# သစ်ကျုတ်

| သစ်ကျုတ် (ဝါ) ချီတာ (*အင်္ဂလိပ်: Cheetah*) Temporal range: Pleistocene–Holocene, 1.9–0 Ma
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N
↓ |
| --- |
|  |
| တောင်အာဖရိကနိုင်ငံမှ သစ်ကျုတ် တစ်ကောင် |
| ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဆင့်အတန်း |
|  မျိုးသုဉ်းအန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်  (IUCN 3.1) |
|  မျိုးသုဉ်းရန် အန္တရာယ်ရှိ (ESA) |
| မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း  |
| လောက: | Animalia |
| မျိုးပေါင်းစု: | Chordata |
| မျိုးပေါင်း: | Mammalia |
| မျိုးစဉ်: | Carnivora |
| Suborder: | Feliformia |
| မျိုးရင်း: | Felidae |
| မျိုးရင်းသေး: | Felinae |
| မျိုးစု: | *Acinonyx* |
| မျိုးစိတ်: | A. jubatus |
| ဒွိနာမ |
| Acinonyx jubatus (Schreber, 1775) |
| မျိုးစိတ်ခွဲ |
|

စာရင်း[ပြ]
* အရှေ့တောင်အာဖရိက သစ်ကျုတ် (*A. j. jubatus*) (Schreber, 1775)
* အာရှ သစ်ကျုတ် (*A. j. venaticus*) (Griffith, 1821)
* အရှေ့မြောက်အာဖရိက သစ်ကျုတ် (*A. j. soemmeringii*) (Fitzinger, 1855)
* အနောက်မြောက်အာဖရိက သစ်ကျုတ် (*A. j. hecki*) (Hilzheimer, 1913)
 |
|  |
| The range of the cheetah as of 2015 |
| Synonyms |
|

စာရင်း[ပြ]
* *Acinonyx venator* Brookes, 1828
* *A. guepard* Hilzheimer, 1913
* *A. rex* Pocock, 1927
* *A. wagneri* Hilzheimer, 1913
* *Cynaelurus guttatus* Mivart, 1900
* *Cynaelurus jubata* Mivart, 1900
* *Cynaelurus lanea* Heuglin, 1861
* *Cynailurus jubatus* Wagler, 1830
* *Cynailurus soemmeringii* Fitzinger, 1855
* *Cynofelis guttata* Lesson, 1842
* *Cynofelis jubata* Lesson, 1842
* *Felis fearonii* Smith, 1834
* *F. fearonis* Fitzinger, 1855
* *F. megabalica* Heuglin, 1863
* *F. megaballa* Heuglin, 1868
* *Guepar jubatus* Boitard, 1842
* *Gueparda guttata* Gray, 1867
* *Guepardus guttata* Duvernoy, 1834
* *Guepardus jubatus* Duvernoy, 1834
 |

သစ်ကျုတ်
**ချီတာ** (ခေါ်) **သစ်ကျုတ်** (အင်္ဂလိပ်: **Cheetah**) သည် အာဖရိကတိုက်နှင့် အာရှတိုက်တွင် အီရန်နိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတို့၏ ဒေသရင်းမျိုးစိတ် ကြောင်မျိုးရင်းဝင် သားရဲတိရစ္ဆာန်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ချီတာနှင့် ပူမာတို့သည် အရွယ်အစားအတန်အသင့် ကြီးမားသည့် ကြောင်မျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်သော်လည်း ကျား၊ ခြင်္သေ့၊ ဂျိုက်ဂွါး၊ အင်းကျား စသည့် တိရစ္ဆာန်များနှင့် မျိုးရင်းခွဲ မတူကြဘဲ အိမ်မွေးကြောင်ကဲ့သို့ အရွယ်အစားသေးငယ်သည့် ကြောင်များနှင့် မျိုးရင်းခွဲတူ ဖြစ်လေသည်။ ချီတာသည် ကြောင်မျိုးရင်းခွဲ *ဖဲလိုင်နီး(Felinae)* တွင်ပါဝင်သော *အစီနိုနိတ်စ်(Acinonyx)* မျိုးစုမှဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ သိပ္ပံအမည်မှာ *"**အစီနိုနိတ်စ် ဂျုဘာတတ်စ်** (**Acinonyx jubatus**)"* ဖြစ်သည်။ ချီတာများသည် ဆူညံသံပေးခြင်းမှလွှဲ၍ ဟိန်းသံ မပြုနိုင်ချေ။ ယင်းအချက်သည် ကြောင်မျိုးရင်းခွဲ (Felinae) နှင့် ကြောင်ကြီးမျိုးရင်းခွဲ (Pantherinae) ၏ အဓိကကွဲပြားချက်ပင် ဖြစ်လေသည်။

