Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ۱۶ ژوئیه

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ژوئن | **ژوئیه** | آگوست |
|  |  |  |  |  |  |  |
| ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ |
| ۸ | ۹ | ۱۰ | ۱۱ | ۱۲ | ۱۳ | ۱۴ |
| ۱۵ | ۱۶ | ۱۷ | ۱۸ | ۱۹ | ۲۰ | ۲۱ |
| ۲۲ | ۲۳ | ۲۴ | ۲۵ | ۲۶ | ۲۷ | ۲۸ |
| ۲۹ | ۳۰ | ۳۱ |
|  \* \* میلادی تقویم \* \*  |

**۱۶ ژوئیه** روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه ۱۹۷اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، ۱۹۸اُمین روز إستِنه. ۱۶ ژوئیه جه، تا خانه سال سَر بوو، ۱۶۸ روز کار دارنه.

## اتفاقات

## دپیته چرخه‌تو

* ویکی‌پدیا:امروز واری روز/۱۶ ژوئیه

## بریم بگردستن

* BBC: On This Day
* The New York Times: On This Day
# ایتالیایی

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ایتالیایی |  |

 |
| italiano |
|  |
|

---

 |
| گنش‌کرون |  |
| کشور |  |
| بومی جائون | گراوبوندن تیچینو ایتالیا سن مارینو  |
| جمله‌دله‌یِ ترتیب | فاعل-فعل-مفعول  |
| خانواده | هندو-اروپایی زوونون + هندو-اروپایی زوونون
	- ایتالیک زوونون
		* زبان‌های لاتین-فالیسکی (fa)
			+ رومی‌تبار زوونون
				- ایتالو-غربی
					* زبان‌های ایتالی-دالماسیایی (fa)
						+ Italo-Romance (en)
							- ایتالیایی
 |
| ایزو 639-1 |  |
| ایزو 639-2 |  |
| ایزو 639-3  |  |
|  |
|

---

 |
|  **این زوونِ ویکی‌پدیا** |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**إتالایی** یا **ایتالیایی** اتا لاتین زبون هسه که اتی شر اروپا قاره دله وه ره گنش کننه. اینتا زبون ایتالیا و سوییس (ونه جنوب دله) گنش بونه. ونه گنش‌کرون جمعیت ۵۰ میلیون نفر هسه.

## ایتالیایی ادبیات

 دانته آلیگیری
مکتب ایتالیایی (فونت، لیگاتور، آپستروف...).
ایتالیایی ادبیات میلادی دوازده سده دله پا بیته که اون زمون ملی و دینی داستان‌ئون بنویشت بیه. میلادی سیزده سده دله گت‌ترین بنویشت‌کر دانته بی‌یه که کمدی الهی کیتاب ره بنویشته. اینتا کیتاب دنیا دله اتا از بترینون هسه.

میلادی شونزده سده دله واژه‌نومهئو دانش‌نومه کیتاب ایتالیایی زبون وسر بنویشت بیه. میلادی هیفده سده دله گت‌ترین بنویشت‌کرون جا بونه میرونا جا نوم بوردن. هیژده سده دله بیه که ادبی، ملی و چه‌کوتی داستان بنویشتن لَس‌لَس سر هیته. بیستوم سده دله گت‌ترین بنویشت‌کرون جا بونه آلبرتو مورافیا و سالواتور کواسیمودور جا نوم بوردن که مازرونی ۱۴۷۱ سال دله بتونسه نوبل جایزه ره بورن.

## منابع
# کارائیب دریا

کارائیب دریاMar Caribe (إسپانیولی)
Caribbean Sea (إنگٮلیسی)
Mer des Caraïbes (فرانسوی)
Caraïbische Zee (هلندی)
Laman Karibe **زوون ِکُد ره اشتباه بنویشتی.**

جوغرافی| مختصات | ﻿ / ﻿  |
| جزء |
دریای میانه‌ای آمریکا  — شمالی اطلس اوقیانوس  |
| کشور |   لیست…
متحده ایالات آمریکا — دومینیکن — پاناما — کلمبیا — جامائیکا — هائیتی — بریتانیا  |

