Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# برکلی (کالیفورنیا)

برکلی (کالیفورنیا)آرم و نشون

نوم| نومِ ریشه |
جورج برکلی   |
| رسمی نوم | Berkeley (اٮنگٮلیسی)  |
| محلی نوم | Berkeley (اٮنگٮلیسی)  |

تاریخچه| بساتن زمون |
۱۸۶۶  |

اداری تقسیمات| کشور |  آمریکای متحده ایالات |
| جورته تقسیمات |
آلامیدا شهرستان (کالیفورنیا)  |

حکومت| شهردار/فرماندار |
Adena Ishii  (۲۰۲۴ – )  |

جوغرافی ویژگیون| گتی |
۴۵٫۸۲۱۶۹۱ ک‌م² ۴۵٫۸۳۳۳۵ ک‌م² (۲۰۱۰)  |
| ئو |
۱۸٫۷۱۵۵۸۷ ک‌م² (۲۰۱۰)  |
| بلندی |
۵۲ متر  |

جمیعت| جمیعت |
۱۲۴٬۳۲۱ (سرشماری) (۲۰۲۰)  |
| خانوار |
۴۵٬۸۸۴ (آماری بررسی ) (۲۰۲۰)  |

دیگر معلومات| زمونی ناحیه |
یوتی‌سی ۸:۰۰-   |
| تابستونی ساعت |
یوتی‌سی۰۷:۰۰–   |
| پُستی کد |   لیست…
94701 — 94702 — 94703 — 94704 — 94705 — 94707 — 94708 — 94709 — 94710 — 94712 — 94720  |
| تلفن پیش‌شماره |
510  |
| جوغرافی کد |
5327684  |

خاخِربخوندست شهرون| دِ گالی شهرون |   لیست…
ینا  (۱۹۸۹ – ) — اسمره — Blackfeet Indian Reservation  — گائو  — اولان‌اوده  — دیمیتروف  — ساکایی  (۱۹۶۷ – ) — گوئیانگ  (۲۰۱۸ – )  |

**برکلی** (انگلیسی جه: *Berkeley*) اتا شهر نوم هسته که آمریکای متحده ایالات دله دره و کالیفورنیا ایالت شنه. این شهر آلامیدا شهرستان دله کـَته و ونه گتی ۱۰٫۴۳ کیلومترمربع هسته و سال ۲۰۲۰ میلادی اینتی که سرشماری گته، ونه جمعیت ۱۲۴۳۲۱ نفر بی‌یه.

## منابع
# سونوما شهرستان (کالیفورنیا)

سونوماWikimedia | © OpenStreetMap

نوم| نومِ ریشه |
سونوما (کالیفورنیا)  |
| محلی نوم | Sonoma County (اٮنگٮلیسی)  |

تاریخچه| بساتن زمون |
۱۸۵۰  |

اداری تقسیمات| کشور |  آمریکای متحده ایالات |
| جورته تقسیمات |
کالیفرنیا  |
| نیشتگا |
سانتا روزا (کالیفورنیا)  |
| اداری تقسیمات |
سانتا روزا (کالیفورنیا) — پتالوما (کالیفورنیا) — جنر   |

جوغرافی ویژگیون| گتی |
۴٬۵۸۰ ک‌م²  |

جمیعت| جمیعت |
۴۸۸٬۸۶۳ (سرشماری) (۲۰۲۰)  |
| خانوار |
۱۸۸٬۹۵۸ (آماری بررسی ) (۲۰۲۰)  |

دیگر معلومات| جوغرافی کد |
5397100  |
| وبسایت |
sonomacounty.gov (انگلیسی)  |

**سونوما** اتا آمریکای متحده ایالات ره شهرستان هسته که کالیفورنیا ایالت دله دره. این شهرستان ِگتی ۴٬۵۸۰ کیلومتر مربع هسته و ونه دله، طبق اون‌چی سال ۲۰۲۰ سرشماری گنه، ‌‌‌‌۴۸۸٬۸۶۳ نفر زندگی کنّه. سونوما ره ۱۸۵۰ میلادی بساتنه و ونه گت‌شهر نوم سانتا روزا هسته.

## منابع

* «سونوما شهرستان (کالیفورنیا)». ویکی‌دیتا. هارشی‌یه بیی ۲۸ خرداد ۱۴۰۳ گادِر.
* ویکی‌پدیای کارزنون، «شهرستان سونوما، کالیفرنیا»، فارسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه، دله. (هارشی‌یه بَیی ۲۸ خرداد ۱۴۰۳).
# تکامل

