Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# မြောက်ယဉ်စွန်းတန်း

မြောက်ယဉ်စွန်းတန်းအား ပြသထားသည့် ကမ္ဘာ့မြေပုံ
**မြောက်ယဉ်စွန်းတန်း**သည် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ နေအလင်းတန်း တည့်တည့်မတ်မတ် ကျရောက်သည့် မြောက်ဖက်ဆုံး နေရာကို မှတ်သားထားသည့် လတ္တီတွဒ်မျဉ်း ဖြစ်သည်။ ဤအဖြစ်အပျက်သည် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း နေဘက်သို့ အဆုံးစွန် တိမ်းစောင်းသည့် နွေယဉ်စွန်းချိန်တွင် တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားသည်။ ကမ္ဘာ့မြေပုံပေါ်တွင် အဓိက သတ်မှတ်ထားသည့် လတ္တီတွဒ်မျဉ်းကြောင်း ၅ ကြောင်းအနက် တစ်ကြောင်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ မြောက်ယဉ်စွန်းတန်းသည် ၀° (သုညဒီဂရီ) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် အီကွေတာမျဉ်း၏ မြောက်ဖက် ၂၃° ၂၆′ ၁၆″ တွင် တည်ရှိသည်။ ဝန်ရိုးစွန်းမှာ ၉၀° ဖြစ်သည်။ တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် အလားတူ အကွာအဝေး၌ တောင်ယဉ်စွန်းတန်း တည်ရှိသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၌ မြောက်ယဉ်စွန်းတန်းသည် ချင်းပြည်နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မန္တလေးတိုင်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။
# အာရေဗျကျွန်းဆွယ်

**အာရေဗျကျွန်းဆွယ်** (အင်္ဂလိပ်: Arabian Peninsula) သည် အာရှတိုက်၏ အနောက်တောင်ဘက်အစွန်းတွင် တည်ရှိသော ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ကျွန်းဆွယ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၂ ဒီဂရီ မှ ၃၂ ဒီဂရီနှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၃၅ ဒီဂရီ မှ ၆ဝ ဒီဂရီအတွင်း တည်ရှိသည်။ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်သည် အာဖရိကတိုက်နှင့် အာရှတိုက်ကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အချက်အချာကျသော ဒေသတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ အမြောက်အမြား ထွက်ရှိရာ ဒေသလည်းဖြစ်သည်။

## ပထဝီဝင်အနေအထားနှင့် နယ်နိမိတ်

အာရေဗျကျွန်းဆွယ်ကို အောက်ပါ ရေထုများက ဝန်းရံထားသည် -

* အနောက်ဘက်: ပင်လယ်နီ (Red Sea) နှင့် အက္ကဗာပင်လယ်ကွေ့။
* အရှေ့ဘက်: ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့ (Persian Gulf) နှင့် အိုမန်ပင်လယ်ကွေ့။
* တောင်ဘက်: အေဒင်ပင်လယ်ကွေ့၊ အာရေဗျပင်လယ်နှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ။
* မြောက်ဘက်: ဂျော်ဒန်နိုင်ငံနှင့် အီရတ်နိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။

အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁,ဝဝဝ,ဝဝဝ ခန့် ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံထက် လေးဆခန့် ပိုမိုကျယ်ဝန်းသည်။ မြေပုံပေါ်တွင် ကြည့်ပါက ဘွတ်ဖိနပ်ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ဆင်တူသည်။

## မြေမျက်နှာပြင်နှင့် ရာသီဥတု

ကျွန်းဆွယ်၏ ဒေသအများစုသည် ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော သဲကန္တာရများ ဖြစ်သည်။ ထင်ရှားသော သဲကန္တာရများမှာ မြောက်ဘက်တွင် နေဖတ် (Nafud)၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး သဲသောင်ပြင်ကြီးဖြစ်သည့် ရုဗာအာခါလီ (Rub' al Khali) တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ကျွန်းဆွယ်အတွင်း တစ်နှစ်ပတ်လုံး စီးဆင်းသော မြစ်ကြီးများ မရှိဘဲ မိုးရွာသွန်းမှသာ ရေစီးဆင်းသည့် ဝါဒီ (Wadi) ခေါ် ချောင်းခြောက်များသာ ရှိသည်။ ရာသီဥတုမှာ အလွန်အမင်း ပူပြင်းပြီး အပူချိန်သည် ၅၄ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၁၃ဝ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) အထိ မြင့်တက်လေ့ရှိသည်။ သို့သော် အနောက်တောင်ဘက် တောင်ကုန်းဒေသများ (ဥပမာ-ယေမင်) တွင်မူ မိုးအနည်းငယ်ရရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ကိုင်နိုင်သည်။

## စီးပွားရေး

ရှေးယခင်က စွန်ပလွံသီးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ပုလဲဖော်ခြင်းနှင့် ကုလားအုပ်၊ မြင်း မွေးမြူခြင်းတို့မှာ အဓိကလုပ်ငန်းများ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၂ဝ ရာစုအတွင်း ရေနံကို အကြီးအကျယ် ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးတွင် အရေးပါသောဒေသ ဖြစ်လာသည်။ အထူးသဖြင့် ဆအူးဒီအာရေဗျ၊ ကူဝိတ်နှင့် အာရပ်စော်ဘွားနယ်ပေါင်းစုနိုင်ငံတို့သည် ကမ္ဘာ့ရေနံအများဆုံး ထွက်ရှိရာနိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသည်။