ئو خَوِری| نوع |
دریو — حوضه آبریز   |
| روخنه مصب |   لیست…
Aguán River  — Patuca River  — Río Coco  — سان خوان ریور (نیکاراگوئه)  — Tocuyo River  — Yaque del Sur  — Black River  — رود چاگریس  — Mendihuaca River  — New River  — Ozama River  — Pacuare River  — Plátano River  — Reventazón River  — Rio Cobre  — ریو مینیو (جامائیکا)  — سارستون ریور  — Sixaola River  — Acul River  — Batán River  — Bourceau River  — Caño de Santiago  — کانال دیکه  — Cangrejal River  — Capayo River  — Carare River  — Chamelecón River  — Changuinola River  — Chavón River  — Cuja River  — Cuyaguateje River  — Dry River  — Dulce River  — Dunn's River Falls  — El Limón River  — Estrella River  — Folks River  — Güere River  — Galion  — Gingoes Ghaut River  — Grand Rivière de Jacmel  — Barra de Río Grande  — Grande Rivière des Vieux-Habitants  — Great River  — Guamá River  — Guapo River  — Guasare River  — Hanabana River  — Holmul River  — Hueque River  — Lézarde  — Lebrija River  — رود ماگدالنا  — Manatee River  — Maticora River  — Monay River  — Mulatos River  — Nare River  — Neverí River  — Pagee River  — Pedernales River  — Pedregal River  — Plantain Garden River  — Canal de Boucan Brou  — La Petite Rivière à Goyaves  — río Don Diego  — rivière Madame  — río Leon  — Ranchería River  — Río Bucaná  — Río Grande de Matagalpa  — Río Inabón  — Río Jacaguas  — Río Matilde  — Río Portugués  — Ravine du Sud River  — River Ocoa  — Rivière de Bainet  — Rivière de Beaugendre  — Rivière de Cavaillon  — Rivière des Côtes de Fer  — Rivière des Pères  — rivière du Plessis  — Rivière Roxelane  — Roseau River  — Sibun River  — Sinú River  — Soco River  — Socuy River  — Tamanaco River  — Teribe River  — Tuy River  — Unare River  — Río Wawa  — Yaracuy River  — اورینوکو  |

اِندا-وَر-اِندا| گتی |
۲٬۷۵۴٬۰۰۰ کیلومتر مربع  |
| جولی | * ۷٬۶۸۶ متر
 |
| ارتفاع |
۰ متر  |

**کارائیب دریا** میونی آمریکای شرق دره. ونه گتی ۲۷۵۴۰۰۰کیلومتر هسه. ونه گت‌ترین جزیره‌ئون کوبا و هیسپانیولا هسنه. ونه ویشترین جولی ۷۶۸۰ کیلومتر هسه.

ونه دله خله کچیک جزیره دره که وشون یا شه سیوا کشور هسنه یا اینکه فرانسه و اینگلیس و آمریکا شِنه‌نه. گوادلوپ واری که فرانسه شِنه یا پورتوریکو که آمریکا شِنه یا آنگویلا که اینگلیس شِنه. اونان که شه مستقل هستنه هم اکثراً کاراییب انجمن (کاریکام) دله عضو هستنه.

## منابع
# قرن ۱۶

|  |  |
| --- | --- |
| **قرن:**  | قرن ۱۵ - **قرن ۱۶** - قرن ۱۷ |
| **دهه:** |  ‎۱۵۲۰  ‎۱۵۳۰  ‎۱۵۴۰  ‎۱۵۵۰  ‎۱۵۶۰  ‎۱۵۷۰  ‎۱۵۸۰   |
| **سال:** | ‎۱۵۴۷ ‎۱۵۴۸ ‎۱۵۴۹ - **‎۱۵۵۰** - ‎۱۵۵۱ ‎۱۵۵۲ ‎۱۵۵۳ |

**سده ۱۶ میلادی**، میلادی تقویم دله، سال ۱۵۰۰ جه تا ۱۵۹۹ هسته.
# ۱۸۲۱

|  |  |
| --- | --- |
| **قرن:**  | قرن ۱۸ - **قرن ۱۹** - قرن ۲۰ |
| **دهه:** |  ‎۱۷۹۰  ‎۱۸۰۰  ‎۱۸۱۰  ‎۱۸۲۰  ‎۱۸۳۰  ‎۱۸۴۰  ‎۱۸۵۰   |
| **سال:** | ‎۱۸۱۸ ‎۱۸۱۹ ‎۱۸۲۰ - **‎۱۸۲۱** - ‎۱۸۲۲ ‎۱۸۲۳ ‎۱۸۲۴ |

