in 1831 uuteynander vöäl, wördden Panama un Ny Granada uutendelik de Republik Kolombia. Med de stütte van de Vereynigde Ståten skeideden Panama sik af van Kolombia in 1903, wat den anleg van et Panamakanaal möägelik makeden. Tüsken 1904 un 1914 had et warkvolk van et amerikaanske leager et torechte. Med de Torrijos-Carterverdragen van 1977 sol et kanaalbeheyr oavergån van de Vereynigde Ståten nå Panama up 31. december 1999. Et ümliggende gebeed wör eyrst torüggegeaven in 1979.

Inkumsten uut kanaaltol blyvet en bedüdend deyl van Panama's bruto binnenlands produkt, vöäral nå at se et kanaal verbreydden töt der dubbel souvöäle döär kun (torechtemaked in 2016) . Handel, bankweasen, un turisme sint wichtige sektoren. Panama wördt seen as en land med ne houg-inkoamensekonomie. In 2019 stünd Panama up de 57. steade in de werld wat den menskelike untwikkelingsindex angeyt. In 2018 stünd Panama as söävende-starkste ekonomie in Middenamerika up de lyste, volgens den Wearldwyden Konkurrentyindex van et Wearldekonomiske Forum. In 2024 stünd Panama 82. in den Wearldwyden Innovatie-Index in 2024. Panama's reagenwolden, dee ungeväär 40 procent van de landoppervlakte bedekket, harbarget nen rykdom an tropiske planten un deers – wårvan sümmige nargens anders up de aerde to vinden sint.

Panama is eyne van de grundleggers van de Vereynigde Natys un andere internationale organisatys sou as de Organisaty van Amerikaanske Ståten, de Latynsk-Amerikaanske Integratievereyniging, de Grupe van 77, de Wearldgesundheidsorganisaty, un de Neet-lieerde beweaging.
# Vincent van Gogh

Zelfportret (1886)
**Vincent Willem van Gogh** (Zundert, 30 meert 1853 – Auvers-sur-Oise, 29 juli 1890) was een Nederlaanse kunstschilder.

Van Gogh wonnen tegenwoordig ezien as een van de grootste schilders dee ooit eleefd hef. Disse erkenning kwam echter pas laot. Zo wönnen in zien leven slechs ene schilderie verkoch: *La vigne rouge* (tegenwoordig hang 't in 't Pushkin Museum in Moskou). 't Wönnen ekoch deur Anna Boch, een Belgische kunstenares en zuster van zien kameraod Eugène Boch. Zie koch 't to veur 400 frank, op de expesitie van de Brusselse Les XX, in 1890, slechs een paor maonden veur zien dood.

In 2002 hef "Het Vincent van Gogh Museum" in Amsterdam veur hum de Pael Cultuurbul meugen ontvangen.

Der gungen mar dree jaoren veurbie tussen zien zwaormoedige *De Eerpeleters* (1885) en de kleurenexplosie in 't zudelijke Arles (1888). Van Gogh produceerde al zien wark in een periode van slechs tien jaor, veurdat e begun te liejen an een zenuwziekte en zelfmoord pleegde. Zien roem greuide rap nao zien dood.

## Uutgaonde verwiezingen

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Commons: Vincent van Gogh** - plaatjes, filmkes en/of gelüüdsbestanden. |
# 1988

**Eeuwen:** < | 19e eeuw | **20e eeuw** | 21e eeuw | >

**Decennia:** < | 1960-1969 | 1970-1979 | **1980-1989** | 1990-1999 | 2000-2009 | >

**Jaoren:** << | < | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | **1988** | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | > | >>

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in dit jaor

## Gebeurtenissen

* De monumentenwet wordt inevoerd.

## Geboaren

* 24 jannewaori - Eglė Jurgaitytė, ne Litouwse zangres
* 10 febrewaori - Maikel van der Vleuten, Nederlaandsen springruter

## Uut de tied

* ...

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Commons: 1988** - plaatjes, filmkes en/of gelüüdsbestanden. |
# 23 jannewaori

|  |
| --- |
| dec - **jannewaori** - feb |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   | >> |

De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op **23 jannewaori**

## Gebeurtenissen

* 1719 - 't Vorsendom Liechtenstein wonnen evormd.
* 1920 - Nederlaand weiger Keizer Wilhelm II uut te leveren.
* 2005 - Viktor Joesjtsjenko wonnen beëdigd as prissedent in Oekraïne.

## Geboren

* 1984 - Arjen Robben, Nederlaanse vootballer

## Uut de tied

* 1002 - Keizer Otto III (21)
* 1947 - Pierre Bonnard, Fraans post-impressionistiese skilder
# 1960

**Eeuwen:** < | 19e eeuw | **20e eeuw** | 21e eeuw | >

**Decennia:** < | 1940-1949 | 1950-1959 | **1960-1969** | 1970-1979 | 1980-1989 | >

**Jaoren:** << | < | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | **1960** | 1961 | 1962 | 1963 | 1964 | > | >>

## Gebeurtenissen

* 1 jannewaori - Kammeroen wonnen onofhankelijk.
* 27 april - Togo wonnen onofhankelijk.
* 20 juni - Onofhankelijkheid van Mali en Senegal.
* 30 juni - Belgisch Congo, wonnen onofhankelijk.
* 1 juli - De grenscontroles in de Benelux wonnen op-eheven.
* 12 juli - Frans Congo, Tsjaad en de Centraal-Afrikaanse Rippebliek wonnen onofhankelijk.
* 8 augustus - Militaire staotsgrepe in Laos.
* 16 augustus - Cyprus wonnen een onofhankelijke rippebliek.
* 7 - Ivoorkust wonnen onofhankelijk.
* 15 december - Koning Boudewijn van België trouwt mit Fabiola de Mora y Aragón.

