Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Akkenailtje

n Akkenailtje
n **Akkenailtje** is n op n schuun dak oetbaauwde oetsteken mit drij vertikoale vlakken en n aaigen dak.

t Vlak evenwiedeg aan de nok het (maisttieds) n venster mit roeten. Hierdeur kin lucht en locht binnenkommen op beune of beunkoamer. Voak geft t ook extroa roemte mit stoahoogte, dij neudeg is om op beun n koamer te môken kinnen.

n Akkenailtje kin direkt tiedens de nijbaauw aanbrocht worden, môr wordt voak loater môkt bie ollere hoezen om extroa roemte te kriegen. Akkenailtjes kinnen tegenswoordeg kan-en-kloar oet de fabriek op dak zet worden. Man hoft allend môr n gat ien t dak te môken en t aikkenailtje der op te zetten.

## Leegsaksies

[disse mal bewarken]

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Achterhooks:
* Drèents:
	+ koekoek
	+ arkeneel, akkeneel, arkeniel (ZOZ)
	+ kaboffie (MD, ZOZ)
	+ karbof(fie) (ZOZ)
	+ kapoffie (MD)
	+ koepel (ronde dakkapel mit reitdak)
* Grunnegs: **akkenail**, aarkenail
* Sallaands:
	+ dakkapelle
	+ kabof (Raolte)
	+ koekoek (Gällemuun)
 |  | * Stellingwarfs: dakkapel(le), koekoek
* Tweants:
* Urkers:
* Veluws: dakkapel(le)
* Oostfrais:
	+ akkernijl (Platduutske skriefwies: *Ackerneel*)
	+ erker
	+ oetsteek (Platduutske skriefwies: *Utsteck*)
 |
# Gemakseten

Hamburger
**Gemakseten**, **gauw-klaor-eten** of **vullisvoer** is n verzamelnaam veur eten dat gauw klaor te maken en op te dienen is. t Is meestentieds niet naor duur. t Wörden veural verkocht bie restaurants en kraampjes die der eigen daor spesiaal op ericht hebben, zo as bieveurbeeld patatzaken. A'j t over *vullisvoer* hebben dat geet t veural um eten mit n minne voedingsweerde, terwiel dat bie *gemakseten* en *gauw-klaor-eten* niet zo hoeft te ween.

De gemaksetensindustrie is n arg grote, winstgevende industrie, die greuit deurdat meensen steeds minder tied nemen um zelf te koken.

## Veurbeelden

In Europese laanden en Amerika he'j as gemakseten veural friet, kroketten, frikandellen, eierballen, bamischieven, nasischieven, hamburgers, pizza's en brukjes mit gyros, döner kebab, shoarma of falafel en in Engelaand vis mit patat en eek.

In Aziatiese laanden he'j van oorsprong aandere gemaksgerechten. Zo bin der in Japan veule kraampjes waor ze sushi verkopen. Oek noedels, rieste en vleisgerechten uut onder aandere de Chinese keuken gelden in Azië as gemakseten.

In t Midden-Oosten is veural kebab populaer as gemakseten.

## Uutgaonde verwiezing

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Commons: Gemakseten** - plaatjes, filmkes en/of gelüüdsbestanden. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is eskreaven in et westveluwske dialekt van Nunspeet, in de Algemene Nedersaksiese Schriefwieze.* |
# Taol

't Warkwoord *praoten* in Germaonse dialecten
**Taol** is 'n communicaotiemiddel waordeur mèènsen mit mekare praoten können. Der bint wereldwied krap 7000 taolen volgens de publicaotie *Ethnologue: Languages of the World*, al hangt 't antal of van oen definitie van 'taol': veul taolen vluuien mit heur dialecten in mekare over. Der bint verschillende taolfemilies: alliene in Europa al bint der de Germaanse taolen, de Romaanse taolen, de eïsoleerde taolen, de Slavische taolen die in de Balkanlanen en de Baltische taolen die in de Baltische lanen epraot wörden. Nederlaand hef naost 't Nederlaans dree officieel erkende streektaolen, 't Limburgs, 't Nedersaksisch en 't Fries.

't Gangbaore verskil tussen enerzieds *taol* (mit een hoge weerdering) en aanderzieds *dialect* (mit een lege weerdering) wördt in de taolkunde niet emaakt, umdat 't willekeurig en poletiek bepaold is: de dialecten van 't Chinees verschillen net zoveul van mekare as de onderscheiden Romaanse taolen. Taolkundigen geven deurgaons de veurkeur an 't maotskappelijk niet belaojen begrip *variëteit*. Een aandere term veur 'taol' is ok wel *spraok*.