**سال ۱۸۲۱ دیگر تقویم‌ها جه**| **میلادی گریگوری** | ۱۸۲۱  |
| **تبری** | ۱۳۳۲ – ۱۳۳۳ |
| **هجری شمسی** | ۱۱۹۹ – ۱۲۰۰ |
| **هجری قمری** | ۱۲۳۶ – ۱۲۳۷ |
| بهایی | −۲۳ – −۲۲ |
| کبیسه؟ | نا |
| رُم بساته بیّن په | ۲۵۷۴ |
| ارمنی | ۱۲۷۰ - ԹՎ |
| بربری | ۲۷۷۱ |
| بودایی | ۲۳۶۵ |
| برمه‌ای | ۱۱۸۳ |
| رومی | ۷۳۲۹ – ۷۳۳۰ |
| قبطی | ۱۵۳۷ – ۱۵۳۸ |
| اتیوپیایی | ۱۸۱۳ – ۱۸۱۴ |
| عبری |  ۵۵۸۱ – ۵۵۸۲  |
| هندی |  |
|  - ویکرم سموت | ۱۸۷۶ – ۱۸۷۷ |
|  - ملی هند | ۱۷۴۳ – ۱۷۴۴ |
|  - کالی یوگا | ۴۹۲۲ – ۴۹۲۳ |
| هولوسین | ۱۱۸۲۱ |
| کره‌ای | ۴۱۵۴ |
| خورشیدی تایلندی | ۲۳۶۴ |
| ه • گ • د |

**۱۸۲۱** میلادی تقویم ِاتا سال هسته که کبیسه نیه.
این سالِ اولین‌روز (۱ ژانویه) د شمبه بی‌یه.

## دکته‌ئون

## بزائه‌ئون

## بمرده‌ئون

## منابع

* ویکی‌پدیای کارزنون، «1821»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه، دله. (هارشی‌یه بَیی 1 May 2024).
# گت کلمبیا

|  |
| --- |
| **کلمبیای جمهوری *República de Colombia |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←    ←  | **1819–1831** |  →    →    → |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| پرچم | نشون نظامی |

 |
| Location of گتِ کلمبیاگتِ کلمبیا |
| **پایتخت** | بوگوتا |
| **زبان‌(ها)** | ایسپانیولی |
| **مذهب** | رومی کاتولیک |
| **دولت** | جمهوری |
| **رییس‌جمهور** |
|  - (1819–1830) | سیمون بولیوار |
|  - (1830) | Domingo Caycedo |
|  - (1830–1831) | Joaquín Mosquera |
|  - (1831) | Domingo Caycedo |
| **Vice Presidents** |
|  - (1819–1820) | Francisco Antonio Zea |
|  - (1820–1821) | Juan Germán Roscio |
|  - (1821) | Antonio Nariño y Álvarez |
|  - (1821) | José María del Castillo |
|  - (1821–1827) | Francisco de Paula Santander |
|  - (1830–1831) | Domingo Caycedo |
| **قانونگذار** | کنگره |
|  - Upper Chamber | سنای مجلس |
|  - Lower Chamber | Chamber of Representatives |
| **تاریخچه** |  |
|  - تأسیس | 17 دسامبر 1819 |
|  - Constitution of Cúcuta | August 30, 1821 |
|  - گت کلمبیا و پرو جنگ | 1828–1829 |
|  - انقراض | 19 نوامبر 1831 |
| **امروزه بخشی از** |  برزیل  کلمبیا  کاستاریکا  اکوادور  گویان  نیکاراگوئه  پاناما  پرو  ونزوئلا |

**گتِ کلمبیا** یا **گرند کلمبیا** (ایسپانیولی جه: *Great Colombia*) اتا حکومت ِنوم بی‌یه که لاتین آمریکا و میونی آمریکای ِاتا پچوکِ تیکه ره میون 1819 تا 1831 داشته. این حکومت ِسامون که خله کم حکومت هاکرده کلمبیا, ونزوئلا, اکوادر, پاناما, پروی شمالی شهرون, گویان ِغرب و برزیل ِبعضی جائون ره شامل بی‌یه.

گتِ کلمبیا که رقِد بورده په، سه‌تا کشور ونه بَدِل این منطقه دله تأسیس بَیینه. پاناما سال 1903 اولین کشوری بیّه که گتِ کلمبیا جه سِوا بیّه.