## Geboren

* 19 febrewaori - Prins Andrew van Engelaand
* 15 april - Prins Filip van België
* 6 september - Yves Leterme, Belgische politicus
* 20 febrewaori - P.B. Portegies Zwart te Amsterdam Nederland.

## Uut de tied

* ...
# 23 juni

|  |
| --- |
| meie - **juni** - jul |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op **23 juni**

## Gebeurtenissen

* 1914 - Mexicaanse Revolusie: Inname van Zacatecas deur de rebellen van Pancho Villa.
* 2006 - In Paries dut 't nieje museum Quai de Branly zien deuren veur 't eers los.

## Geboren

* 47 v. Chr. - Ptolemaeus XV, jonge van Cleopatra VII en Gaius Iulius Caesar († 30 v. Chr.)
* 1873 - Cornelis Jetses, Nederlaandse illustraotor
* 1974 - Prinsesse Carolina van Bourbon-Parma, deerne van prinses Irene

## Uut de tied

* 79 - Vespasianus (69), Romeinse keizer
* 1018 - Hendrik I van Oostenriek (~53), markgraaf van Oostenriek
* 1516 - Ferdinand II van Aragón (64), koning van Spanje
* 1677 - Willem Lodewiek van Wurtembarg (30), hertog van Wurtembarg
* 1859 - Maria Paulowna van Ruslaand (73), grootvorstinne van Ruslaand

## Viering/herdenking

* Nasionale feesdag van Luxemburg
# 20 juni

|  |
| --- |
| meie - **juni** - jul |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op **20 juni**

## Gebeurtenissen

* 1867 - Ruslangd verkoopt Alaska an de VS - veurdat daor de bojemschatten ontdekt werden.
* 1906 - De eerste elektrische tramlien wordt in Utrecht eopend.
* 1943 - De Duutsers voeren bie een grote razzia in Amsterdam 5.500 joden weg naor Westerbork.
* 1991 - De Duutse Bondsdag wiest Berlien an as de nieuwe heufdstad.
* 1926 - Demonstraosie van de eerste, draodloze tillefoon in Berlien.
* 1989 - Opening van 't Huus van de Toekomst.

## Geboren

* 1967 - Nicole Kidman.

## Uut de tied

* ...
# 2026

**Eeuwen:** < | 20e eeuw | **21e eeuw** | 22e eeuw | >

**Decennia:** < | 2000-2009 | 2010-2019 | **2020-2029** | 2030-2039 | 2040-2049 | >

**Jaoren:** << | < | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | **2026** | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | > | >>

## Gebeurtenissen

* ...

## Geboorn

* ...

## Oet de tied

* ...
# 1908

**Eeuwen:** < | 19e eeuw | **20e eeuw** | 21e eeuw | >

**Decennia:** < | 1880-1889 | 1890-1899 | **1900-1909** | 1910-1919 | 1920-1929 | >

**Jaoren:** << | < | 1904 | 1905 | 1906 | 1907 | **1908** | 1909 | 1910 | 1911 | 1912 | > | >>

## Geboren

* 30 juni - Johan Buursink, twentsken skryver en vöärvechter vöär de twentske selvbewüstheid
# Siberie

In t doonkerrood t Federaal Distrikt Siberie, in t rood de breedste definisie van Siberie. In lechtrood de rest van Roslaand
**Siberie** (Rossies: Сиби́рь, *Sibir*) is de naam vuur n groot deel van Roslaand dat in Azie lig.

Geografies hef Siberie in Roslaand ne öppervlakte van 10.006.400 km². Doarmet beslöt t 59% van t totale öppervlak van Roslaand. t Besteet oet de federale distriktn Oeral en Siberie. Ook het noordn van Kazakstan wördt biej Siberie reknd. Vrogger wördn ok de Rossiese oostkuste der biej reknd, mer dat neumt ze vandaag-an-n-dag t Rossiese Wiede Oostn.

t Gebeed wördt duurstreumd duur eankelde van de greutste riviern in de weerld; de Ob, de Jenisej en de Lena. Aandere grote riviern bint oonder aandere de greanzeriviere Amoer, de Olenjok en de Indigirka. Op de Amoer noa streumn al disse rivieren noar n Arktiesn Oceaan.

Siberie is bekeand vanweage de grote klimoatverscheln. Zoo kan t der bittere weenters geavn, woarbiej t töt vieftig groadn vröas. Mer in de zommer kan t makkelik dertig groadn warm ween.