# ကချင်ဘာသာစကား

| ဂျိမ်းဖော |
| --- |
| ကချင် |
| Jingpho |
| အသံထွက် | tɕiŋ˧˩pʰɔʔ˧˩ |
| ဒေသခံ | မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ |
| ဒေသ | ကချင်ပြည်နယ်၊ Yingjiang County |
| လူမျိုးစု | ကချင် |
| ဒေသခံ ပြောဆိုသူများ | (ca. ၉၄၀၀၀၀ ရည်ညွှန်း ၁၉၉၉–၂၀၀၁) |
| ဘာသာစကား မိသားစု | တရုတ်-တိဗက်နွယ်
* Sal
	+ Jingpho–Luish
		- **ဂျိမ်းဖော**
 |
| ဒေသိယစကား | * Singpho
* Dzili (Jili)
 |
| စာအရေးအသားစနစ် | Latin |
| တရားဝင် အခြေအနေ |
| လူနည်းစု ဘာသာစကားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း |  မြန်မာ |
| ဘာသာစကားကုဒ်များ |
| ISO 639-2 | `kac` |
| ISO 639-3 | Variously: kac – Jingpho sgp – Singpho tcl – Taman |
| Glottolog | `jing1260` |
|

**ကချင်ဘာသာစကား** (ဂျိန်းဖော ဟုလည်း သိကြသည်) သည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု၊ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားအုပ်စုကြီးထဲက ဆယ်လ် ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး ကချင်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာမိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ကချင်ဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း (ကချင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအထက်ပိုင်း)၊ တရုတ်နိုင်ငံ (ယူနန်ပြည်နယ်) နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း (အာသံပြည်နယ်နှင့် အရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။ ဂျိန်းဖောစာပေကို ရောမအက္ခရာဖြင့် ရေးသားကြသည်။

ကချင် (ဂျိန်းဖော) ဘာသာစကားသည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အချင်းချင်း အနည်းငယ်စီ ကွဲပြားသော ဒေသန္တရစကား များစွာ ရှိပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနားနှင့် နမ်ခမ်းဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသော အလယ်ပိုင်းဒေသသုံး ဂျိန်းဖောစကားကို စံနှုန်းပြဋ္ဌာန်းချက် အဖြစ် သတ်မှတ်အသုံးပြုကြသည်။ အခြားထင်ရှားသော ဒေသန္တရစကားများမှာ

* အန်ကူး (Enkun)
* ခခူ (Khaku)
* ခန္ဒူ (Hkandu)
* ဂေါ်ရီ (Gauri)

* (မှတ်ချက်။ ။ ကချင်မျိုးနွယ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည့် ရဝမ်၊ လီဆူ၊ လော်ဝေါ် (မရူ) နှင့် လချိဒ် တို့၏ ဘာသာစကားများသည် ကချင်မျိုးနွယ်စုထဲတွင်ထည့်တွင်းထားသောလည်း ဘာသာဗေဒအရ ဂျိန်းဖောနှင့် မတူဘဲ သီးခြားကွဲပြားသော ဘာသာစကားအုပ်စုများ ဖြစ်ကြသည်။)\*

## စာရေးစနစ်နှင့် သမိုင်းကြောင်း

၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမတိုင်မီအထိ ဂျိန်းဖောဘာသာစကားတွင် ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ စာရေးစနစ် မရှိခဲ့ဘဲ နှုတ်ဆင့်ကမ်းသမိုင်းများဖြင့်သာ ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၁၈၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အမေရိကန်-ကပ္ပလီနှစ်ခြင်းသာသနာပြုဆရာတော် အိုလာ ဟန်ဆင် (Ola Hanson) သည် မြစ်ကြီးနားနှင့် ဗန်းမော်ဒေသသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ ဂျိန်းဖောဘာသာစကား၏ အသံထွက်စနစ်ကို လေ့လာကာ ရောမအက္ခရာ (Latin script) ကို အခြေခံသည့် ကချင်စာပေကို ပထမဆုံးအကြိမ် တီထွင်ပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၎င်းသည် ကချင်-အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်ကိုလည်း ပြုစုခဲ့ပြီး သမ္မာကျမ်းစာကို ဂျိန်းဖောဘာသာသို့ ပထမဆုံး ပြန်ဆိုပေးခဲ့သည်။

တရုတ်နိုင်ငံရှိ ဂျိန်းဖော (ကျင်းပို) လူမျိုးများသည်လည်း ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ရောမအက္ခရာကိုပင် အခြေခံ၍ တရုတ်အသံထွက်စနစ် (Pinyin) နှင့် ပိုမိုနီးစပ်သော စာရေးစနစ်သစ်တစ်ခုကို တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

|  |
| --- |
| **Jinghpaw alphabet** |
| A ʔà | Ă ʔa̰ | E ʔɛ̰ | Ē ʔɛ̀ | È ʔɛ́ |
| I ʔì | O ʔɔ̀ | U ʔù | AI ʔàɪɴ | AU ʔáʊɴ |
| AW ʔɔ́ | OI ʔʊ̀ɛ́ | B ba̰ | CHY t͡ɕa̰ | D da̰ |
| G ɡa̰ | GY ɡa̰ja̰ | H ha̰ | J d͡ʑa̰ | K ka̰ |
| KY ka̰ja̰ | HK kʰa̰ | HKY kʰa̰ja̰ | L la̰ | M ma̰ |
| N na̰ | NG ŋa̰ | NY ɲa̰ | P pa̰ | HP pʰa̰ |
| HPY pʰa̰ja̰ | R ja̰ | S sʰa̰ | SH ʃa̰ | T ta̰ |
| TS sa̰ | HT tʰa̰ | W wa̰ | Y ja̰ | Z za̰ |

## သဒ္ဒါနှင့် အသံစနစ်

ဂျိန်းဖောဘာသာစကားသည် အခြားသော တိဗက်-မြန်မာ ဘာသာစကားများကဲ့သို့ပင် ကတ္တား-ကံ-ကရိယာ (Subject-Object-Verb / SOV) စကားလုံးအစီအစဉ်ကို အသုံးပြုသည်။ စကားလုံးများ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို သတ်မှတ်ရာတွင် အသံနိမ့်အမြင့် (Tones) သည် အလွန်အရေးပါပြီး အဓိကအားဖြင့် အသံအနိမ့်၊ အလယ် နှင့် အမြင့် ဟူ၍ သံပြောင်းသံခွဲ (၃) မျိုး ရှိသည်။

## ကိုးကားချက်များ

## ကိုးကား