Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pervincie

Een **pervincie** is een deeilgebied van een laand met een eigen regionaole regering. 't Woord *pervincie* wordt niet overal bruukt — sommige laanden hebben aandere naomen (Woiwodschap, Département, Oblast, etc.) veur de regionaole bestuurslaogen, aandere veural kleinere laanden hebben gien bestuursnivo tussen de staot en de gemeeinten. As een laand wel pervincies hef, is normaolweg 't heule of 't grote deeil van 't laand verdeeild in pervincies.

Staotsrechtelijk is de pervincie in Nederlaand en België de bestuurlijke eeinheid die boven de gemeeinte steeit. In Nederlaand vörmt de pervincie de eeinigste bestuurslaog tussen de gemeeinten en de overheid. In Vlaonderen en Wallonië ligt de provinciaole bestuurslaog tussen de gemeeintelijke en die van 't gewest. 't Brussels Heufdstedelijk Gewest hef gien pervincies. An 't heufd van een pervincie steeit een Commmissaoris van de Keuningin (Ndl) of een gouverneur (België). In Indonesië is de pervincie de bestuurslaog tussen de centraole regering en de regentschappen, die op heur beurt opdeeild bint in onderdistricten.

## Pervincies in Nederlaand

* Grunningen
* Drenthe
* Freeislaand
* Overiessel
* Gelderlaand
* Flevolaand
* Noord-Hollaand
* Zuud-Hollaand
* Utrecht
* Zeeilaand
* Noord-Braobant
* Limburg

## Pervincies in België

**Vlaonderen**:

* Limburg
* Antwarpen
* Oost-Vlaonderen
* West-Vlaonderen
* Vlaoms-Braobant

**Wallonië**:

* Henegouwen *(Hainaut)*
* Naomen *(Namur)*
* Luxemburg *(Luxembourg)*
* Loek *(Liège)*
* Waols-Braobant *(Brabant-Wallon)*

**Brussel**:
gien pervincies
# Sinese muur

|  |
| --- |
| **De grode muur** |
| **UNESCO Wereldaarfgoudstee** |
|  |
| **De Sinese muur** |
| Type | Kultureel |
| Regioon | *Azie-Ozeoanie* |
| Laand | China |
| Joar | 1987 |
|  De Sinese walle stoef bie Peking in wìnter |
| Volgnummer 438 |

De **Sinese muur** is n muur in t noorden van China en is sikkom 7.200 kilometer laank. De muur rekt zok oet van Shanhaiguan bie Bo Hai (300 km oostelk van Peking) tot Lop Nur in t zuudoostelke dail van de autonome regio Xinjiang tou. De Sinese muur is in 2007 erkend as ain van de Zeuven Nije Wereldwonders. De muur hait in t Chinees 长城 (traditioneel schreven: 長城) en in t Pinyin: Chángchéng (wat betaikent: *laange muur*). In vrougere tieden beschaarmde dizze muur t olle Chinese Riek.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dit artikel is noch maar en beginnetje. Help mid döär et **uut to breiden**. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Commons: Sinese muur** - plaatjes, filmkes en/of gelüüdsbestanden. |
# 1949

**Eeuwen:** < | 19e eeuw | **20e eeuw** | 21e eeuw | >

**Decennia:** < | 1920-1929 | 1930-1939 | **1940-1949** | 1950-1959 | 1960-1969 | >

**Jaoren:** << | < | 1945 | 1946 | 1947 | 1948 | **1949** | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | > | >>

## Gebeurtenissen

* 1 april - Newfoundland verenigt zich mit Kannede
* 4 april - Oprichting van de Noord-Atlantische Verdragsorganisasie (Navo)
* 5 meie - Tien Europese laanden stelt de Raod van Europa in, de eerste stap op weg naor n verenigd Europa
* 8 augustus - Bhutan wonnen onofhankelijk
* Hoogezaand-Sapmeer ontstiet deur de fusie van Hoogezaand en Sapmeer
* Siam nömt zich Thailaand
* 27 December Indië split zik of van Nederlaand