ات‌جور پاپلی که ونه رنگ بخاطر شرایط اونجه که زندگی کارده، عوض بیّه.
**فرگشت** یا **اِوولیشن** (انگلیسی جه: *Evolution*) اتا علم هسته که بیولوژی جه هسته. تکامل ِنظریه ره سال ۱۸۵۸ میلادی، چارلز داروین تنظیم و منتشر هاکرده. تکامل اِسا اتی اثبات‌بیی علم هسته که نشون دِنه تموم زنده موجوداتِ تِبار ات‌جا جه رِسِنه و میّن کانده که چتی هر حیوون و گیاهی اتا حیوون و گیاه دیگه جه تغییر شکل هدائه. طبیعی انتخاب باعث وانه که بعضی ویژگی‌ها که موجوداتِ بقا و زنده بموندستن یا تولید مثل وسّه مفیدته هستنه، ویشته شانس پیدا هاکنن که اتا بازه‌ی زمانی بلند مدت دله تکثیر بَوون و اینتی تکامل اتا ژن یا دی‌ان‌ای تغییر هاکرد ره جایگزین نوع قبلی که شانس کمتری داشته تا باقی بمونده، کانده و این اتفاق ِاسم ره گانّه جهش هاکردن. این تغییرات البته خله طول کشنّه و میلیاردها سال طول بکشی‌یه تا پروتئین‌های اولیه تبدیل به فی‌المثل پستاندارون پیچیده‌ای بوون که تونّه فکر هاکنن.

## منابع

* یووال نوح هراری. «هومو ساپینس».
# جهش

**جهش** یا **میوتیشن** (انگلیسی جه: *Mutation*) تغییری هسته که زنده موجوداتِ دی‌ان‌ای سَر بوجود إنه و باعث وونه تکامل شکل بَیره. چلیک که دِنیا إنه، ممکن هسته که ونه ژن ونه پییر-مارِ ژن جه فرق هاکنه و ونه دی‌ان‌ایِ پوروتوئین‌ها أتی دیگه وَر-به-وَر قرار بَیرِن. این گادِر سه حالت ممکن هسته پیش بئه:

1. ویشته گادر جهش مضر هسته؛ یعنن ونه نتیجه این هسته که اون جهش‌هاکرد چلیکِ شانس زنده بموندستن و تولید مثل هاکردن وسّه کمته وانه. مثل وچونی که عقب‌دکت هستنه، أکثراً وشونِ جهش مضر بی‌یه که وشونِ ژن تغییری که نَوسته هاکنه، هاکرده و ناقص شکل بَیته.
2. بعضی گادِر جهش خنثا هسته؛ این‌جور موقع شاید جهش‌هاکرد چلیکِ بدن تغییر هاکنه و این تغییر قابل أندازه بَئیتن هسته ولی تأثیری ونه تولید مثل ِشانس ِسَر ندارنه و همینسه شاید تغییر نسل بعدی جه إرث برسه و شاید هم إرث نرسه. بعضی جهش‌هایی که دلیل عقلی ندارنه، ولی موجودات دله نسل-به-نسل باقی بموندستنه، تونّه این نوع جا بی‌بوئن.
3. بعضی گادِر هم جهش مفید هسته؛ اینتی تغییرات کمته پیش إنه ولی چون کسی که اینتی جهش هاکرده، شانس ویشته دانه که تولید مثل هاکنه و این تغییر ره شه وچون وسّه إرث بی‌یله، این جهش ونه نسل دله باقی موندنه و طبق اونچی طبیعی انتخاب ِقانون گانه، این جهش‌ها باعث هستنه که جدید-جدید موجودات بوجود إنّه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا
# طبیعی انتخاب

**طبیعی انتخاب** اتا قانون هسته که تکامل دله بکار شونه. این قانون گانه که چتی موجوداتِ ژن جهش کانده و ژن‌هایی که موجودات وسّه مفیدته بائن، شانس ویشتری پیدا کانّه که باقی بموندن.

چنتا مثال جه این قانون ره خامبی توضیح هادیم:

* فرض هاکنین اتا منطقه دله شوکا زیاد هسته و انده شوکا وچه هاکردنه که اون منطقه‌ی واش و گیاهون دیگه شوکائون ِکفاف ره نکانده و شوکا-کاته‌ئون وَشنی جه دَرنه تلف وانّه؛ ولی دار-دارِ سَر ولگ دره که شوکائون اگه دسترسی پیدا هاکنن، تونّه اون ولگ ره بخارن و زنده بموندن. مثل اگه اتا از این شوکائون پی‌دا بوو که ونه قد بلندته هسته و شه برار-خاخرون جه چن سانتی‌متر دراز-گردن‌ته هسته، تونده دارِ ولگ ره بخاره و ونه بقا حفظ بوو. طبیعتاً اون شوکاهایی که وشون گردن درازته بائه یا قد بلندته بائن یا بتونن دار جه مثال بالا بورن، شانس ویشتر دارنه که زنده بموندن و وچه‌دار بواشن. در حالی که پچیک-پچیک شوکا میرنه و وشون نسل هم بزه وانه. همینسه نسل بعدی که دنیا انّه، شه پییر-مار واری بلند قد کفنّه و اگه این روند چن میلیون سال طول بکشه، کم‌کم شوکا تبدیل وانه به زرافه.
* یا فرض هاکنین شما اتا کیجا هستنی که دِتا خاستگارچی دارنه که هیچ فرقی هِدی جا ندارنه که شمه وسّه مهم بائه، به جز این که اتاشون چاق‌ته هسته و اتاشون لاغرته هسته. شما هر کامین ره انتخاب هاکنی، دری ونه ژن چاقی یا لاغری ره فرصت دِنی که تولید مثل هاکنه و نسل بعدی ره دَری انتخاب کاندی که چاق بائن یا لاغر. اسا اگه تموم کیجائون شه اولین اولویت و مهمترین بخاستی ره این بدونن که وشون ِشی حتماً لاغر بائه، دیگه اون کسایی که چاق هستنه نتونّه وچه‌دار بَوون و وشون نسل هِکِت وانه و دیگر چاق‌وچون دنیا ننّه چون ژن چاقی اینتی تولید مثل نوونه. این روند البته ونه دمباله‌دار و بازه‌ی زمانی بلند مدت دله انجام بوو که شه اثر ره سِراق هاده.
# باستان یونانی زوون

