Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Letlaand

|  |
| --- |
| **Latvijas Republika** |
|  |  |
|  Kaarte van Letlaand |
| **Baosisgegevens** |
| Officiële laanstael | Lets |
| Heufdstad | Riga |
| Regeringsvorm | Republiek |
| Geleuf | Luthers, rooms-katholiek, Russisch-orthodox |
| **Geografie en bevolking** |
| Oppervlakte - waeter | 64.600 km² 1.5% |
| Inwoners - Dichthied | 2.300.512 (in 2005) 35,6 inw./km² |
| Koordinaten | 57° 0′ N, 25° 0′ O |
| **Overige** |
| Volkslied | Dievs, sveti Latviju (God, zegen Letlaand) |
| Muntienhied | Uro (100 sìnten) (`EUR`) |
| Tiedzone | +2 |
| Nationaole feestdag | 18 november |
| Web | Kode | Til. | .lv | LVA | 371 |

**Letlaand** is een republiek in Noordoost-Europa, ien van de Baltische laanden an de Oostzee. 't Laand grenst an Estlaand in 't noorden, Litouwen en Wit-Ruslaand in 't zuden en Ruslaand in 't oosten.

't Laand is geografisch en ok wat oppervlakte en inwonertal angiet 't middelste van de Baltische laanden, en 't verienigt elementen van beide buurlaanden in zich: 't dielt zien Baltische taol, 't Lets, met Litouwen, waor 't verwante Litouws praot wordt, en 't dielt zien overwegend lutherse geleuf met Estlaand. De geschiedenis van Letlaand het een overienkomsten met die van Estlaand, en veul minder met die van Litouwen. Letlaand herkreeg nao een langdurige sovjetbezetting in 1991 de onofhankelijkheid die 't laand veur 't eerst in 1918 verwörven had. Een arfenis van de sovjettied is 't grote antal Russischtaolige inwoners.

Letlaand is sinds 1 mei 2004 ien van de lidstaoten van de Europese Unie.

## Geografie

Letlaand is te verdielen in vier historische laandschappen:

* Koerlaand (*Kurzeme*)
* Lieflaand (*Vidzeme*)
* Semgallen (*Zemgale*)
* Letgallen (*Latgale*)

### Kerngegevens

* lengte laandgrenzen: 1078 kilometer (267 km met Estlaand, 217 km met Ruslaand, 141 km met Wit-Ruslaand en 453 km met Litouwen)
* kustlien: 531 km
* grootste rivieren: Daugava en Gauja.
* grootste meer: Raznas ezers, 57,6 km²
* hoogste punt: Gaizinkalns bij Madona, 312 m.

### Steden

De heufdstad van Letlaand is Riga (Lets: *Rīga*; 732.000 inwoners). Nao Riga volgen in ofnemende grootte:

* Daugavpils, 109.000 inwoners
* Liepāja, 86.000
* Jelgava, 66.000
* Jūrmala, 56.000
* Ventspils, 44.000
* Rēzekne, 40.000

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Commons: Letlaand** - plaatjes, filmkes en/of gelüüdsbestanden. |
# Netflix

**Netflix, Inc.** is et amerikaanske bedryv achter en internetplatform wårup films, dokumentäres en tv-ryges rechtstreaks te bekyken sint. Et höyvdkantoor sit in de stad Los Gatos in den ståt Kalifornie. Et wör upericht in 1997 döär Reed Hastings en Marc Randolph, vanuut Scotts Valley, ouk in Kalifornie.

Et bedryv büdt abonnementen vöär ströymde films en televisyryges. Mangs sint dee van darden, mär inmiddels hebbet se ouk geld sat üm se selv te låten maken. In oktober 2020 had Netflix 195 miljoon inskreavenen oaver de heyle wearld, wårunder 73 miljoon in de Vereynigde Ståten. Et andeyl neaderlandske inskryvers is inmiddels souwat 3 miljoon

Netflix is wearldwyd te krygen, behalve in China, Syrie, Noordkorea en de Krim (vanweage amerikaanske strafmåtregels). In 2020 had Netflix en inkummen van $1,2 miljard. Et bedryv hevt kantoren in Frankryk, et Vereynigd Köäningryk, Brasilie, Neaderland, India, Japan en Süüdkorea. Netflix is lid van de Motion Picture Association, wårmed se filminhold van oaver de heyle wearld produceert en verspreidet.