## Geboren

* 15 augustus - Marga Kool, Drèentse schriefster en politica
* 28 september - Willem Terhorst, bassist van Normaal

## Uut de tied

* 8 september - Richard Strauss, Duutse komponist
* Albert Dening, Drèents dichter en schriever van vertellegies
# Litouwen

|  |
| --- |
| **Lietuvos Respublika** |
| Vlagge van Litouwen | Wåpen van Litouwen |
|  Ligging van Litouwen |
| **Basisgegeavens** |
| Officiele språke | Litouws |
| Höyvdstad | Vilnius |
| Regeringsform | Rippebliek |
| Godsdeenst | Rooms-katholiek |
| **Geografy en bevolking** |
| Uppervlakde - Water | 65.300 km² -% |
| Inwoanertal - Dichtheid | 2.884.433 (2015) 44,2 inw./km² |
| Koordinaten | 55° 30′ N, 24° 0′ O |
| **Oaverige** |
| Volksleed | Tautiška giesmė (Litouwen, Land van helden) |
| Münteynheid | Euro (100 senten) (`EUR`) |
| Tydzone | +2 |
| Nationale feystdag | 16 febrewaori |
| Web | Kode | Tel. | .lt | LTU | 370 |

**Litouwen** (Litouws: *Lietuva*) is n Noord-Europees land tussen Letland in t noorden, Wit-Rusland in t oosten, Polen en Rusland in t zuden en de Oostzee in t westen. t Is t grootste en zudelikste van de drie Baltiese landen. Van die drie is Litouwen t ienigste land waorvan t merendiel rooms-katholiek is.

De geskiedenisse löp ok pas vrie kort geliek met die van de andere twie Baltiese landen. Anders as Letland en Estland was Litouwen ooit n machtig land, dät zelfs töt de Zwarte Zee reikten. In de 20e eeuw was Litouwen grotendiels in handen van de Sovjet-Unie.

Op 11 meert 1990 määkten Litouwen, as eerste Baltiese land zich definitief onofankelik. Op 1 mei 2004 is t land toe-etraeden töt de Europese Unie. n Geografiese biezundereid van Litouwen is dät t middelpunt van Europa binnen de Litouwse grenzen ligt.

## Geografie

### Algemiene informasie

* lengte landsgrenzen: 1747 km (724 km met Wit-Rusland, 610 km met Letland, 303 km met Rusland (exklave Kaliningrad) en 110 km met Polen).
* kustliende: 99 km
* grootste rivieren: Nemunas (Memel), 475 km.
* grootste meer: Kauno Marios, 63,5 km²
* oogste punt: Juozapinė in t Oogland van Medininkai, 294 m.
* De offisiële taal is Litouws, oewel der ok Poolse, Russiese en Wit-Russiese mindereden bint.
* Munt: de euro

### Staeden

Enkele staeden in Litouwen bint (met inwoners per 2014):

* Vilnius 529.000 inwoners
* Kaunas 304.000 inwoners
* Klaipėda 157.000 inwoners
* Šiauliai 106.000 inwoners
* Panevėžys 96.000 inwoners

### Taal

|  |  |
| --- | --- |
| **Moerstaal** | **antal** |
| Litouws | ong. 2.700.000 |
| Pools | ong. 360.000 |
| Russies | ong. 344.000 |
| Wit-Russies | ong. 63.000 |
| Oekraïens | ong. 45.000 |
| Tataars | ong. 5.000 |
| Lets | ong. 5.000 |
| Karamies | ong. 300 |

## Bestuurlike indieling

Litouwen is verdield in tien distrikten, die vernuumd bint naor der eigen eufdstad.

