Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 24 juni

|  |
| --- |
| meie - **juni** - jul |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op **24 juni**

## Gebeurtenissen

* 1947 - De eerste bekende rippertage van een ufo.
* 1880 - Eerste uutvoering van *O Canada*, 't lied dat laoter 't volkslied van Kanneda zol wonnen.
* 1662 - Nederlaand prebeerdet Macao te veroveren, mar dat lok neet.
* 1812 - Napoleon Bonaparte vuilt Ruslaand binnen op weg naor Moskou. Een half jaor laoter is e weerumme.
* 1910 - Japan vuilt Korea binnen.
* 1948 - In Nederlaand wonnen de VVD op-erich.
* 2004 - In de Amerikaanse staot New York wonnen de doodstraf of-eschaf.

## Geboren

* 1940 - Luuks Nijsingh, streektaalzanger uut De Balk

## Uut de tied

* ...
# Hiëronymus van Stridon

Hiëronymus van Stridon
De **Heilige Hiëronymus** (geboren umdebij 347 in Stridon – esturven op 30 september 420) is ien van de vier grote karkvaoders van 't Westen. Hij wördt ezien as heilige deur de Rooms-Katholieke Karke en de Oosters-Orthodoxe Karke. Zien feestdag is op 30 september. In de christelijke iconografie wördt Hiëronymus väke of-ebeeld mit een leeuw. Hiëronymus is veural bekend deurdät e de Biebel vertaold het vanoet 't Grieks en Hebreeuws in 't Latien. In 't Grieks ston e bekend as *Ευσέβιος Σωφρόνιος Ιερόνυμος* (*Eusebius Sofronios Jeronumos*) en in 't Latien as *Eusebius Sofronius Hieronymus*.

De editie van Hiëronymus, 't Vulgaat is now nog een slim belangrieke Biebelse tekste biej de Rooms-Kattelieke Karke. Hiëronymus is de bescharmheilige van de archeologen, archivisten, Biebelstudenten, bibliothecarissen, bibiliotheken, schoelieren, studenten en vertaolers.

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Commons: Hiëronymus van Stridon** - plaatjes, filmkes en/of gelüüdsbestanden. |
# 1918

**Eeuwen:** < | 19e eeuw | **20e eeuw** | 21e eeuw | >

**Decennia:** < | 1890-1899 | 1900-1909 | **1910-1919** | 1920-1929 | 1930-1939 | >

**Jaoren:** << | < | 1914 | 1915 | 1916 | 1917 | **1918** | 1919 | 1920 | 1921 | 1922 | > | >>

## Gebeurtenissen

* 11 november - ende van n Eerste Wealdkrieg

## Geboren

* 5 febrewaori - Peter van der Velde, Drentsen skriever
* 13 augustus - Hans Heyting, Drèentse dichter, teniel-, radio- en kienderboekenskriever en skilder
# Reformasie

Huldrych Zwingli, den't de Reformatie in Zwitserland in gank zat hef
De **Protestantse Reformatie** (*hervörming*) was nen tweestried in et westerse Kristendom. Et wör in et 16de joarhonderd in gank ezat duur Maarten Luther, Johannes Calvien en andere protestanten. Den anvank wörd vake op 1517 ezat, do as Maarten Luther 95 stellingen an de dure van de Slotkoarke in Wittenboarg spiekerden. Met dee stellingen klaagden Luther et koarkbesteur van de Rooms-Katholieke Koarke an um öar machtsmisbroek.

Duur de reformatie köm der onderskeid tusken de (nieje) Protestaanten en Katholieken. De Protestanten kregen rap mear anhank, umdet de bookdrukkerieje opköm en de nieje ideeën doarmet rap verspreid konden worden. Verskillende Europese oadelike huze gungen oawer, wat meardere godsdeenstoorleuge oetlokken, zo as 'n Tachtigjöarigen en 'n Dartigjöarigen Oorlog.

