Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kapitalisme

**Kapitalisme** is en ekonomisk stelsel dat uutgeyt van et recht van en menske up eygen besit van produktymiddelen en üm dår winst med te maken. De belangrykste kenmarken van kapitalisme sint et vergåren van kapitaal, strydende markten, prysenstelsels, persöönlik eygendom en de erkenning van eygendomsrechten, vrywillige uutwesseling en warken vöär en loun. In ne kapitalistiske marktekonomy proberet geld- en kapitaaleygenaars meyr geld te verdenen döär en deyl van öär geld te investeren in underneamingen dee meyr geld upleyvert. Besluutförming dårvöär hangt af van wat de vråge en et anbud in de markt is.

Ekonomen, geskeedkünnigen, politike ekonomen en sociologen legget et woord kapitalisme verskillend uut. See seet et in et dagelikse leaven in verskillende förme. Vöärbealden sint vrye marktkapitalisme, ståtskapitalisme en versörgingsståtskapitalisme. Under verskillende förme van kapitalisme varieert et begrip van vrye markten, publik eygendom, beswåren teagen vrye marktwarking en ståtsbeleid vöär sociale saken. Wo stark as markten mekander bestrydet en wo vöäle as ståten sik dårin menget, mär ouk wovöäle as nen ståt kan besitten, hanget af van et model van kapitalisme. Wo vry as markten sint is ouk verskillend. Dårin spöält politik ne groute rulle. De meyste hüdige kapitalistiske ekonomyen hebbet nen mengförm, med elementen uut vrye marktwarking wårby as den ståt der sik med bemoit. Mangs sint der ouk lechte förme van ekonomiske planning.

Marktekonomyen beståt al fråi lange in verskillende soorten ståten en förme, oaver verskeidene tydsperken, steades en kulturen. Moderne kapitalistiske samenleavingen untstünden in westelik Europa en leidden töt de Industriele Revoluty. De meyste hüdige westerske landen volget en kapitalistisk stelsel med verskillende måten van inmenging döär de regeyring. Ekonomisken groi is nen karaktertrek van alle kapitalistiske ekonomyen.
# 2018

**Eeuwen:** < | 20e eeuw | **21e eeuw** | 22e eeuw | >

**Decennia:** < | 1990-1999 | 2000-2009 | **2010-2019** | 2020-2029 | 2030-2039 | >

**Jaoren:** << | < | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | **2018** | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | > | >>

## Gebeurtenissen

* ...

## Geboorn

* ...

## Oet de tied

* ...
# Mali

|  |
| --- |
| **Reppubliek Mali République du Mali (Fraansk) Mali ka Fasojamana (Bambara)** |
| Vlagge van Mali | Woapn van Mali |
|  Kaarte van Mali |
| **Informasie** |
| Sproaken | Fraansk (offisjeel), Bambara en mear |
| Heufdstad | Bamako |
| Regeringsvörm | Republiek |
| **Laand en inwonners** |
| Oppervlakte - Water | 1.240.192 km² 1.6% |
| Inwonners - Dichtheid | 19.553.397 (2020) 30.3 inw./km² |
| Koordinaten | 12° 39′ N, 8° 0′ W |
| **Oaverig** |
| Volksleed | "Pour l'Afrique et pour toi, Mali" |
| Munteenheid | West-Afrikaanse CFA frank (`(XOF)`) |
| Tiedzone | GMT |
| Web | kode | tel. | .ml | MLI | 223 |

**Mali**, offisjeel de **Reppubliek Mali** is n laand in West-Afrika, umslötn duur aandere laandn. In t noordn greanst t an Algerieje, in t oostn an Niger, op t zuudn Burkina Faso en Ivoorkuste, Guinea op t zuudwestn en Senegal en Maritanië op t westn. t Is 10.553.397 kilometer in t veerkaant en dr wont 14,5 miljoen leu. De heuwdstad is Bamako.

Mali hef acht strekn en op t noordn lig t nen eande in de sahara, terwiel't in t zuudn, woer't de meeste leu wont, de riviern Niger en Sénégal lignt. De ekonomie van t laand mut t hebn van laandbouw en viskerieje. De belangriekste groondstofn van Mali zeent goold (woermet ze doarde-grötste delver zeent van Afrika) en zoolt. Zowat de helfte van de inwonners verdeent oonder de internasjonale oarmoodsliene van USD 1,25 op n dag.