انقلابیون وقتی لاتین آمریکای آزادی وسّه، ایسپانیا جه جنگستنه، دِتا گروه بَیینه. اتا گروه خاسته اتا گتِ کشور بسازه که تمام منطقه ره شه پر ِبِن بَیره و فدرالیسم جه حکومت هاکنه. اتا گروه دیگه هم خاسته ات‌خله پچوک‌پچوک کشور منطقه دله دَواشه. این دِتا گروه هِدی جه متحد بَیینه و ایسپانیا ره شکست هدانه. جنگ ِتموم بیّن په، گروه ِاوّل سیمون بولیوار ِرهبری جه حکومت ره شه دَس بَییته. اما سال 1825 جه اختلافات زیاد بَیینه و کم‌کم سِواخاهون شه هدف جه بَرِسینه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا
# ۱۸۳۱

|  |  |
| --- | --- |
| **قرن:**  | قرن ۱۸ - **قرن ۱۹** - قرن ۲۰ |
| **دهه:** |  ‎۱۸۰۰  ‎۱۸۱۰  ‎۱۸۲۰  ‎۱۸۳۰  ‎۱۸۴۰  ‎۱۸۵۰  ‎۱۸۶۰   |
| **سال:** | ‎۱۸۲۸ ‎۱۸۲۹ ‎۱۸۳۰ - **‎۱۸۳۱** - ‎۱۸۳۲ ‎۱۸۳۳ ‎۱۸۳۴ |

**سال ۱۸۳۱ دیگر تقویم‌ها جه**| **میلادی گریگوری** | ۱۸۳۱  |
| **تبری** | ۱۳۴۲ – ۱۳۴۳ |
| **هجری شمسی** | ۱۲۰۹ – ۱۲۱۰ |
| **هجری قمری** | ۱۲۴۶ – ۱۲۴۷ |
| بهایی | −۱۳ – −۱۲ |
| کبیسه؟ | نا |
| رُم بساته بیّن په | ۲۵۸۴ |
| ارمنی | ۱۲۸۰ - ԹՎ |
| بربری | ۲۷۸۱ |
| بودایی | ۲۳۷۵ |
| برمه‌ای | ۱۱۹۳ |
| رومی | ۷۳۳۹ – ۷۳۴۰ |
| قبطی | ۱۵۴۷ – ۱۵۴۸ |
| اتیوپیایی | ۱۸۲۳ – ۱۸۲۴ |
| عبری |  ۵۵۹۱ – ۵۵۹۲  |
| هندی |  |
|  - ویکرم سموت | ۱۸۸۶ – ۱۸۸۷ |
|  - ملی هند | ۱۷۵۳ – ۱۷۵۴ |
|  - کالی یوگا | ۴۹۳۲ – ۴۹۳۳ |
| هولوسین | ۱۱۸۳۱ |
| کره‌ای | ۴۱۶۴ |
| خورشیدی تایلندی | ۲۳۷۴ |
| ه • گ • د |

**۱۸۳۱** میلادی تقویم ِاتا سال هسته که کبیسه نیه.
این سالِ اولین‌روز (۱ ژانویه) شمبه بی‌یه.

## دکته‌ئون

## بزائه‌ئون

## بمرده‌ئون

## منابع

* ویکی‌پدیای کارزنون، «1831»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه، دله. (هارشی‌یه بَیی 1 May 2024).
# ۱۹۰۳

|  |  |
| --- | --- |
| **قرن:**  | قرن ۱۹ - **قرن ۲۰** - قرن ۲۱ |
| **دهه:** |  ‎۱۸۷۰  ‎۱۸۸۰  ‎۱۸۹۰  ‎۱۹۰۰  ‎۱۹۱۰  ‎۱۹۲۰  ‎۱۹۳۰   |
| **سال:** | ‎۱۹۰۰ ‎۱۹۰۱ ‎۱۹۰۲ - **‎۱۹۰۳** - ‎۱۹۰۴ ‎۱۹۰۵ ‎۱۹۰۶ |

**سال ۱۹۰۳ دیگر تقویم‌ها جه**| **میلادی گریگوری** | ۱۹۰۳  |
| **تبری** | ۱۴۱۴ – ۱۴۱۵ |
| **هجری شمسی** | ۱۲۸۱ – ۱۲۸۲ |
| **هجری قمری** | ۱۳۲۰ – ۱۳۲۱ |
| بهایی | ۵۹ – ۶۰ |
| کبیسه؟ | نا |
| رُم بساته بیّن په | ۲۶۵۶ |
| ارمنی | ۱۳۵۲ - ԹՎ |
| بربری | ۲۸۵۳ |
| بودایی | ۲۴۴۷ |
| برمه‌ای | ۱۲۶۵ |
| رومی | ۷۴۱۱ – ۷۴۱۲ |
| قبطی | ۱۶۱۹ – ۱۶۲۰ |
| اتیوپیایی | ۱۸۹۵ – ۱۸۹۶ |
| عبری |  ۵۶۶۳ – ۵۶۶۴  |
| هندی |  |
|  - ویکرم سموت | ۱۹۵۸ – ۱۹۵۹ |
|  - ملی هند | ۱۸۲۵ – ۱۸۲۶ |
|  - کالی یوگا | ۵۰۰۴ – ۵۰۰۵ |
| هولوسین | ۱۱۹۰۳ |
| کره‌ای | ۴۲۳۶ |
| خورشیدی تایلندی | ۲۴۴۶ |
| ه • گ • د |

