Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Marksk-brandenbörgsk

Sassiske en frankiske dialekten (nr. 9)
Et **marksk-brandenbörgsk** is en dialektgrup van et oustneadersassisk, dat underdeyl formt van de neadersassiske språke. Vanolds wördden dit dialekt noch in deylen van Vöärpommeren, in et noorden van Sassen-Anholt en in Brandenbörg espröäken, byvöärbeald in de Oldmark, in de Uckermark en in Prignitz.

De woordvöärråd van de markske dialekten steyt vermelded in et *Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch*, in et *Pommersches Wörterbuch* en in et *Mittelelbisches Wörterbuch*.

## Gebeed

De noordgrens van et dialektgebeed löpt so'n beetjen vanaf de poolske grens langes de deylståt Meakelenbörg-Vöärpommeren tot an de rivyr de Elve. An de westkante van de Elve höyrt de Oldmark noch by et marksk-brandenbörgsk. Vearder in et süden van Sassen-Anholt höyrt de oustelike over van de Elve vöär et groutste deyl by et marksk-brandenbörgsk. De süüdgrens is geliek an de süüdgrens van et neadersassisk. En precise grens is neet sou makkelik vaste te stellen, döärdat et neadersassisk al eywig lange teruggedrüngen wördt döär et hougdüütsk. Vandage de dag wördt et marksk-brandenbörgsk döär mär min meansken espröäken; in et noorden wel wat meyr, mär in et süden al souwat döär geyneyne meyr. De oustgrens is de landsgrens mid Polen. Vöärdat de düütskers in 1945 üüt de poolsk besettede gebeden verdreaven waren, wördden der an de oustkante van de Oder, in de Nymark ouk noch marksk-brandenbörgsk espröäken.

## Bysünderheiden

De dialektgrup kan upedeyld wörden in et noordmarksk, en in et min of meyr verdweynen midden- en süüdmarksk. Et marksk-brandenbögsk hevt en deyls neaderlandsk-neaderfrankisk karakter, wat en gevolg is van et andeyl neaderfrankiske kolonisten in de brandenbörgske kolonisaty van de 12.-13. eyw. Dårin verskilt et under andere van et meakelenbörgsk-vöärpommersk in et angrensende noorden. In et gebeed rund Berlyn binnen de midden- en süüdmarkske dialekten al sou vermengd mid andere middeloustdüütske dialekten, en hougdüütsk dialekt, dat et geen neadersasssisk meyr enöömd kan wörden. In dit gebeed spreaken se sinds 21. eyw van et *lausitzsk-nymarksk*, dat untstån is üüt et lausitzsk en et süüdmarksk. Et marksk-brandenbörgsk wördden vrogger espröäken tot in de umgeaving van Havelland en Oderbruch. Döär et versküven van de Benrather Liny in noordelike richtinge is et marksk-brandenbörgsk dår groutendeyls verdrüngen döär et lausitzsk-nymarksk.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is eskreaven in et westveluwsk, in de Nysassiske Skryvwyse.* |
# Oost-Vlaams

Taelgebied van et Oost-Vlaams
Et **Oost-Vlaams** (in et dialekt zels: *Oast-Vloams*) is een groep dialekten die in de Belgische perveensie Oost-Vlaanderen spreuken wodden. De tael wodt ok spreuken in et oostelike diel van Zeeuws-Vlaanderen in de perveensie Zeelaand, en ok in een stroke in et oosten van West-Vlaanderen.
Et beheurt tot de Nederfrankische taelgroep en vormt een dialektkontinuüm mit et West-Vlaams en et Braobaans. Pattie luden zien et hiele Oost-Vlaams as een overgaang tussen West-Vlaams en Braobaans.
Ok taelkundig wodt et soms, tegere mit West-, Fraans- en Zeeuws-Vlaams bi'j de Vlaamse groep rekend, soms bi'j de Braobaans-Oost-Vlaamse groep.
De dialekten in et (noord)westen van Oost-Vlaanderen lieken soms slim op et West-Vlaams, die van de Denderstreke en et oosten van et Waaslaand bi'j et Braobaans.

Et Oost-Vlaams wodt spreuken rond de steden Aalst, Beveren, Deinze, Eeklo, Gent, Geraardsbargen, Hulst, Lokeren, Ninove, Oudenaarde, Sint-Niklaas, Wetteren en Zottegem.