De Rooms-Katholieke Koarke learden at een menske zikzelf mos redden van de helle. Luther meanden van neet, wat he oet tekste van Paulus den Apostel haalden. Paulus skreef ja at redding duur genade van God köm en neet oet woarken van een menske. Luther was vuural fel op handel in ofloatbrewe; papieren verkloaringen dat oewe zunden vergewen warren, dee'j vuur een poar cent konnen kopen.
# Dreekeuningen

**Driekeuningen**, **Epifanie** of **Openbaring van n Heer** (*Solemnitas Epiphaniae Domini* in 't Latiens) is 'n kristlik feestdag wat elk joar op 6 jannewoarie evierd wörd. Dissen dag bint luu stille bi-j 't Biebels v'rhaaltie (Matteüs 2:1-18) dat de Wiezn uut't oostn achter 'n sterre angungn, umme bi-j 't wichtergie Jezus te kommen kroamskuddn. Dissn dag is ok dreks de leste dag van 'de twaalf dagen van karst'. Protestaantn wilt met dit roomse feest offesjeel niks te maakn hebbn, mar 't karstfeest is der zo in ebakkn dat de meestn hum der wal op zien eign maniere d'r wat met doet.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is eskreaven in et sallandsk.* |
# Angola

|  |
| --- |
| **República de Angola** |
| Vlagge van Angola | Wåpen van Angola |
|  Ligging van Angola |
| **Basisgegeavens** |
| Officiele språke | Portugees |
| Höyvdstad | Luanda |
| Regeringsform | prissedentiële rippebliek |
| Godsdeenst | Veurnamelijk ineemse godsdiensen, rooms-kattelieke en protestanse mindereden |
| **Geografy en bevolking** |
| Uppervlakde | 1.246.700 km² |
| Inwoanertal - Dichtheid | 12.263.596 9,8 inw./km² |
| Koordinaten | 12° 0′ S, 18° 0′ O |
| **Oaverige** |
| Volksleed | Angola Avante |
| Münteynheid | Kwanza (`AOA`) |
| Tydzone | +1 |
| Nationale feystdag | 11 november |
| Web | Kode | Tel. | .ao | AGO | 244 |

De **Rippebliek Angola** is een laand in Zuudwest-Afrika. 't Grenst an Namibië, Zambia, Congo-Kinshasa en de Atlantische Oceaan. De Angolese exclave Cabinda leg in 't noorden tussen Congo-Kinshasa en Congo-Brazzaville an de Atlantische Oceaan. Angola ad in 2007 12.263.596 inwoners, waorvan ongeveer een därde in de eufdstad Luanda woont. Aandere steden bin Huambo en Lobito. Angola ef een rieke fauna in de netuur, die veurnamelijk een sevannekerakter ef. Angola wördt jaorenlang verskeurd deur een burgeroorlog, mit de regering in 't noordwesten (en controle over de eulie-industrie) en de rebellen in 't zuudoosten (mit grip op de diamantindustrie). De vergangen jaoren is 't aorig rustig in 't laand.

## Demografie

De Angolese bevolking bestäät veurnamelijk uut drie grote Bantoegroepen: de Ovimbundu (37%), de Kimbundu (25%) en de Bakongo (13%). Aandere volken en rassen bin de Chokwes, de Erero's, de kleurlingen (2%) en de blanken (1%). De volksidentiteit is overigens rilletief: de meeste bevolkingsgroepen bin christelijk en naor skatting twiedärde van de bevolking ef 't Portugees al as eerste tääl. Dit massaal ofdaanken van de ineemse volkstääl ten gunste van de cultuurtääl is vri'j uniek in Afrika.

De ontwikkelingsindex in Angola is nog altied slim leeg, en is deur de burgeroorlog zeker niet veuruut egaon.

## Bestuurlijke onderverdieling

Angola is onderverdield in 18 previnsies (*provincia*):

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1. Bengo
2. Benguela
3. Bié
4. Cabinda
5. Cuando-Cubango
6. Cuanza Norte
7. Cuanza Sul
8. Cunene
9. Huambo
 |  | 10. Huíla
11. Luanda
12. Lunda Norte
13. Lunda Sul
14. Malanje
15. Moxico
16. Namibe
17. Uíge
18. Zaire
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Commons: Angola** - plaatjes, filmkes en/of gelüüdsbestanden. |
# Alpe d'Huez

Den **Alpe d'Huez** is nen barg en wintersportgebeed in de franske Alpen. Et ligt up 1860 meter höygde up de süüdwestflank van den Pic Blanc. Et ligt in et bargmassiv van de Grandes Rousses in et süüdwesten van de Alpen. Alpe d'Huez sölv en de skipistes ligget boaven de böymgrens, summige skiliften beginnet ungevear up de böymgrens.

