Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# خارشید

*شِمه منظور شاید اینتا بی‌بائه: اسپهبد خورشید .*
**خورشید** که وره **خارشید** (اینگلیسی جه: *Sun*) (نماد: ) هم گننه، خورشیدی منظومه ره اساره هسه که اتا گازی توده هسه. نُه‌تا سیاره ونه دور چرخ گیرننه. گننه ونه حجم ۱۳۰۰۰۰۰بار زمین توم گت‌تر هسه. ونه روئه دما ۶۰۹۳ درجه و ونه دله‌ی دما ۱۵۰۰۰۰۰هسه. ونه گرمی و سو اینتا وسّه هسه که ونه دله هیدروژن اتم، هیلیوم اتم ره تبدیل بونه. خورشید تاج ونه گرم و گازی قسمت هسه. ۵۵٪ خورشید گرمی ره زمین ِجو گیرنه و بقیه زمین ره رسنه. ونه جرم ۳۰^۱۰\*۲ کیلوگرم هسه. وه هر ۲۵ روز اتا بار شه دور چرخ گیرنه.

## نگارخنه

*
* خارشید سلستیا دله
*
* دیاگرام خطوط فرانهوفر
* لکه‌ئون خارشیدی
*
* گت ِگروه از لکه‌ئون خارشیدی سال ۲۰۰۴
* خارشید، اتا تلسکوپ پچیک جه
* پرتوهای شفقی
* دمای خارشید ۵۷۷۷هزار هسته.
*
* خارشید تاج
*
* نمای دیگه خارشید بِنه جه
* بازتاب نور خارشید از ریل‌ئون
* شفق خارشید
* غروب خارشید غروب خارشید
* خارشید روز ۷ ژوئن سال ۱۹۹۲

## بریم بگردستن

* خورشید، مهر فروزان، از وب‌گاه دانش فضایی
# مسم

4تا مسم کا ویشتر کشفرون دله اینتی تعریف بویه
اینتا عکس نشون دنه کا چتی بنه محوریج اینحراف خارتیج جا سبب بونه زمسّنی انقلاب نسوجریج نصصم کوره و کنسونیج نصم کوره دله دکفه.
**مسم** اتا سال رسدوندی هسه کا ونه مبنا ئو و هوا و اکولوجوی و ساتئونی کا خارتیج تاونه هسه. قطبون دله ویشتر خارتیج سو شدت ره ره اشش دله گیرننه .

مسمئون تعداد جورباجور مللئون دله فرق کانده ولی اکثرا 4 فصل دارننه.
# مونک

☽ ما تی‌تی عکس
**مونک** یا **ماه** (نماد: ) اتا قمر هسته که زمین دوره چرخ گیرنه. مونک، زمین ِچپا (یک‌چهارم) هسته و تقریباً استرالیا قایده وونه. ماه دله اتمسفر، هیدروسفر یا مغناطیس میدون وجود ندارنه.

مونک، زمینِ دوره چرخ گیرنه و شو آسمون دله میّن هسته و قمری تقویم ره اتی بساتنه که ونه هارشی‌ین جه بنشنه بفهمستن که امشو چندم شو هسته و چون اولین تقویم‌ها، گرد اینتی کار کردنه، همینسه هر سی روز ره هم ماه گتنه. ماه باعث وونه که دریو کناره جزر-مد بوو. قدیم خیال کردنه که هرکی مونک دیم ره هارشه، لوچ وونه.

دانشمندون نظر این هسته که یحتمل ماه و زمین اتا تصادف دله اینتی هئی تنِ وصله بَینه و ماه خِدی زمین جه سیوا بیّه. فضانوردون موفق بَینه که مونک دله پیاده بوون و اولین‌کش نیل آرمسترانگ شه لینگ ره ماهِ خاکِ سر بی‌یشته و اونجه راه بورده.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

| **خورشیدی منظومه** |
| --- |
|  |
| **خورشید** |
| **سیارات**:عطارد - روجا - زمین - مریخ -مشتری - زحل - اورانوس - نپتون |
| **پچیک‌سیارات**:پلوتو-سرس-اریس-ماکی‌ماکی-هائومیا |
| **دیگرون:** ماه - دمباله‌دارون - کایپر کمربند - سیارکون کمربند - اورت ابر |
# اساره‌دونی

مسیه ۱ تصفیر کا هابل جا بیتنه
**اساره‌‌دونی** یا **آسترانمی** یا **نِجوم** (انگلیسی جه: *Astronomy*)، دونشی ره گننه کا آسمونی چی‌ئون جا و دگشون و جامبشئون و فزیکال ویجگیون و کسمسائی ویجیگیون ره بررسی کنده.

