Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Diktator

Oaversicht van bekende alleynheyrskers. Van links nå rechts Josef Stalin, Adolf Hitler, Augusto Pinochet, Mao Zedong, Benito Mussolini, and Kim Il-sung.
Nen **diktator** is nen landsleider den as sunder teagenspråke wil regeyren. Et woord stamt uut de tyd van et romeinske ryk, wår de senaat in swåre tyd mangs nen endbaas anweas üm rap te beslissen. In den tyd had et woord noch ginnen negativen byklang. Rechtevoord bedüdt et vöäral nen kearl (et sint meysttyds kearls), dee gin andere denkwysen tolåtet as öär eygene. Politike eagenstanders låtet se vermoarden, underdanen wordet underdrükked, mangs wordet heyle volker uutemoarded. Mangs wördt der ne heyle landsbreyde lovbetüging rund den diktator upetüügd. Vake geyt et med de landen dee as se regeyret neet heyl best, mär leavet se selv in de wealde. Nen diktator hevt vake ne koppel lüde üm sik hen wat em in et sadel helpet en holdet, üm ouk wat van de wealde med to krygen.

Vöäle diktators holdet mangs skynverkesingen, wåras se selv med en ungelöyvwaerdig houg antal stemmen as beste uut de büsse kummet. Ouk ropet se de noudtostand uut in en land, soudat normale wetten neet meyr geldet en se öären gang künnet gån.

Bekende diktators sint of warren Adolf Hitler van Düütskland, Josef Stalin van Rüsland, Saddam Hussein van Irak, Basjar al Assad van Syrie, Pol Pot van Kambodja, Francisco Franco van Spanje, Idi Amin van Uganda en Kim Jong-Un van Noordkorea. Ouk Aleksander Lukasjenko, president van Witrusland, hevt der vöäle van weg.
# Belegeringe

Ne **belegeringe** (ok wal: **beleg**) is ne wieze van et anvallen van ne stad of veste um dizze te veroaveren, deur middel van totale oetputting. Ne belegeringe begon meestentieds as de stad zich neet wol oavergeven, en de anvallende parti-je de stad neet frontaal kon of wol anvallen. Wat zee dan doot is het kompleet umsingelen van de stad um de beveurroading af te snieden. Ze vangt dan an met de stad te bombarderen, loopgraven of tunnels te gebruken om dichter bie de stad kommen, de muren undermienen en belegeringsmachinen gebruken um oaver de muren hen te klimmen. Ne belegeringe kan onmundig lange duren as d'r genoog te etten en te drinken is in de stad, zodat et mangs krek zo lange duurt as dat de leu letterlek verhongert, mangs langer.

Belegeringe van Grolle in 1606 deur Ambrosio Spinola
Ne belegeringe kan veer meugeleke oetkomsten hebben:

1. De verdedigende leu hold et oet in de stad, zonder hölp van boetenaf. Zee hebt *stand eholden*.
2. De verdedigende leu oaverwint met hölp van boetenaf, wat *ontzet* wöd eneumd.
3. De anvallende partie nemt de stad in, moar de leu oet de stad wet te ontkommen. Dan is de stad *evakueerd*.
4. De anvallende parti-je oaverwunt en nömp de stad in en grip alle leu der inne, dan neumt ze de stad *evollen*.

## Veurbeelden van belegeringen

* Beleg van Grol (*1627*)
# Hibbrais

Hibbraise alfabet
t **Hibbrais** is n Semitische toal en is de belaangriekse toal van Izrel. t Wordt schreven ien t Hibbraise alfabet van links noar rechts. t Hibbrais wordt zain as de toal van de Jeuden, omreden de Tora oorspronkelk doarien schreven is. Dizze toal, ook wel *klassiek Hibbrais* nuimd, wordt deur de Hibbraiskers **Leshon HaKodesh** nuimd, wat *de hailege sproak* betaikent. t *Noudoagse Hibbrais* wordt **Ivrit** nuimd, wat ien t Grunnegs letterliek vertoald worden kin as 'Hibbrais'. t Wordt proat deur om en bie 8,5 miljoen mìnsken ien Izrel en ien Jeudse gemainschoppen over de haile weerld.

t Hibbrais is aiwenlaank n dooie toal wèst, môr wör wel kunstmoateg ien leven holden deur de Jeudse hailege geschriften. Dit is verliekensboar mit t Latain. De toal bie t ontstoan van Izrel opnij ien t leven brocht. De luu dij veurtieds Jiddisch (Germoans Jeuds) en Sefardisch (Iberisch Jeuds) praiten, wizzelden dizze toal veur t Hibbrais. Dit wör veuraal doan deur de Zionisten, ien tieds dat veul extreem ortodxe rabbies zok hiertegen ôfzetten deden. Zai wollen n schaaiden holden tuzzen t Hailege Hibbrais as relegjeuze toal en t Jiddisch as toal veur aaldoag. Toch proaten veul charedische Jeuden tegenswoordeg wel Hibbrais.
# Treblinka

**Treblinka** was en vernetigingskamp in düütsk-besat Polen, vöär grupen wåras de nazi's van Düütskland et in den Tweyden Wearldoorlog neet up hadden. Nå Auschwitz-Birkenau wörden hyr de meyste lüde doud edån. Et leade in en busk up et noordousten van Warsjau, veer kilometer under et dörpken Treblinka. Et kamp was lös tüsken 23. july 1942 un 19. oktober 1943 as underdeyl van Operaty Reinhard, et doudelikste deyl van de *Enduplössing* van de nazi's. Der wördt eskatted at hyr tüsken 700.000 un 900.000 jöäden vermoarded wörden in gaskamers, nöäst noch es 2000 romani.

