Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# စင်ကာပူ စံတော်ချိန်

**စင်ကာပူ စံတော်ချိန် (Singapore Standard Time** (**SST**) သို့မဟုတ် **Waktu Piawai Singapura** (**WPS**) (တရုတ်: 新加坡标准时间)သည် စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသော စံတော်ချိန်ဖြစ်ပြီး GMT (UTC+08:00) ထက် ၈ နာရီ ရှေ့သို့စောသည်။

## သမိုင်းကြောင်း

ဗြိတိသျှ မာလာယုလက်အောက်တွင်ရှိစဉ်က စင်ကာပူနိုင်ငံသည် မလေးရှား စံတော်ချိန်အား အသုံးပြုခဲ့ပြီး ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ထက် ၇ နာရီ ၃၀ မိနစ်စောခဲ့သည်။

ဂျပန်တို့၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မာလာယုကျွန်းဆွယ်၌ ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှစ၍ GMT+9 တွင်ရှိသော တိုကျို စံတော်ချိန်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာမှုများကို တိုကျိုစံတော်ချိန်အရ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း စင်ကာပူတွင် မတူညီသော စံတော်ချိန် ၂ ခုကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ စင်ကာပူရှိ အိမ်များတွင် ၎င်းတို့ သိမ်းပိုက်ခြင်းမခံရမီက စံတော်ချိန်အား အသုံးပြုလျက်ရှိပြီး ၎င်းတို့၏ လက်ပတ်နာရီများတွင် တိုကျိုစံတော်ချိန်အား အသုံးပြုကြသည်။

ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးသွားပြီး မာလာယုကျွန်းဆွယ်သို့ ဗြိတိသျှတို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် စင်ကာပူ၌ စစ်မတိုင်မီက အချိန်ဇုန်အား အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

### မလေးရှားနိုင်ငံ၏ စံသတ်မှတ်ချက်

၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံ၏ နယ်မြေအားလုံး၌ စံအချိန်ဇုန်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းအားပြုလုပ်ခဲ့ပြီး UTC+08:00 အဖြစ်အသုံးပြုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ရသည်။ စင်ကာပူနိုင်ငံသည် ၎င်းတို့၏ အလုပ်ချိန်များနှင့် ခရီးသွားအချိန်များကို ထိုစံတော်ချိန်အား အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုပြောင်းလဲမှု၏ အကျိုးသည် ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၈၂ တွင် ၎င်းတို့ စံတော်ချိန်အား နာရီဝက်ရှေ့သို့တိုးခဲ့ပြီး GMT ထက် ရှေ့သို့ ၈ နာရီစောသော စံတော်ချိန်အား "စင်ကာပူစံတော်ချိန် (Singapore Standard Time)" (SST) အဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့ရာ ထိုစံတော်ချိန်သည် ဟောင်ကောင်၊ တိုင်ပေ၊ ဘေကျင်း၊ မနီလာ နှင့် ပါ့သ် စံတော်ချိန်များနှင့် တူညီခဲ့သည်။

|  |  |
| --- | --- |
| **အသုံးပြုခဲ့သော ကာလ**
 | **Time offset from GMT** |
| ၁ ဇွန် ၁၉၀၅ – ၃၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၃၂ | UTC+07:00 |
| ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၃၃ – ၃၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၁ | UTC+07:20 |
| ၁ စက်တင်ဘာ ၁၉၄၁ – ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၂ | UTC+07:30 |
| ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၂ – ၁၁ စက်တင်ဘာ ၁၉၄၅ | UTC+09:00 |
|   ၁၂ စက်တင်ဘာ ၁၉၄၅ – ၃၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၁ | UTC+07:30 |
| ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၈၂ - လက်ရှိ | UTC+08:00 |

## ပြင်ပလင့်များ

* Why is Singapore in the "Wrong" Time Zone?
* Singapore Standard Time5 January 2014 ၌ မော်ကွန်းပြန်ကြည့်စက်တွင် မော်ကွန်းတင်ပြီး .
* National Metrology Centre 16 December 2013 ၌ မော်ကွန်းပြန်ကြည့်စက်တွင် မော်ကွန်းတင်ပြီး .
# လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက်