## နိုင်ငံရေးနှင့် လူဦးရေ

အာရေေဗျကျွန်းဆွယ်ရှိ နိုင်ငံများ
အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တွင် လက်ရှိတည်ရှိနေသော နိုင်ငံများမှာ-

၁။ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ (အကြီးဆုံးနိုင်ငံ)

၂။ ယေမင်နိုင်ငံ

၃။ အိုမန်နိုင်ငံ

၄။ အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ

၅။ ကူဝိတ်နိုင်ငံ

၆။ ကာတာနိုင်ငံ

၇။ ဘာရိန်းနိုင်ငံ

ဒေသခံအများစုမှာ အာရပ်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး အစ္စလာမ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ သဲကန္တာရအတွင်း လှည့်လည်သွားလာ နေထိုင်သူများကို ဗက်ဒူးအင် (Bedouin) လူမျိုးများဟု ခေါ်ဆိုသည်။

## သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု

အာရေဗျကျွန်းဆွယ်သည် အစ္စလာမ်ဘာသာ စတင်မြစ်ဖျားခံရာ ဒေသဖြစ်သည်။ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်တို့၏ အထွတ်အမြတ်ထားရာ မက္ကာမြို့နှင့် မဒီနားမြို့တို့သည် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည်။ အာရပ်တို့သည် ဆေးပညာ၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် သင်္ချာပညာ (အထူးသဖြင့် အာရပ်ဂဏန်းများနှင့် ဒသမစနစ်) တို့တွင် ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုအတွက် များစွာ အကျိုးပြုခဲ့သည်။

၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဒေသတွင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအတွက် အာရပ်လိဂ် (Arab League) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအကြား စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။

## ကိုးကား
# ပင်လယ်နီ

| **ပင်လယ်နီ** |
| --- |
|  |
| ကိုဩဒိနိတ် | ﻿ / ﻿ |
|  |
| အကျယ်ဆုံး အလျား | ၂,၂၅၀ km (၁,၄၀၀ mi) |
| အကျယ်ဆုံး အနံ | ၃၅၅ km (၂၂၁ mi) |
| မျက်နှာပြင် ဧရိယာ | ၄၃၈,၀၀၀ km2 (၁၆၉,၀၀၀ sq mi) |
| ပျမ်းမျှအနက် | ၄၉၀ m (၁,၆၁၀ ft) |
| အနက်ဆုံး အနက်အရှိုင်း | ၂,၂၁၁ m (၇,၂၅၄ ft) |
| ရေထုထည် | ၂၃၃,၀၀၀ km3 (၅၆,၀၀၀ cu mi) |

အာဖရိကနှင့် အာရပ်ကျွန်းဆွယ်ကြားရှိ ပင်လယ်နီ
အီဂျစ်နိုင်ငံ မာဆာအလန် အနီးရှိ သန္တာကျောက်တန်း
**ပင်လယ်နီ**သည် အရှေ့မြောက်ဘက် အာရှဘက်ခြမ်း အာရပ်ကျွန်းဆွယ်နှင့် အနောက်တောင်ဘက် အာဖရိကတို့ကြားတွင် တည်ရှိသော ပင်လယ်ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်နီသည် ၂၂၀၀ ကီလိုမီတာခန့် ရှည်လျားသော်လည်း အကျယ်မှာ ၃၃၀ ကီလိုမီတာခန့်သာ ဖြစ်သည်။ သင်္ဘောအများအပြားသည် ပင်လယ်နီကို ဖြတ်သန်း သွားလာကြသည်။ အကြောင်းမှာ စူးအက်တူးမြောင်းသည် ပင်လယ်နီကို မြေထဲပင်လယ်နှင့် ဆက်ထားပေးပြီး အခြားတစ်ဖက်မှာ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာသို့ ထွက်ပေါက်ဖြစ်သည်။

ပင်လယ်နီရှိ ရေများတွင် ဆား ပိုများပြီး အခြား ပင်လယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုကြည်လင်သည်။ အကြောင်းမှာ ပင်လယ်နီ အတွင်းသို့ စီးဝင်သော မြစ် မရှိသလောက် နီးပါးဖြစ်၍ ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်နီ အနီးပတ်ဝန်းကျင်၏ ရာသီဥတုမှာ ခြောက်သွေ့ပြီး ပူနွေးသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဥရောပနှင့် ကမ္ဘာ့အခြားအရပ်မှ လူတို့သည် ပင်လယ်နီသို့ အပန်းဖြေရန် လာရောက်ကြလေ့ ရှိသည်။ ပင်လယ်နီနှင့် ကပ်နေသော တိုင်းပြည်များမှာ အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ ဆူဒန်နိုင်ငံ၊ အီရီထရီးယားနိုင်ငံ၊ ယီမင်နိုင်ငံ ၊ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၊ ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ နှင့် အစ္စရေးနိုင်ငံတို့ ဖြစ်သည်။
# ဆဟာရ သဲကန္တာရ

|  |
| --- |
| ဆဟာရ ( ** အာရပ်: الصحراء الكبرى, lit. 'aṣ-ṣaḥrā' al-kubrá'
* "မဟာကန္တာရ"*) |
| သဲကန္တာရ |
|  The Sahara taken by Apollo 17 astronauts, 1972  |
| နိုင်ငံများ |  အယ်လ်ဂျီးရီးယား,  ချဒ်,  အီဂျစ်,  လစ်ဗျား,  မာလီ,  မော်ရီတေးနီးယား,  မော်ရိုကို,  နိုင်ဂျာ,  ဆူဒန်,  တူနီးရှား,  အနောက်ဆဟာရ (disputed) |
|  |
| တည်နေရာ | အာဖရိက |
|  |
|  |

