# ဒုက္ခ

(၁) ဆင်းရဲ၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ ဆင်းရဲမှု (ကြိ၊ ဝိ—ဆင်းရဲစွာ, ဆင်းဆင်းရဲရဲ)၊

* (က) ကိုယ်ဆင်းရဲမှု = ကာယိကဒုက္ခ။
* (ခ) စိတ်ဆင်းရဲမှု = စေတသိကဒုက္ခ။
* (ဂ) ကိလေသာ (ကြောင့်ဖြစ်သော) ဆင်းရဲ။
* (ဃ) သံသရာ (၌ ဖြစ်သော) ဆင်းရဲ။
* (င) ခန္ဓာဆင်းရဲ (ဇာတိဒုက္ခ-စသည်)။
* (စ) အပါယ်–ဒုဂ္ဂတိ-ဆင်းရဲ (ငရဲ၌ ခံစားရခြင်း-စသည်)။
* (ဆ) (ကမ္မ, ကိလေသ, ဝိပါက) ဝဋ်ဆင်းရဲ။
* (ဇ) သီလ စောင့်ထိန်း ရခြင်း ဆင်းရဲ။

* (၂) ဒုက္ခဝေဒနာ။
* (၃) ညှဉ်းဆဲ–နှိပ်စက်-ခြင်း ဆင်းရဲ။
* (၄) ဒုက္ခသစ္စာ (တဏှာမှတစ်ပါးသော တေဘူမကတရား)။ (တိ)
* (၅) ဆင်းရဲ-ငြိုငြင်-ပင်ပန်း-ကျင်နာ-သော။
* (၆) ဒုက္ခ၏-တည်ရာ-အကြောင်း။
* (၇) ဒုက္ခ၏ အာရုံ (မကောင်းသော အနိဋ္ဌာရုံ)။
* (၈) ဒုက္ခ၏ ဇနက အကြောင်း။
* (၉) ဒုက္ခ၏ အကြောင်းဖြစ်သော အရပ်၊ ဒုက္ခ၏ ဥပတ္ထမ္ဘက အကြောင်းဖြစ်သော အနိဋ္ဌာရုံတို့၏ တည်ရာ-အရပ်။
* (၁၀) ဒုက္ခ အစု အပေါင်း။
* (၁၁) အလိုမရှိအပ်သော။
* (၁၂) ဆင်းရဲစေတတ်သော၊ ဆင်းရဲ-ကို-အောင်-ပြုတတ်သော၊ ညှဉ်းဆဲ-နှိပ်စက်-တတ်သော။
* (၁၃) မကောင်းသဖြင့် ခဲစားတတ်သော။
* (၁၄) မကောင်းသဖြင့်- တူးဖြို-ဖျက်ဆီး-တတ်သော။
* (၁၅) ပြုနိုင်ခဲသော အခွင့်ပေးခြင်း ရှိရာဖြစ်သော။
* (၁၆) ၂-ပါးသော-အပြား-အဖွဲ့-အားဖြင့်-တူးဖြို-ဖျက်ဆီး–တတ်သော။
* (၁၇) ဆင်းရဲသဖြင့် သည်းခံအပ်သော၊ သည်းခံခြင်းငှါ ခဲယဉ်းသော၊ သည်းခံနိုင်ခဲသော။
* (၁၈) ပြုနိုင်ခဲသော သည်းခံရခြင်း ရှိသော။
* (၁၉) ခါးစပ်သော၊ ခါးစပ်သော အရသာနှင့် တူသော။
* (၂၀) ကဲ့ရဲ့-စက်ဆုပ်–အပ်သည်ဖြစ်၍ အချည်းနှီးသော၊ (ကောင်းကင် ကဲ့သို့) အချည်းနှီးဖြစ်၍ ~ ကဲ့ရဲ့-စက်ဆုပ်-အပ်သော။
* (၂၁) ကြောက်ဖွယ်အာရုံ–ဘေး–ရှိသော။
* (၂၂) မနှစ်သက်အပ်သော။
* (၂၃) မသာယာအပ်သော၊ သာယာဖွယ်မရှိသော။

### ဒုက္ခ၏ လက္ခဏာစသည်

ယင်း-ဒုက္ခသည်— ပြင်းထန်စွာ ပူပန်စေခြင်း, သည်းခံနိုင်ခဲခြင်း, ဆင်းရဲမှု၏ တည်ရာ အကြောင်းဖြစ်ခြင်း, ချမ်းသာမှုကို ပယ်စွန့်ခြင်း သဘောပင် ဖြစ်၏

အနိဋ္ဌာရုံ “အနိဋ္ဌ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ”ကို ခံစားခြင်း သဘော လက္ခဏာရှိ၏

ယင်း-ဒုက္ခဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာ တဏှာ “တဏှာဆန္ဒ” ဥပဓိ ၁၀-ပါး ဖြစ်၏။

ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်နိုင်ကြောင်းတရားကား အရိယမဂ် “မဂ္ဂသစ္စာ” ဖြစ်၏

ဒုက္ခကို ကြောက်လျှင် မျက်မှောက် မျက်ကွယ် မကောင်းမှု မပြုရ, ရှောင်ကြဉ်ရမည်

ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်အောင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ဆင်ခြင်သုံးသပ် ပွါးများရာ၏

ယင်း-ဒုက္ခသည်–သံသရာ၏ မပြတ်ဖြစ်ခြင်းသဘောအားဖြင့် ၁-ပါးသာ အဖို့ရှိ၏၊ နာမ်-ရုပ်-အားဖြင့် ၂-ပါး, ကာမ-ရူပ အရူပ-ဟူသော ဥပပတ္တိဘဝအားဖြင့်၃-ပါး, ကဗဠီကာရ-ဖဿ-မနောသဉ္စေတနာ-ဝိညာဏ ဟူသော အာဟာရအားဖြင့် ၄-ပါး, ရုပ်-ဝေဒနာ-သညာ-သင်္ခါရ-ဝိညာဉ်ဟူသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာအားဖြင့် ၅-ပါးရှိ၏

### မိန်းမများသာ သီးခြား ခံစားရသော “အာဝေဏိက” ဒုက္ခ

* (၁) အသက်အရွယ် ငယ်စဉ်ကပင် လင့်အိမ်သို့ လိုက်သွား ရခြင်း ဆင်းရဲ,
* (၂) တလလျှင် တစ်ကြိမ်ကျ ဥတု “ရာသီသွေး” လာရခြင်း ဆင်းရဲ,
* (၃) ကိုယ်ဝန်လွယ်ရခြင်း ဆင်းရဲ,
* (၄) သားဖွား ရခြင်းဆင်းရဲ,
* (၅) လင်ယောက်ျား၏အလုပ် အကျွေး ဖြစ်ရခြင်း ဆင်းရဲအားဖြင့် ၅-ပါး ရှိ၏ ။

### ဒုက္ခ ၂-ပါး

* (၁) ကိုယ်၌ဖြစ်သော “ဝိပါက်” ဆင်းရဲ = **ကာယိက “ဝိပါက” ဒုက္ခ**,
* (၂) စိတ်၌ ဖြစ်သော “ဝိပါက်”ဆင်းရဲ = **စေတသိက “ဝိပါက” ဒုက္ခ**-အားဖြင့် ၂-ပါး ။

* (၁) ရှာမှီးရခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်း ရှိသော ဆင်းရဲ = **ပရိယေဋ္ဌိမူလကဒုက္ခ**,
* (၂) ပဋိသန္ဓေနေရ ခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲ = **ပဋိသန္ဓိမူလကဒုက္ခ**-အားဖြင့် ၂-ပါး ။

### ဒုက္ခ ၃-ပါး

* (၁) ဒုက္ခစစ်အဖြစ်ဖြင့် “ကိုယ်, စိတ်၌ ဖြစ်သော ဒုက္ခဝေဒနာ”ဟူသော = **ဒုက္ခ ဒုက္ခ**,
* (၂) ပြုပြင်အပ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဆင်းရဲခြင်း “ဥပေက္ခာဝေဒနာနှင့် တေဘူမကသင်္ခါရ”ဟူသော = **သင်္ခါရဒုက္ခ**,
* (၃) ဖောက်ပြန်စေအပ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဆင်းရဲ ခြင်း“သုခဝေဒနာ”ဟူသော = **ဝိပရိဏာမဒုက္ခ**-အားဖြင့် ၃-ပါး

### ဒုက္ခ ၇-ပါး

* (၁) ဒုက္ခ ဒုက္ခ,
* (၂) ဝိပရိဏာမဒုက္ခ,
* (၃) သင်္ခါရဒုက္ခ,
* (၄) ဖုံးလွှမ်းအပ် “မထင်ရှားသော ဆင်းရဲ = **ပဋိစ္ဆန္န “အပါကဋ” ဒုက္ခ**,
* (၅) မဖုံးလွှမ်းအပ် “ထင်ရှား”သော ဆင်းရဲ = **အပ္ပဋိစ္ဆန္န “ပါကဋ”ဒုက္ခ**,
* (၆) မိမိသဘောကို လွှတ်၍ အပြား အထူးဖြင့် ဒုက္ခ-ဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်သော ဆင်းရဲ = **ပရိယာယဒုက္ခ**,
* (၇) ပရိယာယ်မဟုတ် မုချဖြစ်သော ဆင်းရဲ = **နိပ္ပရိယာယဒုက္ခ**-ဟူ၍ ၇-ပါး