Den Alpe d'Huez ligt up de vöärmålige alpenweides van et dorp Huez (dår is et når vernöömd) en ligt so nen 59 kilometer van Grenoble. Et skistation is bereikbår vanuut Grenoble via den D1091 den de vallei van de Romanche völgt, langs de gemeyndes Livet-et-Gavet en Le Bourg d'Oisans. Vanuut et ousten (Col du Lautaret) is den Alpe d'Huez ouk te bereiken via den Col de Sarenne, mår de route vanav Bourg d'Oisans is meystal rapper.

Den Alpe d'Huez is in Neaderland bekend ewörden as ankumst in de Runde van Frankryk.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is eskreaven in et achterhooksk.* |
# Hollaand

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dit stok gaot over de streke Hollaand. Kiekt bi'j **Hollaand (duurverwiesziede)** veur wiedere betiekenissen van et woord. |

De perveensies Noord-Hollaand en Zuud-Hollaand, hier allebeidend geel, bin de voortzetting van de streke Hollaand, al bin de greenzen niet krek dezelde.
**Hollaand** (van Oldnederlaans *Holtlant*, Holtlaand) is een streke in et westen van Nederlaand, die bestaot uut de perveensies Noord-Hollaand en Zuud-Hollaand. De opsplitsing in twee perveensies is veur ekeuzen in 1840 zodat Hollaand binnen et keuninkriek niet al te vule de bokse an zol hebben.

De beide perveensies bin aans niet krek gelieke an de (historische) streke Hollaand. De stad Woerden beveurbield is een paer maol hinneweer egaone tussen Zuud-Hollaand en de perveensie Utrecht, en lig now in lestgenuumde perveensie. Een aander veurbield is et stadtien Vianen, dat tot 2002 in Zuud-Hollaand lag en sinds die tied bi'j Utrecht heurt. In 2019 bin et Zuud-Hollaanse stadtien Leerdam en de Zuud-Hollaanse gemiente Zederik ok bi'j Utrecht edaone, toen ze mit Vianen in de ni'je gemiente Vuufheerenlanen (*Vijfheerenlanden*) gongen.

Op 30 november 2011 telden de perveensies Noord-Hollaand en Zuud-Hollaand mit mekaere 6.259.901 inwoners op een laandoppervlak van 5485,72 km². Dat gef een bevolkingsdichtheid van 1141 inwoners per km².

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit stok is eschreven in et Stellingwarfs van de Kop van Overiessel.* |
# Ystyd

Maximale uutbreading van et skandinaviske landys tydens dree glacialen. Rode lynde: Weichselyn; gele lynde: Saalyn; blauwe lynde: Elsteryn
Ne **ystyd** is nen langen duur wårin de temperatuur van et aerduppervlak en den dampkring flink laeger ligt. Dårdöär groit yskappen by de polen en up wearlddeylen en gletsjers in barggebeden. Et aerdklimaat wippet vöördan van ystyden når broikastyden. In dee lätste sint dan geheyls gin gletsjers up de planeet. De aerde sit up et ougenblik in de Veerde Ystyd, ouk wal de ‘Hüdige Ystyd’ enöömd. Up sikselv stånde kolde tyden binnen ne ystyd wordet glacialen enöömd, de wöärmere tyden tüskendöär de inter- of tüskenglacialen. Med mekander förmet se de Veerde Ystyd en ouk de öldere Ystyden.

In de glaciology düüdt et woord ystyd up uutstrekkede yskappen in beide de noordelike en südelike halvrunden. Disse andüding gevt an dat wy in ne interglaciale tyd sittet, et holoceen. Normaal solde de volgende ystyd oaver ungeveyr 50.000 jår beginnen, mär den barg hettevastholdende gassen dee in de oceanen en dampkring stoatet wordet, holdet dat teagen.
# Noord-Europese Leeglaand

't Noord-Europese Leeglaand
't **Noord-Europese Leeglaand** is een geomorfologische streek in Europa, die bestiet uut de lege vlaktes die heur uutstrekt van de Centraol-Europese Hooglaanden in 't zuden töt de Noordzee en de Oostzee in 't noorden. Dizze zeeën bint van menaar escheiden deur 't schiereilaand Jutlaand. De streek is verbunden mit 't Oost-Europese (of Russische) Leeglaand; mit mekare vörmt ze de Europese Vlakte.