ဆဟာရကို ဂြိုဟ်တုမှ မြင်ရစဉ်။
အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံထဲတွင်ပါဝင်သော ဆဟာရ သဲကန္တာရ၏ နေရာတစ်ခု
အာဖရိကတိုက် မြောက်ပိုင်းရှိ **ဆဟာရ သဲကန္တာရ** (အင်္ဂလိပ်: **Sahara**, အာရပ်: **الصحراء الكبرى**, lit. '*Aṣ Ṣaḥrā´ al Kubrā*', ဘာဘာပြန်: **မဟာကန္တာရ,** အသံထွက်: صحراء ) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး သဲကန္တာရဖြစ်သည်။ မိုင်ပေါင်း ၃၂ဝဝ ရှည်၍၊ မိုင် ၁၄ဝဝ ကျယ်ပြီးလျှင် စတုရန်းမိုင် ၃၅ဝဝဝဝဝ ကျယ်ဝန်း၏။ အတွင်းပိုင်း၌ ပေ ၇ဝဝဝ မှ ၉ဝဝဝ အထိမြင့်သော ကုန်းမြေမြင့်များရှိ၏။ ဥရောပတိုက် နီးပါးမျှ ကျယ်ဝန်းသော ဤသဲကန္တာရကြီးသည် ရှေးအခါက အာဖရိကတိုက်၏ မြောက်ဘက် နံရံကြီးသဖွယ် ဖြစ်ခဲ့၏။ သဲကန္တာရကြီးကို ဖြတ်ကျော်မသွားနိုင်သဖြင့် ဥရောပတိုက်သားတို့သည် အာဖရိကတိုက် အကြောင်းကို နှစ်ပေါင်းများစွာ မသိရှိဘဲနေခဲ့ကြရသည်။

ဆဟာရ သဲကန္တာရကြီးသည် နေ့အခါ၌ တခါတရံ ဖာရင်ဟိုက်ဒီဂရီ ၁၅ဝ ကျော်အထိ ပူပြင်း၏။ ညအခါ၌မူ လွန်လွန်ကဲကဲအေး၍လာရာ ပြဒါးချိန်သည် ရေခဲသော အမှတ် ဒီဂရီအောက်သို့ပင် ကျဆင်းတတ်သည်။ ဤမျှလောက် အပူ အအေး လွန်ကဲကွာခြားသောကြောင့် ကျောက်များသည် အပူအအေးအပြောင်း အလဲဒဏ်ကို မခံနိုင်ကြသဖြင့် ကွဲအက်ပြီးလျှင် သဲမှုန်များ ဖြစ်လာကြ၏။ ထို့နောက် လေပြင်းတိုက်ခတ် သောအခါ အခြားကျောက်များနှင့် ရိုက်ခတ်မိကြပြန်သဖြင့် သဲမှုန်များပွားများလာ၏။ ထိုသဲမှုန့်များသည် တစ်နေရာ၌ ကျရောက်စုပုံနေသောအခါ သဲခုံများဖြစ်လာသည်။

ချဒ်နိုင်ငံ၏အရှေ့မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ကုလားအုတ်များအားတွေ့ရစဉ်
အက်တစ်လက် တောင်တန်းများ၏ တောင်ဘက်တွင် ရေရနိုင်သော အိုအေးဆစ်ကြီးများရှိ၍၊ ထိုနေရာများ၌ စွန်ပလွံပင်အမြောက်အမြားရှိ၏။ လူနေထိုင်နိုင်သည့် နေရာအချို့မှာ အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၏ တောင်ဘက်နှင့် လစ်ဗျားနိုင်ငံ၏ တောင်ဘက်ဒေသများဖြစ်သည်။

ဆဟာရသဲကန္တာရ၏ အနောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း၌ တွားရက်ခေါ် လူမျိုးများနေထိုင်၍၊ မြောက်ပိုင်းတွင် ဗက်ဒူးအင်း လူမျိုးများနေထိုင်ကြ၏။ အနောက်ဘက်၌ ဗားဗားခေါ် လူမျိုးများကို တွေ့ရသည်။

အဟက်ဂါ တောင်များရှိ အိုအေစစ်တစ်ခုအားတွေ့ရပုံ
ဆဟာရ သဲကန္တာရအတွင်း၌ နေထိုင်သော လူများသည် သိုး၊ ဆိတ်များ မွေးမြူ၍သော်လည်းကောင်း၊ အိုအေစစ်များ၌ ဂျုံ၊ ပြောင်းစသော ကောက်ပဲသီးနှံများ စိုက်ပျိုး၍သော်လည်းကောင်း အသက်မွေးမြူကြ၏။ အချို့မှာ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ကုန်များကို သယ်ယူရောင်းချကြ၏။ သဲကန္တာရထဲ၌ ကုလားအုတ်များနှင့် ခရီးသွား သောအခါ နံနက်အရုဏ်မတက်မီကထ၍ သွားကြရ၏။

နေ့လယ်နေပြင်းသောအခါရပ်နားနေရ၏။ ထိုသို့ ခရီးသွားရာ၌ လမ်းတွင် ရေပြတ်သွား မည်ကိုလည်းကောင်း၊ သဲမုန်တိုင်းနှင့် တိုးမိနေမည်ကိုလည်းကောင်း၊ တစ်ခါတစ်ရံ လူရိုင်းများ အတိုက်အခိုက်ခံရမည်ကိုလည်းကောင်း စိုးရိမ်ရသဖြင့် ဘေးရန်များလှ၏။