## ကမ္ဘာ့အမြန်ဆုံး ကုန်းနေသတ္တဝါ "ချီတာ"

**ချီတာ**သည် တစ်နာရီလျှင် မိုင် ၅၀ မှ ၈၀ (ကီလိုမီတာ ၈၀ မှ ၁၂၉) ကြား အမြန်နှုန်းပြေးနိုင်သဖြင့် *"ကုန်းပေါ်တွင်နေထိုင်သော တိရစ္ဆာန်များထဲတွင် အမြန်ဆုံးတိရစ္ဆာန်"* ဖြစ်လေ၏။ မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် အမြန်နှုန်းများအနေဖြင့် ၅၈ မှ ၆၀ mph (၉၃ မှ ၉၇ km/h) ပျမ်းမျှရှိသည်ဟု သိရသည်။

## ခန္ဓာကိုယ်ဖွဲ့စည်းပုံ နှင့် သွင်ပြင်ပုံသဏ္ဌာန်

မျက်ရည်ကဲ့သို့သော မျက်နှာပေါ်မှ အနက်ရောင်အစင်းကြောင်း
**သစ်ကျုတ်**များသည် ဤကဲ့သို့သော အမြန်နှုန်းဖြင့်ပြေးနိုင်ရခြင်းမှာလည်း ၎င်းတို့၏ ပေါ့ပါးကျစ်လျစ်သော ခန္ဓာကိုယ်တည်ဆောက်မှု၊ သွယ်ပြီးရှည်လျားသော ခြေတံများနှင့် ပြေးသည့်အချိန်တွင် ခန္ဓာကိုယ်ဟန်ချက်ကို ထိန်းပေးသော အမြီးရှည်များ ပါဝင်သောကြောင့် ဖြစ်လေ၏။

### သွင်ပြင်ပုံသဏ္ဌာန်

၎င်း၏ ဦးခေါင်းသည် သေးငယ်၍လုံးဝန်းကာ နှာတံတိုပြီး မျက်နှာတစ်ဖက် တစ်ချက်စီတွင် မျက်လုံးရှေ့မှ နှာတံတလျှောက် အနက်ရောင်အစင်းကြောင်းပါရှိသည်။ ခန္ဓာကိုယ်၏ အရောင်အသွေးသည် များသောအားဖြင့် ခရင်မ်ဖြူ (သို့) နီညိုရောင် ခပ်ဖျော့ဖျော့ရှိပြီး ၎င်းအရောင်များဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးအပေါ်တွင် အနက်ရောင်အစက်အပြောက်များဖြင့် အညီအမျှ ဖုံးအုပ်ထားသည်။

## ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားမှု

၎င်း၏ ပေါ့ပါးကျစ်လျစ်ပြီး သွယ်လျသည့် ခန္ဓာကိုယ်ပုံစံ၊ ရှည်လျားသည့် အမြီးနှင့် အစက်ပြောက်များဖုံးလွှမ်းနေသော အရောင်အသွေးတို့ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။

*ချီတာ* နှင့် အခြားကြောင်မျိုးရင်းဝင်များ၏ မျိုးရိုးဆင်းသက်ပုံ ဇယားကားချပ်|  ကြောင်မျိုးရင်း  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **ကြောင်မျိုးရင်းခွဲ**  |

|  |  |
| --- | --- |
|  *လျင့်ဇ်မျိုး*  |  ကြောင်မြီးတို*(L. lynx)* |
| *(Lynx)* |
|  *ပူမာမျိုး*  |  ကူဂါ(*P. concolor*) |
| *(Puma)* |
|  ချီတာမျိုး  |  **"သစ်ကျုတ်"(*A. jubatus*)** |
| (Acinonyx) |
|  *အိမ်ကြောင်မျိုး*  |  ကြောင်*(F. catus)* |
| *(Felis)* |
|  *သစ်ကြောင်မျိုး*  |  သစ်ကြောင်*(P. bengalensis)* |
| *(Prionailurus)* |
|   |  *အခြားမျိုးရင်းခွဲတူ မျိုးစု (၈)စု* |
|   |

 |
| (**Felinae**) |
|  ကြောင်ကြီးမျိုးရင်းခွဲ  |

|  |  |
| --- | --- |
|  *ကြောင်ကြီးမျိုး*  |  *(မျိုးစိတ် ၅ ခု)* |
| *(Panthera)* |
|  *အင်းကျားမျိုး*  |  *(မျိုးစိတ် ၂ ခု)* |
| *(Neofelis)* |

 |
| (Pantherinae) |

 |
| (Felidae) |

## ကိုးကား