MERCOSUR ောင်ပိုင်းကွန်းနှစ်နိုင်ငံအကြားလွတ်လပ်စွာကုန်သွယ်ရေးဧရိယာ၏ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။
လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက် (Free Trade Agreement) သည် တစ်နိုင်ငံထက်ပိုသော နိုင်ငံများအကြားတွင် ကုန်သွယ်မှုနှင့် ပက်သတ်သော အတားအဆီးများ ၊ အခွန်အကောက်များ ကို လုံးဝ လျှော့ချနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ စာချုပ် ချုပ်ဆိုထားကြခြင်း ဖြစ်သည်။

## Free Trade Agreement များ

* Andean Community (ဘိုလစ်ဗီးယား ၊ ကိ်ုလမ်ဘီယာ ၊ အီကွေဒေါ ၊ ပီရူးနှင့် ဗင်နီဇွဲလား နိုင်ငံတို့ ပါဝင်သော Free Trade Agreement)
* ASEAN Free Trade Area (AFTA) (ဘရူနိုင်း ၊ အင်ဒိုနီးရှား ၊ မလေးရှား ၊ ဖိလစ်ပိုင် ၊ စင်္ကာပူ ၊ ထိုင်း ၊ ကမ္ဘောဒီးယား လာအို ၊ မြန်မာ နှင့် ဗီယက်နမ်တို့ ပါဝင်သော Free Trade Agreement )
* Central American Common Market (CACM) (ဂွာတီမာလာ ၊ ကော်စတာ ရီကာ ၊ အယ်ဆာဗေးဒိုး ၊ ဟွန်ဒူရပ် နှင့် နီကွာရာဂါ တို့ပါဝင်သော Free Trade Agreement)
* Dominican Republic-Central America Free Trade Agreement (DR-CAFTA) ( အမေရိကန် ၊ ကော်စတာရီကာ ၊ အယ်ဆာဗေးဒိုး ၊ ဂွာတီမာလာ ၊ ဟွန်ဒူရပ် ၊ နီကွာရာဂါနှင့် ဒိုမီနီကန် တို့ ပါဝင်သော Free Trade Agreement )
* Central European Free Trade Agreement (CEFTA) ( ခရိုအေးရှား ၊ အယ်လ်ဘေးနီးယား ၊ ဘော့စ်နီးယား ၊ မက်စီးဒိုးနီးယား ၊ မော်ဒိုဗာ နှင့် ဆာဗီးယား နိုင်ငံတို့ ပါဝင်သော Free Trade Agreement )
* European Free Trade Association (EFTA) ( အိုက်စ်လန် ၊ နော်ဝေ ၊ ဆွစ်ဇာလန် တို့ ပါဝင်သော Free Trade Agreement )
* Greater Arab Free Trade Area (GAFTA) ( ဘာရိန်း ၊ အီဂျစ် ၊ အီရတ် ၊ ဂျော်ဒန် ၊ ကူဝိတ် ၊ လက်ဘနွန် ၊ လစ်ဗျား ၊ မော်ရိုကို ၊ အိုမင် ၊ ပါလက်စတိုင်း ၊ ကာတာ ၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ ၊ ဆူဒန် ၊ ဆီးရီးယား ၊ တူနီးရှား ၊ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုနှင့် ယီမင် တို့ပါဝင်သော Free Trade Agreement)
* North American Free Trade Agreement (NAFTA) ( အမေရိကန်နှင့် မက္ကဆီကိုတို့ ပါဝင်သော Free Trade Agreement)
* South Asia Free Trade Agreement (SAFTA) ( အိန္ဒိယ ၊ ပါကစ္စတန် ၊ နီပေါ ၊ သီရိလင်္ကာ ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ၊ ဘူတန် နှင့် မော်လဒိုက် နိုင်ငံများ ပါဝင်သော Free Trade Agreement)
# ဒီပါဝလီ