အနောက်ဘက် ကမ်းခြေရှိ နေရာအနည်းငယ်ကို ချန်လှပ် ၍ ဆဟာရသဲကန္တာရကြီးတစ်ခုလုံးကို ပြင်သစ်အစိုးရကပိုင်၏။ ပြင်သစ်တို့သည် မြောက်ဘက်မှ သဲကန္တာရအတွင်းသို့ မီးရထားလမ်းများကို တိုးချဲ့ ဖောက်လုပ်၍ အချို့နေရာများ၌ အဝီစိတွင်းများကို တူးဖော်ကာ လူများနေထိုင်နိုင်အောင် စီမံ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိ၏။ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ မော်တော်ကား၊ လေယာဉ်ပျံများနှင့် ဖြတ်သန်းသွားလာလျက်ရှိ ကြ၏။ မြို့များမှာ အများအားဖြင့် သဲကန္တာရအစွန်အဖျား၌ ရှိသည်။ ယင်းတို့အနက် တင်ဗတ်တူးမြို့မှာ အနည်းငယ် ထင်ရှားသည်။

## ကိုးကား

﻿ / ﻿
# မလက္ကာရေလက်ကြား

| မလက္ကာရေလက်ကြား *Selat Melaka*  (မလေး) سلت ملاک  (မလေး) *Selat Malaka*  (အင်ဒိုနီးရှား) ช่องแคบมะละกา  (ထိုင်း) மலாக்கா நீரிணை  (တမီးလ်) *Malākkā nīriṇai*  (တမီးလ်) मलक्का जलडमरूमध्य  (ဟင်ဒီ) 馬六甲海峽/马六甲海峡  (တရုတ်) |
| --- |
| မလက္ကာရေလက်ကြားသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအား အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအရှေ့ပိုင်းနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ |
| တည်နေရာ | ကပ္ပလီပင်လယ်-စင်ကာပူ ရေလက်ကြား |
| ကိုဩဒိနိတ် | ﻿ / ﻿ |
| အမျိုးအစား | Strait |
| ဝေါဟာရသမိုင်း | Malacca Sultanate (present day state of Melaka, Malaysia) |
| ရေဝေကြောရှိရာ နိုင်ငံများ | * အင်ဒိုနီးရှား
* မလေးရှား
* စင်ကာပူ
* ထိုင်း
 |
|  |
| အကျယ်ဆုံး အလျား | ၉၃၀ km (၅၈၀ mi) |
| ပျမ်းမျှအနက် | ၂၅ မီတာ (၈၂ ပေ) (minimum) |
|  |
| အနီးရှိမြို့များ | * Port Blair
* Phuket
* Krabi
* Satun
* Banda Aceh
* Lhokseumawe
* Langsa
* Medan
* Dumai
* Batam
* Langkawi
* Penang
* Lumut
* Port Klang
* Port Dickson
* Malacca City
* Muar
* Batu Pahat
* Singapore
 |

**မလက္ကာရေလက်ကြား** သည် အလျား ၅၈၀ မိုင် (၉၃၀ ကီလိုမီတာ) ရှိသော ရေလက်ကြားတခုဖြစ်ပြီး အင်ဒိုနီးရှားပိုင် ဆူမတြားကျွန်းနှင့် မလေးကျွန်းဆွယ်တို့ အကြားတွင် ရှိသည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာကို ကူးသော အဓိကလမ်းကြောင်း ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ရေကြောင်းကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသော ရေလမ်းတခုတည်း။ မလက္ကာစူလတန်တို့က ၁၄၀၀ မှ ၁၅၁၁ ကာလအတွင်း ဤဒေသကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
# မာလီနိုင်ငံ

| မာလီ သမ္မတနိုင်ငံ* *République du Mali*  (ပြင်သစ်)
* جمهورية مالي  (အာရပ်)
* Mali ka Fasojamana ߡߊߟߌ ߞߊ ߝߊߛߏߖߊߡߊߣߊ  (Bambara)
* Renndaandi Maali 𞤈𞤫𞤲𞥆𞤣𞤢𞥄𞤲𞤣𞤭 𞤃𞤢𞥄𞤤𞤭  (ဖူလာ)
 |
| --- |
|
အလံတော်