Netflix deade eyrst geld verdenen med DVD-verkoup en postverhüür, mär Hastings deade der nå et eyrste jår et verkoupen al achterhen en richteden sik up de verhüür van DVD's. In 2007 breidden Netflix et sakelike anbod uut do as media ströymen möägelik wör, mär se hölden sik noch altyd gangs med DVD- en Blu-rayuutleyn. In 2010 güng Netflix internationaal, med ströymingdeensten in Kanada. Neet lange dårnå breidden se uut når Latynsk-Amerika en de Karaiben. Netflix begün selv te produceren in 2013, med as eyrste ryge et politike drama House of Cards.

Seyd 2012 is Netflix aktiver as producent en anbeder van films en televisyryges. Dårvöär bedet se filminhold under de nömer 'Netflix Original' ("*van Netflix*") in öär online oaversicht. Anvang 2016 was Netflix al in 190 landen te krygen. Se gavven in 2016 ungeväär 126 tv-ryges en films uut under eygen name. Dår kunde gin ander netwark of kabelkanaal teagenan.

Döärdat se sou druk sint up ny materiaal, de rechten vöär andere filminhold en uutbreiding döär 190 landen steyt et bedryv vöär miljarden in et roud: $21,9 miljard in september 2017. Dårvan is $6,5 langloupenden skuld. In 2018 kundigden se an dat se der noch es twey miljard an skulden by upnömmen üm meyr films te künnen maken. Up den 10. july 2020 was Netflix et grötste media- en vermaakbedryv up de böörse.

|  |
| --- |
| **Bronnen / wellen:** |
|  |
# Ho Chi Minh-stad

Basiliek de Notre-Dame in Ho Chi Minh-stad
**Ho Chi Minh-stad** (Viëtnamees: *Thành phố Hồ Chí Minh*; stung eertieds bekend as *Saigon* en daorveur as *Prey Nokor*) is de grootste stad in Viëtnam. Ho Chi Minh-stad is de grootste stad van t laand wat t inwoenertal angeet, en steet mit n oppervlakte van 2.095,5 km² op n tweede plekke (allinnig de stad Hanoi is nog groter).

De stad ligt an de westelike oever de de Saigon-rivier in de regio Zuudoost (*Đông Nam Bộ*). Binnen de stadsgrenzen, zo'n zeuven kilometer ten noordwesten van t sentrum ligt t internasionale vliegveld *Tân Sơn Nhất*.

n Panoramies uuticht over de stad vanaof *Bitexco Financial Tower*

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is eskreaven in et westveluwske dialekt van Nunspeets, in de Algemene Nedersaksiese Schriefwieze.* |
# 9 april

|  |
| --- |
| mrt - **april** - meie |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op **9 april**

## Gebeurtenissen

* 1555 - Marcello Cervini wonnen Paus Marcellus II.
* 1770 - James Cook ontdek Botany Bay, Australië.
* 1918 - Letlaand verklaort zich onofhankelijk.
* 1991 - Georgië reup de onofhankelijkheid uut.
* 2005 - Prins Charles van Groot-Brittannië treet in 't huwelijk mit Camilla Parker Bowles, een dag laoter as dat de bedoeling was vanwegen de uutvaort van Paus Jehannes Paulus II in Vaticaanstad.

## Geboren

* 1967 - Sacha de Boer, Nederlaanse prissentetrice van 't NOS Journaal

## Uut de tied

* 715 - Paus Constantinus, karkvors
* 1024 - Paus Benedictus VIII, karkvors
* 1806 - Willem V (58), Nederlaanse stadhouwer
* 2005 - Anton Heyboer (81), Nederlaanse schilder

## Viering/herdenking

* Paosen in 1651, 1662, 1719, 1730, 1871, 1882, 1939, 1944, 1950, 2023, 2034, 2045.
# Italiën