**۱۹۰۳** میلادی تقویم ِاتا سال هسته. چینی‌ها، شه تقویم جه، ۱۹۰۳ ره آغو ِسال دونستنه.
این سال کبیسه نیه.

## دکته‌ئون

## بزائه‌ئون

## بمرده‌ئون

## منابع
# ۱۹۱۴

|  |  |
| --- | --- |
| **قرن:**  | قرن ۱۹ - **قرن ۲۰** - قرن ۲۱ |
| **دهه:** |  ‎۱۸۸۰  ‎۱۸۹۰  ‎۱۹۰۰  ‎۱۹۱۰  ‎۱۹۲۰  ‎۱۹۳۰  ‎۱۹۴۰   |
| **سال:** | ‎۱۹۱۱ ‎۱۹۱۲ ‎۱۹۱۳ - **‎۱۹۱۴** - ‎۱۹۱۵ ‎۱۹۱۶ ‎۱۹۱۷ |

**سال ۱۹۱۴ دیگر تقویم‌ها جه**| **میلادی گریگوری** | ۱۹۱۴  |
| **تبری** | ۱۴۲۵ – ۱۴۲۶ |
| **هجری شمسی** | ۱۲۹۲ – ۱۲۹۳ |
| **هجری قمری** | ۱۳۳۲ – ۱۳۳۳ |
| بهایی | ۷۰ – ۷۱ |
| کبیسه؟ | نا |
| رُم بساته بیّن په | ۲۶۶۷ |
| ارمنی | ۱۳۶۳ - ԹՎ |
| بربری | ۲۸۶۴ |
| بودایی | ۲۴۵۸ |
| برمه‌ای | ۱۲۷۶ |
| رومی | ۷۴۲۲ – ۷۴۲۳ |
| قبطی | ۱۶۳۰ – ۱۶۳۱ |
| اتیوپیایی | ۱۹۰۶ – ۱۹۰۷ |
| عبری |  ۵۶۷۴ – ۵۶۷۵  |
| هندی |  |
|  - ویکرم سموت | ۱۹۶۹ – ۱۹۷۰ |
|  - ملی هند | ۱۸۳۶ – ۱۸۳۷ |
|  - کالی یوگا | ۵۰۱۵ – ۵۰۱۶ |
| هولوسین | ۱۱۹۱۴ |
| کره‌ای | ۴۲۴۷ |
| خورشیدی تایلندی | ۲۴۵۷ |
| ه • گ • د |

**۱۹۱۴** میلادی تقویم ِاتا سال هسته. چینی‌ها، شه تقویم جه، ۱۹۱۴ ره ببر ِسال دونستنه.
این سال کبیسه نیه.

## دکته‌ئون

## بزائه‌ئون

## بمرده‌ئون

## منابع
# ۱۹۷۹

|  |  |
| --- | --- |
| **قرن:**  | قرن ۱۹ - **قرن ۲۰** - قرن ۲۱ |
| **دهه:** |  ‎۱۹۴۰  ‎۱۹۵۰  ‎۱۹۶۰  ‎۱۹۷۰  ‎۱۹۸۰  ‎۱۹۹۰  ‎۲۰۰۰   |
| **سال:** | ‎۱۹۷۶ ‎۱۹۷۷ ‎۱۹۷۸ - **‎۱۹۷۹** - ‎۱۹۸۰ ‎۱۹۸۱ ‎۱۹۸۲ |

**سال ۱۹۷۹ دیگر تقویم‌ها جه**| **میلادی گریگوری** | ۱۹۷۹  |
| **تبری** | ۱۴۹۰ – ۱۴۹۱ |
| **هجری شمسی** | ۱۳۵۷ – ۱۳۵۸ |
| **هجری قمری** | ۱۳۹۹ – ۱۴۰۰ |
| بهایی | ۱۳۵ – ۱۳۶ |
| کبیسه؟ | نا |
| رُم بساته بیّن په | ۲۷۳۲ |
| ارمنی | ۱۴۲۸ - ԹՎ |
| بربری | ۲۹۲۹ |
| بودایی | ۲۵۲۳ |
| برمه‌ای | ۱۳۴۱ |
| رومی | ۷۴۸۷ – ۷۴۸۸ |
| قبطی | ۱۶۹۵ – ۱۶۹۶ |
| اتیوپیایی | ۱۹۷۱ – ۱۹۷۲ |
| عبری |  ۵۷۳۹ – ۵۷۴۰  |
| هندی |  |
|  - ویکرم سموت | ۲۰۳۴ – ۲۰۳۵ |
|  - ملی هند | ۱۹۰۱ – ۱۹۰۲ |
|  - کالی یوگا | ۵۰۸۰ – ۵۰۸۱ |
| هولوسین | ۱۱۹۷۹ |
| کره‌ای | ۴۳۱۲ |
| خورشیدی تایلندی | ۲۵۲۲ |
| ه • گ • د |

