Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Maone (eerde)

Veurkaant van de Maone
De **maone** (symbool: ) is de ienigste netuurlike maone van de eerde (der zweven ok een peer aandere kleine maonties in hoefiezervormige baenen rond de eerde waorvan Cruithne de meeste anspraoke maekt om as echte maone zien te wodden). De maone wodt bi'jtieden anduud mit heur Latiense en ok wetenschoppelike naeme **Luna**.

De meeste maonen in et zunnestelsel bin slim klein, mar d'r bin een antal grote, pleneetachtige maonen. Oonze eigen maone heurt daor ok bi'j. Hoewel d'r maonen bin die nog groter bin as oonze eigen maone, wodden de eerde en de maone wel as *dubbelpleneet* anduud. Dit is omdat de maone in vergelieking mit de eerde slim groot is: de massa van de maone is 1/81 van die van de eerde. Allienig bi'j de dwargplaneet Pluto en zien maone Charon is de maone naor verholing nóg groter, naemelik 1/8 van de pleneetmassa.

De eerste meenske op de maone, in juli 1969, was Neil Armstrong.

De moan is ook n simbool veur t vraawleke, de zunne stait veur t mannelieke. De moan as simbool komt underaandere veur binnen de alchemie en de vrijmezzelderij.

## Inkelde gegevens van de maone

|  |  |
| --- | --- |
| Diameter | 3475,6 kilemeter |
| Massa | 7,35×1022 kg |
| Gemiddelde ofstaand tot de eerde | 384 450 km |
| Atmosfeer | gien |
| Kleur | gries (albedo 10%) |
| Keern | kleine iezerkeern |
| Ommelooptied rond de eerde | 27,3217 daegen (siderische maond) |
| Tied tussen twie volle maonen | 29,5306 daegen (synodische maond) |
| Zwaortekracht op de maone | 1,62 m/s2 |

## Oppervlak

Et maonoppervlak
### Inslagkraoters

Et grootste diel van et maonoppervlak is bedekt mit inslagkraoters. De meerste daorvan liggen in de "Hooglaanden" van de Maone. Daor bin kraoters die uut de tied van et groot oerbombardement, waorin de resten van et ontstaon van et zunnestelsel terechte kwam op de planeten en maonen. Een minderhied van de kraoters, zoas Copernicus en Tycho, bin jonger. Deurdat de maone gien atmosfeer het zien de kraoters d'r nog goed bewaord uut nao 4 miljard jaor.

### Vulkanisme

Een antal grotere en diepere inslagstructuren bin laeter tiedens ien van de vulkaonische perioden van de maone opvuld raekt, waordeur de donkere maria (enkelvold: mare) ontstonden. Dit bin dus in feite hiele grote vulkanische vlakten en gien zeeën zoas men vruger dacht het.

### Waeter

De Amerikaanse satelliet LCROSS ontdekte op 13 november 2009 dat d'r waeter op de Maon te vienen is, vaeke in de kraoters an de zuud- en de noordpool waor de zunne et minste schient. Nao schattingen zin d'r ongeveer 1 liter per kubieke meter in de grond.

## Nedersaksisch

* Achterhooks:
	+ *maone*
* Drèents:
	+ *maon* (ZOZ, MD, Kop van Drenthe)
	+ *maone* (ZWN, ZWZ, MD, ZOZ)
	+ *duustermaon* (donkere maon, ni'je maon)
	+ *mönmaone* (haalve maone, Ni'jlusen)
	+ *zicht* (haalve maone, ZWZ)
* Grunnegs: *moan*
* Stellingwarfs: *maone*
* Tweants: *moan(e)*
* Urkers: *moon*
* Veluws: *maon(e)*

## Rifferenties
# Steernskunde

**Steernskunde**, (ook: *astronomie*), is de leer van steerns, planeten, moanen en andere astronomische objekten en gebeurtenissen. De noamen *steernskunde* en *astronomie* worden voak deur de war hoalen mit de benoaming *astrologie*. Astrologie is noamelk t veurspellen van de toukomst deur middel van standen van planeten of steerns.