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | باستان یونانی زوون |  |

 |
| Ἀρχαία Ἑλληνική |
|  |
|

---

 |
| بومی جائون | یونان باستان دوره  |
| جمله‌دله‌یِ ترتیب | فاعل-فعل-مفعول  |
| خانواده | هندو-اروپایی زوونون + هندو-اروپایی زوونون
	- زبان‌های هلنی‌تبار (fa)
		* باستان یونانی زوون
 |
| ایزو 639-2 |  |
| ایزو 639-3  |  |
|  |
|

---

 |
|  **این زوونِ ویکی‌پدیا** |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**باستانی یونانی** اتا بمرده زوون هسته که یونان باستان دوره جهونی زوون بی‌یه و ویشترین کتابون ره اینتا زوون جه بنویشتنه که حلا دره. یونان أی خله سال دکته خارجی حکومتون دست‌بن و همینسه وشون زوون خله دکش-وکش بیّه و إسا یونانی زوون جه فرق کنده ولی یونان باستان ادبیات هنتا مخاطب و خونش‌کر دارنه.

## منابع
# علم

**علم** اتا سیستم هسته که دانش ره ساجنه و تنظیم کنده و وه ره آزمایش‌پذیر ات‌جور بار یارنه که طبیعت و جامعه ره توضیح هادن. وه علمی روش جه پیش شونه که اینتی مراحل دارنه: اتا تجربی چرخه که معمولاً مشاهده، فرضیه بساتن، شواهد ره آزمایش هاکردن و نتیجه بئیتن. علم، این مراحل و ونه بساته دانشِ مجموعه ره گنّه که علمی جامعه وه ره دائماً چالش کشنه، تأیید کانّه و مرتب کانّه.

أمروزی علم معمولاً دِتا - یا سه‌تا - مهمِ شاخه دله رَسِد وونه: طبیعی علمون، که فیزیکی دنیا ره مطالعه کانّه، و إجتٮماعی علمون، که آدمون و جوامع ره مطالعه کانّه. صوری علوم که منطق، ریاضیات و کامپیوترِ تئوریِ علم مطالعه واری ره گانّه، معمولاً سٮوا حٮساب وونّه چون علمی روش جه نینه، بلکه قیاسی إستٮدلال جه کار کانّه. درحالی که کاربردی علوم اونان رشته‌ئون هستنه که علمی دانش ره عملی مقاصد وسّه کار زنّه، مهندسی و پزشکی دسوری.

علمِ تاریخ، خله ثبت‌بیی سابقه دارنه و أمروزی علمِ اولین بشناسی‌بیی پیشینه‌ئون پیش از میلاد ۳۰۰۰ تا ۱۲۰۰ جه رسنه که مصر و میان‌رودانِ برنز دوره جه هستنه. وشونِ ریاضیات، إساره‌شناسی و پزشکی، یونانِ طبیعی فلسفه‌یِ کومک جه پئی‌ته قرون وسطایی دله، علم ره شکل هادانه. دمبال‌ته هٮندی-عربی عددونِ سیستم هم هندی و اسلامی طلایی دوره راه دکته.

رنسانس گدر یونانی و إسلامی بنویشته‌ئون غربی اروپا دله دِباره رُش کتنه و طبیعی فلسفه زنده بیّه. دمبال‌ته شونزدهمین قرن میلادی جه شروع‌بیی علمی انقلاب همه‌تا ره عوض هاکرده. نوزدهمین قرن دله علم ونه أمروزی سازمان و حرفه‌ای شکل ره بَییته.

علم و تازه دانش، دنیایِ چک‌پرسی و مشکلات حل هاکردنِ بخاستی و آدمونِ تحقیق جه پیش شونه. أمروزی علمی تحقیقات ویشته هم‌بازی و دانشگاهی و تحقیقاتی مؤسسه‌ئون، دولتی سازمانون و شرکتون دله پیش شونه و چن نفر تیمی وه ره انجام دنّه. بااین‌چنین، خله مهم پیشرفتون - مخصوصاً بنیادی علوم دله - اتا آدم تک‌تینار جه بمونه و نوبل جایزه دسوری، گت بین‌المللی جایزه‌ئون جه بشناسی‌یه‌بیینه. علمی کارِ عملی نتیجه‌ئون، علمی سیاستون راست هاکرده که تجاری محصولاتِ مسئولانه توسعه، بهداشت، عمومی زیرساخت، محیط زیستِ حفاظت و دفاعی تواناییون ره اولویت هادانه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا
# تاکسونی طبقه‌بندی