* (၁) အမိဝမ်းတိုက်သို့ သက်ဝင်ရခြင်းလျှင် အကြောင်း ရင်းရှိသောဆင်းရဲ = **ဂဗ္ဘောက္ကန္တိမူလကဒုက္ခ**,
* (၂) ကိုယ်ဝန်ကို ဆောင်ရခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်း ရှိသော ဆင်းရဲ = **ဂဗ္ဘပရိဟရဏမူလကဒုက္ခ**,
* (၃) ကိုယ်ဝန်ပျက်ခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲ = **ဂဗ္ဘဝိပတ္တိမူလကဒုက္ခ**,
* (၄) ဖွားရခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲ = **ဝိဇာယနမူလကဒုက္ခ**,
* (၅) အမိဝမ်းမှ အပြင်ဖက်သို့ ထွက်ရခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်း ရှိသော ဆင်းရဲ = **ဗဟိနိက္ခမနမူလကဒုက္ခ**,
* (၆) မိမိ လုံ့လလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲ = **အတ္တူပက္ကမမူလကဒုက္ခ**,
* (၇) သူတစ်ပါးလုံ့လလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲ = **ပရူပက္ကမမူလကဒုက္ခ**-ဟူ၍ ၇-ပါး

### ဒုက္ခ ၁၂-ပါး

* (၁) ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း ဆင်းရဲ = **ဇာတိဒုက္ခ**,
* (၂) အိုရခြင်းဆင်းရဲ = **ဇရာဒုက္ခ**,
* (၃) သေရခြင်းဆင်းရဲ = **မရဏဒုက္ခ**,
* (၄) ဖျားနာ ရခြင်းဆင်းရဲ = **ဗျာဓိဒုက္ခ**, သို့မဟုတ် စိုးရိမ် ပူဆွေးခြင်း ငိုကြွေး မြည်တမ်းခြင်း, ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း, စိတ်ဆင်းရဲခြင်း, ပြင်းစွာပင် ပန်းခြင်း ဆင်းရဲ = **သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသဒုက္ခ**,
* (၅) မုန်းသော သတ္တဝါ သင်္ခါရတို့နှင့် အတူနေရခြင်းဆင်းရဲ = **အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂဒုက္ခ**,
* (၆) ချစ်သော သတ္တဝါ, သင်္ခါရတို့နှင့် အတူမနေ ခွဲနေရခြင်း ဆင်းရဲ = **ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂဒုက္ခ**,
* (၇) လိုချင်တာမရခြင်း ဆင်းရဲ = **ဣစ္ဆိတာလာဘဒုက္ခ**,
* (၈) , (၉) , (၁၀) (၁၁), (၁၂) ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ၅-ပါးနှင့် စပ်သော ဆင်းရဲ = **ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓဒုက္ခ**-ဟူ၍ ၁၂-ပါး