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Dit artikel kan beater!**
Dit artikel vuldöt neet an de kwaliteitseisen van Wikipedia, en vereist noch wat wat andacht. Vöär meyr informaty see de bewarkingsgeskydenisse of oaverlegsyde. |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Vlagge van Italiën | Woapen van Italiën |

 |

Ligging van Italiën in Uropa
**Italiën** (Italiaansk: *Italia*), voloet **Republiek Italiën** (Italiaansk: *Repubblica Italiana*), is n laand in Zuud-Uropa en t is lid van de Uropese Unie. t Laand greanst in t westn an Fraankriek, in t noordn an Zwitserlaand en Oostnriek en in t oostn an Sloveniën. De heufdstad is Room. t Laand hef ne öppervlakte van 301.230 veerkaante kilometer en t tealt 58 miljoen inwonners. Dat gef ne bevolkingsdichtheid van 196 inwonners/km².

## Sproake

De offisjele sproake van Italiën is t Standaard-Italiaans, wat nen ofstammeling is van t Toskaanse dialekt en direktn ofstammeling van t Latiens. Ongevear 75% van de Italiaanse wöarde keump van t Latiens. Toew Italiën in 1861 saamnevoogd wör, warn dr nog verskeidene aandere sproakn, en t Standaard Italiaans was veural ne beukesproake. Deurdet t onderwies vörm kreag, wör de standaard sproake mear bekeand.

Ongevear 300,000 inwonners van Italiën hebt Duuts as modersproake. Wieters wörd dr op t eilaand Sardinië ook nog Sardies eköjerd. Sommige luu zeet t Venetioans en t Zuud-Italioans ok as aparte taaln.

## Neersassies

* Grunnegs: *Itoalie, Itoalje*
* Tweants: *Italiën*
* **Oaverig:Italië, Itaolië*

## Zai ook

* Regionen van Itoalje

## Oetgoande verwiezings

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Commons: Italiën** - plaatjes, filmkes en/of gelüüdsbestanden. |
# Hallozie

Een zakhallozie
Een **hallozie** is een kleine, draagbaore klokke. Naost de tied teunen sommigen hallozies ook de dag, daotum, maond en jaor. Veur de 20e eeuw waren de meeste hallozies zogenaamde (vest)zakhallozies of savonette (zakhallozies mit springdeksel), dee zoas de naam angeef in een (vest)zak edragen wieren. Meestentieds wanen ze veurzien van een ketten. 't Hallozie mit een baand, zoda-j 't um de polze kon dragen, maken zien opmars vanof 't begin van de 20e eeuw. De naam hallozie is ofkomstig uut 't Frans; mar in 't Frans betekent hallozie gewoon een "klokke", terwiel een hallozie in 't Frans "montre" heet.

## Nedersaksisch

* Drèents: *allozie*, *horlozie*
* Stellingwarfs: *gelosie, gelozie, orlozien*
* Urkers: *orlozie*
* Veluws:
	+ *(h)allozie, (h)orlozie*
	+ *tallozie* (Vaossen)
	+ *ollozie* (Attem)
	+ *lozie* (Barreveld)
	+ *polsklokje(n), -klokkie(n), -klökkie(n)*
	+ *klokje(n), -klokkie(n), -klökkie(n)*
	+ *uurwark* (Hall)
# Spitsbargen

Lekaosie
Spitsbargen
Reliëfkaort
**Spitsbargen** (Noors *Svalbard*, betekenis: *koolde kust*) is een eilanengroepe (archipel) in de Noordelike Ieszee, zoe'n 565 km in et noorden van Noorwegen, die uut drie grotere en meerdere kleine eilanen bestaot. De drie grootste eilanen bin Spitsbargen, Nordaustlandet en Edgeøya. Kleinere eilanen bin Barentszeilaand (*Barentsøya*), Prins Karls Forland, Amsterdam en Moffen. Ok de zudeliker legen eilanen, zoas Bereneilaand (*Bjørnøya*) en Hopen heuren (bestuurlik) bi'j de eilanengroepe. De geografische ligging is tussen 71°-81° NB en 10°-35° OL. De oppervlakte is ca. 63.000 km², waorvan 60% bedekt is mit gletsjers. Op de hiele archipel wonen, ofhaankelik van et seizoen, 3000 tot 4000 meensken, waorvan omdebi'j de helft in de heufdstad Longyearbyen. In et oosten van Spitsbargen bevint zich de eilanengroepe Frans Jozefland.