## ممبعئون

فارسیج ویکیپدیا
# کامپیوتر

کامپیوتر
**کامپیوتر** یا **رایانه** (اینگلیسی جه: *Computer*) اتا ماشین هسه که تونه اطلاعات ره بیره (ورودی) و اتاکمه کار ونه سر انجام دنه یا وه ره عوض کنه، تا جدید اطلاعات ره بسازه (خروجی). کامپیوترون تاریخ بشر دله خله توم دینه. اولیه کامپیوترون مثال استرلاب و چرتکه بینه.

مدرن کامپیوتر خله اولیه کامپیوترون جا فرق دارنه. وشون اسا خله قددار هسنه که توننه چند میلیون محاسبه ره چن ثانیه سر انجام هادن. خله مردم اتا شخصی کامپیوتر جا شه سره یا کارسر دله استفاده کننه. کامپیوترون متفاوت کارون سر خله مفید هسنه و اتوماتیک وظایف سر مفید هسنه. چن تا مثال راهنمایی لمپا، کامپیوتری نقلیه وسیله‌ئون، امنیتی سیستمون، شستشو ماشینون و دیجیتال تلویزیونون کنترل هاکردن هسه.
# ایسلندی

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ایسلندی |  |

 |
| Íslenska، íslenska |
|  |
|

---

 |
| گنش‌کرون |  |
| کشور |  |
| بومی جائون | ایسلند  |
| خط | لاتین خط  |
| جمله‌دله‌یِ ترتیب | فاعل-فعل-مفعول  |
| خانواده | هندو-اروپایی زوونون + هندو-اروپایی زوونون
	- ژرمنی زوونون
		* زبان‌های ژرمنی شمالی (fa)
			+ Scandinavian languages (en)
				- West Scandinavian (en)
					* ایسلندی
 |
| ایزو 639-1 |  |
| ایزو 639-2 |  |
| ایزو 639-3  |  |
|  |
|

---

 |
|  **این زوونِ ویکی‌پدیا** |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**ایسلندی** اتا ژرمنی زوون هسته که اسکاندیناوی ِچلّه‌بِن قرار گیرنه و ایسلند دله رسمی زوون هسته. ایسلندی چن قرن په نروژی جه سیوا بیّه و نینورسک ره موندنه.

## منابع
# آلمانی

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | آلمانی |  |

 |
| Deutsch |
|  |
|

---

 |
| گنش‌کرون |  |
| کشور |  |
| بومی جائون |   فهرست ...اتریش کارلووی واری اوستان اوستی ناد لابم اوستان آلمان ترنتینو آلتو آدیجه البیا تمپیو اوستان  |
| جمله‌دله‌یِ ترتیب |  |
| خانواده | هندو-اروپایی زوونون + هندو-اروپایی زوونون
	- ژرمنی زوونون
		* زبان‌های ژرمنی غربی (fa)
			+ South Germanic (en)
				- آلمانی
 |
| ایزو 639-1 |  |
| ایزو 639-2 |  |
| ایزو 639-3  |  |
|  |
|

---

 |
|  **این زوونِ ویکی‌پدیا** |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**آلمانی** (آلمانی جه: Die deutsche Sprache یا Deutsch) اتا اوروپایی زبون هسه که اورپا دله سه تا کشور مردم وه ره گنش کننه. آلمانی، آلمان و اوتریش و لیختن اشتاین رسمی زبون هسه و سوئیس مردمون شرق و شمال اینتا کشور دله هم اینتا زبون ره گنش کننه و ایتالیایِ ترنتینو آلتو آدیجه اوستان دله هم رسمی زوون هسته. آلمانی زبون اتا ژرمنی زبونون ِاتا چله هسه. آلمانی زبون ۱۳۰ میلیون نفر گنش‌کر دارنه.

## تاریخچه

گوته
آلمانی ادبیات سه تا آلمانی زبون کشور ادبیات جه چلّه‌بندی وونه. کوهن‌ترین آلمانی کیتاب انجیل آلمانی زبون جا هسه که میلادی چارومی قرن دله، مارتین لوتر دَس جا بنویشت بیه. آلمانی ادبیات تا میلادی سده ۱۱ اول نیمه دله همه دینی یا سودی داستان بینه. از اون زمون تا میلادی چارده سده دله وشون ادبیات حماسی بیه مثل اورندل داستان،اولاند ترانه ئون،اسکندر ترانه‌ئون، دهارتمان داستانون و تریستان اینا سودون بنویشت کر جونفریت اشتراسبورخ بیه.

بعد اون زمون بیه که اوتریشی بنویشت کرون اثرون هم آلمانی ادبیات دله پیدا بونه. که وشون چند تا نوم: فون فالتر، کورناد فون فرونستبرج و فرنردرگاتیز بیه. بعد هم سویسی بنویشت‌کرون مثل ایرخ بونر و هوجوفون ترمبرچ آلمانی ادبیات دله انّه.

