# Ieslaans

Eyn book mid Yslaanske tekst
Et **Yslaansk** (eigen naeme: *íslenska*) is eyn Noord-Germaanske tål mid omdebi'j 300.000 sprekers. Et is de officiele tael van Yslaand. Et Yslaansk beheurt tegere mid et Faeröars tot de westelike of eilaand-Skandinaviske tålen. Et is nyt good te verstaon veur sprekers van de Skandinaviske tålen van et vaastelaand: Noors, Zweeds en Deens.

## Alfebet

Et Yslaansk wod skreven in et Latiense alfebet, waor verschillende tekens an toevoegd binnen: Áá, Éé, Íí, Óó, Úú, Ýý, Ðð (edh), Þþ (thorn), Ææ en Öö. De alfebetiske volgorde is: A Á B (C) D Ð E É F G H I Í J K L M N O Ó P (Q) R S T U Ú V (W) X Y Ý (Z) Þ Æ Ö.

De speciale letter thorn (þ) geft de klaank weer diej' ok tegenkommen as de th in et Engelse *think* (ongeveer as de Griekse letter Θ (theta), en de eth (ð) is daor de stemhebbende variaant van (as de th in et Engelse *that* of de Griekse letter Δ (delta)), de letter ð staot in et Ieslaans nooit an et begin van een woord en de letter þ staot nooit an et aende van een woord. Disse letters kommen uut et oolde rune-alfebet.

De letters c, q, w en z wodden niet bruukt, behalven veur woorden en naemen van niet-Ieslaanse ofkomst. Veerder klinken i en y etzelde, net as í en ý. De in onbruuk raekte z klinkt as een s, net as in alle aandere Noord-Germaanse taelen.

## Geschiedenis

Yslaand wodde tussen de 8e en de 10e eyw bevolkt vanuut West-Noorwegen. Et Yslaansk komt vanuut 't Ooldnoors en liekt d'r nog altyd veul op. In Noorwegen vunnen, net as in de rest van et Germaanse taelgebied, in de ieuwen daornao grote taelveraanderings plak, al dan nyt veroorzaekt deur de intensieve kontakten mit Nederduutssprekende haandelers van de Hanze, mar op et ofgelegen Yslaand gebeurde dat niet en bleven de woordeschat en et verbugingssysteem vri'jwel onveraanderd. De uutspraoke is wel veraanderd. Et Ieslaans het een peer fonemen die zeldzem bin in aandere Europese taelen, zoas een stemloze *l*, *n*, *m* en *r*.

## Grammatika

In et Ieslaans is et oolde Scandinavisch verbugingssysteem dus nog hielendal intakt. Alle zelsstaandige naemwoorden, bievoeglike naemwoorden, lidwoorden, anwiezende veurnaemwoorden, bezittelike veurnaemwoorden, eigennaemen, (rang)telwoorden, enzoveerder wodden verbeugen in vier naemvalen, die veur alle drie woordgeslachten apatte vormen hebben. Daornaost het et Ieslaans nog starke en zwakke verbugings.

Veur et zicht volgt hier de verbuging van et onregelmaotige mannelike woord *fjörður* (fjord).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | enkelvoold | meervoold |
| **nominetief** | *fjörður* | *firðir* |
| **genetief** | *fjarðar* | *fjarða* |
| **datief** | *firði* | *fjörðum* |
| **akkusetief** | *fjörð* | *firði* |

Et bepaold lidwoord wodt, net as in de aandere Skandinavische taelen, achter et zelsstaandig naemwoord plakt (*anhecht lidwoord*), waordeur vormen ontstaon as *fjarðarins* (van de fjord), *fjörðunum* (an de fjorden). Et onbepaold lidwoord hebben ze in et Ieslaans niet. *Fjörður* kan dus beidend 'fjord' en 'een fjord' betekenen, veur de dudelikhied kuj' et getal *einn* (ien) bruken.

## Taelpurisme

Een opvalend kenmark van et Ieslaans is et starke taelpurisme, dat een grote invleud op de ontwikkeling van de tael had het. Waor de aandere Germaanse taelen overspeuld wodden mit leenwoorden vanuut et Fraans en et Latien en de vaastelaand-Skandinavische taelen ok nog mit leenwoorden uut et Nederduuts, hebben ze in Ieslaand altied perbeerd veur de benaeming van ni'je begrippen uut de bron van arfwoorden te putten. Et Ieslaans is een rieke tael, vanwegen de vule ieuwen sageliteretuur. Daordeur konnen ze vaeke vergeten woorden uut et vleden nemen om ni'je begrippen mit an te duden. Zo wodde 'tillefoon' *sími*, naor een oold woord veur 'draod', en 'scharm' (beeldscharm, komputerscharm) *skjár*, naor een oold woord veur 'veenster'. De laeste jaoren nemt et antal leenwoorden liekewel toe in et Ieslaans.

## Uutgaonde verwiezingen

* BRAGI: Over et Ieslaans, in et Ieslaans en Duuts

|  |
| --- |
| Indo-europeeske talen > **germaanske talen** > |
| **noordgermaanske talen**: | **westgermaanske talen**: | **oustgermaanske talen**: |
| däänsk | färöösk | noorsk | norn\* | sweedsk | yslandsk | afrikaansk | düütsk | engelsk | freesk | jiddisj | limbörgsk | luxembörgsk | neaderlandsk | sassisk | skotsk | wilmesauersk\*\* | burgondisk\* | gotisk\* | vandaalsk\* | krimgotisk\* |
|  | \* = uutstorven taal       \*\* = mid uutstarven bedreigd |