# گیاهون

|
گیاهون دوره: کامبرین تاسا شابلون:Fossil range |
| --- |
|  |
|

---

 |
| رج مرتبه |  |
| علمی طبقه‌بندی
 |
| محدوده: | **عبارتون خطا: < ِعملگر اَمه وسّه آشنا نی‌یه** |
| قلمرو: | **عبارتون خطا: < ِعملگر اَمه وسّه آشنا نی‌یه** ارنست هکل ۱۸۶۶شابلون:Verify source |
|  علمی نوم  |
|  ارنست هکل ، ۱۸۶۶  |
|  گیاهون عکس نگارخنه  - ویکی‌مدیا تلمبار  |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**گیاهون** زنده‌موجوداتِ اتا گتِ دسته هستنه که شه دار، واش‌، چماز، وگ‌لیز‌، کاکتوس و ساکولنت‌ها ره شامل وونّه. گیاهون ِطبقه‌بندی، چندسلولی ِموجوداتِ رج دله دره که یوکاریوت‌ها قلمرو دله قرار گیرنه و اکثراً فتوسنتز پشتی زندگی کننه. گیاهِ بدنه ونه بیخ *(=ریشه)*، انباره *(=ساقه)* و ولگ *(=برگ)* داره و همینسه مثلاً گوشکون دسته، گیاهون ِجیرگروه حساب ننه. گیاهونی که فتوسنتز کنّه، باعث وونّه که اکسیجن تولید وونه و زمینِ درصد زیادی از اُکسیجن ره گیاهون تأمین کنّه. دکّل بعضی گیاهون هم درنه که شه نتونّه فتوسنتز پشتی زنده بموندن و شه نیاز ره انگل واری بدست یارنه و اتی موجودِ تن ماسنّه تا ونجه شه خِراک ره هکشن؛ البته گیاهونِ اینتا دسته هم شه میوه، تیم و گول دارنه ولی وشون بیخ ِشکل اتی بیّه که انگل دستوری اتی گیاهونِ خِراک ره بدزده. بعضی گیاهونِ تولید مثل جنسی هسته و بعضی‌شون غیرجنسی هستنه. گیاهون ره بعضی گدر وشون ِعُمرِ جا رج‌وَندی کانّه؛ بعضی‌شون یک‌سال، بعضی دِ سال و اتی هم چندساله عُمر دارنه.

سرجمع، حدود ۴۲۰۰۰۰ جور گیاه دنیا دله درنه که اکثراً تیم‌دارون جیردسته درنه و شه زنده‌بی‌ین گدر، تیم یلنه تا تکثیر بوون. اکثراً گیاه نتونده حرکت هاکنه و آزادِ اراده ندارنه. گیاهون دنیایِ اصلی پایه‌ئون جا هستنه. آدمی‌زاد شه خِراک، شه دِوا و خله مواد ره گیاه وَر جه عمل یارنه.