| ဒီဝါလီ သို့မဟုတ် ဒီပါ၀လီ |
| --- |
| Rangoli decorations, made using colored powder or sand, are popular during Diwali. |
| အခြားအမည်များ | Deepavali |
| လိုက်နာကျင့်သုံးသူများ | Hindus, Sikhs, Jains and Newar Buddhists |
| အမျိုးအစား | ယဉ်ကျေးမှု, ရာသီအလိုက်, ဘာသာရေး |
| ကျင်းပမှုများ | Diya and lighting, home decoration, shopping, fireworks, puja (worship ceremonies), gifts, performing religious rituals, feast and sweets |
| စတင်သည့်ရက် | Dhanteras |
| ပြီးဆုံးသည့်ရက် | Bhai Dooj |
| ရက်စွဲ | Varies per Hindu calendar |
| ဆက်စပ်သောပွဲများ | Kali Puja, Galungan, Diwali (Jainism), Bandi Chhor Divas, Tihar, Swanti |

**ဒီဝါလီ သို့မဟုတ် ဒီပါ၀လီ** သည် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်တို့၏ မီးထွန်းပွဲတော် ဖြစ်သည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ဆောင်းဦးအချိန်တွင် ကျင်းပသည်။ ဒီပါ၀လီပွဲတော်သည် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်တို့၏ ပွဲတော်များထဲမှ အကျော်ကြားဆုံးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပွဲတော်ကျင်းပသည့် ကာလတွင် ဘုရားကျောင်းများ၊ လူနေအိမ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် အများပြည်သူနှင့်ဆိုင်သည့် အဆောက်အအုံများတွင် မီးတို့ကို လှပစွာ ထွန်းကြသည်။ ပွဲတော်သည် ငါးရက်ကြာမြင့်သည်။ ဂရီဂိုးရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ ပွဲတော်သည် အောက်တိုဘာလလယ်နှင့် နိုဝင်ဘာလလယ်တို့တွင် ကျင်းပလေ့ ရှိသည်။ များသောအားဖြင့်သီတင်းကျွတ်လကွယ်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။

ပွဲတော်အတွက် မိမိတို့၏ နေအိမ်များ၊ အလုပ်နေရာများကို အလှဆင်ခြင်း၊ သန့်ရှင်းရေးပြုလုပ်ခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ ထို့နောက်တွင် အကောင်းမွန်ဆုံး အဝတ်အစားတို့ကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အိမ်အတွင်းအပြင်တွင် ဖယောင်းတိုင်များ၊ ဆီမီးအိမ်များ စသည်တို့ကို အလှဆင်ကြပြီး ပုဂျ နှင့် လက်ရှ်မီးမယ်တော်တို့ကို အရိုအသေပေး ကြသည်။

## ကိုးကား
# သင်္ဘောမညှိုး

| သင်္ဘောမညှိုး |
| --- |
|  |
| *en:Catharanthus roseus* |
| မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း  |
| လောက: | Plantae |
| *Clade*: | Angiosperms |
| *Clade*: | Eudicots |
| *Clade*: | Asterids |
| မျိုးစဉ်: | Gentianales |
| မျိုးရင်း: | Apocynaceae |
| မျိုးရင်းသေး: | Rauvolfioideae |
| မျိုးဇာတ်: | Vinceae |
| မျိုးဇာတ်သေး: | Catharanthinae |
| မျိုးစု: | Catharanthus G.Don |
| အမျိုးအစား မျိုးစိတ် |
| *Catharanthus roseus* (L.) G.Don. |
| Synonyms |
| * *Ammocallis* Small
* *Lochnera* Rchb. ex Endl., illegitimate superfluous name
 |