اصلی طبقه‌ئون: محدوده، قلمرو، چلّه، کلاس، رجه، خانواده، جوره و تی. این عکس دله این طبقه‌بندی‌ها ره آل لوآس (*Vulpes vulpes*) وسّه بنویشته.
زیست‌شناسی دله، **تاکسونی** یا **علمی طبقه‌بندی** اتا روش هسته که موجودات ره ات‌خله سطح‌ها و لِوِل‌های مختلف دله رج‌وَندی کننه و اینتا دسته‌بندی تونده سِراق هاده که هر حیوون یا گیاهِ تِبار کجه جه رسنه و چتی تکامل پیدا هکرده. قدیم ویشته ظاهر و فیزیکی شباهتون په این طبقه‌بندی انجام بی‌یه ولی اسا ژنتیک علم جه، موجودات ره دانشمندون نیشرنه تحلیل کانّه و وشون ره دسته‌ئون دله چیندنه.

دسته‌بندی معمولاً اینتی هسته که هرچی جور (بالاته) ره هارشین، موجوداتِ مشترک و هم‌بازِ خصوصیات میّن هستنه و هرچی تاکسونی دله جیر (پایین‌ته) بئین، دسته‌ها خاص‌تر وونّه تا آخرسری ات‌جورِ بخصوص جه رسنّه. هر جور موجود ره اتا دِ کلمه‌ای نوم دِنّه که وه ره علمی نوم گننه و لاتین زوون جه هسته؛ این نوم جه بنشنه تشخیص هدائن که اینتا جاندار کمین دسته و طبقه دله دره.

آل لوآس ره درنظر بیرین: ونه علمی نوم ره *Vulpes vulpes* بی‌یشتنه که اولین کلمه ره گتِ حرف جه نویسنّه و دومی ره پچوک حرف جه. دومین کلمه که vulpes (پچوک v) هسته، این‌جور حیوون ِلاتین نوم هسته. ولی Vulpes (گتِ V) نومی هسته که تموم لوآس ِتیرتبار ره شامل بونه. هرچی لوآس درنه، سک و ورگ و شال همراه، اتا خانواده هستنه که وشون نوم ره *Canidae* یا *سگ‌مونائون* یلنه. ات‌که جور ته، گوشتخارون ِراسته هسته که علاوه‌بر سگ‌مونائون، اش، فوک، راسو، راکون و بامشی‌مونائون ره شامل وونه. گوشتخارون شه اتا گروه هستنه که *Mammalia* یا کاله‌دارون ِرجه یا کلاس دله عضو هستنه. کاله‌دارون هم همینتی *Chordata* یا *رسن‌دارون* ِچلّه دله درنه و تموم ِدیگه حیوون‌ها همراهی *Animalia* یا *حیوانات* قلمرو ره سازنّه. اینان جه به جور، تموم حیوانات هم یوکاریوت هستنه و زنده موجوداتِ *محدوده* دله درنه.

## طبقه‌ئون

کارل لینه شه معروف کتاب، Systema Naturae، دله، اتا ‌رج‌وَندی هاکرده که فقط قلمرو، طبقه، رجه، جور، تی و جیرگونه درنه. اسا ات‌خله روش دیگه هم دربمو که تاکسونی ره دقیق‌ته انجام هادن. هفت مرتبه اسا اصلی طبقه بندی وسّه عمومیت دارننه: قلمرو، چله یا لیگ، کلاس، رجه، خانواده، جوره، و تی.

اینان ِپَلی ات‌که فرعی تقسیمات هم درنه. مثلاً خانواده ره چنتا قسمت میون رَسِد کنّه: جورخانواده (بالاته از خانواده)، جیرخانواده (پایین‌ته از خانواده) و فرعی خانواده. همین‌جور کلاس و سرده و رجه و چله و... هم جیر و جور دارننه.

تاکسونی ِاصلی طبقه‌ئون| لاتین نوم | انگلیسی نوم | فارسی نوم | مازرونی نوم |
| --- | --- | --- | --- |
| *regio* | domain | دامنه | محدوده |
| *regnum* | kingdom | پادشاهی | قلمرو |
| *phylum* | phylum (گیاهشناسی وسه) / division (جونورشناسی وسه) | شاخه | چله |
| *classis* | class | رده | رجه یا کلاس |
| *ordo* | order | راسته | راسته |
| *familia* | family | خانواده | خانواده |
| *genus* | genus | سرده، تیره | سررجه، جور، جوره |
| *species* | species | گونه | تی |

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا
# جوغرافی

**جوغرافی** اتا علم نوم هسه که ادمی جامعه و ونه زندگی موحیط ر بررسس کنده . مواردی که جئوگرافی وشون ر بررسی کنده شه مستقل علم ر شامل بونه مونا : زمین شناسی، هواشناسی، زیست شناسی، مردم شناسی و...
# بی میرکائون

|
بی‌مهره‌ئون |
| --- |
| بندلینگون و بئوها تموم بی‌میرکا هستنه. |
|

---

 |
| علمی طبقه‌بندی  |
| جور محدوده  | سلّولی موجود |
| جور قلمرو  | Apoikozoa |
| قلمرو  | حیوون |
|  علمی نوم  |
| *Invertebrata* |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**بی میرکا جانورون** (فارسی جه: *بی‌مهره‌ها*) اتا جیرچله هستنه که حیوون‌هایی ره شامل بونه که وشون بدن میون میرکا و پشت‌مرزی ندارنه. ویشته جانورون و تموم گیاهون این گروه دله قرار گیرنه.