کول دله بونه بوتن که آلمانی ادبیات تا موعاصر دوره پیش دینی بیه و آخرون میلادی هیژدهم سده دله بیه که بنویشت کرونی مثل جیلرث و جوتشید پیدا بینه که دومی موعود مسیح داستان ره بنویشته. آلمانی گت بنویشت‌کر اونتا دوره دله گوته بیه و بعد وه هردرلین، شلایر مالر و امرمان بمونه. میلادی نوزده سده دله آلمان ادبیات کسات بیه ولی میلادی بیستومی سده دله دباره پا بیته که با شروع بین دتا جهونی جنگ خله از بنویشت‌کرون آلمان جا کوچ هکردنه بوردنه متحده ایالات امریکا درون.

## سوییس ادبیات

سوییس مردم ویشتر آلمانی زبون ره گنش کننه. سویس دله کوهن‌ترین کیتابی که آلمانی زبون جا بنویشت بیه ونه نوم **اوسرنچ بوتر امثال** بی‌یه که مازرونی ۸۵۲ سال دله بنویشت بیّه. میلادی نوزده سده دله امیل ویژه خاطره‌ئون کیتاب ره بنویشته و یوهان باسپری هم هایدی داستان ره بنویشته. اتا سویسی شعرگو که آلمانی زبون جا شعر گته و نوبل جایزه ره بَورده شیتلر بی‌یه.

## منبع

Wikipedia
**ویکی‌پدیا نسخه، آلمونی زوون جه انگلیسی ویکی‌پدیا
# نروژی

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | نروژی |  |

 |
| norsk |
|

---

 |
| نروژی ِدِتا گِنِش این کشور ِرسمی زوون هَستنه. نروژ ِزوونون ِنقشه ره وینّی (سال ۲۰۰۷):      بوکمال      نینورسک      هر دِتا |
|

---

 |
| گنش‌کرون |  |
| کشور |  |
| خط | لاتین خط  |
| جمله‌دله‌یِ ترتیب | فاعل-فعل-مفعول  |
| خانواده | هندو-اروپایی زوونون + هندو-اروپایی زوونون
	- ژرمنی زوونون
		* زبان‌های ژرمنی شمالی (fa)
			+ نروژی
 |
| ایزو 639-1 |  |
| ایزو 639-2 |  |
| ایزو 639-3  |  |
|  |
|

---

 |
|  **این زوونِ ویکی‌پدیا** |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**نروژی زوون** در اصل دِتا زوون نوم هسته که نروژ ِکشور دله گپ بَزه وانه. این دِتا زوون بوکمال و نینورسک هستنه که هر دِتا این کشور دله رسمی زوون هستنه.

بوکمال (bokmål) اتا کتابی زوونه که دانمارکی ره موندِنه. ولی نینورسک (nynorsk) *جدیدِ نروژی* هسته که سوئد ِشمال ِمردمون ِزوون واری هسته. این دِتا زوون سال ۱۸۸۵ جه هر دِتا نروژ ِرسمی زوون بَیینه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا
# دانمارکی

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | دانمارکی |  |

 |
| dansk |
|  |
|

---

 |
| گنش‌کرون |  |
| کشور |  |
| بومی جائون | شلسویگ-هولشتاین دانمارک  |
| خط | لاتین خط  |
| جمله‌دله‌یِ ترتیب | فاعل-فعل-مفعول  |
| خانواده | هندو-اروپایی زوونون + هندو-اروپایی زوونون
	- ژرمنی زوونون
		* زبان‌های ژرمنی شمالی (fa)
			+ Scandinavian languages (en)
				- East Scandinavian (en)
					* دانمارکی
 |
| ایزو 639-1 |  |
| ایزو 639-2 |  |
| ایزو 639-3  |  |
|  |
|

---

 |
|  **این زوونِ ویکی‌پدیا** |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**دانمارکی** اتا ژرمنی زوون هسته که دانمارک کشور دله رسمی زبون هسته. اینتا زوون ره اتا سفت-سخت سنت دره که الفبا ره ات‌چی نویسنّه و اتی‌چی خوندنه و خله حروف دارنه که لاتین خط دله دنی‌یه.