သင်္ဘောမညှိုး အပွင့်
ပုံသဏ္ဌာန် : အပင်
ပင်ပျော့ ပင်ငယ် သက်ပြင်းမျိုး ဖြစ်၏။ အမြင့် ၁ ပေမှ ၂ ပေခွဲ ထိမြင့်၏။ ပင်စည်လုံး သေးငယ်သည်။ အခက်ဖြာ၏။ ပင်စည် ရိုးတံနှင့် အခက်ပါမက ရွက်ညှာများပါ မရမ်းရောင် သမ်း၏။ ပင်စည် အရင်းနားတွင် အပွေး အနည်းငယ် ရှိ၏။ အပင်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အပွေး ရင့်လာသည်။ ပင်စည် အထက်ပိုင်း ချောမွေ့၏။
အရွက်
ရွက်ဆိုင် ထွက်၏။ ထိပ်ဝိုင်းပြီး အရင်းသွယ်သွားသည်။ ရွက်နား ညီသည်။ ရွက်ပြား ချောမွေ့ပြီး ရွက်ကြောများ ထင်ရှားသည်။ ရွက်ညှာ ရှည်သည်။
အပွင့်
အဖြုရောင်၊ နီညိုရောင် ၂ မျိုးရှိ၏။ နီညိုရောင်ကိုသာ အသုံးများသည်။ အပွင့်တွင် ပွင့်ဖတ် ၅ ခု ပါရှိသည်။ ၄-၅ ပွင့် စုပြုံပွင့်၏။ ပွင့်ညှာ ရှည်သည်။ အရွက်နှင့် ကိုင်းတံကြားမှသာမက ကိုင်းထိပ် ပင်စည်ထိပ်ဖျားတွင် ပါပွင့်သည်။ ၁၂ ရာသီလုံး ပွင့်၏။
အသီး
သီးတောင့်ရှည် ဖြစ်သည်။ အခန်း ၂ ခန်းရှိ၍ ၁ ခန်းစီတွင် အစေ့ငယ်လေးများ များစွာ စီတန်း ပါရှိ၏။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ : ပဉ္စငါးပါး၊ အရွက်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် ပေါက်ရောက်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ
သဘာ၀အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်
မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ သင်္ဘောမညှိုးပင်သည် အဆိပ်ကို ပြယ်စေ၏။ အမြစ်နုနု သည် ၀ဖြိုးစေ၏။ ဝမ်းမီးကို တောက်စေ၏။
အသုံးပြုပုံ-
ပဉ္စငါးပါး
၁။ ပဉ္စငါးပါးကို ပြုတ်၍သောက်က ဆီးချို ရောဂါ ပျောက်စေ၏။
အရွက်
၁။ အရွက်နုကို ရေနှင့်စိမ်၍ သောက်ပါက မီးယပ်သွေးလွန် ရောဂါကို ပျောက်ကင်း စေသည်။

## ကိုးကား
# အဗ္ဗဒူလာဇစ် ဘူတာဖလိကာ

**အဗ္ဗဒူလာဇစ် ဘူတာဖလိကာ** (အာရပ်: عبد العزيز بوتفليقة‎ ၁၉၃၇ မတ် ၂ - ၂၀၂၁ စက်တင်ဘာ ၁၇) သည် အယ်ဂျီရီးယားနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်ပြီး သမ္မတအဖြစ် ဆယ်စုနှစ် ၂ ခုမျှ တာဝန်ယူခဲ့သည်။

(ပြင်သစ်လက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရေးရရန် တိုက်သည့်) အယ်ဂျီရီယန်စစ်ပွဲတွင် အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး၏ တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်ရေးရသည်နောက် ၁၉၆၃ မှ ၁၉၇၉ အထိ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် လုပ်၏။ ၁၉၇၄-၇၅ နှစ်ပိုင်းအတွက် ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံ၏ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူဖူးသည်။

၁၉၉၉ ခုတွင် သောင်ပြိုကမ်းပြိုနိုင်ကာ သမ္မတဖြစ်လာသည်။ ၂၀၀၄၊ ၂၀၀၉၊ ၂၀၁၄ ရွေးကောက်ပွဲများတွင်လည်း ထပ်ကာထပ်ကာ အရွေးခံရ၏။ သမ္မတသက်တမ်းအတွင်း ၂၀၀၂ ခုတွင် သွေးမြေမစဲဖြစ်ရသည့် ပြည်တွင်းစစ်ကို အဆုံးသတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤတာဝန်ကို ယခင်သမ္မတ အယ်ယမင်းဇာဝယ်ထံမှ လက်ဆင့်ကမ်းယူရခြင်း ဖြစ်၏။ ဒေသတွင်းမငြိမ်မသက်မှုရှိသော်လည်း အရေးပေါ်အုပ်ချုပ်ရေးကို ၂၀၁၁ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။