**۱۹۷۹** میلادی تقویم ِاتا سال هسته.
چینی‌ها، شه تقویم جه، ۱۹۷۹ ره گسفن ِسال دونستنه.
این سال کبیسه نیّه.

## دکته‌ئون

## بزائه‌ئون

## بمرده‌ئون

## منابع
# ملیجه

|
ملیجه دوره: کرتاسه - هنتا |
| --- |
| اتا ملیجه که دره شَکِر خانّه |
|

---

 |
| رج مرتبه |  |
| علمی طبقه‌بندی
 |
| قلمرو: | **عبارتون خطا: < ِعملگر اَمه وسّه آشنا نی‌یه** |
| چله: | **عبارتون خطا: < ِعملگر اَمه وسّه آشنا نی‌یه** |
| کلاس: | **عبارتون خطا: < ِعملگر اَمه وسّه آشنا نی‌یه** |
| راسته: | **عبارتون خطا: < ِعملگر اَمه وسّه آشنا نی‌یه** |
| جیر راسته: | **عبارتون خطا: < ِعملگر اَمه وسّه آشنا نی‌یه** |
| جور خانواده: | **عبارتون خطا: < ِعملگر اَمه وسّه آشنا نی‌یه** |
|  علمی نوم  |
| *Formicidae* پیر آندره لاتری ، ۱۸۰۹  |
|  ملیجه عکس نگارخنه  - ویکی‌مدیا تلمبار  |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**ملیجه** (به انگلیسی: Ants) اتا حیوون نوم هسه که حشرات رج دله جا گیرنه و فارسی دله وه ره مورچه گنّه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا
# بامشی

|
بامشی |
| --- |
|  |
|

---

 |
| حاملگی دوره | 64 روز  |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**بامِشی** یا **پیچا** مازرونی زوون (تبری) دله اتا حیوون نوم هسه. ونه نوم دتا نوم جا ده‌ره‌س بییه بام + شی.
بامشی ۶ تا ۷ ماهگی جه گت بونه و تونه تولید مثل هکنه ، ما‌ئون تا ۸ سالگی ئو نرئون تا ۱۰ سالگی به‌تونده‌نه شه وسه جفت هایرن، ونه اوستنی دوره هم ۶۱ تا ۶۸ روز بین (متوسط ۶۳ روز) هسته.

## گتی

پارسی بامشی
بامشی ئون وزن معمولی ۲.۵ تا ۷ کیلوگرم بونه، هرچند بعضی گونه‌ئون دله بامشی سنگینی تا ۱۱.۳ کیلوگرم رسنه. بامشی ئون هم دئینه کا دلیکیسّه تا ۲۳ کیلوگرم وزن داشتنه.

## هِستکا وندی

بامشی بتیم دله
بامشی هم اکثر کاله‌دارون واری ۷ گردنی مهره, ۱۳ صدری مهره(سینه پشت مهره‌ ئون, که انسان ۱۲ مهره اینتا نوع جا دارنه), ۷ کمری مهره(که انسان ۵ مهره اینتا نوع جا دارنه), ۳ خاجی مهره (مهره‌ ئونی که بدن انتهایی قسمت دله قرار بئیتنه که انسان هرسائن وسه ۵ مهره اینتا نوع جا دارنه) و به جز "مانکس بامشی" ۲۲ یا ۲۳ دمی مهره‌ (که انسان ۳ تا ۵ مهره اینتا نوع جا دارنه) دارننه.

## لینگ

بامشی هم سگ واری شه پنجه جا راه شونه(پنجه شو دره!). بامشی ئون راه بوردن سر خله دقت کننه. این ئه‌تا بامشی سانان ره ویژگی جه هسته .