Zoas alle Vlaamse streektaelen het ok et Oost-Vlaams vule invloeden van butenof had, onder aandere uut et Spaans, Fraans en et Duuts uut Oostenriek. Der bin aorig wat woorden uut et Frans in opneumen vanwege de verfraanste hoge kringen van Vlaanderen tiedens de 19e en vrogge 20e ieuw.

Taelhistorisch onderzeuk het antoond dat de Oost-Vlaamse dialekten tot in de 16e ieuw vule kenmarken gemien hadden mit et West-Vlaams, mar dat die verwaantschop sund die tied stark verminderd is deur de invloed van et Braobaans.

In 2005 verscheen een etymologisch woordeboek van et Oost-Vlaams, schreven deur een West-Vlaamse dialektkenner.

## Uutgaonde verwiezing

* "Azuuë gezeid, azuuë gezoeng'n" Dialekten-cd

| Streektaolen in Nederlaand en Vlaanderen |
| --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Nedersaksies en Friso-Saksies** |     | Achterhooks · Draents · Gelders-Oaveriessels · Grönnigs · Sallaands · Stellingwarfs · Tweants · Tweants-Groafschops · Urkers · Veluws · Skokkers† |
| **Westlaauwers Frais** |  | Hindeloopers · Kleifries · Noordhoeks · Oosterskellings · Schiermonnikoogs · Westerskellings · Wooldfries · Zuudwesthoeks |
| **Nederfrankies en Friso-Frankies** |  | Amelaands · Bildts · Braobaants · Hollaands (Utrechts-Alblasserweerds · Zuud-Hollaands) · Kleverlaands · Limbörgs · Oost-Vlaams · Stadsfries · Westfrais · West-Vlaams · Zais · Zuud-Gelders |

 |
# Bokmål

Bookmoal en Niejnoorsk per Noorske gemeente
**Bokmål** ([ˈbuːkmɔːl], let. "booksproake") is ene van de twee offisjele Noorske geskreewne standaardsproakn. n Aandern is Nynorsk. Bookmoal wörd duur 85-90% van de Noorske bevölking gebroekt en wörd t meest an sproaklearders eleard.

Bookmoal wörd beheard duur de Noorse Sproakroad (*Språkrådet*). Dr is ne wat beheuldendere skriefwieze, dee't ze *Riksmål* neumt. Disse wörd beheard duur de nit-oawerheaidgesteurde Noorske Akademie vuur Sproake en Literatuur.

De eerste Bookmoalskriefwieze wör offisjeel annömn in 1907 oonder de naam Rieksmoal, noa at dr verskilnde veraanderings warn toopast seend 1879. De bedeankers van de veraandering warn Marius Nygaard en Jonathan Aars. t Was ne anpassing van geskreewn Deens, wat al regelmoatig wör gebroekt seend Noorweagn oonder Denemaarken heurdn. t Wör an epast umdet de Noorske stadse heugere volksklasse n soort mengsproake har oontwikkeld, dee't bekeand steet as *Dano-Noorsk*, vuural in de heuwdstad Oslo. Doo't de grote konservatieve kraante *Aftenposten* de nieje skriefwieze har an enömn in 1923, wör de Deense skriefwieze zowat nit mear gebroekt. Tiedns ne stemming in t Lagting, t Legerhoes van t Noorske parlemeant, wun de naam *Bokmål* t met eenn stem van *Dano-Noorsk*.

De Noorske regearing hef gin haande in *gesprökn* Bookmoal en röd an at de normaliseerde oetsproake van t Bookmoal t klaankpakket van t lokale dialekt van de sprekkers mut volgen. Desondaanks is dr ne gesprökne variaant van t Noors wat algemeen wörd ezeen as de onoffisjele standaard vuur gesprökn Bookmoal. In *The Phonology of Norwegian*, skrif Gjert Kristoffersen:

> "Bookmoal [...] is in de meest-vuurkomnde vorm beskouwd as ne wierspegeling van de sproake van formele stadse middenklasse, vuural det van t oostelike gedeelte van Zuud-Noorweagn, met de heuwdstad Oslo as logies middelpeunt. t Is doarumme te zegn at Bookmoal ne gesprökne wiergawe hef dee'j onoffisjeel standaard gesprökn Noors köant neumn. t Wörd feaitelik vake Standard Østnorsk (*Standaard Oostnoorsk*) eneumd."
>
>

Standaard Oostnoorsk is de oetsproake dee t vaakst in wöardebeuke steet en woerin t meeste les wörd egeewn in Noorske sproaklesn.