## منابع
# سوئدی

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | سوئدی |  |

 |
| svenska |
|

---

 |
| سوئدی فلاند دله هم رسمی زوون هسته |
|

---

 |
| گنش‌کرون |  |
| کشور |  |
| بومی جائون | کیمن‌لاکسو ناحیه اوستروبوتنیا ناحیه سوئد الند  |
| خط | لاتین خط  |
| جمله‌دله‌یِ ترتیب | فاعل-فعل-مفعول  |
| خانواده | هندو-اروپایی زوونون + هندو-اروپایی زوونون
	- ژرمنی زوونون
		* زبان‌های ژرمنی شمالی (fa)
			+ Scandinavian languages (en)
				- East Scandinavian (en)
					* سوئدی
 |
| ایزو 639-1 |  |
| ایزو 639-2 |  |
| ایزو 639-3  |  |
|  |
|

---

 |
|  **این زوونِ ویکی‌پدیا** |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**سوئدی** اتا ژرمنی زبون هسه که سوئد کشور دله وه ره گنش کننه. اینتا زبون ۱۳ میلیون گنش‌کر دارنه و سوئد و فلاند دله رسمی زبون هسه.

## سوئدی ادبیات

سوئدی نو ادبیات **انجیل** جه برگردوندن به سوئدی زبون مازرونی ۱۰۵۲ مازرونی سال دله سر بیته اینتا کار ره اولاوس بیتری هکرده. سوئدی نخوستین شرگو یورنجی نیسترنهلم بیه و بعدن اولوف فوندالین که شرگو و مورخ بیه پیدا بونه. بعد وشون کالر بیرمان و یوهان هانریک کیکجرن شرگو پیدا بونه و دوومی سوئدی ادبیات پیش بوردن وسر خله زحمت بکشیه و سوئد شاء گویستافونس سووم هم ونه پشتیبون بیه. اینتا شاء شه سوئدی آکادمی ره درست هکرده و خله کیتابون بنویشته. میلادی هیژده سده دله سوئیدنبرگ فلسفه و دین دله اتا خله کیتاب بنویشته. میلادی نوزدخ سده دله سوئد گت‌ترین شرگئون نوم بیه: آبریک یوهان سنیجتلینوس (مازرونی ۱۳۰۵ تا ۱۳۳۵ سالون)، فایلن و فرانستین بینه.

میلادی نوزده سده دله بونه بوتن گت‌ترین بنویشت کرون اینا بینه: رج برد، وگرورنتولبی، فردریکا بریمر، گوستاو فرودینج و سلمیلا جیروف که وره دنیا دله اشناسنه و ونه کیتاب‌ئون چنتا زبون برگردون بیه. ولی اینتا دوره دله سترند مرج سوئد دله بترین بیه. میلادی بیستومی سده دله فرنرفون هادنستام بتونسه نوبال ادبی جایزه ره بوره.

سوئد ادبیات موعاصر دوره دله سعی کرده که عادی مردم زندگی درباره بوئه. بنویشت کرونی اینجوری بنوشتنه وشون نوم بیه: گوستاو هیلستروم واین فاگنر، آلبرت آنجستروم، دان آندرسون، ایفا لوجوهانسون و هنری مارتسون بینه.

## منابع
# هلندی

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | هلندی |  |

 |
| Nederlands، Hollands، Vlaams |
| گنش‌کرون |  |
| کشور |  |
| بومی جائون | فلاندر هلند بروکسل  |
| جمله‌دله‌یِ ترتیب | فاعل-مفعول-فعل  |
| خانواده | هندو-اروپایی زوونون + هندو-اروپایی زوونون
	- ژرمنی زوونون
		* زبان‌های ژرمنی غربی (fa)
			+ Weser-Rhine Germanic (en)
				- زبانهای فرانکونیایی (fa)
					* زبان‌های فرانکی سفلا (fa)
						+ هلندی
 |
| ایزو 639-1 |  |
| ایزو 639-2 |  |
| ایزو 639-3  |  |
|  |
|

---

 |
|  **این زوونِ ویکی‌پدیا** |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**هلندی** یا **هولندی** اتا ژرمنی زوون هسته که اروپای غربی وَر گپ بزه وانه. این زوون تا پیش از رونسانس ات‌جور آلمانی زوونون ِلهجه بی‌یه که کم‌کم شه خِد ره ادبیات دله پی‌‌دا هاکرده و چون اتی مستقل ِادبی جریان هلندیِ لهجه جا بساته بیّه، وه تدریجاً اتا مستقل زوون بشناسی‌یه بئی‌یه. هلندی ِگنش‌کرون ویشته هلند و بلجیک دله درنه و اتی هلندی مردمون هم درنه که مستعمراتی که هلند پادشاهی دنیا دله داشته میون، بکلست هستنه. فی‌المثل آفریکانس ات‌جور زوون هسته که هلندی ره موندنه و جنوبی آفریقای هلندی‌تبارون ونجه گپ زنّه یا میونی آمریکای قاره دله هنتا آروبا و آنتیل و چنتا جزیره‌ئون درنه که هلندِشنه و اینان ِرسمی زوون هم هلندی هسته.

## منابع

* پالمر. تاریخ جهان نو، جلد اول.