Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# حیوون

جور به جر و راست به چپ: ببر، پیت‌کله، وک، کوز، لسک، ونالی، شادی، ماهی، ماهازخوار، پاپلی، نیزه‌ماهی
**حیوون** یا **جانور** اتا جور مهم جاندار هسته که دِتا گتِ زیرگروه مهره‌دارون و بی‌مهره‌ئون جا تشکیل بَیه.

## ویژگی‌ئون

کلا همهٔ جانورون بتوننه حرکت هاکنن و وشون ِمیون، آدمون بتوننه تفکر هی هاکنن. از لحاظ سلولی، ویشتر حیوونا پرسلولی هسنه. جز اسفنج بقیه حیوونای تن بافتای مختلف (عضله و عصب واری) دارنه

### جانوری سلول‌ئون ویژگی‌ئون

* جانوری سلول‌ئون رج شکل ندارنه.
* گیاهون تون خوردترنه.
* واکوئل که گیاهون دارنه ره ندارنه.
* لیزوزوم دارنه اما گیاهون ندارنه.
* کلروپلاست ندارنه.
* جانوری سلول‌ئون دیواره سلولی ندارنه.
* گیاهی سلول‌ئون کلا سانتریول ندارنه.

## جفت‌بیتن

ویشتر حیوونا اتی نینه که اتا جفت دارن.فقط پنج درصد حیوونا اتای جا جفتی زننه. بعضیایی اوراسیایی اوسگ دسوری اتای جا جفتی زننه و تا آخرعمر هی وه ره وفادار هسنه.

شابلون:سامانه‌ئون زیست‌شناختی

## منابع

شابلون:زیست‌شناسی-خرد
# چله (زیست)

سطوح مختلف طبقه‌بندی علمی.

---

سلسله مراتب هشت طبقه آرایه‌شناختی اصلی در طبقه‌بندی زیستی. یک فرمانرو از یک یا چند شاخه تشکیل شده‌است. طبقه‌های میانی جزئی‌تر نشان داده نشده‌اند.
**چلّه** یا **شاخه** (لاتین جه: Phylum) اتا دسته جاندارون هستنه که تاکسونی (علمی طبقه‌بندی) دله هئی جا مشترکِ ویژگی دارننه. انگلیسی دله معمولاً اینتی هسته که حیوون ِدسته‌بندی گدر «چلّه» (Phylum) ره کار زندنه ولی وقتی گیاهون ره رج‌وَندی کننه، «دسته» (Division) اسم ره یارننه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا
# رسن‌دارون

|
رسن‌دارون |
| --- |
|  |
|

---

 |
| رج مرتبه |  |
| علمی طبقه‌بندی  |
| جور محدوده  | سلّولی موجود |
| جور قلمرو  | Apoikozoa |
| قلمرو  | پیراهوکسوزوآ |
| جیر قلمرو  | نفروزوآ |
| فرعی قلمرو  | دوم‌دهانیان |
|  علمی نوم  |
|  ویلیام باتسون ، ۱۸۸۵  |
| اولین دوره که دیّه |  |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**رسن‌دارون** یا **طنابدارون** اتا گروه حیوونا هسنه که اتا مرحله شه زندگی دله، پچیک عصبی رسنی به نوم notochord دایننه که ونه انتها مغر ره چک دنه.

## زیرچله

رسن‌دارون سه‌تا زیرچله دایننه:

* دم‌رسن‌دارون Urochordata
* سررسن‌دارون Cephalochordata
* جمجمه‌دارون Craniata که شامل مهره‌دارون هی بونه.

## منابع
# میرکادارون

|
میرکادارون |
| --- |
|  |
|

---

 |
| رج مرتبه |  |
| علمی طبقه‌بندی  |
| جور محدوده  | سلّولی موجود |
| جور قلمرو  | Apoikozoa |
| قلمرو  | پیراهوکسوزوآ |
| جیر قلمرو  | نفروزوآ |
| فرعی قلمرو  | دوم‌دهانیان |
| چله  | رسن‌دارون |
|  علمی نوم  |
|  ژرژ کوویه ، ۱۸۱۲  |
| اولین دوره که دیّه |  |
|  میرکادارون عکس نگارخنه  - ویکی‌مدیا تلمبار  |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**میرکادارون** یا **مُهره‌دارون** یتا از گت‌ترین جونورون ِرسن‌دارون ِراسته هسنه.

جونور زمونی میرکادارون ِگروه دله محسوب بونه که وشون پشت پشت‌مرزی *(=ستون فقرات)* دباشه تا وه نخاعی عزولئون جا آن محافظت هاکنه. مهره‌دارون، " ماهی‌ون"، "دوزیستون"، "خزندگون"، "پرندگون" و" کاله‌دارون" شامل بونه.