De naeme Spitsbargen is geven deur de Nederlaander Willem Barentsz in 1596, doe hi'j onderweg was naor Nova Zembla, op zuuk naor een noordelike route naor Oost-Azië. Barentsz is ok de naemgever van de plak Barentszburg, de tweede nederzetting op de eilanen. Aandere bewoonde nederzettingen bin Sveagruva (210 inw.) en Ny-Ålesund (40 inw.). Daornaost bin der nog een antal Noorse weerstations en een antal verlaoten plakken as Smeerenburg, Pyramiden en Grumant. De Nederlaanders hadden een traonkokeri'je in Smeerenburg tot 1660.

In 1920 wodde in et Spitsbargse verdrag vastelegd dat de eilanen onder Noors toezicht kwamen. Mar et laand staot wel op zichzelf, de belastingen bin aanders regeld dan in Noorwegen en et geld ofkomstig uut Spitsbargen, moet ok daor weer benut wodden. (Der wodt gien belasting heven op bi'jveurbeeld alkeholische drank, zodat de priezen een stuk leger bin as in Noorwegen). An et heufd staot de gouverneur (*sysselmann*), die deur de overhied ansteld wodt. Hi'j zetelt in de heufdstad Longyearbyen.
# Iezertied

Noa-ebouwde boerderi-je uut de Iezertied op et Reijntjesveld in Drenthe
Zuud-Nederlaandse bronzen iezertied gordelhöäke - noa-emaakt in kopper
De **iezertied** is de tied in de prehistorie dee volgden op de bronstied.

De iezertied is de jungste tied van de prehistorie. De juuste tiedsanduding van de iezertied is ofhankelek van de kultuur en geogroafiese ligging.

In West-Europa is dit van rundumme 800 veur Chr. tot de Romeinen noar de leage laanden komt (rundumme et beginne van onze joartelling. In zudeleker streaken (et Midden-Oosten et oosteleke Middellandse Zee-bekken) was den oavergang wat vrögger ( vanof rundumme 1200 v.Chr.). Den oavergäng van de bronstied noar de iezertied is in dee streake samen egoane met grote politieke verschoevingen.

Den name iezertied duudt op et völvuldig gebruuk van Iezer bi-j et maken van metoalen veurwarpen. Iezer hef verskillende veurdelen teggenoaver brons:

* Et is harder, dus better geskikt veur woapens en gereedschop
* Et is makkeleker te bewarken
* Et is makkeleker te onderholden
* Den groandstof doarveur kümp op völle meer plaatsen veur
* Et geet lenger met

Wat iezer lenge tied tot n weinig ebruukt metoal maakten is dat et in teggenstelling tot kopper weinig as vri-j metoal in gedegen vorm veurkump. Eursprönkelek kenden zi-j et doarumme alleneg as meteorities iezer, ne zeldzoamheid. Et duurden lang vurdat zi-j leerden et metoal uut zien erts vri-j te kriegn.

De veurdelen zorgden doarveur dat bi-j veurkeur iezer wodden ebruukt veur allerlei woapens (veural et zwoard) en gereedschop. Het noo minder belangrieke brons wöd um-esmolten tot sieröä en sierveurwarpen (veural armbanden en peerdentuug).

Kenmarkende underdeale uut de iezertied - dee in mindere moate of helemoal neet veurkwammen in de bronstied- bunt:

* Boksen (van wol of linnen, mangs geruut)
* Iezeren veurwarpen zoas bielen, waopens, gereedschop, zagen
* Bronzen munten
* Bronzen situlae (zee hierunder)
* Slingerkoggels
* Iezerwinning uut de natuur (Klapperstenen uut de Veluwe, brookiezererts in et noorden, iezeroer uut Braobant en Oost-Nederlaand)
* Een soort "boavenklasse" dee biezundere veurwarpen bezat zoas gold en koroal

Een könningsgrof uut Oss (rundumme 500 v.Chr.) bevatten biezunderen grofgiften en is et grootste dat ooit in West-Europa is evonden (52 m. deursnede!).

