Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wikipedia

t Beelmärk van Wikipedia
**Wikipedia** is een projekt van de Wikimedia-stichting, die as doel ef um in elke taal een volledige en rechtenvri'je encyklopedie op et internet te maken. Naost typiese encyklopedie-artikels he'j op Wikipedia ok informasie die vake in verband ebracht wordt mit almanakken, specialistiese tiedskriften en zaken die in et ni'js bint. De artikels op de wiki's worden eskreven deur verskillende vri'jwillige auteurs. De naam *Wikipedia* is een samentrekking van *wiki* (Awaïaans veur *vlogge*) en et Engelse *encyclo**pedia.

Onder de parreplu van de Wikimedia-stichting bint verskillende projekten, waorvan Wikipedia et oldste, bekendste en suksesvolste projekt is. De organisasie Wikipedia zit in Florida, Amerika en ef gien winstoogmärk. Wikipedia is esticht deur Jimmy Wales en zien medeoprichter Larry Sanger. In 2003 draagden Wales zien rechten op de naam Wikipedia, de webstee zelf en de servers waorop ze dreiden, over an de Wikimedia-stichting. Disse stichting ef Wales op-ericht um veur een lange tied et be-old en de värdere ontwikkeling van Wikipedia meugelik te maken. De stichting leaft zowat alleend mär van giften en ef een kleine onderd betaolde medewärkers in dienst. Mär Wikipedia zelf wordt deur vri'jwilligers beheerd en eskreven.

Umdät de artikels deur elke bezuker bewärkt kunnen worden, gef Wikipedia gien garansie dät de artikels ok daodwärkelik goed eskreven bint. Vandalisme is vake een probleem, veural bi'j de wat grotere Wikipedia's.

Et Wikipedia-projekt is begunnen op 15 jannewaori 2001, mär bestun toe alleend nog mär in et Engels. De eerste anderstalige versie was in et Frans, en begun op 23 meert 2001. De Nedersaksiese versie van Wikipedia is begunnen op 23 meert 2006 en ef noe 8.100 artikels. Et internetadres van de Nedersaksiese Wikipedia is  De Engelse versie ef altied et grootst ewest, en ad in september 2021 roem zes miljoen artikels. In totaal waren der in 15 jannewaori 2011 meer as 17 miljoen artikels te vinden op iel Wikipedia in 278 verskillende talen en streektalen.

## Zie ok

* Nedersaksiese Wikipedia
* Platduutse Wikipedia

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is eskreaven in et oustveluwske dialekt van Attem, in de Algemene Nedersaksiese Schriefwieze.* |
# 1 april

|  |
| --- |
| mrt - **april** - meie |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   | >> |

**1 april** is de heiligedag van Irene van Thessalonike. Vrogger wodde et as beginne van de meitied zien en de dag wodt vanoolds mit meitiedse rituelen omgeven. Vandagededag is et nog steeds populair om op disse dag grappen uut te haolen.

## Gebeurtenissen

* 527 - De Byzantiense keizer Justinus I wiest zien neve Justinianus I an as opvolger.
* 1572 - Den Briel (Brielle) wodt deur de 'Waetergeuzen' inneumen. Beginne van de opstaand tegen Spanje.
* 1867 - Singapore wodt een Britse kroonkelonie.
* 1945 - In de Twiede Wereldoorlog valen troepen van de Verienigde Staoten van Amerika Okinawa binnen.
* 1949 - Newfoundland verienigt mit Kannede.
* 1960 - Tiros I, de eerste weersatelliet, wodt lanceert.
* 1973 - Project Tiger, een tiegerbeweringsperjekt, wodt in et Corbett Nationaole Park in India sticht.
* 1976 - Steve Jobs en Steve Wozniak stichten Apple Computer.
* 2001 - Slobodan Milošević geft himzels over om veur oorlogsmisdaoden verheurd te wodden.

## Geboren

* 1815 - Otto von Bismarck, Duutse politikus

## Uut de tied

* 1922 - Karel I (34), Oostenriekse keizer
# Bevolking

Oender **bevolking** worren alle inwoeners van een bepaold land of gebied erekend. De bevolking wort oek wel *popelaosie* of *inwoeners* eneumd. Meestal wort 't woord *bevolking* in combinaosie mit 't inwoenerantal gebruukt um 't antal inwoeners an te dujen.

De bevolkingsdichtheid geeft an hoeveul minsen of orgenismes op een oppervlak-eenheid leven.

Bevolking en bevolkingsdichtheid van een gebied is staotistische infermaosie die op veul plekken is terug te vienen, bieveurbeeld in een willekeurige atlas. Wat 't gebruuk van disse infermaosie angaot kunnen de ciefers op-edeeld worren naor bevolkingsgroepen, ouwerdom of geslacht. In dat geval wort wel espreuken over de bevolkingssamenstelling.