## Verwiezings
# West-Europa

West-Europa
**West-Europa** is een regio binnen Europa. De regio onderskeidt zich van Centraol-Europa en Oost-Europa deur de geograofie en deur de verskillen in geskiedenis en cultuur.

Veur de Kolde Oorlog werd "West-Europa" gebruukt as begrip um Fraankriek, Ierlaand, 't Verenigd Keuninkriek, Nederlaand, België en Luxemburg an te duden.

Duutslaand en Zwitserlaand wörden gangs ok tut West-Europa erekend, hoewel ziej meestal erekend wörden tut Centraol Europa. Fraankriek wördt deur heur ligging en cultuur ok wel tut Zuud-Europa erekend.

Tiedens de Kolde Oorlog werd de term gebruukt veur de laanden onder Amerikaonse invloedsferen, die deilnammen an de NAVO, as tegenhanger van Oost-Europa, onder Sovjetinvloed. De grèènzen tussen Oost- en West-Europese laanden werden ok wel 't Iezeren Gordien enuumd.

Tut 2003 kun West-Europa zonder prebleem gebruukt wörden veur de laanden van de Europese Unie plus Ieslaand, Zwitserlaand, Liechtenstein, Andorra, Noorwegen, San Marino en Monaco. Mar vanof mei 2004 maken Centraol- en Oost-Europese laanden deil uut van de Unie, wat de definitie van West-Europa weer veraanderd hef.
# Steiermark (bondsstoat)

Steiermark in Oosterriek
**Steiermark** is n bondsstoat van Oosterriek. t Is de twaide grootste bondsstoat van Oosterriek noa Niederösterreich. De heufdstad van Steiermark is Graz. De bondsstoat het om en bie 1.265.198 inwoner (2023).

Steiermark grenst in t noorden aan Niederösterreich en Oberösterreich, in t westen aan Salzburg en Karinten, in t zuden ook aan Karinten en Slovinie en in t oosten aan Burgenlaand.

De *bezirke* van Steiermark
# Syllabiske konsonant

Nen **syllabisken konsonant**, **lettergreypmedklinker** of in ümmegangsspråke nen *ineslikkeden klank*, düüdt in de språkenkünde up nen medklinker (konsonant) den as ne heyle syllabe (lettergreyp) vervangt. In et neadersassisk wördt dit 'inslikken' nöömd. Med name et twentsk is hyrümme bekend, al is et en kenmark van alle neadersassiske varianten (med uutsündering van en paar achterhookske en lymerske dialekten). Et fenomeen kümt skounwal ouk in andere germaanske språken vöär, sou as et hougdüütsk, engelsk, westvlaamsk en de noordgermaanske språken.

In et neadersassisk kryget alle wöörde dee as eandiget up *-en* nen syllabisken konsonant: *loupen* wördt \**loupm*, *eaten* wördt \**eatn*, *koaken* wördt *koakng*. In et internationale klankenskrivt (IPA) wördt dit kenmark angeaven med nen korten rechtupstånden streyp under et klankteyken. As et klankteyken nen hanger hevt, wördt he der boavenup esat.
# Gondel (boot)

Gondel in Venetië
Nen **gondel** (Italioans: gondola) is n voartuug dat heufdzoakelek in Venetië wödt ebruukt veur et vervoeren van leu en good.

## Geskiedenis van den gondel

De Venetioanen vestigden zich in de 15de eeuwe op de eilaanden van de lagune bi-j et teggenwoordige Venetië, zodat barboaren eur neet konden bereiken. De lagune bestoand uut kleine eilaanden met n netwark van smalle kanalen, neet deep genog veur de grote zeeskeepn van de barboaren.

Et laeven op de lagune wodden meugelek emaakt deur et gebruuk van nen smallen, lechten boot den leu en good kon vervoeren. Dizzen boot wodden bestuurd deur nen enkelen roeier den op de achterkante van den boot stoand, zodat e good zicht had. Veur de besturing en veurtstuwing maken e gebruuk van nen enkelen roeireem in nen open dol. Deurdat den reem lange was en veurzeen van een groot blad kon den stoanden roeier beste slagen maken. Dit voartuug kö'w as den veurloper van de gondels van vandage zeen.
Al in de 11de eeuwe mot dit voartuug in de lagune evoaren hebben. Pas uut skilderi-jen uut de 15de eeuwe is bekend hoo-t dee gondels deruut zagen.

### Gondelier

Den 'bestuurder' en roeier van den gondel neumt ze gondelier. Et is ne ere dizzen taak te hebben. Kandidoaten mot n zwoar examen ofleggen en der bunt völle anmeldingen.