Med hülpe van trawnikiwachters wör et kamp eleid döär de düütske SS. Dee wörden rekruteerd under sovjetkrygsgevangenen üm med de düütskers med to denen. Et kamp had twey verskillende eynheiden. Treblinka I was en warkkamp, wåras gevangenen in ne steyngrove of in bevloiing warken musten un in et busk, wåras se holt musten klöyven üm de verbrandingskulen an to holden. Tüsken 1941 un 1944 störven meyr as de hälvde van de 20.000 gevangenen döär afsketen, verhungering, seekde of geweld.

Et tweyde kamp, Treblinka II, was en vernetigingskamp. De düütskers nöömden et et *SS-Sonderkommando Treblinka*. En klein antal jöädske kearls dee neet vermoarded warren wörden deyl van et sonderkommando. See musten de lyken in massagraven begräven. Disse lyken wörden in 1943 weader upegräven un verbrand up groute oapen vüren, nöäst lyken van nye slachtoffers. Nå nen upstand van de gevangenen in 1943 höld et vergassen up. Verskeidene Trawnikiwachters wörden vermoard un 200 gevangenen kümmen vry uut et kamp. Souwat 100 oaverleavden de achtervolging. Et kamp wör achterin 1943 upeheyven. Der wör en burenhuus vöär nen wachter ebouwd un et terrein wör ümmeploogd üm bewys van de volkermoard to verbargen.
# Valbrugge

Valbrugge
Ne **valbrugge** is ne bewaegboare brugge. Zi-j dreajt um de horizontale y-asse, loodrechte op et wegdek.

De valbrugge kump veurnaomelek veur bi-j kastelen, moar ok bi-j sommige stadspoorten is de valbrugge too-epast. De valbrugge verbundt et kasteel of de stad mit et umrengende gebeed. As de brugge los is en de brugge dus aoverende steet, is et kasteel of de stad ofeslotten van de buutenweald.

An beide punten van de valbrugge zit nen kabel of ketten. Deur twee geate in de mure bunt dizze kabels verbönden mit n oprolmechanisme. Mit hulpe van dit oprolmechanisme wöd den kabel op-erold en de brugge op dee wieze weer noar boaven etrokken.

Uut de valbrugge is later de ophaalbrugge ontstoan. In teagenstelling tot de valbrugge hef ne ophaalbrugge teagenwicht, zodat et losmaken van de brugge veul makkeleker geet.

## Bronne

Henk de Jonge en Nico Muyen. 2000 jaar Beweegbare Bruggen. Uitgeverij Elmar B.V., Rijkswijk MXMV. ISBN 90-389-0286-7
# Wiendwiezer

Een wiendwiezer
Een wiendwiezer mit een haone
Een **wiendwiezer** is een instrement um de richting van de wiend mee te bepaolen.

Meestentieds besteet 't uut een metalen plaote dat vrie beweegbaor is um een verticale as hinne. 't Wonnen op een hoge plekke eplaos, en deur de wiend zal 't in een bepaolde richting edreid wonnen, de zogenaamde wiendrichting. Onder de wiezer is vake een liggend kruze an-ebröch, waoran of-elezen kan wonnen wat de wiendrichting is.

Veur verfraoiing krieg 't plaotjen vake een vorm, meestentieds is dat een haone; een soortgelieke wiendwiezer wonnen oek wel *wiendhaone* eneumd. Mar oek aandere ofbeeldingen koemen as wiendwiezer veur. De haone op de karktoorne is een typisch protestans symbool en steet veur de opstanding van Jezus Christus.

Een goeie plekke veur een wiendwiezer (vake een wiendhaone) is de punt van een karktoorne - 't *haontjen van de toorne*.

## Nedersaksisch

* Stellingwarfs: *wiendwiezer*
* Tweants: *weendwiezer*
* Urkers: *wiendwiezer*
* Veluws:
	+ *wiendwiezer*
	+ *windwiezer*
	+ *wingdwiezer* (Bunsjoten)
	+ *windväne* (Waopenvelde)
	+ *windmeule* (Emst)
	+ *windrichter* (Lieren)
	+ *weerhaon* (Bunsjoten)
	+ *gek* (Klanenbeek)

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Commons: Wiendwiezer** - plaatjes, filmkes en/of gelüüdsbestanden. |
# Vüür

Vüür
**Vüür** is en verskynsel dat sik vöärdoot as brandbare matery üp houge temperetuur med en oxidator in anraking kümp. Vake wördt et brüket vöär ofheaten of by et kokken.