အမှတ်တံဆိပ်

 |
| **ဆောင်ပုဒ်:**"Un peuple, un but, une foi" (ပြင်သစ်) "One people, one goal, one faith.""ပြည်သူတစ်စု၊ ပန်းတိုင်တစ်ခု၊ ယုံကြည်မှုတစ်ခု" |
| **နိုင်ငံတော် သီချင်း:**"Le Mali" (ပြင်သစ်)Duration: 1 minute and 19 seconds.1:19 |
|  မာလီနိုင်ငံ၏ တည်နေရာ  (အစိမ်းရောင်) |
| မြို့တော် နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ | ဘာမာကိုမြို့ ﻿ / ﻿ |
| ရုံးသုံး ဘာသာစကားများ | ပြင်သစ် |
| အမျိုးသားဘာသာစကားများ |
စာရင်း[ပြ]
* ပြင်သစ်
* အာရပ်
* Fulani
* Mandinka
 |
| လူမျိုးစု | * ၃၃.၃% Bambara
* ၁၃.၃% Fula
* ၉.၆% Soninke
* ၉.၆% Senufo/Bwa
* ၈.၈% Malinke
* ၈.၇% Dogon
* ၅.၉% Songhai
* ၃.၅% Tuareg
* ၂.၁% Bobo
* ၄.၅% အခြား
 |
| ကိုးကွယ်မှု | * ဆွန်နီအစ္စလာမ် ၉၂.၉%
* အာမာဒီယာအစ္စလာမ် ၁.၆%
* ရိုးရာယုံကြည်မှု ၂.၅%
* ခရစ်ယာန်ဘာသာ ၂.၃%
 |
| လူမျိုး | Malian |
| အစိုးရ | လက်ရှိတွင် စစ်အစိုးရလက်အောက်ရှိ ပြည်ထောင်စု တစိတ်တပိုင်းသမ္မတ သမ္မတနိုင်ငံစနစ်  |
| • Interim President | Assimi Goïta |
| • ဒုသမ္မတ | *Vacant* |
| • Interim Prime Minister | Choguel Kokalla Maïga |
| • အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ | Djibril Ndaw |
| ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | အမျိုးသားလွှတ်တော် |
| လွတ်လပ်ရေးရ |
| • ဆူဒန်သမ္မတနိုင်ငံတည်ထောင်ခဲ့ | ၁၉၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၄ ရက် |
| • ပြင်သစ်နိုင်ငံမှa | ၁၉၆၀ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၀ ရက် |
| • မာလီနိုင်ငံအဖြစ် | ၁၉၆၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၂ ရက် |
| Gini (၂၀၁၀) | ၃၃.၀ အလယ် |
| HDI (၂၀၁၉) |  ၀.၄၃၄ နိမ့် · ၁၈၄ |
| ငွေကြေး | အနောက်အာဖရိက ဖရန့် (XOF) |
| အချိန်ဇုန် | GMT (UTC ) |
| ယာဉ်ကြောစနစ် | right |
| တယ်လီဖုန်းကုဒ် | +၂၂၃ |
| Internet TLD | .ml |
| 1. ဆူဒန်သမ္မတနိုင်ငံမှ ဆီနီဂေါနှင့်အတူ မာလီဖက်ဒရေးရှင်းအဖြစ်
 |

**မာလီနိုင်ငံ**၏ တရားဝင်အမည်မှာ မာလီသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အနောက်အာဖရိကတွင် ရှိသော ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် နိုင်ဂျာနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံ နှင့် ကိုယ့်ဒီဗွားနိုင်ငံ၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ဂီနီနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဆီနီဂေါနိုင်ငံ နှင့် မော်ရီတေးနီးယားနိုင်ငံ တို့က ဝန်းရံထားသည်။ ဧရိယာ စတုရန်း ကီလိုမီတာပေါင်း ၁,၂၄၀,၀၀၀ ကီလိုမီတာ ရှိပြီး လူဦးရေ ၁၄.၅ သန်း ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ ဘာမာကိုမြို့ ဖြစ်သည်။ မာလီတွင် ဒေသရှစ်ခု ပါဝင်ပြီး မြောက်ဘက်ပိုင်း နယ်စပ်မှာ ဆဟာရ သဲကန္တာရ အတွင်းကျကျ တွင် ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင်သာ လူအများ နေထိုင်ကြသည်။ နိုင်ဂျာမြစ်နှင့် ဆီနီဂေါမြစ်တို့ ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမှာ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး နှင့် ငါးဖမ်းခြင်း ပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ မာလီနိုင်ငံမှ ရွှေ၊ ယူရေနီယမ် နှင့် ဆား စသော သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ ထွက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
# အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ

| Atlantic Ocean |
| --- |
| Extent of the Atlantic Ocean according to the 2002 IHO definition, excluding Arctic and Antarctic regions |
| ကိုဩဒိနိတ် | ﻿ / ﻿ |
| ရေဝေကြောရှိရာ နိုင်ငံများ | List of bordering countries (not drainage basin), ဆိပ်ကမ်းများ |
|  |
| မျက်နှာပြင် ဧရိယာ | ၈၅,၁၃၃,၀၀၀ km2 (၃၂,၈၇၀,၀၀၀ sq mi) North Atlantic: ၄၁,၄၉၀,၀၀၀ km2 (၁၆,၀၂၀,၀၀၀ sq mi), South Atlantic ၄၀,၂၇၀,၀၀၀ km2 (၁၅,၅၅၀,၀၀၀ sq mi) |
| ပျမ်းမျှအနက် | ၃,၆၄၆ m (၁၁,၉၆၂ ft) |
| အနက်ဆုံး အနက်အရှိုင်း | Puerto Rico Trench ၈,၃၇၆ m (၂၇,၄၈၀ ft) |
| ရေထုထည် | ၃၁၀,၄၁၀,၉၀၀ km3 (၇၄,၄၇၁,၅၀၀ cu mi) |
| ကမ်းခြေအလျား၁ | ၁၁၁,၈၆၆ km (၆၉,၅၁၀ mi) including marginal seas |
|  |
| ကျွန်းများ | ကျွန်းများစာရင်း |
| ချောက်များ | Puerto Rico; South Sandwich; Romanche |
| ၁ ကမ်းခြေအလျားသည် တိတိကျကျ တိုင်းတာထားခြင်း မဟုတ်ပေ။ |

**အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ**သည် ကမ္ဘာ ပေါ်ရှိ သမုဒ္ဒရာများ အနက် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်း ဧရိယာမှာ ၈၅,၁၃၃,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာခန့် ရှိပြီး ကမ္ဘာ၏ ၁၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို နေရာယူထားပြီး ကမ္ဘာ့ ရေထု၏ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် တည်ရှိနေသည်။ နာမည်မှာ ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ အက်တလပ်စ် ကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်ပြီး အတ္တလန္တိတ် ဆိုသည်မှာ အက်တလပ်စ်၏ ပင်လယ်ဟု အဓိပ္ပာယ် သက်ရောက်စေသည်။