## منابع

* دانشنامهٔ رشد بایگانی‌شده در ۵ ژوئیه ۲۰۰۶ توسط Wayback Machine
* انگلیسی ویکی‌پدیا
# توبارائو

توبارائو
**توبارائو** (پرتغالی: *Tubarão*) اتا برزیل ره شهر هسته که سانتا کاتارینا منطقه شٮنه. توبارائو گتی ۳۰۱٫۷۵۵ ک‌م۲ هسته و ونه جمیعت ۱۱۰۰۸۸ نفر هسته.

## منابع

* «Tubarão» ‎(چن زوونه)‎. ویکی‌دیتا. هارشی‌یه بیی ۲۱ مه ۲۰۲۵ گادِر.
# میونی صدکون

قرون وسطی (سده‌های میانی یا قرون میانی) به دوره‌ای از تاریخ اروپا از قرن پنجم تا قرن پانزدهم میلادی را گوننه. این دوران با سقوط امپراتوری روم غربی آغاز بئی‌یه و با آغاز دوران رنسانس و عصر کاوش‌ها پایان بئی‌ته.
# گوشک

|
گوشک |
| --- |
| چن جور گوشک عکس |
|

---

 |
| رج مرتبه |  |
| علمی طبقه‌بندی  |
| جور محدوده  | سلّولی موجود |
| جور قلمرو  | یوکاریوت |
| کلاد  | بازگشتیان |
| جور قلمرو  | هولومایکوتا |
|  علمی نوم  |
|  Royall T. Moore ، ۱۹۸۰  |
|  گوشک عکس نگارخنه  - ویکی‌مدیا تلمبار  |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**گوشک** (gušek) یا **قارچ** (انگلیسی جه: Fungus) اتّا جاندار هسته که نا گیاهه و نا جانور. اینتا رج دله همه *هتروتروف* (فارسی: دگرخوار) هستنه که رشد هاکردن و تکثیر وسّه آلی ترکیبون ره نیاز دارنّه تا شه انرژی و کربن ره وشون جا بئیرن.

## منابع
# سائو توماس ده آکوینو

سائو توماس ده آکوینو

نوم| نومِ ریشه |
سن توماس  |

**سائو توماس ده آکوینو** (پرتغالی: *São Tomás de Aquino*) اتا برزیل ره شهر هسته که میناس گرایس منطقه شٮنه. سائو توماس ده آکوینو گتی ۲۷۷٫۵۴۶ ک‌م۲ هسته و ونه جمیعت ۶۷۴۰ نفر هسته.

## منابع

* «São Tomás de Aquino» ‎(چن زوونه)‎. ویکی‌دیتا. هارشی‌یه بیی ۲۱ مه ۲۰۲۵ گادِر.
# قرآن

قرآنالقرآن (عربی)

کلّی اطلاعات| زوون |
Quranic Arabic   |
| موضوع |
اسلام  |
| ادبی ژانر |
دینی ادبیات  |
| کاراکترون |   لیست…
محمد نوح در اسلام  عیسی در اسلام  موسی در اسلام  ابراهیم  اسحاق در اسلام  مریم در اسلام  زید پسر حارثه  زن لوط  نعمه  سامری  ابولهب  ام‌جمیل  داود در اسلام  جالوت  هارون در اسلام  سلیمان در اسلام  آدم در اسلام  قابیل و هابیل در اسلام  Jibril  بالقز حوا  زینب بنت جحش  خضر  لوط در اسلام  عزیر  لقمان حکیم  قارون  یوسف  دختران لوط  ادریس  ایوب (در اسلام)  اسماعیل در اسلام  الیاس در اسلام  الیسع در اسلام  ذوالکفل  شعیب  صالح پیغمبر (گولپایگان) هود  یعقوب  یونس در اسلام  ذوالقرنین  ابلیس  خدا در اسلام   |