Deur handel kwammen der nog andere veurwarpen noar Nederlaand. Opvallend bunt de zogeneumde bronzen *situlae* (emmers) dee in Centroal-Europa wodden emaakt um wien te mengen met water (n kenmarkend Romeins/Grieks gebruuk). Der bunt der in Nederland 9 evonden.

Umdat iezer völ rapper corrodiert dan brons en kopper bunt völ iezeren veurwarpen dee neet under gans veurdelige umstandigheden in den boadem lagen hoast helemoal vergoan.

## Uutgoande verwiezingen

* De iezertied in Vloanderen - n beknopt oaverzicht
* De brons- en iezertied in Nederlaand
* De brons- en iezertied in België
# Gregoriaanse kalender

De **gregoriaanse kalender** is n anpassing van de daorveur gebruukten juliaanse kalender. t Wördden veur t eerst veuresteld deur de Napolitaanse dokter Aloisius Lilius, en wördden overeneumen deur t Konsilie van Trente (1545-1563). Paus Gregorius XIII kon eerst in 1582 mit de bolle *Inter gravissimas* disse kalenderhervorming deurvoeren. Deur t vortlaoten van 10 dagen wördden t begin van de lente weerummebröcht tot 21 meert. De weekdagen gungen zonder onderbreking deur, op donderdag 4 oktober volgden vriedag 15 oktober 1582.

t Gemiddelde jaor in de juliaanse kalender was krek 365,25 dagen, mer umdat t gemiddelde tropiese jaor ongeveer 365,2422 dagen is, löp de juliaanse daotum elke duzend jaor ongeveer 7,8 dagen veur.

Um disse aofwieking te verbeteren wördden t systeem van schrikkeljaoren an-epast, zodat elk jaortal dat deelbaor was deur 100 van dat moment aof an gien schrikkeljaor is, behalven as t oek deur 400 te delen is. Dat betekent dat bieveurbeeld 1600, 2000 en 2400 schrikkeljaoren bin, mer 1700, 1800, 1900, 2100, 2200 en 2300 niet. t Gemiddelde gregoriaanse jaor duurt zo'n 365,2425 dagen. Per duzend jaor wörden der daordeur gemiddeld 7,5 dagen verbeterd.

## Invoering van de gregoriaanse kalender

In de katholieke laanden Spanje en Portugal wördden de gregoriaanse kalender vriewel drekt in-evoerd. Aandere katholieke laanden volgden binnen n paor jaor.

In veul protestantse kontreien wördden de nieje kalender eerst rond 1700 an-neumen. In Nederlaand hadden Hollaand, Zeelaand en de zujelike gewesten de nieje kalender vriewel drekt an-eneumen, mer de overigen dungen dit eerst in 1700 of in 1701.

De Sovjet-Unie stapten eerst in 1918 over op de gregoriaanse kalender. t Verschil tussen beie kalenders was intussen tot 13 dagen op-eleupen, zodat op 31 jannewaori 1918 geliek 14 febrewaori volgden. Deurdat de Russiese revolusie dree maonden veur disse hervorming plaotsevunnen had, op 25 oktober 1917, kreeg disse hervorming n vremd gevolg: de eerste herdenking van de Oktoberrevolusie, vanzelf 365 dagen laoter, völ niet in oktober mer op 7 november.

As leste laand volgden Griekelaand in 1924. Mer partie Oosters-Orthodoxe Karken volgden nog laoter of gebruken zelfs noen nog de ouwe juliaanse kalender veur de bepaoling van feestdagen.