جونورونی که این راسته‌ دله درنه یتا رشته (نخاع) دارننه که وشون بدنی طول به سمت جیر بکشی بیه. مهره‌دارون دله اینتا رشته توسط مهره ستونی همرا محافظت بونه . مهره‌دارون یتا گت بخش استخوان‌دار جونورون ره تشکیل دننه اینتا زیرشاخه بیش از ۶۴۰۰۰ گونه مهره‌دارون جا در بر گیرنه، که ۷ رده دله رَسِد بوننه:

* کاله دارون
* غضروفی ماهیون
* بی کتار (آرواره) ماهیون
* هسته دار ماهیون (ماهیان استخوانی)
* پرندگون
* خزندگون
* دوزیستون

## منابع
# رجه (زیست)

سطوح مختلف طبقه‌بندی علمی.

---

سلسله مراتب هشت طبقه آرایه‌شناختی اصلی در طبقه‌بندی زیستی. طبقه‌های میانی جزئی‌تر نشان داده نشده‌اند.
**رجه** یا **کلاس** (لاتین جه: classis) اتا دسته جاندارون هستنه که تاکسونی (علمی طبقه‌بندی) دله هئی جا مشترکِ ویژگی دارننه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا
# کاله‌دارون

|
کاله‌دارون |
| --- |
| رج مرتبه |  |
| علمی طبقه‌بندی  |
| جور محدوده  | سلّولی موجود |
| جور قلمرو  | Apoikozoa |
| قلمرو  | پیراهوکسوزوآ |
| جیر قلمرو  | نفروزوآ |
| فرعی قلمرو  | دوم‌دهانیان |
| چله  | رسن‌دارون |
| جیر چله  | میرکادارون |
| فرعی چله  | پوشیده‌سران |
| جور رجه  | تتراپود |
|  علمی نوم  |
|  کارل لینه ، ۱۷۵۸  |
| اولین دوره که دیّه |  |
|  کاله‌دارون عکس نگارخنه  - ویکی‌مدیا تلمبار  |
| کد ره دچی‌ین - دچی‌ین   |

**کاله‌دارون** اتا رده هسه مهره‌دارون جانورون دله. اینتا رده حیوونا شه وچون ره کاله جا شیر دننه و وشون تن می داینه و خون‌گرم هسنه. کاله‌دارون تن بقیه حیووناتون پیشرفته‌تر هسه و وشون اعصاب دپت‌تر و وشون مغز گت‌تر هسه. دنیای آلودگی وسه خله کاله‌دارون دره منقرض بوننه.

## کاله‌دارون تن

پاندا اتا کاله‌دار هسه
### هسکا

ویشتر کاله‌دارون، آدم، شوپر و زرافه دسوری، وشون گردن هفتا مهره داینه ولی استثنایی داینه؛ مثلا دریویی گوی گردن شیشتا مهره داینه.
کاله‌دارون گوش سه‌تا هسکا و وشون پایین کتار دِتا هسکا داینه.

### بزائن

ویشتر کاله‌دارون وچه ره زنّه زانه. بعضیایی مرغنه النه و بعضیایی زود شه وچه ره بزانه وه ره النه اتا توره دله که وشون بتیم سر دره.

### نفس‌بکشین

وشون شش جا نفس کشننه.

### پرواز هاکردن

کاله‌دارون دله فقط شوپر تونه پرواز هاکنه.

### گس

ویشتر کاله‌دارون گس نرم و لس هسه و وچون جابه‌جا هاکردنسه، وشون ره گس جا بلن کننه.

## بن‌مایه

* ویکی‌پدیای کایرون، « Mammal » ، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه.
# راسته (زیست)

سطوح مختلف طبقه‌بندی علمی.

---

سلسله مراتب هشت طبقه آرایه‌شناختی اصلی در طبقه‌بندی زیستی. یک رده از یک یا چند راسته تشکیل شده‌است. طبقه‌های میانی جزئی‌تر نشان داده نشده‌اند.
**راسته** (لاتین جه: ordo) اتا دسته جاندارون هستنه که تاکسونی (علمی طبقه‌بندی) دله هئی جا مشترکِ ویژگی دارننه. راسته ره لاتین زوون دله *-i)formes)* پسوند جه میّن کننه و گلکی تومبی وشون ره «*مونا*» پسوند جه ونگ بزنیم؛ *بامشی‌مونا* واری.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا
# جیر راسته

سطوح مختلف طبقه‌بندی علمی.

---

سلسله مراتب هشت طبقه آرایه‌شناختی اصلی در طبقه‌بندی زیستی. طبقه‌های میانی جزئی‌تر نشان داده نشده‌اند.
**جیر راسته** یا **جیر-راسته** (لاتین جه: Suborder) اتا غیراصلی دسته از علمی طبقه‌بندی (تاکسونی) هسته. «جیر» اینجه یعنن راسته‌یِ طبقه جه پایین‌ته قرار گیرنه و چنتا جیر-راسته تونّه اتا راسته تشکیل هادن؛ ولی اتا جیر-راسته فقط اتا جاندارونِ خانواده جه محدود نوونه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا
# خانواده (زیست)

سطوح مختلف طبقه‌بندی علمی.