သမိုင်းထဲတွင် အတ္တလန္တိတ်ဟု ပထမဆုံး ဖော်ပြထားသည်မှာ ဘီစီ ၄၅၀ ခန့်တွင် ဟီရိုဒိုးတပ်စ်ရေးသားသော သမိုင်းစာအုပ်တွင် ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကို ၁၉ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် အီသီယိုပီးယား ဆိုသော အမည်မှ ဆင်းသက်လာသည့် အီသီယိုးပစ် သမုဒ္ဒရာဟုလည်း ညွှန်းဆို ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ဥရောပသားများ အခြား သမုဒ္ဒရာများကို ရှာဖွေ မတွေ့ရှိမီ အချိန်က သမုဒ္ဒရာ ဆိုသော အမည်မှာ ဂျီဘရော်လ်တာ ရေလက်ကြား အလွန် ဒေသကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပြီး ယခု အတ္တလန္တိတ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာပင် ဖြစ်သည်။ ဂရိတို့ကမူ သမုဒ္ဒရာ ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်နေသည့် ဧရာမ မြစ်ကြီးဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။

## ကိုးကား
# ပိုလန်နိုင်ငံ

| ပိုလန်သမ္မတနိုင်ငံ *Rzeczpospolita Polska*  (ပိုလန်) |
| --- |
|
အလံတော်

အမှတ်တံဆိပ်

 |
| **နိုင်ငံတော် သီချင်း:**"Mazurek Dąbrowskiego" (အင်္ဂလိပ်: "Poland Is Not Yet Lost") |
| ကမ္ဘာလုံးတွင် ပြရန်ဥရောပတိုက်တွင် ပြရန် ပိုလန်နိုင်ငံ၏ တည်နေရာ  (အစိမ်းရင့်)– ဥရောပတိုက်အတွင်း  (green နှင့် မီးခိုးရင့်) – ဥရောပသမဂ္ဂတွင်  (green)  –  [Legend] |
| မြို့တော် နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ | ဝါဆောမြို့ ﻿ / ﻿ |
| ရုံးသုံး ဘာသာစကားများ | ပိုလန် |
| လူမျိုးစု (၂၀၁၁) | * ၉၈% ပိုးလူမျိုး
* ၂% အခြား သို့မဟုတ် မဖော်ပြခဲ့
 |
| ကိုးကွယ်မှု | * ၉၀% ခရစ်ယာန်ဘာသာ
* —၈၆% ကက်သလစ်
* —၄% အခြားခရစ်ယာန်များ
* ၆% ဘာသာမဲ့
* ၁% အခြား
* ၃% မဖြေကြားခဲံ
 |
| လူမျိုး | * Polish
* Pole
 |
| အစိုးရ | ပြည်ထောင်စု ပါလီမန် ဖွဲ့စည်းပုံ သမ္မတနိုင်ငံ |
| • သမ္မတ | Andrzej Duda |
| • ဝန်ကြီးချုပ် | Mateusz Morawiecki |
| ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | ပါလီမန် |
| • အထက်လွှတ်တော် | ဆီးနိတ်လွှတ်တော် |
| • အောက်လွှတ်တော် | *စိမ်းလွှတ်တော်* |
| တည်‌ထောင်ခြင်း |
| • ပိုလန်အား ခရစ်ယာန်ဝါဒ သွတ်သွင်းခြင်း | ၉၆၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၄ ရက် |
| • ပိုလန်ဘုရင့်နိုင်ငံ | ၁၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၈ ရက် |
| • ပိုလန်-လစ်သူရေးနီးယား ဓနသဟာယနိုင်ငံ | ၁၅၆၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ ရက် |
| • ပိုလန်အား စိတ်ပိုင်းခြင်း | ၁၇၉၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက် |
| • ဒုတိယသမ္မတနိုင်ငံ | ၁၉၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက် |
| • အဝေးရောက်အစိုးရ | ၁၉၃၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက် |
| • ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ | ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉ ရက် |
| • တတိယသမ္မတနိုင်ငံ | ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက် |
| ဧရိယာ |
| • စုစုပေါင်း | ၃၁၂,၆၉၆ km2 (၁၂၀,၇၃၃ sq mi) (အဆင့်: ၆၉) |
| • ရေထု (%) | ၁.၄၈ (၂၀၁၅ ခုနှစ်အရ) |
| လူဦးရေ |
| • ၂၀၂၀ ခန့်မှန်း |  ၃၈,၂၆၈,၀၀၀ (အဆင့် - ၃၈) |
| • သိပ်သည်းမှု | ၁၂၃/km2 (၃၁၈.၆/sq mi) (အဆင့် - ၈၃) |
| GDP (PPP) | ၂၀၂၁ ခန့်မှန်း |
| • စုစုပေါင်း |  $၁.၄၁၂ ထရီလီယံ (အဆင့် - ၁၉) |
| • Per capita |  $၃၇,၃၂၃ (အဆင့် - ၃၉) |
| GDP (nominal) | ၂၀၂၁ ခန့်မှန်း |
| • စုစုပေါင်း |  $၆၅၅ ဘီလီယံ (အဆင့် - ၂၂) |
| • Per capita |  $၁၇,၃၁၈ (အဆင့် - ၄၄) |
| Gini (၂၀၁၉) |  ၂၈.၅ နိမ့် |
| HDI (၂၀၁၉) |  ၀.၈၈၀ အလွန်မြင့် · ၃၅ |
| ငွေကြေး | ဇိုတီ (PLN) |
| အချိန်ဇုန် | CET (UTC+1) |
| • နွေရာသီ (DST) | CEST (UTC+2) |
| ရက်စွဲပုံစံ | dd/mm/yyyy (CE) |
| ယာဉ်ကြောစနစ် | ညာ |
| တယ်လီဖုန်းကုဒ် | +၄၈ |
| Internet TLD | .pl |
| **ဝက်ဘ်ဆိုဒ်** poland.pl |