Een gebied waor de bevolking aorig betuund is heet dunbevolkt en mit veul bevolking dichtbevolkt. Nederland is een veurbeeld van een dichtbevolkt gebied. Mar binnen Nederland is de randstad dichtbevolkt en 't noord-oosten van Nederland (Friesland, Groningen, Drenthe) dunbevolkt.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Disse pagina is eschreven in 't Putters* |
# Sport

Wedstriedzwemmen: de Olympische Speulen van 2006
Een **sport** ku-j umschreven as een lichamelijk inspannend spel (bieveurbeeld voebal) of een denkspel (bieveurbeeld schaken). An zo'n spel zitten meestentieds regels ekoppeld en je kunnen der wedstriejen in doon. Sport ku-j doon umda-j der gewoon schik an hemmen of umda-j 't as wark doon (en der vake tegeliekertied schik an hemmen). 't Woord *sport* kump van 't Oudfranse woord *desport* dat *vrieje tied* betekent.

## Geschiedenisse

't Verschiensel sport is al bekend uut de klassieke oudheid, de Grieken orgeniseren al de Olympische Speulen.hte sportn is helemaal al over de wereld verprietn en de rominen dedtn het ook

## Kattegerieën

Sporten kunnen naor kenmarkende haandeling(en) op-edeeld wonnen in kattegerieën. Hieronder vie-j zo'n indeling in kattegerieën, mit veur elke kattegerie een paor veurbeelden:

### Beheersingssporten

Allewel disse sporten vake verwant bin mit de duursporten is hier de uutvoering 't doel:

* Schoonspringen
* Dressuurriejen
* Synchroonzwemmen
* Schaansspringen
* Turnen

### Behendigheidssporten

Sporten waobie 't in doel rekke of helle wurde moat. Een kenmark van disse sporten is dat 't iets is wa-j allinnig doon:

* Piel-en-bogeschieten
* Bowlen
* Darten
* Golfen
* Klootschietn
* Kurling

### Denksporten

Dit bin sporten die op gastelijke veerdigheen ankoemen:

* Bridge
* Klaverjassen
* Schaken
* Poker
* Dammen

### Doelsporten

Sporten waobie-j een balle of wat aanders, in 't doel van de tegenstaander terechte mut koemen:

* Basketbal
* Voebal
* Haandbal
* Hockey
* Körfbal
* Rugby

### Duursporten

Bie disse sporten geet 't um 't oflegen van een ofstaand in zo min meugelijk tied, mar 't kump oek veur dat der een zo groot meugelijke ofstaand in een bepaolde tied of-eleg mut wonnen.

* Wielrunnen
* Hardlopen
* Hardwandelen
* Priksliejen
* Schaosen
* Skiën
* Zwemmen

### Machsporten

Sporten waobie der op een bepaold mement alle prestasie eleverd mutten wonnen:

* Diskuswarpen
* Polstokveerspringen
* Gewichheffen
* Hoogspringen
* Paolewarpen
* Speerwarpen

### Slagsporten

Sporten waobie-j de balle weerummespeulen naor de tegenstaander, op een meniere dat e een fout maak:

* Volleybal
* Honkbal
* Kaosen
* Cricket
* Amerikaans haandbal
* Squash
* Softbal
* Tennis
* Tafeltennis

### Stuursporten

Disse sporten bin doende mit 't beheersen van 't onbeheersbaore: een auto, een boot, een peerd:

* Autosport
* Peerdensport
* Lochsport
* Motorsport
* Roeien
* Zielen

### Vechsporten

Sporten waobie der op een formele meniere evochen wonnen:

* Boksen
* Judo
* Kerate
* Mingde gevechtskeunsten
* Scharmen
* Worselen

### Combinasiesporten

Der bin oek sporten dee een combinasie bin van al disse sportvormen:

* Biatlon
* Vuufkamp
* Zeuvenkamp
* Triatlon
* Tienkamp

## Zie oek

* Waetersport
* Varsselring
# Rome

Rome
**Rome** (Italjaans: *Roma*) is de heufdstad en spesjale gemeenskop (*Roma Capitale* in et Italjaans) van Italiën. Met 2,9 miljoen inwonners op 1285 meter in et veerkaant is et ook et drokste en grötste gemeenskop van et laand. Doarnöast steet Rome nog veerdes op de lieste met steaden met meeste inwonners van Europa. Met boetenwieken derbie hef Rome 4,3 miljoen inwonners. De stad lig in et middel-westelike van den laandstreppel wat in de Middellaandse Zee stekt, an de rivier de Tiber. Et Vatikaan is een ofzeunderlik laand binnen de stadsmuren van Rome. Doarmet is Rome de heuwdstad van twee laanden.

Rome hef een verleden van mear as twee en een half doezend joar. Skoonwal in Romeinse geskriften steet at Rome um 753 v. Kr. egroondt is, wörd der al völle länger op dee stea woond. Et is ene van de euldste steaden van Europa woer as verdan leu wond hebt. De euldste inwonners stamden van ne mengeling van Latienen Etruskiërs en Sabienen. De stad wör achter mekoar de heuwdstad van et Romeinse Könninkriek, de Romeinse Reppubliek en et Romeinse Riek. Et wörd zeen as de onstoansplaatse van de Westerse Beskawing. Et wörd ook wal es "Roma Aeterna" (*Den Eeuwigen Stad*) neumd en "Caput Mundi" (Heuwdstad van de Wearld). Det zeent twee belangrieke begrippen in de verledensbeskriewing van et oolde Rome.

