# Calīxatl

**Huiquipedia**

In yoloxoxouhqui hueyi tlahtolamoxtli.

4171 totlahtolhuan

18 tlatequitiltililtin

Calaquiliztli

Huiquipedia

In yoloxoxouhqui hueyi tlahtolamoxtli ica nahuatlahtolli nochtin huelitih itlahcuilohuah.

**4171totlahtolhuan**

18 tlatequitiltililtin

|  |  |
| --- | --- |
| Calaquiliztli | Cecen tlahcuilolli |

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Mexkatl | Nauatlajtoli | Nawatlahtohle | Nawatlahtolli | Nahuatlahtolli | Tecpillahtolli | Nawat |

* Popocatepetl
In Popocatepetl cah ce tletepetl tlatectli ipan in Mexihco Tlahtohcayotl, Morelos huan Puebla. Achi ahhuic motlaza totonitetl huan nextli ipan 15 Diciembre metztli, xiuhpan 2000.
* Axolotl
In axolotl, ce ayolcatl chanti ihcopa atoyatl, atezcatl nozo apantli, quipia ome mahtli, ce cuitlapilli huan hueyic icua.
* Xochitl
Xochitl itoca tlamantli cuauhcopa. Tlein xoxohuic cahqui ichin tlalticpac, tiquin tocayotia cuauhmeh, xihuitl, zacatl, huan cequime mo miahtia ican tlein itoca toctzintli. Inon toctli panquiza ichin xochitl. Tlein xoxohuic quipiya xochitl axcan quilia magnoliofitas. Xochitl tic tocayotia ce tlamantli mozcaltia ichin xiuhmeh, canin mo temaca tlein itoca mihtiliztli.

Xikpowa axkan

|  |
| --- |
|  18:29(UTC-6), Yacatlipotōnal, 10 Tlachicuazti 20261 tōchtli |

23 ic chicuace 2020

---

Tlalolin 7.4 omochiuh ipan in 10:29:02 hrs 2 km in mictlantlapcopa Crucecita, Santa María Cuauhtolco, Huaxyacac, Mexihcopa.

Mahtlactetl omome 2019 - Ce 2020

---

Yomohtlancuauhtiliztli hueyicocoliztli ipan mochiuh tlacatl ipampa yancuic coronavirus (COVID-19) opeuh ipan China, ococolizcuiqueh tlapanahuiah in ontzontli tlacameh huan omicqueh iuhquimma caxtolli omome.

10 ic mahtlactli once metztli 2019

---

Tlahtohcayotl motlacuililiztli ipan Bolivia, otlahtohcayotelchiuh in Tlahtoani Evo Morales.

26 ic macuilli 2019

---

Hueyi tlalolin 8.0 omochiuh ipan in 02:41:14 hrs in 75 km in huitzlantlapcopa Lagunas ipan in Xeliuhcayotl Loreto, ipan Peru.

Huaxyacac tlalolin ipan 2020

Paltic miquiztin:
Nelly Raymond ·
Jonas Mello ·
Broselianda Hernández Boudet ·
Adam Musiał

Cualli tlahcuilolli

**Acamapichtli**, itepehualiz iuh neci ipan Códice Mendocino. Ma xiquitta in xihuitl ce-tecpatl in nican neci Acamapichtli iuhquin cihuacohuatl, zan ixquichca xihuitl chicueyi-acatl (1383) omotlahtohcatlalih zan ye iuh omoteneuh Tlahtoani-tlacateccatl.
**Acamapichtli** tlatectli iuh in yacatto Hueyi tlahtoani mexihcatl, in aquin oquichicauh in Excan Tlahtoloyan netech Tenochtitlan ihuan in tecuacan tepanecayotl, Azcapotzalco. Yehhuatl quinpalehuilih in tepanecah itech itepehualiz huitztlampa.

### In tlein quihtoznequi itoca

Itoca quihtoznequi ic caxtillantlahtolli 'el que empuña la vara de carrizo', manel oc achi huel mihtoa '**puño cerrado con carrizos'** ( *aca-tl* 'carrizo', mapich-tli 'puño cerrado, manojo' huicpa *ma-piqui* 'apretar algo con la mano').