تقديم| بخش‌ها |   لیست…
آل عمران

---

ابراهیم

---

احزاب

---

احقاف

---

اخلاص

---

اسرا

---

اعراف

---

اعلا

---

الحشر

---

الرحمان

---

امعون

---

انبیا

---

انسان

---

انشقاق

---

انعام

---

انفال

---

انفطار

---

بروج

---

بقره

---

بلد

---

بینه

---

تحریم

---

تغابن

---

توبه

---

تکاثر

---

تکویر

---

تین

---

جاثیه

---

جمعه

---

جن

---

حاقه

---

حج

---

حجر

---

حجرات

---

حدید

---

دخان

---

ذاریات

---

رعد

---

روم

---

زخرف

---

زلزله

---

زمر

---

سبا

---

سجده

---

شرح

---

شعرا

---

شمس

---

شورا

---

صاد

---

صافات

---

صف

---

ضحا

---

طارق

---

طلاق

---

طه

---

طور

---

عادیات

---

عبس

---

عصر

---

علق

---

عنکبوت

---

غاشیه

---

غافر

---

فاتحه

---

فاطر

---

فتح

---

فجر

---

فرقان

---

فصلت

---

فلق

---

فیل

---

قارعه

---

قاف

---

قدر

---

قریش

---

قصص

---

قلم

---

قمر

---

قیامت

---

لقمان

---

لیل

---

مائده

---

مجادله

---

محمد

---

مدثر

---

مرسلات

---

مریم

---

مزمل

---

مسد

---

مطففین

---

معراج

---

ملک

---

ممتحنه

---

منافقون

---

مومنون

---

نازعات

---

ناس

---

نبا

---

نجم

---

نحل

---

نسا

---

نصر

---

نمل

---

نوح (سوره)

---

نور

---

همزه

---

هود

---

واقعه

---

کافرون

---

کهف

---

کوثر

---

یاسین

---

یوسف

---

یونس  |

سایت‌ئون| ویکی‌قالزم |
ویکی‌قالزم ِ*فارسی نسخه* |

نویسنده‌یِ دیگر کتابون| انجیل در اسلام   |
| --- |

**قرآن** یا **قوران** اسلام ِآسمونی کتاب هسته. مسلمونون گانّّه قرآن ره خدا، وحی جه برسنی‌یه، «محمد معجزه» هسته و ثقلین حدیث دله ونه خَوری هم اشاره بیّه. «قرآن» که «قرء» ریشه جه بَییته بَیی‌یه، اتا عربی کلموئه که ونه معنی «جمع هاکردن، سال و بخوندستن» هسته. علق سوره دله این معنی جه اشاره وونه. مسلمونون باور جه، این کتاب اتا ۲۳ ساله دوره دله خدا جه بموئه و جبرئیل وه ره محمد سه برسنی‌یه. این برسنی‌یه‌ئون ِجمع بَیی ره اتا کتاب واری جمع هاکردنه که ونه نوم قرآن هسته. قرآن ۳۰ جزء، ۱۱۴ سوره و ۶۲۳۶(کوفی عدد)=۶۲۲۶(شامی عدد)=۶۲۱۴(مدنی عدد)=۶۲۰۴(بصری عدد) آیه دانّه.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

## پیوند به بیرون

* Al-Quran (قرآن)
* قرآن ِفارسی ترجمه
* اتا اسلامی سایت، قرآن خَوری
# باکتری

|
باکتری |
| --- |
|  |
|

---

 |
| رج مرتبه |  |
| علمی طبقه‌بندی  |
| جور محدوده  | زنده‌ئون |
|  علمی نوم  |
|  کارل ووز، Otto Kandler و Mark Wheelis ، ۲۰۲۴  |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**باکتری** اتی زنده موجود نوم هسته که دنیایِ اتا از اولین موجودات بینه که بوجود بمونه. باکتری‌ها خله مهم هستنه و خله هم تنوع دارنه. وشون قایده *(=اندازه)* ره میکرون جه اِندا-وَ-اِندا *(=سنجش، مقیاس)* کننه. باکتری‌ها خله‌شون حیوون، گیاهون، گوشکون و آغازیون جا همزیستی دارنه و اگه باکتری‌ها دنی بی‌بوئن، دنیایِ زیستی وضع، اینتی نیّه.

باکتری دِ دسته دله جا گیرنه که: اتوتروف و هتروتروف نوم دارنه. وشون ره قیافه‌په هم رج‌وندی کننه که سه‌گروه وونه: کُره‌مونا، میله‌مونا و پیچ‌پیچ‌بخرد هستنه. باکتری‌های تولید مثل غیرجنسی هسته؛ اتا مارِ باکتری، زمونی که ونه وضعیت خار هسته و شرایط ره محیا وینده، شه خِد ره دِ تیکه کنده (Fission) و دِ تا خاخِر باکتری اینتی بسات وونّه. چن کش باکتری هم درنه که ناخِشی ره آدمون دله بوجود یارنه و مریضی حیساب اِنّه: وبا، سیفیلیس، سیاه‌زخم، جذام، طاعون، سینه پهلو و سل. با این‌که خله مناطق دله اینتی مریضی‌ها ره دوا-درمون جه ریشه‌کن هکردنه، ولی هنتا آفریقایِ بعضی جائون سالی چن میلیون آدم ِجان ره سل دستوری مریضی گیرنه.

## منابع
# نوکلئیک اسید

**نوکلئیک اسید** (انگلیسی جه: *Nucleic acid* ) زنجیره‌ای و بلندِ مولکولی رشته نوم هسته که اتا یا دِتا رشته داینه و ات‌خله نوکلئوتید جه تشکیل وونه. نوکلئیک اسیدها همهٔ جاندارون بدن دله درنه و زیستی مولکول‌ها جه محسوب وونّه. دی‌ان‌ای و آران‌ای اتی نوکلئیک اسید هستنه.

