Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Arabies

|  |
| --- |
| **Arabies** |
|  Sproakgebeed van t Arabies:
* Greun: Ennigste offisjele sproake
* Doonkerblaauw: Ene van de offisjele sproaken (mearderheaid)
* Lechtblaauw: Ene van de offisjele sproaken (meenderheaid)
 |
| Land | Laanden van de Arabiese Liga, meenderheden in Israel, Eritrea, Mali, Niger, Kenia, Tsjaad, Senegal, Zuud Soedan, Ethiopië, Iran, Turkije, Madagaskar, Tanzania, Mozambiek, ezw. |
| Antal spreakers | 40 miljoen as tweede sproake |
| Språkindeyling | Afro-Aziaties
* Semities
	+ Sentraal Semities
		- Arabies
 |
| Skrivt | Arabies alfabet |
| ISO 639-1 | ar |
| ISO 639-2 | ara |
| ISO 639-3/DIS | ara |

**Arabies** is de Klassiek Arabiese sproake oet et 6de joarhoonderd en de moderne versies, met oetzeundering van Maltees. Arabies wörd esprökken in et Middenoosten, Noord-Afrika en den Hoorn van Afrika. Et heurt bie de Afro-Aziatiese sproaken.

De Litereare sproake, Modern Standaard Arabies of Literear Arabies, is de offisjele vörm van Arabies. Et wörd gebroekt um zaken dale te skriewen en um formele zaken te bekuieren, zo as in leazingen en niejsoetzeandingen.

Aarabies is ne Sentraal Semitiese sproake, nauw verwaant an Aramees, Hebreeuws, Oegarities en Foenisies. Et liektrökkene skrief-Arabies is eulderwetser as alle sprökkene variaanten. Toch wordt ze nöast mekaar broekt in verskillende sosjale umstaandigheden.

Een antal sprökkene soorten zeent in sproake en skrift oonderling verstoanboar. Met mekoar vörmet de soorten Arabies ne sosjolinguïstiese sproake. Vanoet de sproakenkeunde bekekken zollen ze as verskillende sproaken geelden, mer um geleuwige en politieke readenen wordt ze vake bie mekoar rekkend. A'j ze as verskillende sproaken rekkent, is et neet te zeggen wovölle of et der zeent, umdet ze samen een dialektverloop vormet.

A'j et as ene sproake bekiekt, wörd Arabies duur ongevear 420 miljoen leu ekuierd. Doarmet is et ene van de 6 meest-esprökkene sproaken van de wearld. A'j et as ofzeunderlike sproaken rekkent, hef woarskienlik Egypties Arabies de meeste sprekkers (54 miljoen).

Arabies is ook de geleufslearsproake vuur 1,6 miljard Moslims. Et is ene van de zes offisjele sproaken van de Verenigde Nasies.

Modern Standaard Arabies is of eleaidet van de sproake in de Koran. Dit neumt ze ook wal Klassiek Arabies of Koraans Arabies. Et wörd völle leard in skolen, universiteaten en töt verskillende leanktes gebroekt op et woark, regearingen en media. Et is de offisjele sproake in 26 laanden en van et Islamgeleuf. Modern Standaard Arabies gebrok völle van de oolde grammatika en woardvuurroad. toch hef et der een antal vereulderde, neet mear gebroekte grammatikale steelsels achterhen edoan en een antal nieje zinsopbouwen en wöarde van esprökkene soorten oawer enömmen. Dit was neudig um nieje ideeën en gedachten van noa de Korantied stemme te gewen.

Arabies wörd met et Arabies alfabet daleskrewen. Det is een abjadskrift, wat van rechts noar leenks eskrewen en eleazen worden mut. Mangs wörd vuur et skriewen van de sprökkene soorten et ASCII-latiense alfabet an eheulden (van leenks noar rechts) zoonder dudelike regels.