t Woord astronomie is t maist bruukte en kommt van t Griekse *astron* (steern) en *nomos* (wet). t Wuir al doan in 3000 veur Kristus deur de Egyptenoarn en de Chinezen. De piramides van Giza binnen baauwt in de zulfde liene as de steerns *Alnitak*, *Alnilam* en *Mintaka* van t konstelloatsie Orion. Elke god har zien of heur aigense konstelloatsies aan de noordeleke steernshemel.
Ook de Arabiern en de Grieken waren al druk bezeg mit t kieken noar steerns, planeten en heur bewegens.

## Zunnesysteem

Goden as steerns op plefon van t tomb van Seti I
In ons zunnesysteem hebben wie 8 planeten:

* Merkurius
* Venus
* Eerde
* Mars
* Jupiter
* Saturnes
* Uranes
* Neptunes

Aal dizze planeten draaien in n ovoalen boane om de zunne hìn. Tuzzen Mars en Jupiter zit t astroidengördel. In dizze boan zweven miljaarden astroiden, ook wel planetoiden of mini-planeetken nuimt. De planeten boeten de astroidengördel, op Pluto noa, binnen gasplaneten. De planeten binnen de astroidengördel binnen soamen mit Pluto vaste planeten en bestoan uut gestainte of ies. Of Pluto aiglieks wel n planeet is, is veul diskussie. Deurdat Pluto dicht bie de kuypergördel, gebied mit veul kommeten, wordt ook beweerd dat Pluto aiglieks n kommeet is.

## Heelal

Daipste blik oeit deur minseleke aparatuur. Môkt deur de ruumteteleskoop de Hubble.
Ons zunnesysteem is dail van t Heelal, ook wel Kosmos nuimt. t Heelal is alles wat der is. De grootte van t heelal is nait bekìnd, môr t is zeker dat wie as minsken noeit in stoat wezen zellen om t hailemoal te verkennen.

Over t ontstoan van t heelal bestoan veul theorien. t Maist logische is dat der n enörme knal wèst het, dij alle duiltjes in t Heelal om zet het in materie. Dit gebeurde in minder dan ain sekonde. Dit het zoveul hitte opwekt, dat de nije materie smolt en biemekoar kwam in bollen. Dizze bollen dreugden van boeten op, en planeten waren vörmt. Man denkt dat t heelal nog aal uutdijt. Dizze theorie wordt ook de *Oerknal-theorie* of *Bigbang-theorie* nuimt.

t Heelal is verduild in verschillende grootheden. Hieronder stoan dij grootheden van groot noar klain.

* Heelal
* Superkluster
* Lokoale groep melkwegstelsels
* Melkwegstelsel
* Zunnestelsel
* Planeet (mit moan)

Deurdat t Heelal zo groot is, wordt der op eerde *lichtjoar* en *AE* bruukt as moaten van ôfstand.

## Hìnwiezen

* zunsverdustern
# Komputer

Komputerofbeelding
Een **komputer** (hiel soms ok wel een *rekener* nuumd) is een apperaot waormit gegevens neffens formele procedures verwarkt kunnen wodden. Meerstal wodt mit et woord komputer een digitaol apperaot bedoeld, mar d'r bestaon ok anneloge komputers. De veurvader van de komputer was Charles Babbage. In 1938 wodde de eerste komputer bouwd deur Konrad Zuse. Pas in 1981 wodde de persoonlike komputers veur 't eerst op 'e mark brocht.