## منابع
# ویروس

|
ویروس |
| --- |
|  |
|

---

 |
| رج مرتبه | محدوده ‏  |
| علمی طبقه‌بندی  |
| جور محدوده  | زنده‌ئون |
|  علمی نوم  |
| *Virus* |
|  ویروس عکس نگارخنه  - ویکی‌مدیا تلمبار  |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**ویروس** موجوداتی هستنه که وشون زنده-مرده بی‌ین سر اختلاف وجود دارنه. وشون خله پچیک قایده دارنه و فقط اتا دی‌ان‌ای ِرشته (ژنوم) و غشا جه تشکیل وونه. همینسه باقیِ زنده موجودات ره نموندنّه و خراک نخرنه، نفس نکشنه، رشد نکنّه و حتا وشون تولید مثل ره هم گت‌ته جاندارون انجام دننه. ویروس شه دی‌ان‌ای ره اتی زنده موجودِ سلول دله اینگنده و اینتی سلول ره مزراب یلنه تا ونه دی‌ان‌ای ره تکثیر هکنه و اینتا روش جه خله زیاد-زیاد و سریع تولید وونه.

خله ویروس‌ها مریضی و ناخشی یارنه و شه میزبان ِبدن ره ضعیف کننه. بعضی ویروس‌ها آدمون ره تاریخ دله چندین صوه کورکاشم و قتل‌عام هاکردنه. اتا مقابله راه که آدمون ویروس‌ها ره سر هکتنه، واکسن بساتن هسته که این روش دله ات‌که ضعیفِ ویروس ره شندنه آدم بدن دله تا سلول‌ها یاد بیرن ونجه چتی ونه مقابله هکنن.

## منابع

* راهنمایی دوره‌یِ علوم تجربی ِدرسی کتاب.
# اپسالا دانشگا

اپسالا دانشگاUppsala universitet (سوئدی) لوگو

کلی معلومات| نوع بنا |
دونشجار — Swedish government agency   |
| مکان |
اوپسالا   |
| آدرس | Dag Hammarskjölds Väg 7, 752 37 Uppsala (سوئدی)  |
| اداری منطقه |
بخش اوپسالا   |
| کشور |  سوئد  |

فنی جزئیات| بخش‌ها |   لیست…
Uppsala University Library  Gustavianum  Carolina Rediviva  University Hall  Uppsala Botanical Garden   |

دیگه چیون| وبسایت |
uu.se (سوئدی، انگلیسی)  |
| تلفن شماره |
+46-18-471-00-00  |
| پستی کد |
75105 — 752 37  |
| مختصات | ﻿ / ﻿  |

**اوپسالا** اتا پژوهشی دانشگا نوم هسته که سوئد دله دره و اسکاندیناوی قدیمی‌ترین دانشگائه. این دانشگا سال ۱۴۷۷ بساته بیه. این دانشگاه حدود ۲۳۰۰۰ دانشجوی تمام وقت، و ۲۲۰۰ دانشجو دکترا دارنه. این دانشگا اولین دانشگائی بی‌یه که مازرونی زوون کورسی ره بساته و این زوون ره تدریس هاکرده.

## بِریمْ بگردستن

* ونه رسمی سایت
* مازرونی خوری
# بریتانیکا

بریتانیکاEncyclopædia Britannica (اٮنگٮلیسی)

کلّی اطلاعات| نویسنده |
Andrew Bell   |
| زوون |
انگلیسی بریتانیایی   |
| کشور |
بریتانیا — متحده ایالات آمریکا  |
| ادبی ژانر |
فرهنگنومه  |
| ناشر |
شرکت دانشنامه بریتانیکا   |

تقديم| نقاش |
Andrew Bell   |

شناسه‌ئون| OCLC |
71783328 — 156863675  |

سایت‌ئون| وبسایت |
britannica.com (انگلیسی)  |

**بریتانیکا دانشنومه** (انگلیسی جه: *Encyclopædia Britannica*) اتا دانشنومه هسته که انگلیسی زوون جه بنویشتنه. این دایرة‌المعارف گت‌ترین دانشنومه‌ای بی‌یه که کتاب بیّه و پیش از ویکی‌پدیایِ بموئن، دنیایِ گت‌ترین دانشنومه بی‌یه و هنتا هم خله اعتبار دارنه و ونه آنلان نسخه ره هم بساتنه.

## منابع
# ویرژیل

ویرژیل

شخصی معلومات| ناحیه |
روم امپراتوری  |
| بزا-روز |
۱۵ اکتبر ۰۰۷۰ "پ.م"  Andes   |
| نوم، ماری زوون جه | Publius Vergilius Maro  (لاتین)  |
| بمردن |
۲۱ سپتامبر ۰۰۱۹ "پ.م"  (50 سال) بریندیسی  (روم امپراتوری ایتالیا رومی )  |
| مِزار |
Parco Virgiliano   |
| ملیت |
روم باستان   |
| ماری زوون |
لاتین  |
| گپ بزوئن زوون |
لاتین  |
| زوونی که نوشته |
لاتین  |