၂၀၁၃ ခုတွင် နှလုံးခုန်ရပ်သဖြင့် ဆေးရုံတက်ရသည်နောက် သူ၏ စတုတ္ထမြောက် သမ္မတသက်တမ်းကို များစွာ လူသုံးမပြဘဲ နေခဲ့၏။ နောက်ဆုံးတွေ့ရသည်မှာ ၂၀၁၇ ခုက ဖြစ်သည်။ ဆန္ဒပြမှုကြီးများ ပေါ်လာသည်နောက် ၂၀၁၉ ခု၊ ဧပြီလ ၂ ရက်တွင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်၏။ အယ်ဂျီးရီးယားသမိုင်းတွင် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ခေါင်းဆောင်အဖြစ် နေရာယူသူ ဖြစ်ခဲ့၏။ ရာထူးမှနုတ်ထွက်ပြီးနောက် သတင်းပျောက်နေသည်မှာ သူ၏နာရေးသတင်းကို မကြားရခင်အထိပင် ဖြစ်တော့သည်။

## ကိုးကား
# ဘေရွတ်မြို့

ဘေရွတ်မြို့သည် လက်ဘနွန်နိုင်ငံ၏မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ လတ်တလောတွင် လူဦးရေ စာရင်း ကောက်ယူထားခြင်း မရှိသည့် အတွက် လူဦးရေ အတိအကျ မည်မျှ ရှိမည်ကို မသိနိုင်ပေ။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ လူဦးရေ ၁ သန်း လျော့လျော့ မှ ၂ သန်းကျော် အထိ ရှိနိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ လက်ဘနွန်နိုင်ငံ မြေထဲပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းရှိ ကျွန်းဆွယ် တစ်ခုပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးနှင့် အဓိက ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သည်။ ဘေရွတ် မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသတွင် မြို့တော်နှင့် ဆင်ခြေဖုံးဒေသများ ပါဝင်သည်။ ဤမြို့အကြောင်း ဖော်ပြချက်ကို ရှေးဟောင်း အီဂျစ် တဲလ် အယ်လ် အာမာနာ၏ ဘီစီ ၁၅ ရာစုမှစာတွင် တွေ့ရသည်။ ဘေရွတ်မြို့သည် ထိုအချိန်မှ စ၍ ယနေ့တိုင်အောင် အစဉ်တစိုက် လူသားတို့ နေထိုင်ခဲ့ကြသော မြို့ဖြစ်သည်။

ဘေရွတ်မြို့သည် လက်ဘနွန်နိုင်ငံ အစိုးရ ရုံးထိုင်ရာ မြို့ဖြစ်ပြီး လက်ဘနွန်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးတွင် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ ဘဏ်များနှင့် ကော်ပိုရေးရှင်းကြီးများသည် ဘေရွတ်မြို့တွင် အခြေစိုက်ကြသည်။ ဘေရွတ်မြို့သည် ဒေသအတွင်း ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ အချက်အချာ ကျသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီး သတင်းစာ၊ ပြဇာတ်၊ ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ညဘက် ဖျော်ဖြေမှုများ အတွက် ထင်ရှားသည်။ လက်ဘနွန် ပြည်တွင်းစစ် အတွင်း ပျက်စီးသွားခဲ့ပြီးနောက် အကြီးစား ပြန်လည်တည်ဆောက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ပြန်လည်မွန်းမံထားသော မြို့လယ်ခေါင်ရပ်ကွက်၊ ဆိပ်ကမ်း၊ ပပ်ဘ် နှင့် ညဘက် ဖျော်ဖြေမှု ဆိုင်ရာ ရပ်ကွက်များကြောင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားတို့ ကျင်လည်ရာ ဒေသတစ်ခု ပြန်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နယူးယောက်တိုင်း သတင်းစာမှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဘေရွတ်မြို့အား လည်ပတ်ရန် အကောင်းဆုံး နေရာ ၁၀ ခု အတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ထိုနှစ် အတွင်းမှာပင် အထီးကျန် ကမ္ဘာ စာအုပ်မှလည်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် လှုပ်ရှား တက်ကြွဆုံး မြို့ ၁၀ မြို့တွင် ထည့်သွင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
# ပရော့ယီဆန် တိုင်းပြည်