## Maonden

t Jaor van de gregoriaanse kalender is onderverdeeld in 12 maonden.

| Nr. | Naam | Bienaam | Duur (dagen) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | jannewaori | louwmaond | 31 |
| 2 | febrewaori | sprokkelmaond | 28 of 29 |
| 3 | meert | lentemaond | 31 |
| 4 | april | gresmaond | 30 |
| 5 | mei | bleuimaond | 31 |
| 6 | juni | zoemermaond | 30 |
| 7 | juli | heuimaond | 31 |
| 8 | augustus | oogstmaond | 31 |
| 9 | september | harrestmaond | 30 |
| 10 | oktober | wienmaond | 31 |
| 11 | november | slachtmaond | 30 |
| 12 | desember | wientermaond | 31 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is eskreaven in et westveluwske dialekt van Nunspeet, in de Algemene Nedersaksiese Schriefwieze.* |
# Bloodmåne

Bloodmåne. Et noorden van de måne wist hyr når beneaden
Bloodmåne van 3 määrt 2007
Een **bloodmåne** is een verskyningsförm van de måne, namelik een vulleadige månsverdüüstering. Et kümt årdig reagelmåtig vöär, in vergelyking med een sünsverdüüstering.

Een bloodmåne kryg y as de aerde tüsken de sünne en de måne in kümt, in een rechte lyne. So kümt de skade van de aerde up de måne terechte. Ofwal, y hebt een månsverdüüstering.

De sünne is jå wal ytsys grouter as de aerde, düs der kümt langes de randen van de aerde noch wal wat licht langes hen. Dat geyt döär de dampkringe en wördt dår of-ebröäken. Dår kümt een roudskynsel van en as dat geböärt, klöört de måne bloodroud.

Een månsverdüüstering kan alleyne med vulle måne. Et is ouk up meyrdere steades tegelyke te seen en et duurt wat uur.

## Soorten

De måne kan up dree wyses verdüüsterd wörden: vulleadig- (bloodroud), gedeyltelik- (lekt et as of der een hap üüt enöämen is) en een *penumbrale* verdüüstering (hyr süt he der dunkerder üüt as normaal).

## Bygelöyv

Der wördt edacht dat tydens de bloodmåne der douden van kumt. Dat et blood vrögt.

Et sol wark weasen van düvelske krachten.

As y tydens de bloodmåne brummers güngen kyken, kryg y neagen månd later een döär düvels beseaten kind.

Tydens de bloodmåne sol de lyne tüsken unse en de geystenwearld dünne weasen. Dårümme kan der dee tyd paranormale dinge geböären.

In vöäle oldere kulturen dachten sy dat wonneyr de måne (of de sünne) verdüüsterd wördden, dissend an-evretten wördden döär een deer. De vikingen, byvöärbeald, gelöyvden dat de måne altyd achter an esetten wördden döär een unmündige wulv. Wonneyr de måne roud was, had he hüm te pakken had.

So as by sünsverdüüsteringen döden de mayas een bülte kabaal maken, ümme de kwåde krachten van de måne vord te jagen.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is eskreaven in et sallandsk, in de Nysassiske Skryvwyse.* |
# Hongaarsk

|  |
| --- |
| **Hongaarske språke Magyar nyelv** |
| Espröäken in | Hongarenland en döär de Hongaarske minderheden in Rumenie, Slowakenland, Servie, Ukraine, Kroatie, Oustenryk en Slovenie |
| Spreakers | 14,5 miljoon |
| Rang | 57 |
| Språkfamily |
Uraalske språken
* Finno-Ugriske språken
	+ Ugriske språken
		- **Hongaarsk**
 |
| Alfabet | Hongaarsk alfabet, Hongaarsk braille |

Et **Hongaarsk** (Hongaarsk:*Magyar*) is en uraalske språke dee as moderspråke vöärnamelik in Hongarenland mär ouk in vöäl ümliggende landen spröäken wördt. Et wykt stark af van andere ümliggende språken, ümreaden dat de språke neet üüt et proto-indo-europeesk vord kümt. 't Hongaarsk hevt in de vergangen tyd wal vöäl wöörde üüt 't Düütsk un Slaviske språken oaverenöämen, un rechtevoort hevt 't Engelsk vöäl invlood op 't Hongaarsk.

### Karakteristiken

Hongaarsk sit wat grammatika angeyt vernemstig in mekander. Et hevt heyl wat nåmvallen, warkwoordsförme en andere verbügingen dee tyd, tostand, stemme en bepåldheid angeavet. Dat maakt Hongaarsk ne üütdagende språke üm to learen vöär spreakers van indo-europeeske språken souas engelsk en düütsk. De språke hevt ouk nen readelik vry woordverskot, wat tolåt üm verskillende deylen van nen sin to benådrükken.