## Gebied

't Noord-Europese Leeglaand, det tussen de 0 en 200 mèter boaven de zeespiegel lig, umvat België (Vlaandern), Nederlaand, Noord-Duutslaand, Denemarken en 't mieste van Polen. Ok rak 't an Tsjechië en zuudwestelk Zweden. Dielen van Oost-Engelaand kuj ok bi'j 't gebied rèken vanwege heur lege ligging en umdet ze in de leste iestied diel uutmaakten van 't continent. Dielen van East Anglia, The Fens en Lincolnshire liekt biester veule op 't Nederlaandse laandschop.

## Kenmarken

Mörgendook in Oostfrieslaand
An de Noordzeekuste hej de Waddenzee, de binnenzee tussen de Waddeneilaanden en 't vastelaand, mit zaandplaoten die bi'j eb dreugvalen. An de Oostzeekuste hej een köppel zuutwaterhaffen; straandmeren die an zee ligt, mar daorvan of-esleuten bint deur een schoorwal: 't Oderhaf, 't Wislahaf en 't Koerse Haf.

Grote revierbekkens bint onder meer, van west naor oost, de Rien, de Ems, de Wezer, de Elbe, de Oder en de Wiessel.

't Duutse diel van 't Noord-Europese Leeglaand nuumt ze ok de Noord-Duutse Leegvlakte; een fiks diel daorvan lig minder as 100 meter boaven de zeespiegel. An de noordzeekuste is de vlakte slim plat. Mit dit kenmark is ok de populaire name *plat/Platt* verbunden veur de oorspronkelijke taal van dizze streek, 't Nedersaksisch en Platduuts (vergeliekt Hoogduuts, de taal die in de hoger elègen, zudelijkere dielen van Duutslaand ontstaon is). De Waddeneilaanden bint een extensie van 't Noord-Europese Leeglaand, deur middelieuwse oaverstromings of-escheiden van 't vastelaand.

't Poolse leeglaand nuumt ze de Poolse Vlakte (*Nizina Polska*), die heur uutstrekt van de Oostzee in 't noorden töt de Sudeten en de Karpaten in 't zuden. In Polen en Tsjechië hej ok de Silezische Leeglaanden.

## Uutgaonde verwiezing

* Lowlands-L, een praotforum oaver de culturen en talen van 't Noord-Europese Leeglaand

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit stok is eschreven in 't Zuudwest-Zuud-Drèents van de Drèents-Oaveriesselse grèensstreek.* |
# Apartheid

Bröd an et strand van Durban, wat angavven at et strand enkel vöär blanken was.
**Apartheid** (uut afrikaansk 'apartheid', wat 'underling verskil' bedüdt) was et stelselmåtig by mekander vordholden van lüde up grund van de klöör van öär vel. Et stelsel bestünd vanaf 1948 töt 1990 in Süüdafrika un wat nu Namibie is. Apartheid güng uut van *baasskap*, en idee dat de blanke minderheid in Süüdafrika vanselv seggenskap had oaver de swarte lüde. Up grund dårvan wörden de polityk, et sociale leaven un ekonomiske beslissingen inerichted. Volgens et stelsel hadden de witten de höygste ståtus, dan indiske lüde un 'eklöörden' un dan pas de swarte afrikanen. Disse ungelykheid warket noch altyd döär, vöäral in wat vöär wark as lüde doot un wo as et öär geyt in et dageliks leaven.