## Etymologie

Oorspronkelik wodde et Ingelse woord *computer* bruukt om iene mit an te duden die kompliceerde berekenings uutvoerde, mit of zunder mechanische hulpmiddels - vergeliek ok de Duutse term veur komputer: 'Rechner' (rekener) en de Zuud-Afrikaanse term veur komputer: 'rekenaar' - mar laeter wodde de term ok bruukt om apperaoten te benumen. Mederne komputers wodden veur veul meer bruukt as allienig wiskundige toepassings. Ok veul administratieve en financiële taeken wodden an de komputer opdreugen, et Fraanse woord veur komputer was eerst 'calculateur' of rekenaor en evolueerde naor 'ordinateur' (orde op zaeken zetten).

## Gebruuk

Sund de grote opkomst van de komputer wodden ze ok bruukt veur infermaosieveurziening (internet) en amuzement. Bi'j de mederne produktie wodden komputers bruukt om percessen an te sturen, bi'jveurbeeld de assemblage van auto's deur robots.

De wetenschop die tegeliek mit de ontwikkeling van de komputer is ontstaon is de 'infermatika' of komputerkunde. De infermatika gaot over et meugelike gebruuk van komputers.

Deur de veergaonde miniaturisering en snelhiedsvergroting is et steeds vaeker meugelik funktionaliteit die vrogger in apperetuur anbrocht wodde deur middel van pergrammetuur te implementeren. Et grote veurdiel van een dergelike ontwikkeling is dat aachterof funktionaliteit toevoegd kan wodden.

Vanof 1981 is de 'personal computer' (PC) ontwikkeld die inmiddels in et daegeliks leven veur veul meensken een belangrieke rol speult.

## Besturingssystemen

Elke komputer het een besturingssysteem neudig. Zunder besturingssysteem kuj' bi'jgelieks niet internetten, aemels of teksten schrieven, of aandere simpele taeken uutvoeren. Inkelde besturingssystemen bin:

* DOS
* GNU/Linux
* BSD
* macOS
* OS/400
* Unix
* Microsoft Windows
* CP/M
* RISCOS
* VMS
# Oergermaans

t **Oergermaans** is ne rekonstrueerde sproake dee't roondum t begin van de joartelling (roewe skatting) esprökn wör in Noord-West en Middel-Europa. Oet disse sproake zeent in latere joarhoonderden oonder mear t Ooldnoors, t Ooldsassies, t Ooldengels, t Ooldfreesk, t Ooldhoogduuts, t Ooldfraanks en t Goties oontwikkeld. Van t Ooldsassies is t hudige Neersassies wier ne dochtersproake.

t Oergermaans is ne anname. t Is ne duur gelearde leu *herleaidde* sproake (dus nit t zelfde as ne keunstsproake). Hierbie wörd ok an enömn at alle Germaanse taaln vroger één waarn en langsoam uut mekaar gröäit beent. t Oergermaans is bedoold um ne fase van disse oolde "vadersproake" wier te geewn, um de kenmoarkn van de Germaanse sproake te kriegn zo as den in t verleedn ekleunkn mut hebn. Baseerd op vergeliekings met oolde nog bekeande Germaanse sproakn (vuural Goties en Ooldengels, en wat meender ook Ooldnoors en Ooldhoogduuts) köant de Oergermaanse grammatika en de wöardenskat ongevear benöaderd wordn.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dit stüksken is noch mär en knöpken. Wy nöydigt ou üm dissen knop te **låten bloien**. |
# Lengtegraod

De **lengtegraod** is saomen mit de breedtegraod een geografische positieanduding in bolcoördinaoten. De lengtegraod is de hoek tussen 't vlak deur een punt en de umwentelingsas van het bolvormig lichaom en 't vlak deur de nulmeridiaon of referentiemeridiaon. Veur de coördinaoten op eerde varieert de *lengtegraod* van 0° tot 180°, mit de toevoeging OL (*oosterlengte*, in 't oosten van de nulmeridiaon, op 't oostelijk halfrond) of WL (*westerlengte*, in 't westen van de nulmeridiaon, op 't westelijk halfrond). Wanneer een teken toe-ekend wördt, wördt oosterlengte as een positieve weerde en westerlengte as een negatieve weerde weer-egeven.
# Zunnewiezer

Een gewone zunnewiezer
Een digitale zunnewiezer
Een murezunnewiezer
Een **zunnewiezer** (Frans: *cadran solaire*, Duuts: *Sonnenuhr*, Engels: *sundial*) is een instrement waor de tied mee an-egeven kan wonnen, deur de zunne as hulpmiddel te gebruken.