**ပရော့ယီဆန် ဘုရင့်နိုင်ငံ**(ဂျာမန်: *Königreich Preußen*)၊ အများသိသော အမည်အားဖြင့် **ပရုရှား**(အင်္ဂလိပ်: Prussia)သည် ဟိုးအန်စော့လန် အိမ်တော်မှ တည်ထောင်ခဲ့သော ဂျာမနီနိုင်ငံ မြောက်ဘက်ဒေသတွင် တည်ရှိခဲ့သည့် ဘုရင့်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၇၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၈ ရက်မှ ၁၉၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့အထိ တည်တံ့ခဲ့သည်။ ဤ ဘုရင့်နိုင်ငံသည် ၁၇၀၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်၍ ၁၉၁၈ ခုနှစ်အထိ တည်တံ့ခဲ့သော ဂျာမန် အင်ပါယာ၏ အချက်အချာကျသော ဒေသဖြစ်ခဲ့သည်။

| ပရော့ယီဆန် ဘုရင့်နိုင်ငံ |
| --- |
|
အလံတော် (၁၈၀၃~၁၈၉၂)

 |
| **နိုင်ငံတော် သီချင်း:**ပရော့ယီဆန်လိဒ် ပရော့ယီဆန် နိုင်ငံတော်သီချင်း

---

*တော်ဝင် သီချင်း* ဟိုင်လ် ဒီရ် အင်မ် ဆီဂါရ်ခရန့်စ်  |
|  |
| မြို့တော် | ဘာလင် |

## မှတ်စု
# ဗော်လ်ဂါမြစ်

အူလယန်နော့ဗ်တွင် တွေ့ရသော ဗော်လ်ဂါမြစ်
**ဗော်လ်ဂါမြစ်**သည် ဥရောပတွင် အရှည်အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ စီးထွက်မှု အားဖြင့်သော် လည်းကောင်း၊ မြစ်ဝှမ်းဒေသ ဧရိယာအားဖြင့် သော်လည်းကောင်း အကြီးဆုံးသော မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရုရှားနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်း သဖြင့် ရုရှားနိုင်ငံ၏နိုင်ငံတော် အထိမ်းအမှတ် မြစ်အဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။ ရုရှားနိုင်ငံရှိ မြို့ကြီးပေါင်း ၂၀ မြို့တွင် မြို့တော် ဖြစ်သော မော်စကိုမြို့ အပါအဝင် ၁၁ မြို့တို့သည် ဗော်လ်ဂါမြစ်ဝှမ်းတွင် တည်ရှိကြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော ရေလှောင်ကန်များကို ဗော်လ်ဂါမြစ် တလျှောက်တွင် တွေ့နိုင်သည်။ ဗော်လ်ဂါမြစ်သည် ရုရှားယဉ်ကျေးမှုတွင် ပြယုဂ်တစ်ခု အဖြစ် တည်ရှိပြီး ရုရှားစာပေနှင့် ဒဏ္ဍာရီများတွင် မိခင်ဗော်လ်ဂါ ဟု ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြသည်။

## ကိုးကား
# နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး

နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး
League of Nations (အင်္ဂလိပ်)
Société des Nations (ပြင်သစ်)
Sociedad de Naciones (စပိန်)|  |
|  |
| ဖွဲ့စည်းခြင်း | ၂၈ ဇွန် ၁၉၁၉ |
| ဖျက်သိမ်းချိန် | ၁၈ ဧပြီ ၁၉၄၆ |
| အမျိုးအစား | အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း |
| ဌာနချုပ် |  ဂျနီဗာမြို့ |
| ရုံးသုံးဘာသာစကား | အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်၊ စပိန် |
| အတွင်းရေးမှူးချုပ် | Sir James Eric Drummond (၁၉၂၀-၁၉၃၃) Joseph Avenol (၁၉၃၃-၁၉၄၀) Seán Lester (၁၉၄၀-၁၉၄၆) |

**နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး** သည် ၁၉၁၉ - ၂၀ ခုနှစ်အတွင်း ဗာဆိုင်းစာချုပ်အရ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည့် အစိုးရများအကြား အဖွဲ့အစည်း တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၄ - ၃၅ ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့ဝင် ၅၈ နိုင်ငံရှိခဲ့ပြီး နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး၏ အတိုင်းအတာ အကြီးမားဆုံး ကာလလည်းဖြစ်သည်။ အသင်းချုပ်၏ ရည်ရွယ်ချက်များတွင် အမျိုးသမီး အခွင့်အရေး၊ စစ်သား အခွင့်အရေး၊ လူဖြူမဟုတ်သူများ၏ အခွင့်အရေး စသည့် လူ့အခွင့်အရေးများအား မြှင့်တင်ပေးရေး၊ လက်နက်မပြန့်ပွားရေး၊ စစ်မက်တားဆီးရေး၊ နိုင်ငံများအကြား ကွာဟချက်များကို သံတမန်နည်းလမ်းအရ ညှိနှိုင်းဖြေရှင်းရေးတို့ ပါဝင်သည်။

သို့သော်လည်း ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းမှာ နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး၏ စစ်မက်တားဆီးရေး ရည်မှန်းချက် မအောင်မြင်သည့် သာဓကတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများက နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီးကို လက်ရှိ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။

## ကိုးကား
# ဖိနပ်

A pair of formal shoes
Museum display of shoes
**ဖိနပ်** သည် လမ်းလျှောက်နေစဉ် သက်တောင့်သက်သာရှိစေရန်နှင့် အခြားလုပ်ငန်းကိစ္စများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် ဝတ်ဆင်ရသည့် အဝတ်အစားဟုဆိုနိုင်သည်။ ဖိနပ်များကို အချို့က ဖက်ရှင်အဖြစ် ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ဖိနပ်ဒီဇိုင်းများသည် ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံ၊ အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲသည်။ ရိုးရာဓလေ့အရ ဖိနပ်များကို သားရေ၊ သစ်သားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ကြသော်လည်း ၂၀၁၀-ခုနှစ်များမှစ၍ ရာဘာ၊ ပလစ်စတစ်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ ရိုးရှင်းသော ဖိနပ်တစ်ရံသည် ကုန်ကျစရိတ် မများပေ။ သို့သော် ဖက်ရှင်ဆန်သော ဖိနပ်များမှာ တစ်ရံလျင် ဒေါ်လာ ရာထောင်ချီကာ တန်ကြေးရှိသည်။

## ကိုးကား
# ပတ်ကွိုင်တောင်တန်း

| Patkai |
| --- |
| Patkai hill summits seen from the Pangsau Pass |
| အမြင့်ဆုံးအမှတ် |
| တောင်ထွတ် | စာရာမေတိတောင် |
| အမြင့် | ၃,၈၂၆ m (၁၂,၅၅၂ ft) |
| ကိုဩဒိနိတ် | ﻿ / ﻿ |
| ပထဝီဝင် |
| Patkaiပတ်ကွိုင်တောင်တန်း တည်နေရာ
 |
| တည်နေရာ | အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ |

**ပတ်ကွိုင်တောင်တန်း**ကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့မြောက်ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ နိုင်ငံတော်၏ နယ်နိမိတ်သဖွယ် တန်းဆင်းနေပါသည်။ ပတ်ကွိုင်တောင်သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းကြီးမှ ဖြတ်၍ ဆင်းလာသည့် တောင်ဖြစ်သည်။ ထိုတောင်တန်းကြီး၏ တောင်ဘက်စွန်းတွင် နာဂတောင်တန်းများက တည်ရှိလေသည်။

ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်တို့၏ မြစ်လက်တက်ပေါင်းများစွာ မြစ်ဖျားခံရာ ရေဝေတောင်တန်းလည်း ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ တစ်သောင်းကျော်အထိ မြင့်သည်။ လီဒိုလမ်းမကြီးသည် ထိုပတ်ကွိုင်တောင်တန်းကြီး၏ မြောက်ဘက်မှ ဖြတ်၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဒီဗဂူးမြို့မှ မီးရထားလမ်း ပေါက်သည့် လီဒိုမြို့နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်းသို့ ဆက်စပ် ဖောက်ယူထားပေသည်။