خانواده| مار |
Magia Polla   |
| فامیل |
Vergilia Vera  (مقدار ناشناخته)  |

دیگه چیون| پیشه‌ئون |
شاعر نویسنده  |
| شاگرد |
Cebes   |
| تحت تأثیر |
Aulus Furius Antias  — هومر — تئوکریتوس   |
| رِمبِش |
Augustan poetry   |
| هنری سبک |
سوت‌خونی — pastoral poetry   |

اعمال| مهمترین کارون | * (۰۰۳۷ "پ.م") Georgics
* (۰۰۴۱ "پ.م") اکلوگ‌ها
* ( قرن 1 "پ.م") انه‌اید
 |
| مجموعه کارون |
آمریکا هنر ملی نگارخنه کتابخانه واتیکان   |

**پوبلیوس ورژیلیوس مارو** یا **ویرژیل(به لاتین: Publius Vergilius Maro، فرانسوی جه: Virgile)* (‎۱۵ اکتبر ۷۰ پیش از میلاد - ۲۱ سپتامبر ۱۹ (پیش از میلاد)) شاعر کلاسیک روم و نویسنده دهاتی ترانه‌ئون (گئورکیک)، سرودهای شبونی و انئید واپسین شعر حماسی روم دوازده کتابی که حماسه ملی امپراتوری روم بینه.

نمایش افسانه‌ای ویرژیل راهنمای دانته بساتن جهنم و برزخ وسّه ونه حماسی اثر، کمدی الهی، دله بی‌یه.

## وابسته جستارون

* کمدی الهی

## منبع

* Wikipedia contributors, "Virgil," Wikipedia, The Free Encyclopedia,  (accessed March 6, 2008).
* تبیان
# فرانسوی

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | فرانسوی |  |

 |
| français |
|  |
|

---

 |
| گنش‌کرون |  |
| کشور |  |
| بومی جائون |   فهرست ...بروکسل فریبورگ کانتون جورا نوشاتل کانتون وود فرانسه لوکزامبورگ موناکو  |
| جمله‌دله‌یِ ترتیب | فاعل-فعل-مفعول  |
| خانواده | هندو-اروپایی زوونون + هندو-اروپایی زوونون
	- ایتالیک زوونون
		* زبان‌های لاتین-فالیسکی (fa)
			+ رومی‌تبار زوونون
				- ایتالو-غربی
					* غربی رومی
						+ گالو-ایبری
							- گالو-رومی
								* Gallo-Rhaetian (en)
									+ زبان‌های اوییل (fa)
										- فرانسوی
 |
| ایزو 639-1 | fr  |
| ایزو 639-2 | fra، و fre  |
| ایزو 639-3  | fra  |
|  نقشه  |
| مناطقی که فرانسوی زوون رواج دانّه |
|

---

 |
|  **این زوونِ ویکی‌پدیا** |
|  این صفحه دله شاید یونیکد حروف دوو. |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**فرانسوی زوون** (فرانسوی جه: Français) اتا رومی زوون هسّه که اروپای ِغرب دله وره گِنِش کننه. اینتا زوون فرانسه دله رسمی‌زوون هسّه و ونجه بلجیک و سوییس و اتخله آفریقایی کیشور و جزایر دله گپ زننه. اینتا زوون گِنِشکَرون ۸۵ میلیون نفر هسّنه. اینتا زوون ادبیات خله خاره.

## فرانسوی ادبیات

فرانسوی ادبیات خله قدیمی و خار هسه. اینتا زوون ادبیات اول یونان ادبیات جا تاثیر بیته ولی لس لس شه خد ره از اون تاثیرون رها هکرده. فرانسوی ادبیات وسطا سده‌ئون دله با داستان بنویشت سر بیته. ونه کوهن‌ترین بنویشت کرون نوم: کریستین دی پسان، شارل دوک اورلئان و فرانسوا فیلون بیه. اون دوره تاریخ‎نویسونی هم دیینه که وشون نوم: مونتین، کالفن، رنسار و مالرب بیه.

بوربون‌ئون‌شون دوره فرانسوی ادبیات خله پیش بورده. و روون بنویشتن سربیته. بنویشته‌ئون: مولیر و کورنی و بعد هم که بنویشت کرونی واری: لافونتن، مادام دی سیفین، لافایت، فوکو، لابروبر پیدا بینه. فرانسوی ادبیات سده هیژده میلادی گدر خیال‌پردازی بیه و همینتا سَره اتا گت کتاب اون دوره بنویشت نیه. اینتا دوره گت‌ترین بنویشت کرون نوم:

 جان جارک روسو، مونتسکیو، بومارشه، وولتر، دیده رو و مادام دی ستال بیه. بعد فرانسه گت اینقلاب بنویشت‌‎کرونی مونند: شاتو بریان، لامارتین، ویکتور هوگو، الکساندر دومائون (پییر و وچه)
 پیدا بینه. سده نوزده میلادی گدر هم ادبیات پیشرفت هکرده و اتا خله مدرسه‌ون و دانشگائون فرانسه دله باز بینه. اینتا سده بیستومین سده میلادی جه دله گت ترین بنویشت کرون نوم بیه:
آناتول فرانس، ژان پول سارتر، ژان کوکتو، رومن رولان، اونوره دو بازاک، آندره مالرو

## دپیته چرخه‌تو

* فرانکوفونی

## منابع