De eerde drei um d'r as hinne. Hierdeur is 't ofwisselend loch en duuster. Disse ofwisseling van loch en duuster geef de indeling van de tied in dagen.

De schaoduw van een veurwarp veraander daordeur de heultied van richting. As de schaoduw naor 't noorden wies (in 't zujelijk halfrond naor 't zujen) is 't krek mirreg. De zunne steet dan in 't zujen (in 't zujelijk halfrond in 't noorden), krek boven de meridiaan. 't Is 12 ure in lokale zunnetied. Daorvanuut ku-j een verdeling maken en uurlienen anbrengen waorop de schaoduw 't ure angeef.

## In 't duuster

In 't duuster ku-j de tied vanzelf neet meten mit een zunnewiezer, mar toch ku-j 's nachs de tied lezen an de haand van de posisie van een bepaolen ster. Hierveur gebruuk je een nocturlabium, 't instrement wonnen oek wel een *horologium nocturnum* eneumd. 't Liek dus in principe arg op de meniere dee gebruuk wonnen bie 't bepaolen van de tied, mit een zunnewiezer as hulpmiddel. 't Grote verschil is liekewels da-j bie de nocturlabium gien zunloch neudig hem, mar wel da-j der sterns goed zien kunnen.

## Geschiedenis

Egyptische schaoduwklokken (1500 v. Chr.) wönnen in 't Ouwe Egypte gebruuk, en bin veerder ontwikkeld deur aandere culturen, zoas de Chinese, Griekse en de Romeinse culturen. Een soort zunnewiezer zonder gnomon wonnen beschreven in 't Ouwe Testement (*Jesaja 38:8*).

De wiskundige en sternskundige Theodosius van Bithynia hef volgens sommigen een universele zunnewiezer emaak dee overal ter wereld gebruuk kon wonnen. De Franse sternskundige Oronce Finé maken een ivoren zunnewiezer in 1524. De Italiaanse sternskundige Giovanni Padovani publiceren een verhaandeling van de zunnewiezer in 1570. Hierin stungen de anwiezing veur 't maken van zunnewiezers en 't bevestigen van de verticale en horizontale zunnewiezers. Giuseppe Biancani's *Constructio instrumenti ad horologia solaria* bespreek 't maken de perfecte zunnewiezer, mit biekoemde illestrasies.

## Nedersaksisch

* Grunnegs: *zunuur*, *zunneklok*
* Stellingwarfs: *zunnewiezer*
* Veluws: *zunnewiezer* of *zonnewiezer*

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Commons: Zunnewiezer** - plaatjes, filmkes en/of gelüüdsbestanden. |
# Hielal

Dizze opnaome van de Hubble Space Telescope toont steernstelsels van verschillende leeftieden, groottes, vormen en kleuren. De kleinste, roodste stelsels, een stok of honderd, heuren tot de miest wiedofliggende die deur een optische tilleskoop in bield ebracht bin.
Et **hielal** (ok et **universum** of de **kosmos**) is alles wat een stoffelijk bestaon hef, et gehiel van ruumte en tied, alle vormen van materie en energie, en de netuurwetten en netuurkundige konstaantes die as daor de skepter over zwi'jen.

Nowdaegse astronomische waornemings geven an dat et hielal zo'n 13,73 (± 0,12) biljoen jaor old is en dat de deursnee van et observeerbere hielal meensens 93 biljoen lochtjaor (8,80 × 1026 meter) is.