## အကိုးအကား
# နော်ဖောကျွန်း

**နော်ဖောကျွန်း** (အင်္ဂလိပ်: Norflk Island) သည် ဩစတေးလျနိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်ပြင်ပမြေဖြစ်ပြီး ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း နယူးဇီလန်နှင့် နယူးကလီဒိုနီးယား (ပြင်သစ်ပိုင် နယ်နိမိတ်ပြင်ပမြေ) အကြားတွင် ရှိသည်။ ဩစတေးလျ၏အရှေ့ဘက်ရှိ အီဗန်ဟတ်မြို့မှ ၈၇၇ မိုင်အကွာ၊ လော့ဟောင်ဝီကျွန်းမှ ၅၆၀ မိုင်အကွာတွင် ဖြစ်သည်။ အနီးရှိ ဖိလစ်ကျွန်း၊ နပျံကျွန်းတို့နှင့် ပေါင်းကာ သုံးကျွန်းစု၍ နော်ဖောကျွန်းနယ်မြေ ခေါ်၏။ ၂၀၁၆ ခု၊ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၃၅ ကီလိုမီတာ (၁၄ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်သော ဤဧရိယာတွင် လူ ၁၇၄၈ ယောက် နေသည်။ မြို့တော်မှာ ကင်းစတန် ဖြစ်၏။

သိထားသမျှတွင် ပထမဆုံးနေသူတို့မှာ အရှေ့ပိုနီးသျှန်းသားများ ဖြစ်၏။ ၁၇၈၈ ခုတွင် ဩစတေးလျသို့ ဗြိတိသျှတို့ ရောက်လာသည်နောက် ထိုကျွန်းမြေမှ စွန့်သွားကြသည်။ ဗြိတိန်၏ ကိုလိုနီမြေအဖြစ် ၁၇၈၈ ခု၊ မတ်လ ၆ ရက်တွင် တရားဝင်စာရင်းထည့်သော်လည်း ၁၈၅၅ ခု၊ မေလ ၅ ရက် မတိုင်မီအထိ လူနေခြင်း မရှိသေး။ ကုန်းပတ်သူပုန်တို့ကို ပစ်ကိန်းကျွန်းမှ နော်ဖောကျွန်းသို့ ရွှေ့သည်နောက် ၁၈၅၆ ခု၊ ဇွန်လ ၈ ရက်တွင် အမြဲတမ်းနေသူဟူ၍ ရှိလာသည်။ ၁၉၁၄ ခုတွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းက နော်ဖောကျွန်းကို ဩစတေးလျအား နယ်နိမိတ်ပြင်ပရှိ အုပ်ချုပ်ခံမြေအဖြစ် လွှဲသည်။

နော်ဖောထင်ရှူးပင်မှာ ကျွန်း၏အမှတ်အသား ဖြစ်ပြီး အလံတွင်လည်း ထည့်သရုပ်ဖော်ထား၏။ ထင်ရှူးသည် ကျွန်း၏ အဓိကထွက်ကုန်လည်း ဖြစ်သည်။ အလှစိုက်ပင်အဖြစ် ဩစတေးလျက အဓိကဝယ်၏။

## ကိုးကား
# ဒါဝင်မြို့

| ဒါဝင်မြို့ |
| --- |
| မြို့တော် |
|  |
| ဘေးဗြူးမှ မြင်ရသော ဒါဝင်မြို့ မြင်ကွင်း ၏ မြင်ကွင်းပုံ |
| နိုင်ငံ |  ဩစတြေးလျ |

ဒါဝင်မြို့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ဩစတြေးလျပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ တီမောပင်လယ်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး လူဦးရေ ကျဲပါးစွာ ရှိသော မြောက်ဩစတြေးလျပြည်နယ်တွင် အကြီးဆုံး မြို့ဖြစ်ကာ လူဦးရေ အားဖြင့် ၁၃၆,၂၄၅ ဦး ရှိသည်။ ဩစတြေးလျ၏ မြို့တော်များတွင် အသေးဆုံးနှင့် မြောက်ဘက်အကျဆုံး မြို့ ဖြစ်သည်။ ဒါဝင်သည် ယခင်က ရှေဦးစွန့်စား ရှာဖွေသူတို့၏ အခြေစိုက်ရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။