## Geskydenisse

Der binnet brüüksspouren in süüd-Afrika evönden dee töt meyr as 1 miljoon jår terügge edateyrd wördet, mär meysttyds binnet see neet ölder as 400.000 jår.

## Referencys
# Westfloandern

|  |
| --- |
| **Westfloandern** |
|  |  |
| Vlagge van Westfloandern | Wapen van Westfloandern |
|  |
| **Informasie** |
| Heufdstad | Brugge |
| **Geografie en bevolking** |
| Oppervlak | 3.197 km² |
| Inwoeners - Bevolkensdichtte | 1.231.585 (1 jannewoari 2025) - 385 inw./km² |
| Koordinaten | 51° 0′ N, 3° 0′ O |
| Webstee www.west-vlaanderen.be |

Kaorte van de provìnzie Westfloandern
De provìnzie **Westfloandern** (Nederlaands: *West-Vlaanderen*, Frans: *Flandre-Occidentale*, West-Vlaams: *West-Vloandern*) is ain van de vief provìnzies van Floandern en aine van de tien in Belgie. t Is de maist westelk legen provìnzie in Floanern. De provìnzie telt sikkom 1.232.000 ienwoner (2025).

t Grenst in t oosten aan Oostfloandern, in t zuden aan Hainego en Frankriek en in t noorden aan Zeelaand.

As Floamse provìnzie is de gebruukte toal der Nederlaands, houwel der tegen de toalgrènze de faziliteitsgemaintes Spiere-Helkijn en Mesen binnen. In de provìnzie wordt de typische Westfloamse streektoal echter algemain as omgangstoal bruukt.

De provìnzie het Brugge as heufdstad.

## Arrondisemìnten

De provìnzie is verdaild in 8 arrondisemìnten.

|  |  |
| --- | --- |
|  | 1. Arrondisemìnt Brugge
2. Arrondisemìnt Diksmuide
3. Arrondisemìnt Oostìnde\*
4. Arrondisemìnt Roeselare
5. Arrondisemìnt Tielt
6. Arrondisemìnt Kortriek\*
7. Arrondisemìnt Ieper
8. Arrondisemìnt Veurne
 |

*\* Grunneger noam*

## Gemaintes

Gemainten mit stadstitel hebben *(stad)* aachter heur noam stoan.

|  |
| --- |
|  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1. Alveringem
2. Anzegem
3. Ardooie
4. Avelgem
5. Beernem
6. Blaankenbarg\* *(stad)*
7. Bredene
8. Brugge *(stad)*
9. Damme *(stad)*
10. De Haan
11. De Panne
12. Deerlijk
13. Dentergem
14. Diksmuide *(stad)*
15. Gistel *(stad)*
16. Harelbeke *(stad)*
17. Heuvelland
18. Hooglede
19. Houthulst
20. Ichtegem
21. Ieper *(stad)*
22. Ingelmunster
 | 23. Izegem *(stad)*
24. Jabbeke
25. Knokke-Heist
26. Koekelare
27. Koksijde
28. Kortemark
29. Kortriek\* *(stad)*
30. Kuurne
31. Langemark-Poelkapelle
32. Ledegem
33. Lendelede
34. Lichtervelde
35. Lo-Reninge *(stad)*
36. Menen *(stad)*
37. Mesen *(stad)*
38. Meulebeke A
39. Middelkerke
40. Moorslede
41. Nieuwpoort *(stad)*
42. Oostìnde\* *(stad)*
43. Oostkamp
 | 44. Oostrozebeke
45. Oudenburg *(stad)*
46. Pittem
47. Poperinge *(stad)*
48. Roeseloare *(stad)*
49. Ruiselede B
50. Spiere-Helkijn
51. Staden
52. Tielt *(stad)* A
53. Torhout *(stad)*
54. Veurne *(stad)*
55. Vletern
56. Waregem *(stad)*
57. Wervik *(stad)*
58. Wevelgem
59. Wielsbeke
60. Wingene B
61. Zedelgem
62. Zonnebeke
63. Zuienkerke
64. Zwevegem
 |

*\* Grunneger noam*

A Meulebeke -> Tielt

B Ruislede -> Wingene

## Boetende hìnwiezen

* Westfloamse editsie van Wikipedia
* AlleCijfers.be

|  |  |
| --- | --- |
| Provìnzies van Belgie (*Grunnegse mal*) |  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Floandern:** |   | Westfloandern · Oostfloandern · Antwaarp · Limbörg · Floams Broabant |
| **Wallonie:** |   | Woals Broabant · Hainego · Noamen · Luxembörg · Loek |
| **Bruzzels Heufdstedelk Gewest:** |   | / |

 |