Et kan paradoxaal lieken dat twie steernstelsels nao 13 biljoen jaor al 93 biljoen lochtjaor van mekeer of kunnen staon. De speciale relativiteitstheorie wil ja dat materie niet rapper as et locht kan reizen in een elokaliseerde regio van de ruumte-tied. Mor volgens de algemiene relativiteitstheorie kan ruumte uutdi'jen zunder intrinsieke snelheidsgreens; daorumme kunnen twie steernstelsels rapper as et locht van mekeer ofvliegen, mit dat de ruumte dertussen toenemp.

Et is niet bekend of et hielal oneindig of eindig groot is.

Volgens et heersende wetenschoppelijke model, dat van de Oerknal, breidt et hielal hom uut vanuut een merakel hiete, kompakte fase die as ze de Planckepoche numen, waorin alle materie en energie van et observeerbere hielal ekoncentreerd was. D'r hef altemet een kotte periode (minder as 10−32 sekonden) van kosmische inflatie ewest; exponentiële uutbreiding as gevolg van vakuüm-energie mit negatieve drok. Pattie onofhaankelike experimentele metingen lieken dizze theoretische expaansie en de Oerknaltheorie in et algemien te steunen. Recente waornemings geven an dat dizze expaansie in snelheid toenemp vanwege duustere energie, en dat de mieste materie en energie in et hielal fundamenteel aanders is as wat aw op de Eerde hebben, en niet direkt waorneember. Deur gebrek an sekuurheid in de waornemings van vandaege is et lastig veurspellen wat et uutaendelike lot van et universum is.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit stok is eschreven in et Stellingwarfs van Stienwiekerlaand.* |
# Zunnesysteem

Zunnesysteem
n **Zunnesysteem** is n groep objekten dij om n bepoalde steern hìn draaien.

In ons zunnesysteem draaien der 8 offisjele planeten om de Zunne:

* Merkurius
* Venus
* Eerde
* Mars

* Jupiter
* Saturnes
* Uranes
* Neptunes

Tot 2006 wuir Pluto ook as planeet zain. Noa n internatsjonoale konferensie in Proag wuir Pluto onthegen van zien titel as planeet, omdat er te veul verschilt van de aander planeten en der nog n hail ìnde planeten binnen dij op Pluto lieken. Der was dus n keus of man der n hail ìnde planeten bie deden, of aine minder. Veur de lèstent is kozen.

## Ontstoan

Over t ontstoan van t zunnesysteem bestoan verschillende theorien. De theorie mit de maiste aanhang is de *spiroaltheorie*:

Dou t heelal net vörmd was en hail wat steerns al kompleet waren, draaide der n grode stofwolk om ozze zunne tou. Dizze platte, ronde spiroal draaide aal moar rond. Deur dizze vrieven ontstond n kracht woarmit de stofdailkes bie mekoar druk wuiren. Hierdeur ontstonden de keernen van de planeten en heur swoartekracht. Dizze swoartekracht trok de omliggende stofdailkes aan en vörmde zo n planeet.
De vaste planeten bestonden dou oet glèneg haite stovven as magma en ieder. Deur de kolle van t universum koelden zai of en vörmden n körst/oppervlak.
n Andere theorie is de *botsenstheorie*:

Deur t hierboven nuimde spiroalproces, wuiren allend leutje planeetkes vörmd, ook wel bekend as asteroiden. Deur de swoartekracht van de zunne draaiden zai om de zunne hin. As dizze mit n andere asteroide botste, kwam der zo veul kracht vraai, dat baaide astroiden smolten en n keern vörmden. Dizze keern trok andere asteroiden aan, dij ook in botsen kwam en smolt, enz.
# Merkurius (planeet)

|  |
| --- |
| **Merkurius**  |
|  |
| **Kenmarken** |
| Antal moanen | Gain |
| Deursnea | 4880 km |
| Massa | 3,302×1023kg |
| Temperatuur | 90 K (-183 °C) - 700 K (427 °C) |
| Atmosfeer | Gain |
| Kern | Iezer, ob. 3600 km diameter |
| Kleure | Donkergries |
| **Umdreajing en bane** |
| Rotatietied (dag) | 58 doagen 15 uren 30 min |
| Umlooptied (joar) | 88 doagen |
| Ofstaand tot de zunne | 57,91×106 km |