### ဒုက္ခ ၆၇-ပါး

* (၁) ဇာတိဒုက္ခ,
* (၂) ဇရာဒုက္ခ,
* (၃) ဗျာဓိဒုက္ခ,
* (၄) မရဏဒုက္ခ,
* (၅) သောကဒုက္ခ,
* (၆) ပရိဒေဝဒုက္ခ,
* (၇) ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း ဆင်းရဲ = **ဒုက္ခ ဒုက္ခ**,
* (၈) စိတ်ဆင်းရဲခြင်း ဆင်းရဲ = **ဒေါမနဿဒုက္ခ**,
* (၉) ပြင်းစွာ ပင်ပန်းခြင်း ဆင်းရဲ = **ဥပါယာသဒုက္ခ**,
* (၁၀) အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂဒုက္ခ,
* (၁၁) ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂဒုက္ခ,
* (၁၂) အမိသေခြင်း ဆင်းရဲ = **မာတုမရဏဒုက္ခ**,
* (၁၃) အဘသေခြင်း ဆင်းရဲ = **ပိတုမရဏဒုက္ခ**,
* (၁၄) အစ်ကို-ညီ-မောင်ကြီး-မောင်ငယ်–သေခြင်း ဆင်းရဲ = **ဘာတုမရဏဒုက္ခ**,
* (၁၅) အစ်မ-နှမ ညီမ–သေခြင်း ဆင်းရဲ = **ဘဂိနိမရဏဒုက္ခ**,
* (၁၆) သား-သ္မီး-သေခြင်း ဆင်းရဲ = **ပုတ္တမရဏဒုက္ခ**,
* (၁၇) မယားသေခြင်း ဆင်းရဲ = **ဒါရမရဏ ဒုက္ခ**,
* (၁၈) ကျေးကျွန် သေခြင်း ဆင်းရဲ = **ဒါသမရဏဒုက္ခ**,
* (၁၉) ဆွေမျိုး သေခြင်း ဆင်းရဲ = **ဉာတိမရဏဒုက္ခ**,
* (၂၀) ဆွေမျိုးတို့၏ ပျက်စီးခြင်း ဆင်းရဲ = **ဉာတိဗျသနဒုက္ခ**,
* (၂၁) အာရောဂျဂုဏ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော ရောဂါဆင်းရဲ = **ရောဂဗျသန ဒုက္ခ**,
* (၂၂) စည်းစိမ်ဥစ္စာ ပျက်စီးခြင်း ဆင်းရဲ= **ဘောဂဗျသနဒုက္ခ**,
* (၂၃) အကျင့် သီလပျက်စီးခြင်း ဆင်းရဲ = **သီလဗျသနဒုက္ခ**,
* (၂၄) အယူမှားယွင်း ပျက်စီးခြင်းဆင်းရဲ = **ဒိဋ္ဌိဗျသနဒုက္ခ**,
* (၂၅) မင်းဘေးဆင်းရဲ = **ရာဇဘယဒုက္ခ**,
* (၂၆) ခိုးသူဘေးဆင်းရဲ = **စောရဘယဒုက္ခ**,
* (၂၇) ရန်သူဘေးဆင်းရဲ = **ဝေရိဘယဒုက္ခ**,
* (၂၈) ငတ်မွတ်ခြင်းဘေး ဆင်းရဲ = **ဒုဗ္ဘိက္ခဘယဒုက္ခ**,
* (၂၉) မီးလောင်ခြင်းဘေးဆင်းရဲ = **အဂ္ဂိဘယဒုက္ခ**,
* (၃၀) ရေနစ်မျောခြင်းဘေး ဆင်းရဲ = **ဥဒကဘယ ဒုက္ခ**,
* (၃၁) လှိုင်းတံပိုးဘေး ဆင်းရဲ = **ဦမိဘယဒုက္ခ**,
* (၃၂) ရေဝဲစုတ်ခြင်းဘေး ဆင်းရဲ = **အာဝဋ္ဋဘယဒုက္ခ**,
* (၃၃) မိကျောင်းဘေး ဆင်းရဲ = **ကုမ္ဘီလဘယဒုက္ခ**,
* (၃၄) ငါးမန်း-ငါးရဲ-လပိုင်-ဘေး ဆင်းရဲ = **သုသုကာဘယ ဒုက္ခ**,
* (၃၅) မိမိကို မိမိစွပ်စွဲခြင်းဘေးဆင်းရဲ = **အတ္တာနုဝါဒဘယဒုက္ခ**,
* (၃၆) မိမိကို သူတစ်ပါးက စွပ်စွဲခြင်းဘေး ဆင်းရဲ = **ပရာနုဝါဒဘယဒုက္ခ**,
* (၃၇) လက်နက်ဒဏ်-ဥစ္စာဒဏ်-ထားခြင်းဘေး ဆင်းရဲ = **ဒဏ္ဍဘယဒုက္ခ**,
* (၃၈) မကောင်းသော လားရာဂတိဘေး ဆင်းရဲ = **ဒုဂ္ဂတိဘယဒုက္ခ**,