## Taolfemilies

De toren van Babel

|  |  |
| --- | --- |
| * Afro-Aziatische taolen
* Altaïsche taolen
* Amerindische taolen
* Austroaziatische taolen
* Austronesische taolen
* Dravidische taolen
* Eskimo-Aleoetische taolen
* Geelvinkbaaitaolen
* Indo-Europese taolen
* Kaukasische taolen
* Khoisan taolen
 | * Na-Denétaolen
* Niger-Congo taolen
* Nilo-Saharaanse taolen
* Oeraalse taolen
* Papoeataolen
* Sino-Tibetaanse taolen
* Tai-Kadaitaolen
* Tsjoektsjo-Kamtsjadaalse taolen
* Isolaten
* Gebarentaolen
* Kunsttaolen
 |

## In de Biebel

Volgens de Biebel (*Genesis 11:1-9*) bint alle taolen ontstaon deurdat de mèènsen een toren naor de hemel maken wollen, de lu die hieran begunnen wanen ongeheurzaam en hadden niet veul goeds in de zinne. God maakte doe de taol van de mèènsen wereldwied in de war zodat ze niet mit mekare konnen praoten, waordeur de toren ok niet of-emaakt kon wörden.

## Nedersaksisch

[disse mal bewarken]

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Achterhooks: taol, spraok
* Drèents: taal, taol, tael, spraok(e)
* Grunnegs: toal, sproak (symbolies, veul beloaden (positief), netjes, maor voak oldmoods)\*
* Sallaands: **taol**, taal, tääl\*, spraoke, sprake
 |  | * Stellingwarfs: tael, spraoke
* Tweants: taal, sproak
* Urkers: taol, spraak
* Veluws: taal, taol, tääl\*, spraak, spraoke
* Oostfrais: toul (Sass: *Taal*), sjprouk (Sass: *Spraak*)
 |

 **Wikiweurdebook: Spraak** - weurdebook, woordherkumste, variaanten
## Uutgaonde verwiezing

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Commons: Taol** - plaatjes, filmkes en/of gelüüdsbestanden. |
# 15 november

|  |
| --- |
| okt - **november** - dec |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op **15 november**

## Gebeurtenissen

* ...

## Geboren

* ...

## Uut de tied

* ...
# 4 april

|  |
| --- |
| mrt - **april** - meie |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op **4 april**

## Gebeurtenissen

* 1949 - Oprichting van de Noord-Atlantische Verdragsorganisasie (Navo).
* 1968 - Moord op Martin Luther King.

## Geboren

* 1971 - Najib Amhali, Marokkaans-Nederlaanse grappenmaker
* 1976 - Aram van de Rest, Nederlaanse acteur
* 1980 - Mark Tuitert, olympies kampioen skaatsen op den 1500 meter in 2010

## Uut de tied

* 1292 - Paus Nicolaas IV (64)
* 1968 - Martin Luther King (39), Amerikaanse domenee en burgerrechenaktivis

## Viering/herdenking

* Paosen in 1627, 1638, 1649, 1706, 1779, 1790, 1847, 1858, 1915, 1920, 1926, 1999, 2010, 2021.
# Mexico (laand)

Vlagge van Mexico Lekaosie van Mexico
**Mexico** (Spaons: *México*; Spaanse uutspraoke: **Mè**-gie-koo), officieel de **Verienigde Mexicaonse Staoten** (Spaons: *Estados Unidos Mexicanos*) is een laand in Noord-Amerike, greenzend an de Verienigde Staoten van Amerike, Belize en Guatemala, de Grote Oceaan en de Golf van Mexico. Ok inkelde eilanen beheuren tot Mexico.

De nationaole heufdstad is Mexico-stad, oftewel Federaol Distrikt (D.F.). De stad leit op 2240 meter boven de zeespiegel. Mexico is een federaosie van 31 staoten die elk een redelike maote van autonomie hebben. Et laand het omdebi'j 106 miljoen inwoners (2004). De meest spreuken tael is et Spaons. Daormit is Mexico et grootste Spaonssprekende laand ter wereld. Andrés Manuel López Obrador is prissedent sund 2018.

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Commons: Mexico** - plaatjes, filmkes en/of gelüüdsbestanden. |
# Psychologie

**Psychologie** is de wettenskop dee't zich bezeghöld met de geest, gedachten, geveul en gedrag. Et geet veural ovver de mens moar mangs ok ovver deren. Umdat psychologie met meujte as geheel te begriepen is, kiekt psychologen vake noar delen dervan in eur onderzeuk of praktiek. Psychologie hef ovverlap met ondermeer Genaeskeunde, Biologie, Komputerwettenskop, and Sproaklear.