## Inemiliz

Inoquipan macuilpohualxiuhtiliztli XIII ihuan itzintiliz XIV omohmoyahuaqueh in mexihtin huiccopa tonatiuh icalaquiyan atenco in atezcatl Tetzcoco yehhuantin omotlalihqueh in nepapan altepetl, iuh Huixachtitlan, iuh Azcapotzalco noihuan Chapoltepec. In tepanecah oquimmacauhqueh in mexihcah inic omotlalihqueh ipan mictlampa in tlalhuactli yehhuantin oquiteneuhqueh imaltepeuh **Cuauhmixtitlan** ipan xihuitl 1274. Ipan xihuitl 1366 in tepanecatl hueyitlahtoani Ahcolnahuacatl, yehhuatlin quixittac in Acamapichtli (colhuatl tlahtohcapilli in aquin nemiya Cohuatlichan) inic omotlalih ipan tlahtohcaicpalli itech pohui Tenochtitlan, iuh opeuh in yancuic Tenochtitlan itlahtohcamecayo, inin altepetl motenehua in tlacemololoh itech toltecayotl ihuan in tlahtohcayotl mocuepa iuhqui Hueyi tlahtohcayotl, yehhuatlin quihualpatlac Colhuahcan, iuh omochiuh inic eyi Excan Tlahtoloyan.

Cuauhmixtitlan 1274/Tenochtitlan 1376 Cequi tlamantli in techpalehuiz ic ticmatizqueh in iquin otlacat Acamapichtli, monequi ma ticmatican in aquihqueh ocatcah in itah in inan, inic quicemmelahuaz itzintiliz, ic monequi timomachtizqueh ic miyac netlacuitlahuiliztli. Itah ocatca **Huehueh Acamapichtli** (Chimalpain, Mendieta, Torquemada), in tlahtoani Colhuahcan (1323-1336). Ca yehhuatl **Ilancueitl Ixxochitl** in inan.

Monequi ma tiquilnamican in tlahtohqueh mexihcah miaquin icihuahuan, ic neixcuitilli, Torquemada quihtoa in acatto ocatca Tezcatlamiyahuatl. Itechpa ipilhuan Chimalpain oquihtoh in oncateh 23 ipilhuan, manel za oquitocayotih 11: Cuauhtlecohuatl, Ixehuatzin, Ometochtzin (Tollan itlahtohcauh), Cuetlachtzin (omonamic Tollan Xiloxochitzin itlahtohcauh), Citlalcohuatzin, Macuextzin, Itzcohuatzin (yez tlahtoani Tenochtitlan), Huehuezaca, Tetlepanquetza, Yaotlantzin, Ixcuitlantoc. Nepapan nemiliztlahcuilolli techilhuiah in Huitzilihhuitl (Chimalpain, Mendieta, Ixtlilxochitl, Torquemada) ihuan in Chimalpopoca (Mendieta, Torquemada, *Historia de los mexicanos*) no ipilhuan in Acamapichtli. Ixtlilxochitl techilhuia no ipilhuan Xiuhtlatonac ihuan Chalchiuhtlatonac, ca yehhuatlin omihtoh ompa Coyohuahcan ocatca in achtopa tlahtoani, inin ahmo nelli.

Manel Acamapichtli oquitzonan iuhqui Cihuacohuatl ipan 1366 xihuitl, ye ocatca niman ic iuh Hueyi tlahtoani. Zan ixquichca 1383 mochihuaz inic motlahtohcatlaliz iuhqui ic motocayotiz Tlahtoani-tlacateccatl. Acamapichtli ahmo omeyollouh in oquimotlacentlalilih in tepanecah inyaoyo, iuh ipan 1376 xihuitl huiccopa chalcayotl inic pehua in achtopa "Xochiyaoyotl" ma mantoqueh ixquichca 40 xihuitl; zan ce no xihuitl ipan quiyeyecalhuia ca yehhuatl quipatla in tecuacan itoca *Mexihco-Cuauhmixtitlan* copahuic *Mexihco-Tenochtitlan*, Acamapichtli oquichiuh inic quimahuiztiliz in Tenochtzin. Occe altepetl ihtic Atezcatl Tetzcoco Tlahuelmayan Mexihco (Valle de México) ca yehhuantin oquipanahuihqueh in altepetl Xaltocan ihuan in altepetl Tepotzohtlan. Ipan achi cahuitl, in tlacetililiztli intech mexihcah ihuan tepanecah oquitlalpolohqueh ic ichicahualiz nepapan altepetl.