* (၃၉) ပရိသတ်ကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းဘေး ဆင်းရဲ = **ပရိသသာ ရဇ္ဇဘယဒုက္ခ**,
* (၄၀)သူတစ်ပါးကိုမှီ၍ အသက် မွေးရခြင်းဘေး ဆင်းရဲ = **အာဇီဝကဘယဒုက္ခ**,
* (၄၁) သေရခြင်း ဘေးဆင်းရဲ = **မရဏ ဘယဒုက္ခ**,
* (၄၂) ဆူးမရှိသော ကြိမ်လုံးတို့ဖြင့် ရိုက်နှက်ခံရခြင်း ဆင်းရဲ = **ဝေတ္တတာဠနဒုက္ခ**,
* (၄၃) ဆူးရှိသော ကြိမ်လုံးတို့ဖြင့် ရိုက်နှက်ခံရခြင်းဆင်းရဲ = **ကသာတာဠနဒုက္ခ**,
* (၄၄) ၄-တောင် ထက်ဝက်–၂ တောင်—ရှိသောတုတ်တို့ဖြင့် ရိုက်နှက်ခံရခြင်း ဆင်းရဲ = **အဒ္ဓဒဏ္ဍကတာဠနဒုက္ခ**,
* (၄၅) လက်ဖြတ်ခံရခြင်းဆင်းရဲ = **ဟတ္ထစ္ဆေဒနဒုက္ခ**,
* (၄၆) ခြေဖြတ်ခံရခြင်း ဆင်းရဲ = **ပါဒစ္ဆေဒနဒုက္ခ**,
* (၄၇) လက် ခြေ အဖြတ်ခံရခြင်း ဆင်းရဲ = **ဟတ္ထပါဒစ္ဆေဒနဒုက္ခ**,
* (၄၈) နားရွက်အဖြတ် ခံရခြင်း ဆင်းရဲ = **ကဏ္ဏစ္ဆေဒနဒုက္ခ**,
* (၄၉) နှာခေါင်း အဖြတ်ခံရခြင်း ဆင်းရဲ = **နာသစ္ဆေဒနဒုက္ခ**,
* (၅၀) နားရွက်, နှာခေါင်း အဖြတ်ခံရခြင်းဆင်းရဲ = **ကဏ္ဏနာသစ္ဆေဒနဒုက္ခ**,
* (၅၁) ဦးထိပ်ကို ဖောက်ခွဲပြီးလျှင် ရဲရဲတောက် ပူသော သံတွေခဲကို ညှပ်ဖြင့်ယူ၍ ဦးခေါင်း ထဲကို ထည့်လျက် ဦးနှောက်ကို ပအုန်းရည်ကဲ့သို့ ကျိုက်ကျိုက်ဆူ၍ ကျအောင် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရခြင်းဆင်းရဲ = **ဗိလင်္ဂထာလိကဒုက္ခ**,
* (၅၂) ဆံပင်နှင့်တကွ ဦးရေကို ဆုတ်ခါပြီးနောက် ဦးခေါင်းခွံကို ခရုသင်းကဲ့သို့ ဖွေးဖွေးဖြူအောင် ပွတ်တိုက် ညှဉ်းပန်း နှိပ်စက်ခံရခြင်း ဆင်းရဲ = **သင်္ခမုဏ္ဍိကဒုက္ခ**,
* (၅၃) ရာဟုအသူရိန်၏ ခံတွင်းသို့ရောက်သော လ, နေကဲ့သို့ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရခြင်းဆင်းရဲ = **ရာဟုမုခဒုက္ခ**,
* (၅၄) တကိုယ်လုံး ဆီစိမ်သော အဝတ်ဖြင့် ရစ်ပတ်ကာ ဆီလောင်း မီးရှို့ လျက် မီးပန်းကဲ့သို့ဖြစ်အောင် ညှဉ်းပန်း နှိပ်စက်ခံရခြင်းဆင်းရဲ = **ဇောတိမာလိကဒုက္ခ**,
* (၅၅) လက်တို့ကို ဆီစိမ်အဝတ်ဖြင့် ရစ်ပတ်ကာ ဆီလောင်းမီးရှို့လျက် လက်ဆီမီးတိုင် ကဲ့သို့ဖြစ်အောင် ညှဉ်းပန်း နှိပ်စက်ခံရခြင်း ဆင်းရဲ = **ဟတ္ထပဇ္ဇောတိကဒုက္ခ**,
* (၅၆) လည်ပင်းမှစ၍ အရေကိုခါပြီးလျှင် ခြေကျင်းဝတ်, ခြေမျက်စိပေါ်၌ ပုံထားလျက်လူကို လွန်ကြိုး ဖြင့်ဆွဲကာ မိမိအရေကို မိမိနင်းမိတိုင်း လဲ၍လဲ၍သွားအောင် ပြိန်းမြက်ကဲ့သို့ ပြုလျက် ညှဉ်းပန်း နှိပ်စက်ခံရခြင်းဆင်းရဲ = **ဧရကဝတ္တိကဒုက္ခ**,