Merkurius is n planeet in ons zunnesysteem en stait t dichtste bie de Zunne. Noa Pluto is t de klainste planeet van ons zunnesysteem. De planeet is nuimd noar de Reumse god Merkurius om zien snelle boan om de Zunne. Net zo as t Eerde is Merkurius n vaste planeet. Opmaarkelk is dat Merkurius n staark magnetisch veld het, in verglieken mit zien grootte. Merkurius het as ain van ainege twai planeten van ons zunnesysteem gain moanen.
# Venus (planeet)

|  |
| --- |
| **Venus**  |
|  Venus in natuurlike kleuren, beeld vanof den Mariner 10 |
| **Kenmarken** |
| **Umdreajing en bane** |

**Venus** is nen planeet in ons zunnestelsel. Met nen gemiddelden afstaand van 108 miljoen kilometer tot de zunne is ze den tweeden planeet vanof de zunne naor boeten bekekken, en den binnensten naober van de eerde. Met ne deursnae van zo'n 12.100 kilometer is ze den op twee nao kleinsten planeet van t zunnestelsel.

Venus kump van alle planeten et kortste bi'j de eerde, toch nog minimaal 38 miljoen kilometer oet de buurte. Ze is zowat aeven groot as de eerde, maor verskilt wal beheurlik van de eerde wat atmosfeer, en samenstelling van de grond angeet.

Op de maone nao, is ze t helderste hemellichaam vanoet de eerde bekekken, en ko'j eur mangs ok met t blote oge zeen.

Den name Venus kump van de Romeinse godinne van de leefde, t symbool veur den planeet is: ♀

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is eskreaven in et achterhooksk.* |
# Jupiter (planeet)

|  |
| --- |
| **Jupiter**  |
|  Jupiter in natuurlike kleuren met skaduw van de maone Europa, fotografeerd deur de ruumtesonde Cassini |
| **Kenmarken** |
| **Umdreajing en bane** |

**Jupiter** is met ne deursnae van zo'n 143.000 kilometer den grootsten planeet van ons zunnestelsel. Hee is met ne gemiddelde ofstaand van 778 miljoen kilometer tot de zunne den viefden planeet, van binnenoet bekekken. t Is nen zo eneumden 'gasreus' zonder vaste groond an t oppervlak.

Den name kump van den Romeinsen god Jupiter. t Astronomies symbool veur Jupiter is ♃.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is eskreaven in et achterhooksk.* |
# 15 juni

|  |
| --- |
| meie - **juni** - jul |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op **15 juni**

## Gebeurtenissen

* 1502 - Christoffel Columbus ontdek Martinique.
* 1520 - Maarten Luther wonnen deur Paus Leo X uut de karke verbannen.
* 1667 - Jean Baptiste voer de eerste bloedtransfusie uut bie een meens.
* 1752 - Benjamin Franklin vien de bliksemofleier uut bie 't oplaoten van een vlieger.

## Geboren

* 1843 - Edvard Grieg, Noorsken komponist

## Uut de tied

* 1246 - Frederik II van Oostenriek (35)
* 1467 - Filips de Goeie (70), Boergondische hertog
* 1888 - Frederik III (49), keizer van Duutslaand
# Geologie

Geologische kaorte van Engelaand en Wales deur William Smith uut 1815. Dit was de eerste geologische kaorte die mit mederne methodes etiekend wördden.
**Geologie** (van Oldgrieks γῆ, gē = eerde en -λoγία, -logia = studie van, vertoog) of **eerdkunde** is de wetenschop die gaanks is mit de Eerde, de geschiedenis dervan en de percessen die de Eerde vörmgeeft. Geologie is iene van de eerdwetenschoppen, ok wal geowetenschoppen: de netuurwetenschoppen die dizze planeet bestudeert.