## جیر بخشون

| جیردسته | چلّه | نمونه عکس | توضیح |
| --- | --- | --- | --- |
| سبز وگ‌لیزون Green algae | **کلروفیتا** Chlorophyta |  | این دسته بین ۳٬۸۰۰ تا ۴٬۳۰۰ جور دارنه که هنتا طبیعت دله درنه. قدیم‌تر تموم وگ‌لیز خانواده ره این دسته دله قرار دانه که حدود ۷ هزار جور گیاه بی‌یه ولی اسا وشون ِدسته‌بندی ره تغییر هدانه و دیگه تموم وگ‌لیزها ره گیاه ندونّه چون بعضی‌شون فتوسنتز نکنّه. |
| **چاروفیتا** Charophyta |  | بین ۲٬۸۰۰ ۴ تا ۶ هزارجور دارنه. اینان هم اتی وگ‌لیز هستنه که وشون ره سنگخزه‌تبارون هم گننه. |
| خزه‌تبارها Bryophytes | **مارکانتیوفیتا** Marchantiophyta |  | بین ۶ هزار تا ۸ هزار جور هستنه ویشته پچیک-پچیک هستنه و نم‌دار جا درنه. وشون هم گامتوفیت هستنه که یعنن وشون سلول دله فقط ات‌سری ژنتیکی اطلاعات کته. وشون ره جـِگَرواش‌تبارون هم گننه. |
| **آنتوسروتوفیتا** Anthocerotophyta |  | بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ جور هستنه وشون غیر آوندی هستنه و وشون ره شاخ‌واش‌تبارون هم گننه. |
| **بریوفیتا** Bryophyta |  | ۱۲ هزار جور دارنه. این دسته هم غیرآوندی و نم‌دار ِمناطقِ بومی هستنه. وشون ره «خزه» هم گننه و اولین گیاهونی بینه که بنه سر در بمونه و وشون ِاولیه بدنه ات‌که بیخ، امباره و ولگ ره موندنه. وشون هاگ جه غیرجنسی تکثیر وونه. |
| چماز تبارون Pteridophytes | **لیکوپودیوفیتا** Lycopodiophyta |  | این دسته ۱٬۲۰۰ جور هستنه. وشون خَوِر وِرگ‌ِ‌پنجه‌تبارون هم گننه. وشون آوند دارنه. این دسته حدود ۴۱۰ میلیون سال قدمت جه، قدیمی‌ترین دسته هستنه که آوند دارنه.این چلّه هم هاگ جه تکثیر وونه. |
| **پتریدوفیتا** Pteridophyta |  | ۱۱٬۰۰۰ جور «چماز» وجود دارنه. آوندی گیاهونِ اولیه شکل جه تکامل پیدا هکردنه و وشون ولگه کامل بیّه. وشون ولگه‌دار گیاه، زمونی رُش کفنه که تیم اِلنه. |
| تیم‌دارون Seed plants | **سیکادوفیتا** Cycadophyta |  | ۱۶۰ جور هسته. پایانخل یا نخل‌مونا چماز اتی گیاهون هستنه که وشون قدمت تا پرمین دوره رسنه. دایناسورها این نخل‌مونا گیاهون جه خِراک خِردنه. |
| **گینکوفیتا** Ginkgophyta |  | فقط اتا زنده جور ونجه باقی بمونسته. گینکو یا جینکو، اتا از قدیمی‌ترین جوره گیاهونی هسته که هنتا زمین دله دره. ونه ولگ ره بعنوان دِوا قرن‌ها مردم کار زننه. ونه ولگه حافظه، تمرکز و یادگیری وسّه مفید هسته. |
| **پینوفیتا** Pinophyta |  | ۶۳۰ جور هسته. مَخروطیان اتی همیشه‌سبز و تیم‌دار گیاه هستنه که ویشته معتدل جا در انّه. وشون امباره چو وونه. وشون ولگه ویشته باریک و سوزنی هسته و ونه دله ثابتِ رگ دارنه. وشون گِرو هم مخروطی شکل دارنه. کاج، سرو، سرخ دار، صنوبر و... این چلّه دله درنه. |
| **گنتوفیتا** Gnetophyta |  | ۷۰ جور دارنه. گنتوم‌تبارون سه‌تا سررجه هستنه که اتا چلّه دله قرار گیرنه. وشون تیم‌دار هستنه ولی وشونِ آوند چو جنس ره دارنه. |
| **ماگنولفیتا** Magnoliophyta |  | این دسته ۲۵۸٬۶۵۰ جور دارنه. اینتا چلّه خله تنوع دارنه. *گلدار گیاهان* ِقدمت تا ۴۲۵ میلیون سال جه رسنه و کشاورزی مهم‌ترین عنصر هستنه که بینج، کل گندم، گندم، جو، لله شکر و... این چلّه دله درنه. |

## نگارخنه

* نخل پالمیرای آسیایی
* The fruits of Palmyra Palm tree, نخل پالمیرای آسیایی (locally called Thaati Munjelu) sold in a market at Guntur, India.
* Turmeric rhizome
* Sweet potato, *Ipomoea batatas*, Maui Nui Botanical Garden
* *Pandanus amaryllifolius*
* California Papaya
* *Carica papaya*, cultivar 'Sunset'
* *Cymbopogon citratus*, lemon grass, oil grass
* *Pachyrhizus erosus* bulb-root. Situgede, Bogor, West Java, Indonesia.
* Fuji (apple)
* Sprouting shoots of *Sauropus androgynus*
* *Cocos nucifera*
* Solenostemon scutellarioides

## منابع