* (၅၇) လည်ပင်းမှစ၍ အရေကို ခွါပြီးလျှင် ခါးပေါ်၌ထား၍၎င်း, ခါးမှစ၍ အရေကို ခါပြီးလျှင် ခြေကျင်းဝတ် ခြေမျက်စိပေါ် ထား၍၎င်း အထက်ပိုင်းအရေဖြင့် အောက်ပိုင်းကိုယ်ကို လျှော်တေအဝတ် ဝတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်အောင် ပြုလျက် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရခြင်း စီရကဝါသိကဒုက္ခ,
* (၅၈) တံတောင် ၂ ဖက်, ဒူး ၂-ဖက်တို့၌ သံထိတ် သံထူး ခတ်၍ သံချွန် ၄-ခုစိုက်လျက် မြေ၌ တည်စေပြီးလျှင် ဧဏီသားကောင်ကို ဖုတ်ကင်သကဲ့သို့ ထက်ဝန်းကျင်မှ မီးဖြင့် ရှို့မြှိုက်ကာ ညှဉ်းပန်း နှိပ်စက်ခံရခြင်း ဆင်းရဲ = **ဧဏေယျကဒုက္ခ**,
* (၅၉) အသွား ၂-ဖက်ရှိသော သံချိတ်ဖြင့် အရေ, အကြော, အသားတို့ကို ခြစ်ခွါလျက် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရခြင်း ဆင်းရဲ = **ဗဠိသမံသိကဒုက္ခ**,
* (၆၀) ကျပ်ပြားမျှ ကျပ်ပြားမျှ အရေ အကြော, အသားများ အတုံး အတစ် ပြတ်ကျအောင် ခါးမှစ၍ တကိုယ်လုံးကို ထက်စွာသော ပဲခွပ်ဖြင့် ခုတ် ရွှေလျက် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရခြင်း ဆင်းရဲ = **ကဟာပဏိကဒုက္ခ**,
* (၆၁) ကိုယ်ကို တုတ် လက်နက်ဖြင့် ရိုက်နှက်ပုတ်ခတ်ပြီးလျှင် သဲ, ဆပ်ပြာရေ ပက်ဖျန်းကာ ဆပ်သွားဘီးဖြင့် ပွတ်တိုက်၍ အရေ, အကြော, အသားတို့ကို အရည်ပျော်ကျစေလျက် အရိုးချည်းသာ ကျန်သည့်တိုင်အောင်ပြု၍ ညှဉ်းပန်း နှိပ်စက် ခံရခြင်းဆင်းရဲ = **ခါရာပတစ္ဆိကဒုက္ခ**,
* (၆၂) မြေ၌ ဘေးစောင်းအိပ်စေ၍ နားတဖက်မှ တဖက်သို့ ပေါက်အောင် သံတံကျင်လျှိုကာ မြေကြီးနှင့် တစပ်တည်း ရှိစေပြီးလျှင် ခြေ ထောက်မှ ဆွဲကိုင်၍ တံခါးကျင်ကဲ့သို့ လှည့်လည်လျက် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရခြင်း ဆင်းရဲ = **ပလိဃပရိဝတ္တိကဒုက္ခ**,
* (၆၃) အသားအရေ တို့ကို မပြတ်စေပဲ တင်းပုတ်ဖြင့် အရိုးကို ထုရိုက်ကာ ဆံပင်ကို ဆွဲကိုင်မြှောက်ပစ်လျက် အသားစုချည်းသာဖြစ်သောအခါ ဆံပင်ဖြင့်ပင် ချည်နှောင်ပြီးလျှင် ကောက်ရိုးထုံးကဲ့သို့ ဖြစ်အောင်ပြုလျက် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရခြင်း ဆင်းရဲ = **ပလာလပိဋ္ဌိကဒုက္ခ**,
* (၆၄) ကျိုက် ကျိုက်ဆူသော ဆီဖြင့် သွန်းလောင်းခံရခြင်း ဆင်းရဲ = **တတ္တေန တေလေန ဩသိဉ္စနဒုက္ခ**,
* (၆၅) ၂-ရက် ၃-ရက် အစာငတ်သော ခွေးငတ်တို့ ခဲစားခံရခြင်း ဆင်းရဲ = **သုနခခါဒါပနဒုက္ခ**,
* (၆၆) အရှင်လတ်လတ် သံတံကျင် လျှိုခံရခြင်းဆင်းရဲ = **ဇီဝသူလာရောပနဒုက္ခ**,
* (၆၇)သန်လျှက်ဖြင့် ဦးခေါင်းကို အဖြတ်ခံရခြင်း ဆင်းရဲ = **အသိနာ သီသစ္ဆေဒနဒုက္ခ**-ဟူ၍ ၆၇-ပါး