**ပိုလန်နိုင်ငံ** (တရားဝင်အခေါ်အားဖြင့် ပိုလန်သမ္မတနိုင်ငံ) သည် ဥရောပအလယ်ပိုင်းတွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ အနောက်ဘက်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ချက်သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ဆလိုဗက်ကီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ယူကရိန်းနိုင်ငံ၊ ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ နှင့် လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် ဘော်လကန်ပင်လယ်၊ ရုရှားနိုင်ငံမှ ကာလီနင်ဂရင် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသ တို့ တည်ရှိကြသည်။ ဧရိယာ အကျယ်အဝန်းမှဦ ၃၁၂,၆၇၉ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၁၂၀,၇၂၆ စတုရန်းမိုင်) ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၆၉ခုမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်ကာ ဥရောပတွင် နဝမမြောက် အကြီးဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ပိုလန်တွင် လူဦးရေ ၃၈ သန်းမျှ ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၃၄ ခုမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ဥရောပသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ တွင် ဆဋ္ဌမမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ကွန်မြူနစ်စနစ် အလွန် နိုင်ငံများတွင် လူဦးရေ အများဆုံးသော နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။

## မှတ်ချက်များ

## ကိုးကား
# ယူရယ်တောင်တန်း

ယူရယ်တောင်တန်းသည် ဥရောပတိုက်တွင် အရှည်လျားဆုံး
တောင်တန်းဖြစ်၍ ပထဝီဝင်အရ ဥရောပတိုက်နှင့် အာရှတိုက်တို့ကို နယ်နိမိတ်သတ်ထားသကဲ့သို့ တည်ရှိလေသည်။
မြောက်ဘက် အာတိတ် သမုဒ္ဒရာမှ တောင်ဘက် ကက်စဘီယံ ပင်လယ်အထိ မိုင်ပေါင်း ၁,၆ဝဝ ခန့် ရှည်လျားသည်။

ယူရယ်တောင်တန်းများသည် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ပေ ၁,၅ဝဝ ခန့် မြင့်သော်လည်း မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းတွင် ပေ
၅,ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်ထိပ်များလည်း ရှိသည်။
ယူရယ်တောတန်းဒေသသည် တွင်းထွက်ပစ္စည်း ကြွယ်ဝ
သဖြင့် ရုရှနိုင်ငံတွင် စက်မှုလက်မှုထွန်းကားရာ အချက်အချာ
ဒေသတစ်ခု ဖြစ်ပေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၄၁
ခုနှစ်၌ ဂျာမန်စစ်တပ်များက ရုရှ နိုင်ငံကို ချီတက်တိုက်ခိုက်
ကြသောအခါ ရုရှတို့သည် မိမိတို့၏ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း
များကို ယူရယ်တောင် တန်းဒေသသို့ ပြောင်းရွှေ့လုပ်ကိုင်ခဲ့
ကြလေသည်။ ယခုအခါ ထိုဒေသတွင် မြို့သစ်များတည်၍
စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းသစ်များကိုလည်း တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်လျက်
ရှိကြသည်။

၁၅ ရာစုနှစ်ကတည်းက ယူရယ်တောင်တန်းဒေသတွင်
ဆား၊ ငွေနှင့် ရွှေကို စတင်တူးဖော်ရရှိခဲ့ကြ၏။ ထိုနောက်
ကြေးနီ၊ မန်ဂနိစသော တွင်းထွက်သတ္တုများအပြင် အဖိုးတန်
ကျောက်မျက်များကိုလည်း တူးဖော် ရရှိလေသည်။ ယခုအေခါ
ယူရယ်တောင်တန်းဒေသမှ ကျောက်မီးသွေး၊ သံ၊ ကြေးနီ၊ ရွှေ၊
ပလက်တီနမ်၊ ငွေ၊ နစ်ကယ်၊ အလျူမီနီယမ်၊ မန်ဂနိ၊ ခဲ၊
သွပ်၊ မဂ္ဂနီဇီယမ်၊ ကရိုမီယမ်၊ ပိုတက်၊ ဆား၊ ယူရေးနီးယမ်း၊
တယ်လျူရီယမ်တို့ ထွက်သည်။ ယူရယ်တောင်တန်း အနောက်
ဘက်တွင် ရေနံကို တူးဖော်ရရှိသည်။ အဖိုးတန် ကျောက်မျက်
များဖြစ်သော ဥဿဖယား၊ နီလာ၊ မြ၊ မျက်ရွဲ။ နီလာ ခရမ်း
တို့လည်း ထိုဒေသမှ ရရှိလေသည်။