## بامشی به‌نه‌وارئون

* پارسی بامشی
* بنگال بامشی
* تورک بامشی
* راکون بامشی
* سیامی بامشی
* حبشی بامشی
* برمه‌ای بامشی
* مشرقی بامشی
# آتیلا

Ätilä

مقوم|
 خاقان ۰۴۳۵ – ۰۴۵۳ → Rugila  – Ellac ، Dengizich ، Ernakh  ←  |

شخصی معلومات| بزا-روز |
1 هزاره  |
| تشریفاتی لقب |
خاقان   |
| بمردن |
۰۴۵۳  پانونیا   |
| بمردن وضعیت |
مرگ تصادفی   |
| بمردن دلایل |
مقدار ناشناخته — خفگی   |
| ملیت |
امپراتوری هون   |

خانواده| پی‌یر |
Mundzuk   |
| برار-خاخِر |
Bleda   |
| همسرون |
Kreka  Ildico  Eskam's daughter   |
| وچون |
Ellac  Dengizich  Ernakh   |

دیگه چیون| مالک |
Sword of Attila   |
| پیشه |
traditional leader or chief   |
| جنگ که دیّه |
نبرد شالون   |

۱ هزاره

عربی خط جه
**آتیلا** هون ِقبایلِ شاه و گت فرمونده بی‌یه. وه شه برارِ بکوشتن په و شه جا ره قائِم هاکردن میلادی ۴۴۱ سال دله، بیزانس ره حمله هاکرده و بالکان ره اتی خراب هاکرده که هچی آبادی اونجه نمونسته. دکّل، بیزانسِ امپراتوریِ رقد بوردن، این گدر جه شروع بیّه. آتیلا بعداً اروپا غرب بیتن سر اونجائون ره لشکر بکشی‌یه. ولی وه نتونسته که اینتا کار ره انجوم هاده. وه اَی بخاسه که ایتالیا ره بیره ولی پاپ گت لئون ِضمانت جا پشیمون بیّه. وه میلادیِ ۴۵۳ سال دله قلبی سکته سر بمرده. ونه بمردن په، هون ِامپراتوری هم نابود بیّه.

Latin xat je
**Ätilä** Hunun şä ü gate farmunde biye. ve şe berär-e bakuşten pe ü şe jä re seft hakerden milädiye 441 säle dele Bizäns re hemle hakerde ü Bälkän re eti xeräb hakerde ke heççi äbädi unje namunese.asle dele Bizänse imperäturiye sequt hakerden unje jä sar bayte.Ätilä badan Üruppä qarbe bayten ser unjaün re laşker bakşiye.vali ve natunese ke inattä kär re anjum hade.ve debäre bexäse ke Itäliyä re bayre vali Päp Gate laüne vesätate jä paşimun baye.ve miläduye 453 säle dele qlbi sekte ser bamerde.bade vene bamerden Hun imperäturi ham näbud baye.

## منابع
# بنه شنش

بنه شنش مرکزئون جئان دله
1960 بنه شنش کا والدیوا دله بموئه و قوتدارترین بنه شنشی بیه کا تاریخ دله داشتداری بویه.
پرونده:IranEarthquakeHazard.gifبنه شنش خَطِر ایرون دله
**بنه شنش** یا **بونهین** یا **زلزله** (انگلیسی جه: *earthquake; همچنین به‌عنوان quake, tremor یا temblor*) بنه شنش هاکردن ره گننه کا ونه چسّایی بنه پوسسه ولاشتیئون(گسلئون) سنگون تخلیه بوه انرجیوئون لار بوین هسه. اونتا جئی کا بنه شنش منشاء هسه ره بنه شنشگا (هایپوسنتر) گننه و ونه جورین نخطه ره بنه شنشگا دله ره بنه شنش سرین مرکز(اپیسنتر) گننه. اونتا شنشئونی کا پستر(قبلتر) زلزله انه ره پسابنه شنش گننه و اونا شنشئون کا زلزله پیش(بعد) اننه ره بنه شنش پیشی گننه. هرچه پسا بنه شنش ویشتر بوئه، بنه شنش ریشتر دی پریکتر(کمتر) بونه.

## توضیح

**زلزله** اتا طبیعی بلا هسته که بنه تکوم خرنه چون ونه درون جه انرژی خانه در-بزنه و گسل وَرن‌دیم جه انرژی رها وونه. هر روز-إنه شه خله پچ-پچیک زلزله إنه که خله‌شون ره دکّل احساس نکمبی. اینتی رِز-رِزِ زلزله ره گنّه خِش هسته چون انرژی ره ذره-ذره‌تِک خالی کنده و جمع نوونه که مردم ره ات‌دفعه کار دمبده. ولی زلزله اگه خله قِد داره، تونده سونامی یا تشفشون همراه اتفاق دکفه یا حتا قاره‌ای صفحه‌ئون ره جابجا هاکنه. زلزله‌یِ قِد ره ریشتر ِیکا جه قایده گیرنه.