Gestientes bevat informatie over de wieze waorop ze ontstaon bint en de ontwikkeling die ze deureleupen hebt. Ze kunt daorumme wat zeggen aover de geschiedenis van de eerdkörste, 't klimaot en de ontwikkeling van 't lèvent. De bestudering van de inhold en stapeling van gestientelaogen het de stratigrafie. Dizzend is nauw verknupt mit de paleontologie, die hum bezigholdt mit fossiele resten van lèvensvörmen van lange terogge. 't Samenstellen van een geologische tiedschaole nuumt ze de geochronolochie.

De structurele geologie kik naor vörmen en structuren die ontstaot deur vervörming van de eerdkörste, veural in gebargtes. De schaole van zokke structuren löp van continenten töt ofzunderlijke vlinten en stienties. Samenhangen daormit döt de petrologie: 't classificeren en bestuderen van gestientes en hoe of ze ontstaon bint. 't Bestuderen van de vörmen van 't laandschop is de geomorfologie, en 't bestuderen van sedimenten (ofzettings) en sedimentaire percessen is de sedimentologie.

As scheikunde gebruukt wördt um de Eerde of percessen binnenin de Eerde en heur daampkring te bestuderen, is der spraoke van geochemie. 't Bestuderen van netuurkundige verschiensels die heur veurdoet in de Eerde het de geofysica. Een belangriek onderdiel daorvan is de platentektoniek: de theorie die 't henneweerdenschoeven van continenten, oceanen, gebargtes en aandere structuren an 't eerdoppervlak verklaort, mit bezundere andacht veur eerdbevings en vulkanen.

Geologie wördt nog wal ies in de wiere ehaald mit eerdriekskunde oftewal geografie, al kuj det begriepen: dizze vakgebieden koomt menare ja een best ende in de mute.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is eschreven in 't Zuudwest-Drèents.* |
# 1955

**Eeuwen:** < | 19e eeuw | **20e eeuw** | 21e eeuw | >

**Decennia:** < | 1930-1939 | 1940-1949 | **1950-1959** | 1960-1969 | 1970-1979 | >

**Jaoren:** << | < | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | **1955** | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | > | >>

## Gebeurtenissen

* 3 meert - Elvis Presley verschien veur t eerst op de (Amerikaanse) tillevisie.
* 9 meie - West-Duutslaand treedt toe tot de NAVO
* 14 meie - Acht Oost-Europese lanen richten t Warschaupakt op as verdediging tegen de NAVO
* 15 meie - Oostenriek herkriegt zien soevereiniteit nao de bezetting deur Nazi-Duutslaand en de allieerden
* 5 november - Oprichting Dialektkringe Salland en OostVeluwe
* Opstelling Vosbergenschriefwiese
* Opgraving van de boot van Pes, de oldst bekende boot ter wereld

## Geboren

* 6 jannewaori - Rowan Atkinson, Engels acteur en komiek
* 30 augustus - Helge Schneider, Duuts muzikaant, skriewer en akteur

## Uut de tied

* 11 meert - Alexander Fleming, Britse wetenschopper, ontdekker van penicilline
* 18 april - Albert Einstein, Duuts theoretisch natuurkundige
* 9 juni - Cornelis Jetses, Nederlaands illustraotor
# 305

**Eeuwen:** < | 3e eeuw | **4e eeuw** | 5e eeuw | >

**Decennia:** < | 280-289 | 290-299 | **300-309** | 310-319 | 320-329 | >

**Jaoren:** << | < | 301 | 302 | 303 | 304 | **305** | 306 | 307 | 308 | 309 | > | >>

## Gebeurtenissen

* ...

## Geboorn

* ...

## Oet de tied

* ...