Breyd bekeaken was apartheid verdeyld in *alledaagse apartheid* (skeiding van oapenbåre geleygenheiden un sociale geböärdenissen) un *groutskålige apartheid* (beslissingen oaver underkummens un warkgeleygenheid vöär swarten). De eyrste apartheidswet was et Verbod up Menghüweliken van 1949. Kort dårup volgden et Unseydelikheidsamendement van 1950, wat verböäd da'j et anleaden med ymand van en ander ras. By de Bevolkingsinskryving van 1940 wörden alle Süüdafrikanen inedeyld in veer rassen, up grund van wo as se der uutsaggen, bekende vöärolden, wat se in de knippe hadden, un wo as se sik kultureel gedröägen: 'Swart', 'Wit', 'Klöörling' un 'Indisk'. De lätste beiden hadden weader underverdeylingen. Dit bepålden ouk wår as eyne must woanen. Tüsken 1960 un 1983 wörden 3,5 miljoon swarten uut huus esat un in eygene wyken edwüngen. Dit was eyne van de grötste dwüngene volksverplaatsingen in de geskedenisse.

De meyste van disse verplaatsingen musten swarten binnen teen vöärbestemde 'stamlanden' holden, ouk wal 'bantustans' enöömd. Vere dårvan wörden unafhangelike ståten. De regeyring nöäm lüde dee dårhen verplaatst wörden ouk et süüdafrikaanske börgerskap af.

Van oaver de heyle wearld kümmen lüde teagen apartheid in et gewäär, wat leidden töt en paar invloodryke sociale beweagingen in den 20. eywe. De Vereynigde Natys veroordeylden et regelmåtig, un Süüdafrika kreag vöäle beparkingen upelegd, sou as up wåpens un ekonomiske untwikkeling.

Tüsken 1970 un 1990 wör de weaderstand van de süüdafrikanen teagen apartheid voordan militanter. De Nationaly Partye höw der natuurlik up. Börgerprotesten wörden gewalddöädiger un dusenden wörden vastesat of vermoord. De regeyring bünd uutendelik in un versupelden et stelsel; der möägen under vöärwaerden ouk indiske un eklöörde lüde in et parlement. Mär dat güng vöäle lüde neet wyd genog.

Tüsken 1987 un 1993 güng de Nationale Partye üm tåfel med et Afrikaansk Nationaal Kongres (ANC), de vöärnaamste strydersgrupe teagen apartheid. Insat van de gesprekken was en ende an de afskeiding un invoren van regeyring up grund van meyrerheid.

In 1990 kümmen vöärname ANC-figuren vry, wår Nelson Mandela der eyne van was. Up den 17. juni 1991 wör de apartheid der achterhen edån un in april 1994 wörden de eyrste mengde verkesingen ehölden.
# Abu Dhabi

Stadsicht van Abu Dhabi
**Abu Dhabi** is de höyvdstad en up eyn nå meystbevolkede stad (nå Dubai) van de Vereynigde Arabiske Emiraten. Et is ouk de höyvdstad van et Emiraat van Abu Dhabi un et middelpunt van de metropool Abu Dhabi.

De stad Abu Dhabi ligt up en eiland in de Persiske Gulv, net uut de westküste. De meyste deylen van de stad un et Emiraat ligget up et vasteland, wat an de rest van et land vastesit. In 2021 hadde Abu Dhabi's städelike gebeed når skatting ne bevolking van 1,5 miljoon inwoaners, uut en totaal van 2,9 miljoon inwoaners van et Emiraat van Abu Dhabi in 2016. In de stad sit et höyvdkantoor van de Investeerdersautoriteit van Abu Dhabi. Dat was in 2022 et up twey-nå-grötste sovereine ståtsfunds van de wearld. Abu Dhabi hevt selv meyr as en biljoon amerikaanske dollars an beheyrde eygendommen deur ne kombinaty van verskillende sovereine ståtfundsen, dee as ouk in de stad sittet.

Abu Dhabi hevt lokale un federale regeyringskantoren. De Regeyring van de Vereynigde Arabiske Emiraten sit der, un ouk de Höygere Råd vöär Aerdöäly. Den president van de VAE, eyne van de Al Nahyan-family, woant der ouk.

Abu Dhabi is in körten tyd rap untwikkeld un verstädelikt. Döär de unmündige öäly- en gasvöärråden un winning dårvan, hebbet de inwoaners döär mekander når verholding en houg inkummen. Dårmed is Abu Dhabi in rap tempo ümmeförmd töt nen grouten un untwikkelden metropool. Et is en centrum van polityk un industry, un en belangryk kulturääl un kommerciääl middelpunt.

In Abu Dhabi verdenet se twey-darde by mekander van de ungeväär $ 503 biljoon dee de ekonomy van de VAE waerd is.