t Hudige Mali hef oonderdeel ewest van dree West-Afrikaanse keaizerriekn dee't haandel laanks de Sahara beheardn: t Ghanese Riek, t Malinese Riek (woer't Mali n naam van hef) en t Songhai-Riek. Tiedns de gooldne eeuw leup Mali vuurop met reknkeunde, stearnkeunde, literatuur en keunst Op t heugtepeunt in 1300 was Mali ene van de grötste riekn van de wearld. In n 19den eeuw, tiedns de Wedloop um afrika nöm Fraankriek Mali in en maakn t deel van Fraans Soedan. Det heetn toertieds de Soendanse Reppubliek en vereanigen zik met Senegal in 1959 en wör in 1960 onofhaankelik as de Federasie van Mali. Kort doarop treuk zik Senegal terugge oet de federasie, woerop de Soedanese Reppubliek zik oetreup as Onofhaankelike Reppubliek Mali. Langen tied was dr ne eenpartiejregearing, mer in 1991 was dr ne stoatgreep woernoa't dr nen groondwet wör daleskreewn en Mali oet ereupn as demokratiesen stoat met meardere partiejn.

Januwoari 2012 begun dr nen stried in Mali. 22 meart 2012 nömn n antal jonge soldoatn t paleis van n presideant in en verkloarn de regearing op eheewn en de groondwet verdoane.6 April 2012 verkloarn de rebeln van de Nasjonale beweaging vuur de bevrieding van Azawad (NBBA) de ofskeaiding van nen niejn stoat: Azawad. Kort doarop kreeg de NBBA hulpe van Islamitiese groepn dee't zik bie Al Qaeda reknt en leut de NBBA öare plann vuur ofskeaiding voarn. De soldoatn dee't de macht greepn, leutn de presideant Dioncounda Traoré wier an t heuwd van n stoat, mer bleewn zelf nog völle macht hooldn. 11 januwoari 2013 gung t Fraanske leager dr hen oonder Opération Serval, um in te griepn in de stried. De tiedelike woarnemnde regearing wil gearne verkiezingsdeage hooldn, noa at n opstaand is op elöst.

## Verwiezingn
# Texas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Zie Texas (duurverwiesziede) vuur aandere betekenissen van Texas. |

|  |
| --- |
| **n Stoat Texas** |
|  |  |
| Vlagge van n Stoat Texas | Woapen van n Stoat Texas |
|  Kaarte van n Stoat Texas |
| The Lone Star State |
| Ofkorting | TX |
| Tiedzone | −6 / −7 |
| **Informasie** |
| Oppervlak laand | 696.241 km² (2,5%) |
| Inwonners - Dichtheid | 24,326,974 (2008) 30,75 inw./km² |
| **Geografie en bevolking** |
| Too-etreaden | 29 december 1845 |

**Texas** (Engelse oetsproak: **Tek**-sus; Spaanse oetsproak: **Tè**-gas) is nen stoat midden in et zuden van De Verenigde Stoaten van Amerika. De heuwdstad is Austin, mear de grötste stad is Houston, den at ook direkt de op dree noa grötste stad van et hele land is. Texas is n éénnoagrötsten stoat wat öppervlakte en bevolkingsantal angeet. Wat öppervlak betref is Alaska grötter en wat betref inwonnertal is Californië grötter. Der wont in Texas mear as 23,9 miljoen leu.

De umgewige van Texas veraandert, a'j van et oosten noar et westen reaizet, van bosriek (noaldbeume), töt loofbeume, töt prairie (de Grote Vlaktes) tot oeteandelik ne kale weuste. Um disse grote vlaktes en et noar verholding flinke oppervlak van 'n stoat zegt leu rechtevoort at "allens grötter is in Texas". Duur ziene geskiedenisse as belangriek haandelspeunt vuur veeboeren steet Texas duur de hele wearld bekeand as et laand van de *cowboys*.

An et begin van et 20e joarhonderd wör der in Texas öllie eveunden. Dit leaverden den stoat flink wat mear skoef vuur 'n doem. Et hulp Texas ook um zik een grötter anbod van winkels en inkomstenbronnen an te halen, zoas biomedisch en technologisch spul en in heugerder oonderwies.

|  |  |
| --- | --- |
| Verenigde Staoten van Amerika |  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Staoten:** |   | Alabama · Alaska · Arizona · Arkansas · Colorado · Connecticut · Delaware · Florida · Georgia · Hawaï · Idaho · Illinois · Indiana · Iowa · Kalifornië · Kansas · Kentucky · Louisiana · Maine · Maryland · Massachusetts · Michigan · Minnesota · Mississippi · Missouri · Montana · Nebraska · Nevada · Niej-Mexiko · Noord-Carolina · Noorddakota · Nyhampshire · Nyjersey · Nyjork · Ohio · Oklahoma · Oregon · Pennsylvanie · Rhode Island · Süüddakota · Tennessee · Texas · Utah · Vermont · Virginia · Washington · West Virginia · Wisconsin · Wyoming · Zuud-Carolina |
| **Federaal distrikt:** |   | Washington D.C. |

 |