## Bevolkingssamenstelling (2011)

| Nasionaliteit | % van de bevolking |
| --- | --- |
| Litouwers | 84,1% |
| Polen | 6,6% |
| Russen | 5,8% |
| Wit-Russen | 1,2% |
| Aoverigen / niet an-egaeven | 2,3% |
| *Bron: CIA 2011* |

## Uutgaonde verwiezing

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Commons: Litouwen** - plaatjes, filmkes en/of gelüüdsbestanden. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is eskreaven in et oustveluwske dialekt van Attem, in de Algemene Nedersaksiese Schriefwieze.* |
# De fakto

**De fakto** of **de facto** is ne latienske zegswieze wat zovölle beteeknt as "feitelik", "warkelik" of "algemeen annömn". Dr wörd met bedoold det iets in t dagelikse leawn wal zo is, mer at det nit offisjeel is vaste legd. De fakto steet teegnoaver de jure, wat "volgns de wet" beteeknt.

De fakto gef n geveul det t wal warkelik is, mer det t kan wean at nit iederene t dr met eens is. t Wörd nog wal es in politieke situasies gebroekt.
# Wienter

Een bevreuren sloot
Bomen die onderesniejd bin
Wienters laandschap
Ofbeelding van de drie weerkunnige wientermaonden (1971-2000)
Grafiek van de kolde wienter van 1928-1929 in de Bilt
De **wienter** is één van de vier seizoenen in de gemaotigde streken en in de poolstreken. Een veul veurkoemende misvatting is dat de kouwe periode zol ontstaon deurdat de eerde veerder van de zunne of steet, mar dit is neet waor, in de kouwe periodes steet de eerde korterbie de zunne as in de zoemer, oek wè *perihelium* eneumd. De ofstaand van de eerde tot de zunne hef gien invleud op de temperetuur op de eerde. 't Is de schune staand van de eerdas dee derveur zörg dat 't bie ons op de eerde kouwer wonnen. In de wienter steet op 't noordelijk halfrond de eerdas van de zunne of-ewend, en in de zoemer steet 't krek naor de zunne toe.

's Wienters he-j vake snee en ies. Dit zörg veur wienterpret mar oek veur een bulte ongelokken. As 't een poosjen evreuren of esniejd hef dan ku-j weer de schaosen en de sleeën uut de kaste haolen. De meeste meensen doon dat dan oek. Of der argens snee vuilt en ies kump te liggen, lig der vanzelf wè an waor of da-j woenen, in Zuud-Amerika he-j neet zoveule kans op wienterpret.

## Begin van de sterrekundige wienter

Op 't noordelijk halfrond, tussen 2003 en 2020:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2003 | 22 december | 08:04 |   | 2009 | 21 december | 18:47 |   | 2015 | 22 december | 05:48 |
| 2004 | 21 december | 13:42 |   | 2010 | 22 december | 00:38 |   | 2016 | 21 december | 11:44 |
| 2005 | 21 december | 19:35 |   | 2011 | 22 december | 06:30 |   | 2017 | 21 december | 17:28 |
| 2006 | 22 december | 01:22 |   | 2012 | 21 december | 12:11 |   | 2018 | 21 december | 23:22 |
| 2007 | 22 december | 07:08 |   | 2013 | 21 december | 18:11 |   | 2019 | 22 december | 05:19 |
| 2008 | 21 december | 13:04 |   | 2014 | 22 december | 00:03 |   | 2020 | 21 december | 11:02 |

*De an-egeven tied is de plaoselijk Nederlaanse tied.*

In 't zujelijk halfrond beginnen op disse daotums de zoemer.

## Nedersaksisch

* Drèents: *winter*
* Grunnegs: *wìnter*
* Stellingwarfs: *winter*
* Tweants: *weenter*
* Sallaans: *winter*
	+ Vechtdals: *winter*
* Veluws: *wi(e)nter*

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Commons: Wienter** - plaatjes, filmkes en/of gelüüdsbestanden. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Disse pagina is eschreven in 't Nunspeets.* |
# Tirana

Tirana
**Tirana** is de heufdstad van Albanië, van de *Qarku Tiranë* en van de pervincie mit dezölfde name. De stad, ok wal *Tirona*), hef 't grootste oppervlak en de mieste inwoners van alle Albaanse steden, mit officieel 557.422 inwoners in de gemiente en 912.190, det de metropolitaone gebieden van Albanië wil vaststellen, in 2011.

## Rifferenties

*De rifferenties bint Albaanstalig as ter niet aanders bi'j stiet.*