### ဒုက္ခ ၇၉-ပါး

* (၁) ဇာတိဒုက္ခ,
* (၂) ဇရာဒုက္ခ,
* (၃) ဗျာဓိဒုက္ခ,
* (၄) မရဏဒုက္ခ,
* (၅) သောက-ပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသဒုက္ခ,
* (၆) ငရဲဘုံ၌ ဖြစ်ရခြင်း ဆင်းရဲ = **နေရယိကဒုက္ခ**,
* (၇) တိရစ္ဆာန်ဘုံ၌ ဖြစ်ရခြင်း ဆင်းရဲ = **တိရစ္ဆာနယောနိကဒုက္ခ**,
* (၈) ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ရခြင်းဆင်းရဲ= **ပေတ္တိဝိသယဒုက္ခ**,
* (၉) လူ့ဘုံ၌ ဖြစ်ရခြင်းဆင်းရဲ = **မာနုသိကဒုက္ခ**,
* (၁၀) အမိဝမ်းတိုက်သို့ သက်ဝင်ရခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော ဆင်းရဲ = **ဂဗ္ဘောက္ကန္တိမူလကဒုက္ခ**,
* (၁၁) အမိဝမ်းတိုက်၌ တည်နေရခြင်းလျှင် အကြောင်းရှင်း ရှိသော ဆင်းရဲ = **ဂဗ္ဘဋ္ဌိတိမူလကဒုက္ခ**,
* (၁၂) ကိုယ်ဝန်မှ ထခြင်း(သား ဖွားရခြင်း)လျှင် အကြောင်းရှင်း ရှိသော ဆင်းရဲ = **ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနမူလကဒုက္ခ**,
* (၁၃) မွေးဖွားပြီးသူ၏ နှောင်ဖွဲ့ခံရခြင်းဆင်းရဲ = **ဇာတဿူပနိဗန္ဓကဒုက္ခ**,
* (၁၄) မွေးဖွားပြီးသူ၏ သူတစ်ပါးနှင့် စပ်သော ဆင်းရဲ = **ဇာတဿပရာဓေယျကဒုက္ခ**,
* (၁၅) အတ္တူပက္ကမဒုက္ခ,
* (၁၆) ပရူပက္ကမဒုက္ခ,
* (၁၇) ဒုက္ခဒုက္ခ,
* (၁၈) သင်္ခါရ ဒုက္ခ,
* (၁၉) ဝိပရိဏာမဒုက္ခ,
* (၂၀) မျက်စိ ရောဂါဆင်းရဲ = **စက္ခုရောဂဒုက္ခ**,
* (၂၁) နားရောဂါ ဆင်းရဲ = **သောတရောဂဒုက္ခ**,
* (၂၂) နှာခေါင်းရောဂါ ဆင်းရဲ = **ဃာနရောဂဒုက္ခ**,
* (၂၃) လျှာရောဂါ ဆင်းရဲ = **ဇိဝှါရောဂဒုက္ခ**,
* (၂၄) ကိုယ်ခန္ဓာရောဂါဆင်းရဲ = **ကာယရောဂဒုက္ခ**,
* (၂၅) ဦးခေါင်းရောဂါ“ ဦးယဉ်း ခေါင်းကိုက်နာ” ဆင်းရဲ = **သီသရောဂ ဒုက္ခ**,
* (၂၆) နားတံကျင်နာဆင်းရဲ = **ကဏ္ဏရောဂဒုက္ခ**,
* (၂၇)ပါးစပ်ရောဂါဆင်းရဲ = **မုခရောဂဒုက္ခ**,
* (၂၈) သွားရောဂါ ဆင်းရဲ = **ဒန္တရောဂဒုက္ခ**,
* (၂၉) ချောင်းဆိုးနာ ဆင်းရဲ = **ကာသဒုက္ခ**,
* (၃၀) ကြို့လေနာဆင်းရဲ = **သာသဒုက္ခ**,
* (၃၁) နှာခေါင်းနာ ဆင်းရဲ = **ပိနာသဒုက္ခ**,
* (၃၂) ကိုယ်ပူနာဆင်းရဲ = **ဍာဟဒုက္ခ**,
* (၃၃) အဖျားနာ ဆင်းရဲ = **ဇရဒုက္ခ**,
* (၃၄) ဝမ်းဗိုက်နာ ဆင်းရဲ = **ကုစ္ဆိရောဂဒုက္ခ**,
* (၃၅) တွေဝေခြင်း, သတိလွတ်ခြင်းဆင်းရဲ = **မုစ္ဆာဒုက္ခ**,
* (၃၆) သွေးသွန်နာ ဆင်းရဲ = **ပက္ခန္ဒိကာဒုက္ခ**,
* (၃၇) ထိုးကျင့်သော ဝမ်းလေနာ ဆင်းရဲ = **သူလာဒုက္ခ**,
* (၃၈) ဝမ်းလျှော “ဓာတ်သက်” နာဆင်းရဲ = **ဝိသူစိကာဒုက္ခ**,
* (၃၉) နူနာ“ကိုယ် ရေပြားရောဂါ” ဆင်းရဲ = **ကုဋ္ဌဒုက္ခ**,
* (၄၀) ထွတ်မြင်းအနာ “အိုင်းအမာ” ဆင်းရဲ = **ဂဏ္ဍဒုက္ခ**,
* (၄၁) ပွေးညှင်း တင်းတိတ်နာ ဆင်းရဲ = **ကိလာသဒုက္ခ**,
* (၄၂) ပန်းနာ ဆင်းရဲ = **သောသဒုက္ခ**,
* (၄၃) အရူးနာဆင်းရဲ = **အပမာရဒုက္ခ**,
* (၄၄) ပွေးနာဆင်းရဲ = **ဒဒ္ဒုဒုက္ခ**,
* (၄၅) ယားနာဆင်းရဲ = **ကဏ္ဍု ဒုက္ခ**,
* (၄၆) ဝဲကြီးနာဆင်းရဲ = **ကစ္ဆုဒုက္ခ**,
* (၄၇) လက်သည်း, ခြေသည်း ခြစ်မိနာ ဆင်းရဲ = **ရခသာရောဂဒုက္ခ**,
* (၄၈) လက်ဖဝါး ခြေဖဝါးတို့၌ ရွေဖြတ်အခွဲခံရသော ဆင်းရဲ = **ဝိတစ္ဆိကာဒုက္ခ**,