Noa de Val van et Romeinse Riek, woermet as de Middeleeuwen anvungen, köm Rome heanig an oonder behear van den Paus. Den har zitting in de stad nömmen in et 1e joarhoonderd n. Kr. In et 8ste joarhoonderd wör et de heuwdstad van de Paapse Stoaten, dee anblewen töt 1870.

Vanof de Renaissance probeerden vuur 400 joar laank zowat alle pausen seend Kloas V (1422-55) van Rome et artistieke en kulturele middelpeunt van de wearld te maken, duur nauwgezette bouw- en stadsplanning. Doarmet wör Rome ene van de eerste heuwdplaatsen vuur de Italjaanse Renaissance en doarnoa de ontstoansplaatse van de Barokstiel. Rome treuk belangrieke keunstenoars en bouwmeasters an, dee allemoal measterwoarken achterleuten duur de hele stad. In 1871 wör Rome de heuwdstad van et Könninkriek Italië en in 1946 van de Italjaanse Reppubliek.

Rome hef ne Wearldstad-stoatus. In 2011 was et 18e op de lieste van meestbekekkene steaden van de wearld, 3de-meest bezöchte in de EU en de populearse toeristentrekker van Italië. Et oolde stadshärte steet op de UNESCO-Wearldoarfgoodlieste. Monumeanten en museums zo as et Vatikaanmuseum en et Colosseum beheurt met miljoenen bezeukers in et joar töt de meestbezöchte toeristensteas van de wearld.

## Universiteat in Rome

* Universiteat Niccolò Cusano

## Kiekt es

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Commons: Rome** - plaatjes, filmkes en/of gelüüdsbestanden. |

## Oetgoande koppelink

* offisjele webstea van de Rome

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dit stüksken is noch mär en knöpken. Wy nöydigt ou üm dissen knop te **låten bloien**. |
# 1982

**Eeuwen:** < | 19e eeuw | **20e eeuw** | 21e eeuw | >

**Decennia:** < | 1960-1969 | 1970-1979 | **1980-1989** | 1990-1999 | 2000-2009 | >

**Jaoren:** << | < | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | **1982** | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | > | >>

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in dit jaor

## Gebeurtenissen

* ...

## Geboaren

* Fieke Gosselaar, Grunnegs dichteres en verhoalenschriefster
* 25 jannewaori - Noemi, zangeres
* 27 juli - Kim Kötter, Tweants model, aktriese.

## Uut de tied

* ...

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Commons: 1982** - plaatjes, filmkes en/of gelüüdsbestanden. |
# 20 jannewaori

|  |
| --- |
| dec - **jannewaori** - feb |
| << | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   | >> |

De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op **20 jannewaori**

## Gebeurtenissen

* 1840 - Willem II wonnen koning van Nederland.
* 2017 - Donald Trump wonnen de 45e president van de Verenigde Staoten van Amerika.
* 2021 - Joe Biden wonnen de 46e president van de Verenigde Staoten van Amerika.

## Geboren

* 1775 - André-Marie Ampère, Franse netuurkundige († 1836)

## Uut de tied

* ...

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Dit artikel is eskreaven in et westveluwsk.* |
# Groot-Brittannie

Lokoatsie van Groot-Brittannie in Europa
**Groot-Brittannie** of körtweegs **Brittannie** (Engels: *Great Britain*, Kornwaals: *Breten Veur*, Kymrisch: *Prydain Fawr*, Skots-Goals: *An Bhreatain*, Skots: *Graet Breetain*) is n aailaand in Europa, in t noordwesten van t vaastelaand en doarvan schaaiden deur t Knoal.

t Oppervlakt bedrog 229.850 km².

De noam Brittannie wuir veur t eerst bruukt deur de Reumers, dij t aailaand Britannia nuimden. t Veurvougsel 'groot' wordt gebruukt (*Britannia Maior*) om t van Bretagne, ien Fraankriek, te onderschaaiden, dat oorspronkelk dezölfde noam haar (*Britannia Minor*).

## Geogroafie

Groot-Brittannie bestaait oet:

* Engelaand
* Skotlaand
* Wales

Dij soamen mit Noordaairlaand en n aantel overzeese gebiedsdailen t Veraind Keunenkriek vörmen.

De noam Groot-Brittannie wordt ook verkeerd bruukt as n pars pro toto veur t Verainegd Keunenkriek.

## Bestuurleke indailen

* Engelaand bestaait oet 9 regio's van Engelaand en 81 groafschoppen.
	+ Zai ook:Groafschoppen van Engelaand

* Skotlaand, bestaait oet 32 council areas. Van 1975 tot 1996 was t indaild in regio's en veur dij tied in groafschoppen.
	+ Zai ook: Groafschoppen van Schotlaand

* Weels bestaait oet 8 regio's en 22 groafschoppen.
	+ Zai ook: Groafschoppen van Weels

## Zai ook

* Verainegd Keunekriek