## Wellen
# 1953

**Eeuwen:** < | 19e eeuw | **20e eeuw** | 21e eeuw | >

**Decennia:** < | 1930-1939 | 1940-1949 | **1950-1959** | 1960-1969 | 1970-1979 | >

**Jaoren:** << | < | 1949 | 1950 | 1951 | 1952 | **1953** | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 | > | >>

## Gebeurtenissen

* 1 febrewaori - Woatersnoodramp, veural in Zuudwest-Nederlaand, moar ok in Engelaand en België
* 29 mei - eerste beklimming van n Mount Everest
* 25 april - in *Nature* wurd de structuur van DNA publicierd
* 27 juli - woapenstilstaand in Korea

## Geboren

* 17 febrewaori - Annie Schreijer-Pierik, Nederlaandse politiekvrouwe
* 26 juli - Henk Bleker, Nederlaandse politieker

## Uut de tied

* 8 jannewaori - Willem Hendrik Dingeldein (58), oonderzeuker van t Tweants
* 5 meert - Josef Stalin (74), diktator van de Sovjet-Unie
# Oceaan

De vuuf oceanen, en waor of ze min of meer van mekaer escheiden bin
**Oceaan**, van Oldgrieks Ωκεανός (Okeanós), is de term die gebruukt wodt veur elk van de grootste zeeën op eerde, de wereldzeeën, die de kontinenten van mekaer scheiden. De oceanen bevatten zolt waeter en hebben heur eigen circulatie (zeestromen). Aanders as de oceanen, hebben de kleinere zeeën een bodem die bi'j een specifiek kontinent heuren (et kontinentale plat).

Der wodden vuuf oceanen onderscheiden:

* de Grote Oceaan (ok Stille Oceaan, Stille Zuudzee of Pacifische Oceaan; de grootste)
* de Atlantische Oceaan
* de Indische Oceaan
* de Zudelike Oceaan (ok Antarktische Oceaan, Zuudpoolzee of Zudelke Ieszee)
* de Noordelike Ieszee (ok Arktische Oceaan; de kleinste)

Zie staon allemaole mit mekaer in verbiending, waordeur aj ok kunnen praoten van iene wereldoceaan. Mit mekaer bedekken ze zo'n 71% van et eerdoppervlak en bevatten ze zo'n 97% van et waeter op eerde.

Oceanen vormen et lieuwendiel van de hydrosfeer van de eerde. Omdat ze hitte vasteholden, bin ze van invloed op et klimaot, op weerspetronen, op 'e koolstofkringloop en op 'e waeterkringloop.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit stok is eschreven in et Stellingwarfs van de Kop van Overiessel.* |
# Netuurkunde

Een magneet die boven een hogetemperetuursupergeleider zweeft laot et Meissner-effekt zien.
**Netuurkunde** is de wetenschop van de meterie. D'r wodt ok wel zegd dat netuurkunde de niet-levende netuur bestudeert waorbi'j gien scheikundige veraanderings optreden. Et omvat onderzeuk van algemiene eigenschoppen van meterie, evenwicht en beweging, straoling, waarmte, locht, magnetisme, elektriciteit en de bouw van meterie tot op de kleinste schaolen. De netuurkunde koncentreerde et onderzeuk oorspronkelijk op de niet-levende netuur. De levende netuur wodt bestudeerd deur de biologie. Overigens bestaon bi'jgelieks ok biofysika, de netuurkunde van organismen, en fysische chemie. Methoden en technieken uut de netuurkunde bleken veerder op vule aandere wetenschopsgebieden toepasber te wezen.

## Ofbaokening

De **netuurkunde** is een exakte wetenschop. Et het een bulte raekvlakken mit de meerste aandere exakte wetenschoppen.

Bi'jgelieks:

* wiskunde. Dit is *et* belangriekste instrement om een verklaoring veur netuurkundige waornemings in een saemenhangende theorie te gieten. De mederne netuurkundige kan daoromme niet zonder wiskunde. Pattie dielgebieden van de netuurkunde zoas kosmologie en kwantummechanika hebben vule theorie neudig zodat de beoefenaers halve wiskundigen lieken. Heur theorieën bin over et algemien slim muuilik en leiden ok tot ni'je inzichten in de zuvere wiskunde zels. Ontdekkings in de iene discipline kunnen grote gevolgen hebben veur de aandere discipline.
* scheikunde, waor keken wodt naor reakties tussen verschillende stoffen (fysische chemie).
* biologie, die him veurnaemelik bezighoolt mit de levende wezens (biofysika, bioinformatika).
* eerdwetenschoppen (geofysika), dat him bezighoolt mit percessen in et binnenste van de eerde.
* steernskunde, die him bezighoolt mit verschiensels buten de eerdse dampkringe.
* meteorologie en oceanografie, die him bezighollen mit verschiensels in de atmosfeer en oceanen.
* informatika. Dit gebied ontston vanuut de netuurkunde en de wiskunde. Vule methoden in de informatika wodden ontwikkeld veur netuurkundige perblemen.
* praktisch richte vakgebieden zoas de warktuugbouwkunde. De technische netuurkunde richt him op toepassings.