* (၄၉) သွေး, သည်းခြေ ပျက်နာ ဆင်းရဲ = **လောဟိတပိတ္တရောဂဒုက္ခ**,
* (၅၀) ကျင်ပြောနာ ဆင်းရဲ = **မဓုမေဟဒုက္ခ**,
* (၅၁) ဒူလာ မြင်းသရိုက်နာ, လိပ်ခေါင်းထွက်နာဆင်းရဲ = **အံသာဒုက္ခ**,
* (၅၂) သွေးဖုသွေးပိမ့်နာဆင်းရဲ = **ပိဠကာဒုက္ခ**,
* (၅၃) ဘဂန္ဓိုလ် “ဂရင်ဂျီ”နာ ဆင်းရဲ = **ဘဂန္ဒလာဒုက္ခ**,
* (၅၄) သည်းခြေကြောင့် ဖြစ်ခြင်းရှိသော အနာဆင်းရဲ = **ပိတ္တသမုဋ္ဌာနအာဗာဓဒုက္ခ**,
* (၅၅) သလိပ်ကြောင့် ဖြစ်ခြင်းရှိသော အနာဆင်းရဲ = **သေမှသမုဋ္ဌာနအာဗာဓဒုက္ခ**,
* (၅၆) လေကြောင့် ဖြစ်ခြင်းရှိသော အနာဆင်းရဲ = **ဝါတသမုဋ္ဌာနအာဗာဓဒုက္ခ**,
* (၅၇) လေ, သည်းခြေ, သလိပ်တို့၏ ပေါင်းစုမိခြင်း “သန္နိပါတ်”ကြောင့် ဖြစ်သော အနာဆင်းရဲ = **သန္နိပါတိကအာဗာဓ ဒုက္ခ**,
* (၅၀) ဥတုဖောက်ပြန်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော အနာဆင်းရဲ = **ဥတုပရိဏာမဇအာဗာဓဒုက္ခ**,
* (၅၉) မညီမညွတ် ရွက်ဆောင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သောအနာဆင်းရဲ = **ဝိသမပရိဟာရဇအာဗာဓဒုက္ခ**,
* (၆၀) လုံ့လကြောင့် ဖြစ်သော အနာဆင်းရဲ = **ဩပက္ကမိကအာဗာဓဒုက္ခ**,
* (၆၁) အားကြီးသော ကံ၏ အကျိုးကြောင့်ဖြစ်သော အနာဆင်းရဲ = **ကမ္မဝိပါကဇအာဗာဓဒုက္ခ**,
* (၆၂) အအေးကြောင့်ဖြစ်သော ဆင်းရဲ = **သီတဒုက္ခ**,
* (၆၃) အပူကြောင့်ဖြစ်သော ဆင်းရဲ = **ဥဏှဒုက္ခ**,
* (၆၄) ထမင်းစားလိုခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲ = **ဇိဃစ္ဆာဒုက္ခ**,
* (၆၅) ရေသောက်လိုခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲ = **ပိပါသာ ဒုက္ခ**,
* (၆၆) ကျင်ကြီးစွန့်လိုခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲ = **ဥစ္စာရဒုက္ခ**,
* (၆၇) ကျင်ငယ် စွန့်လိုခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲ = **ပဿာဝဒုက္ခ**,
* (၆၈) မှက်, ခြင်, လေ, နေပူ, မြွေ, ကင်းတို့၏ ကိုက်ခဲခြင်းအတွေ့ကြောင့် ဖြစ်သောဆင်းရဲ = **ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿဒုက္ခ**,
* (၆၉) အမိသေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲ = **မာတုမရဏဒုက္ခ**,
* (၇၀) အဘသေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲ = **ပိတုမရဏဒုက္ခ**,
* (၇၁) အစ်ကို-ညီ–မောင် ကြီး-မောင်ငယ်-သေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲ = **ဘာတုမရဏဒုက္ခ**,
* (၇၂) အစ်မ–နှမ–ညီမ-သေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲ = **ဘဂိနိမရဏဒုက္ခ**,
* (၇၃) သား သေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲ = **ပုတ္တမရဏဒုက္ခ**,
* (၇၄) သ္မီးသေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲ = **ဓီတုမရဏဒုက္ခ**,
* (၇၅) ဉာတိ-ဗျသနဒုက္ခ,
* (၇၆) ဘောဂဗျသနဒုက္ခ,
* (၇၇) ရောဂဗျသနဒုက္ခ,
* (၇၈) သီလဗျသနဒုက္ခ,
* (၇၉) ဒိဋ္ဌိဗျသနဒုက္ခ ဟူ၍ ၇၉-ပါး

### ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

* ဒုက္ခသစ္စာ
* ဒုက္ခလက္ခဏာ
* ဒုက္ခလက္ခဏာ
* ဒုက္ခလက္ခဏာ (၂၅) ချက်

### ကိုးကား