Eyn van de meyst upvallende eygenskoppen van hongaarsk is vokaalharmony, dee de köäse van klinkers in wöörde reagelt. In et hongaarsk wördet de klinkers indeyld in twey gropen: üütspröäken vöär in den mond (e, é, i, í, ö, ő, ü, ű) en achter in den mond (a, á, o, ó, u, ú). De klinkers in nen woord müttet allemåle eygenst groop weasen.
# Colorado

|  |  |
| --- | --- |
|  | Zie Colorado (duurverwiesziede) vuur aandere betekenissen van Colorado. |

|  |
| --- |
| **Colorado** |
|  |  |
| Vlagge van Colorado | Woapen van Colorado |
|  Kaarte van Colorado |
| Centennial State* (*Eeuwstoat*)** |
| Ofkorting | CO |
| Tiedzone | −7/−6 |
| **Informasie** |
| Oppervlak laand | 269.837 km² (0,36%) |
| Inwonners - Dichtheid | 5.355.866 (2014) 19,9 inw./km² |
| **Geografie en bevolking** |
| Too-etreaden | 1 augustus 1876 |

**Colorado** is nen stoat in de Verenigde Stoaten van Amerika. Et beslöt et grötste deel van de Rocky Mountains, et noordoostelike deel van de Coloradoplate en et westelike deel van de Great Plains. Et is den achtstegrötsten stoat wat oppervlakte angeet. In 2014 wonden der ongevear 5.355.866 leu in Colorado.

Den stoat is neumd noar de Coloradorivier. Den daankt zinn naam an de Spaanse verkenners, dee as den rivier de *Río Colorado* (ekleurde rivier) neumden vanweage et rossige zilt wat oet de baargen metköm. Et gebeed Colorado wör in etekend op de kaarte op den 28sten februwoari 1861 en wör op den eersten augustus van 1876 as 38sten in de Verenigde Stoaten op enömmen. Colorado hef as bienaam de *Centennial* state, umdet et 100 joar noa de Amerikaanse verkloaring van onofhaankelikheid in de verenige op enömmen wör.

Colorado hef op et noorden ne greanze met Wyoming, met Nebraska op et noordoosten, met Kansas op et oosten, Oklahoma op et zuudoosten, Niej Mexiko op et zuden, Utah op et westen en met Arizona op et zuudwesten. Den stoat is vuural befaamd um zin ansprekkende, ofwesselende laandskop van baargen, woold, hoogvlaktes, mesa's, canyons, platen, rivieren en weustelaand.

De heuwdstad is Denver. Det is ook meteen de drokste stad van Colorado.

|  |  |
| --- | --- |
| Verenigde Staoten van Amerika |  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Staoten:** |   | Alabama · Alaska · Arizona · Arkansas · Colorado · Connecticut · Delaware · Florida · Georgia · Hawaï · Idaho · Illinois · Indiana · Iowa · Kalifornië · Kansas · Kentucky · Louisiana · Maine · Maryland · Massachusetts · Michigan · Minnesota · Mississippi · Missouri · Montana · Nebraska · Nevada · Niej-Mexiko · Noord-Carolina · Noorddakota · Nyhampshire · Nyjersey · Nyjork · Ohio · Oklahoma · Oregon · Pennsylvanie · Rhode Island · Süüddakota · Tennessee · Texas · Utah · Vermont · Virginia · Washington · West Virginia · Wisconsin · Wyoming · Zuud-Carolina |
| **Federaal distrikt:** |   | Washington D.C. |

 |
# Karrharders

De Noordfriese dialekten
t **Karrharders** is n Noordfries dialekt dat in de gemienten Stedezaand en Eng-De Zaand (*Ding-Sönj*) in Amt Karrharde spreuken wordt. t Karrharders wordt op t vaastelaand van Noordfrieslaand spreuken, mar wordt slim mit uutstarven bedreigd. In Karrharde wordt ok nog Platduuts en Sønderjysk (n Deens dialekt) spreuken.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is skreaven in et stellingwarvsk, in de Algemene Nedersaksiese Schriefwieze.* |