## ကိုးကား
# အေရယ်ပင်လယ်

1960–2014
အေရယ်ပင်လယ်သည် ကာဇက်စတန်နိုင်ငံတွင်တည်ရှိ၍ အာရှတိုက်၌ ကက်စပီယန်ပင်လယ်မှလွဲလျှင် အကြီးဆုံး ကုန်းတွင်းပင်လယ်ဖြစ်သည်။ ကက်စပီယန်ပင်လယ် အရှေ့ဘက် ၁၇၅ မိုင်ခန့်ကွာဝေးသည်။ အေရယ်ပင်လယ်သည် အလျားမိုင် ၂၃ဝ၊ အနံ ၁၇၅ မိုင်ရှိ၍ စတုရန်းမိုင် ၂၆,၁၆၆ ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ရှေးအခါက ထိုကုန်းတွင်းပင်လယ်သည် ယခုထက် ပိုမိုကျယ်ဝန်း၍ ကက်စပီယန်ပင်လယ်နှင့် ဆက်လျက်ရှိသည်ဟု ပထဝီဝင်ဆရာတို့က ယူဆကြသည်။ အမူး(ဒါးယား) မြစ်နှင့် ဆီးရဒါးယားမြစ် နှစ်သွယ်သည် အေရယ်ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်သည်။

ပင်လယ်တွင်းရှိရေသည် အနည်းငယ်ငန်သော်လည်း စတားဂျင်ငါးကဲ့သို့သော ရေချိုငါးများနေသည်။ ထိုပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင် ကျောက်တောင်ကုန်းများ၊ စိမ့်မြေရပ်နှင့် စတက်လွင်ပြင်များရှိခြင်းကြောင့် လူနေအိမ်ခြေမရှိသလောက် နည်းသည်။ ပင်လယ်ရေသည် တိမ်သော်လည်း မုန်တိုင်းကျ ရောက်လေ့ ရှိတတ်သဖြင့် လှေသင်္ဘောများသွားလာရန်အတွက်
မသင့်တော်ချေ။

## ကိုးကား
# အာရေဗျပင်လယ်

| အာရေဗျပင်လယ် |
| --- |
|  |
| ကိုဩဒိနိတ် | ﻿ / ﻿ |
| ရေဝေကြောရှိရာ နိုင်ငံများ | အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အီရန်နိုင်ငံ၊ မော်လဒိုက်နိုင်ငံ၊ အိုမန်နိုင်ငံ၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ၊ ယီမင်နိုင်ငံ |
|  |
| အကျယ်ဆုံး အနံ | ၂,၄၀၀ km (၁,၅၀၀ mi) |
| မျက်နှာပြင် ဧရိယာ | ၃,၈၆၂,၀၀၀ km2 (၁,၄၉၁,၀၀၀ sq mi) |
| အနက်ဆုံး အနက်အရှိုင်း | ၄,၆၅၂ m (၁၅,၂၆၂ ft) |

အာရေဗျကျွန်းဆွယ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့အကြားရှိ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ကို အာရေဗျပင်လယ်ဟုခေါ်သည်။ ထိုပင်လယ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ တောင်ဘက်အစွန်းရှိ ကိုမိုရင်အငူရှိ အာဖရိကတိုက်၊ ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ၏အရှေ့ဘက် ကမ်းခြေရှိ ဂွါဒါဖွီးအငူအထိ စိတ်ကူးဖြင့် ရေးဆွဲထားသောမျဉ်းကြောင်း၏ မြောက်ဘက်တွင်တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်နီ၊ အေဒင်ပင်လယ်ကွေ့၊ ပါးရှင်းပင်လယ်ကွေ့နှင့် အိုမန်ပင်လယ်ကွေ့တို့သည် အာရေဗျ ပင်လယ်၏ လက်တက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ရှေးအခါက ထိုအာရေဗျပင်လယ်သည် ပင်လယ်ကြောင်း ကူးသန်းသွားလာမှုအတွက် အလွန်အရေးပါခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့အရှေ့ဘက်စွန်းဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်းများကို သင်္ဘောများဖြင့် တင်ဆောင်ပြီးလျှင် အာရေဗျကျွန်းဆွယ် အနောက်ဘက် ကမ်းခြေသို့ တင်ပို့ပေးခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ကုလားအုပ်များဖြင့် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်ကို ဖြတ်သန်းကာ မြေထဲပင်လယ်ဘက်သို့ သယ်ဆောင်ပေးခဲ့ကြလေသည်။

အာရေဗျပင်လယ်အတွင်းရှိ ကျွန်းကြီးများမှာ လက်ကဒိုက်ကျွန်းစုနှင့် ဆိုကိုထရာကျွန်းတို့ဖြစ်သည်။ လက်ကဒိုက်ကျွန်းစုသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေမှ အလွန်တွင်တည်ရှိကြသည်။ ဆိုကိုထရာ ကျွန်းသည်ကား အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိလေသည်။

အာရေဗျပင်လယ်၏ပျမ်းမျှအနက်မှာ အလံ ၁၅ဝဝ ခန့်ရှိ သော်လည်း အိန္ဒုမြစ်နှင့် နာဗဒ္ဒမြစ် အပါအဝင် မြစ်အများအပြား စီးဝင်သော အရှေ့မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင်မူ ထိုထက်တိမ်လေသည်။ မုတ်သုန်ရာသီ အစနှင့်အဆုံးတို့တွင် အာရေဗျပင်လယ်ထဲ၌ အတွင်းဝိုက်လေဝဲ(ဆိုင်ကလုန်း)များ ကျရောက်တတ်သည်။ ထိုအတွင်းဝိုက်လေဝဲများသည် အာရေဗျပင်လယ်၏ အရှေ့တောင်ဘက်ပိုင်းရှိ မဲလ ဒိုက်ကျွန်းများ အနီးတစ်ဝိုက်တွင် စတင်ဖြစ်ပေါ်တတ်လေသည်။

## ကိုးကား