## ممبعئون

## بریم بگردستن

* پدیده زلزله، مهدی وجودی
* انواع گوناگون امواج زلزله (إنگٮلیسی)
* بی‌بی‌سی فارسی - چگونگی وقوع زلزله
* وبگاه لرزه‌جوی earthquaketrack.com (با تأخیر چندساعته)
# ۱۷ ژوئیه

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ژوئن | **ژوئیه** | آگوست |
|  |  |  |  |  |  |  |
| ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ |
| ۸ | ۹ | ۱۰ | ۱۱ | ۱۲ | ۱۳ | ۱۴ |
| ۱۵ | ۱۶ | ۱۷ | ۱۸ | ۱۹ | ۲۰ | ۲۱ |
| ۲۲ | ۲۳ | ۲۴ | ۲۵ | ۲۶ | ۲۷ | ۲۸ |
| ۲۹ | ۳۰ | ۳۱ |
|  \* \* میلادی تقویم \* \*  |

**۱۷ ژوئیه** روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه ۱۹۸اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، ۱۹۹اُمین روز إستِنه. ۱۷ ژوئیه جه، تا خانه سال سَر بوو، ۱۶۷ روز کار دارنه.

## اتفاقات

## دپیته چرخه‌تو

* ویکی‌پدیا:امروز واری روز/۱۷ ژوئیه

## بریم بگردستن

* BBC: On This Day
* The New York Times: On This Day
# چین شی هوان

شی هوانگ تی

مقوم|
 Chinese king  ۷ مه ۰۲۴۷ "پ.م" – ۰۲۲۱ "پ.م" → پادشاه ژوآنگ‌شیانگ چین  چینِ امپراتور ۰۲۲۱ "پ.م" – ۱۰ سپتامبر ۰۲۱۰ "پ.م"  |

شخصی معلومات| بزا-روز |
۰۲۵۹ "پ.م"  هاندان   |
| تشریفاتی لقب |
امپراتیز  |
| نوم، ماری زوون جه | 趙政  (چینی)  |
| بمرده‌په نوم |
始皇帝  |
| بمردن |
۰۲۱۰ "پ.م"  (48/49 سال) شهرستان گوانگزونگ  (دودمان چه این  )  |
| بمردن دلیل |
Chinese alchemical elixir poisoning   |
| مِزار |
آرامگاه نخستین امپراتور چین   |
| ملیت |
دودمان چه این  استان کین   |
| گپ بزوئن زوون |
چینی کهن   |

خانواده| خانواده |
دودمان چه این   |
| پی‌یر |
پادشاه ژوآنگ‌شیانگ چین   |
| مار |
Queen Dowager Zhao   |
| برار-خاخِر |
زیینگ  — Chengjiao   |
| وچون |   لیست…
Prince Jianglü  Qin Er Shi  Fusu  زیینگ  Prince Gao  Princess Yangzi   |

دیگه چیون| پیشه‌ئون |
سیاستمدار امپراتیز حاکم فرمانروای مطلق   |
| جائونی که دیه |
Qin Shi Huang's inspection tours   |

پلاک بنویشت

چین شی هوآن (چینی: 秦始皇) دنیا بمه میلادی 260 سال پیش، دسامبر یا نوامبر مای دله، بمرد 10 سپتامبر 210 پیش میلاد چین سلسله اولین شا بیه که اینتا کشور اولی ایمپراتوری بیه. وه چین ره اتا کشور هرکده ئو تا شه بمردن گدر یعنی ۲۲۱ پیش میلاد اونتا سامون سر فرمون دا.

## نوم

شی هوانگ تی مجسمه
ونه اصلی نوم **پینگ ژنگ** بیه. وه ره ونه فرمونرویی گدر اولی ایمپراتور خرش دانه. وه قانون گرایی جا هم نومور بیه.

## کارون

وه شه وزیر همکت که ونه نوم لی سی بیه اتی کارون ره چین دله انجوم هدا که وشون نومدارترین چین گت دیفار بیه. وه اتا گت آرومگا، سفالی ارتش جا ئو اتا خله گت را بساته. که وشون بساتن همه اتاخله آدم ره بکوشتن هدا.

## دین

وه بعد ایکه شا بیه کونفوسیوس گرایی جلو ره بیته ئو ونه اتاخله په روون ره زنده به گور هکرده. وه اتا خله کیتاب ره که وشون بنویشته ئون ره نخش دونه سه ره بسوزنیه.

## منبع

* اینگیلیسی ویکی پدیا