---

سلسله مراتب هشت طبقه آرایه‌شناختی اصلی در طبقه‌بندی زیستی. یک راسته از یک یا چند خانواده تشکیل شده‌است. طبقه‌های میانی جزئی‌تر نشان داده نشده‌اند.
**خانواده** یا **تیره** (لاتین جه: familia) اتا دسته جاندارون هستنه که تاکسونی (علمی طبقه‌بندی) دله هئی جا مشترکِ ویژگی دارننه. هر خانواده دله تونده چنتا سررجه دوو.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا
# جیر خانواده

سطوح مختلف طبقه‌بندی علمی.

---

سلسله مراتب هشت طبقه آرایه‌شناختی اصلی در طبقه‌بندی زیستی. طبقه‌های میانی جزئی‌تر نشان داده نشده‌اند.
**جیر خانواده** (لاتین جه: subfamily) اتا غیراصلی دسته از علمی طبقه‌بندی (تاکسونی) هسته. «جیر» اینجه یعنن خانواده‌یِ طبقه جه پایین‌ته قرار گیرنه؛ ولی فقط اتا جنس نی‌یه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا
# جنس (زیست)

سطوح مختلف طبقه‌بندی علمی.

---

سلسله مراتب هشت طبقه آرایه‌شناختی اصلی در طبقه‌بندی زیستی. طبقه‌های میانی جزئی‌تر نشان داده نشده‌اند.
**سررجه** یا **جنس** (لاتین جه: Genus) اتا دسته از علمی طبقه‌بندی (تاکسونی) هسته. هر سررجه تونده چن‌تی حیوون که هئی واری هستنه ره شامل بوو.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا
# تی (زیست)

سطوح مختلف طبقه‌بندی علمی.

---

سلسله مراتب هشت طبقه آرایه‌شناختی اصلی در طبقه‌بندی زیستی. یک سرده از یک یا چند گونه تشکیل شده‌است. طبقه‌های میانی جزئی‌تر نشان داده نشده‌اند.
زیست‌شناسی دله، **تی** یا **گونه** مهم‌ترین واحدی هسته که جاندارونِ طبقه‌بندی ونه سر شکل گیرنه. اتا تی ونه این ویژگی ره دارن که وشونِ گروه دله هر دِ جفت نر-مایی که هئی جه جفت‌گیری هاکنن، سالمِ وچه‌دار بوون. حدود ۸ تا ۸٫۷ میلیون تی منقرض بئینه. کلاً ۱/۷۵ میلیون تی ره إشناسمبی و کمتر از ۱۵۰٬۰۰۰ تی ره بررسی هاکردمی و وشون دیّن جا خَوِر دارمی، اکثریت قریب‌به‌اتفاق زنده جاندارون ره هنتا دسته‌بندی نکردنه و بیش از ۱۰۰۰ سال طول کشنه که این کار تموم بوو.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا
# ۱۹۰۴

|  |  |
| --- | --- |
| **قرن:**  | قرن ۱۹ - **قرن ۲۰** - قرن ۲۱ |
| **دهه:** |  ‎۱۸۷۰  ‎۱۸۸۰  ‎۱۸۹۰  ‎۱۹۰۰  ‎۱۹۱۰  ‎۱۹۲۰  ‎۱۹۳۰   |
| **سال:** | ‎۱۹۰۱ ‎۱۹۰۲ ‎۱۹۰۳ - **‎۱۹۰۴** - ‎۱۹۰۵ ‎۱۹۰۶ ‎۱۹۰۷ |

**سال ۱۹۰۴ دیگر تقویم‌ها جه**| **میلادی گریگوری** | ۱۹۰۴  |
| **تبری** | ۱۴۱۵ – ۱۴۱۶ |
| **هجری شمسی** | ۱۲۸۲ – ۱۲۸۳ |
| **هجری قمری** | ۱۳۲۱ – ۱۳۲۲ |
| بهایی | ۶۰ – ۶۱ |
| کبیسه؟ | أره |
| رُم بساته بیّن په | ۲۶۵۷ |
| ارمنی | ۱۳۵۳ - ԹՎ |
| بربری | ۲۸۵۴ |
| بودایی | ۲۴۴۸ |
| برمه‌ای | ۱۲۶۶ |
| رومی | ۷۴۱۲ – ۷۴۱۳ |
| قبطی | ۱۶۲۰ – ۱۶۲۱ |
| اتیوپیایی | ۱۸۹۶ – ۱۸۹۷ |
| عبری |  ۵۶۶۴ – ۵۶۶۵  |
| هندی |  |
|  - ویکرم سموت | ۱۹۵۹ – ۱۹۶۰ |
|  - ملی هند | ۱۸۲۶ – ۱۸۲۷ |
|  - کالی یوگا | ۵۰۰۵ – ۵۰۰۶ |
| هولوسین | ۱۱۹۰۴ |
| کره‌ای | ۴۲۳۷ |
| خورشیدی تایلندی | ۲۴۴۷ |
| ه • گ • د |

**۱۹۰۴** میلادی تقویم ِاتا سال هسته. چینی‌ها، شه تقویم جه، ۱۹۰۴ ره هشتر ِسال دونستنه.
این سال کبیسه بی‌یه.

## دکته‌ئون

## بزائه‌ئون

## بمرده‌ئون

## منابع