**Oc ye tamapohuaz...**
Occequintin: Nezahualcoyotl (tlahtoani) · Cempohualxochitl · Atl cahualo · Teomatiliztli · Tonalpohualli

Tlamatiliztli neneuhcayotl

|  |  |
| --- | --- |
|  **Amantecayotl** |  **Amatlalcayotl** |
|  **Tlalcemanahuacayotl** |  **Cemitquimatiliztli** |
|  **Cuicayotl** |  **Huehuehcayomatiliztli** |
|  **Ilhuicamatiliztli** |  **Iuhcayotl** |
| **Mexihco** |  **Neahuiltiliztli** |
|  **Nezcayopanoliztli** |  **Payelizzotl** |
|  **Teomatiliztli** |  **Ticiyotl** |
|  **Nenayotl** |  **Amoxtlahcuiloliztli** |
|  **Tlahtolmatiliztli** |  **Tlamatiliztli** |
|  **Tlapohualmatiliztli** |  **Toltecayotl** |
|  **Tlazohtlamatiliztli** |  **Yolizmatiliztli** |

|  |
| --- |
| Ītechcopa **·** Tlapatlahualiztli **·** Neyōlnōtzaliztli **·** Tēpalēhuiliztli |

|  |
| --- |
|
Tlapiyaliztli **·** Neneuhcāyōtl **·** Cualtzin zāzanilli **·** Piyalizāmoxtli A-Ō |

Mah moyolicatzin

Inin Huiquipedia, in yolloxoxouhqui centlamatilizamoxtli nahuatlahtoltica (mexihcatecpillahtolli), ahohuih tlatemoliztli ihuan ahmo monequi ma tictlaxtlahua, nican quihcuiloah miyac tlacameh netech achi mahtlacpohualli ahneneuhqui tlahtolcopa. Intla cualli tinahuatlahcuiloa, macamo xiquilcahua hueli ticchihuaz ce tlahcuilolamatl. Intla titlahtoa nahuatlahtolli, timitztlatlauhtiliah ma xitlahcuilo nahuatlahtoltica ipan inin centlamatilizamoxtli inhuan occequintin tlacameh.

Intla **tictemoznequi ce tlahcuilolli**, xiquihcuilo ahcopa, auh xicmatoca ipan **tlatemoliztli**.
Huel tictemoz tlanonotzaliztli ipan occequintin tlahtlahtolcopa tlatzintlan ahnozo opochmayecampa zazotlein huehca nantlahtolli.

Intla ahmo oncah in tlahcuilolamatl tlen otictemoh, hueli titechpalehuia intla tiquihcuiloznequi nahuatlahtoltica ipan tlahcuilolamatl iyeyan (xiquitta "¿quen mihcuiloa ce tlahcuilolamatl?"), ahnozo xiquitta ce Huiquipedia ipan occequintin huehca nantlahtoltin (ma xiquitta opochmayecan inin yacatlahcuilolli). Intla ticpiya ce netzotzonaliztli itechcopa Huiquipedia, hueli tiquihcuiloz nican.

Nahuatlahtolli itech monequi yancuictlahtolli ic titlahcuilozqueh miac tlamantli centlamatilizamoxpan. Ma xiyauh ihuic yancuictlahtolli auh ticcualtiliz totlahtol.

Huiquipedia itoca centetl Tlalticpactli tequitl ica cencah tlahtolli. Intla tiquittaznequi nepapan tlahcuilolamatl ma ticmatoca nican.

Caxtillantlahtoltica · Inglestlahtoltica

**Occe tlatequipanoliztli**

|  |
| --- |
|

**Cemaxcaitl** Tlaixiptlayotl ihuan multimedia

**Huiquitemachiztiliztli** Temachiztiliztli

**Itechpa Huiqui** Wikimedia inecentlaliliz

**Huiquitlahtoltecpantiliztli** In yolloxoxouhqui tlahtoltecpantiliztli

**Huiquiamoxtli** Tlahcuilolamoxtli

**Huiquitenotzaliztli** Tenonotzaliztli

**Huiquimeyalli** In yolloxoxouhqui amoxpiyaloyan

**Huiquitlaxeloliztli** Yollamantli · Tlanelhuatlamantli

**Huiquitemachtiloyan** Hueyi Temachtiloyan |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Aymar | Deutsch | English | Español | Français | Avañe'ẽ | 日本語 | Nawatl | Qichwa | Português | Swahili | 中文 |