Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ဂံဝန်းတိုင်း (တောင်ကိုရီးယား)

**ဂံဝန်းအထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း**(ကိုရီးယား: 강원특별자치도 江原特別自治道)သည် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ အထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။

| ဂံဝန်းအထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း 강원특별자치도 江原特別自治道 |
| --- |
| **အထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း** |
| အလံ |
| လိုဂို |
| တည်နေရာ |
|  |
| မြေပုံ |
|  |
| အက္ခရာဖလှယ်ခြင်းများ |
| ဟန်ဂုလ် ： | 강원특별자치도 |
| ဟန်ဂျာ ： | 江原特別自治道 |
| ရောမအက္ခရာ(RR)： | Gangwon-teukbyeoljachido |
| စာရင်းအင်း(၂၀၂၃ ခုနှစ်) |
| ဧရိယာ： | ၁၆,၈၇၃.၅၁ km2 |
| လူဦးရေ： | ၁,၅၂၇,၈၀၇ ဦး |
| အမျိုးသား： | ၇၆၈,၄၄၉ ဦး |
| အမျိုးသမီး： | ၇၅၉,၃၅၈ ဦး |
| လူဦးရေသိပ်သည်းဆ： | ၉၀.၅ ဦး/km2 |
| အိမ်ထောင်စု： | ၇၆၀,၆၃၅ စု |
| အုပ်ချုပ်ရေး |
| နိုင်ငံ： |  တောင်ကိုရီးယား |
| မြို့： ခရိုင်： | ၇ မြို့ ၁၁ ခရိုင် |
| ISO 3166-2： | KR-42 |
| နယ်မြေကုဒ်： | 32 |
| သစ်ပင်： | ကိုရီးယားထင်းရှူး |
| ပန်း： | Kurofune azalea |
| ငှက်： | Red-crowned Crane |
| ဝက်ဘ်ဆိုက်တ်： | ဂံဝန်းအထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း |

ဂံဝန်းအထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းရုံး
အရှေ့ဘက်တွင် အရှေ့ပင်လယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဂယောင်းဂီတိုင်း၊ တောင်ဘက်တွင် ချုံးချောင်းမြောက်တိုင်းနှင့် ဂယောင်းဆံမြောက်တိုင်းနှင့် မြောက်ဘက်တွင် ဂျိုဆောန်ဒီမိုကရက်တစ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ(မြောက်ကိုရီးယား)၏ ဂံဝန်းတိုင်းတို့နှင့် ထိစပ်နေသည်။

## ကိုးကား
# အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး

| အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၏
နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး |
| --- |
| အမှတ်တံဆိပ် |
| အလံ |
| **တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် မာကို ရူဘီအို** ၂၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ မှစ၍ |
| ပြည်ထောင်စုဌာန (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု) |
| ပုံစံ | Mr. Secretary |
| အဖွဲ့ဝင် | အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအစိုးရ၊ ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ |
| အစီရင်ခံရသူ | သမ္မတ |
| ရုံးတည်နေရာ | ဝါရှင်တန်ဒီစီ |
| ခန့်အပ်သူ | သမ္မတ with Senate advice and consent |
| သက်တမ်း | Appointed |
| ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ | 22 U.S.C. § 2651 |
| ယခင်လူ | နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနအတွင်းရေးမှူး |
| ဖွဲ့စည်းခြင်း | ဇူလိုင် ၂၇၊ ၁၇၈၉ (၁၇၈၉-၀၇-27) |
| ပထမဆုံး ထမ်းဆောင်သူ | ဂျွန်ဂျေ (acting) သောမတ်ဂျက်ဖာဆင် |
| ဆက်ခံခြင်း | Fourth |
| လက်ထောက် | ဂျွန်ဂျေဆူလီဗန် |
| လစာ | နှစ်စဉ် ၂၀၅,၇၀၀$  (Executive Schedule I) |
| ဝက်ဘ်ဆိုဒ် | state.gov |

**အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး**သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအစိုးရ၏ ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့ ထိပ်ပိုင်းရာထူးဖြစ်သည်။နိုင်ငံခြားရေးဌာန၏ အကြီးအကဲလည်း ဖြစ်သည်။

ထိုရာထူးကို သမ္မတမှ တိုက်ရိုက်ခန့်အပ်သည်။

## တာဝန်ဝတ္တရားများ

* အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နိုင်ငံခြားရေးရာနှင့် ပြည်ထောင်စုဌာနတို့ကို ကြီးကြပ်ရန်။
* နိုင်ငံတကာရေးရာများနှင့်ပတ်သက်၍ သမ္မတကိုအကြံပေးရန်။
* နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ စာချုပ်စာတမ်းများကို စေ့စပ်ရန်။
* နိုင်ငံတကာဆွေးနွေးပွဲများ၊ ညီလာခံများကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်တက်ရောက်ရန်။
* နိုင်ငံတကာသို့သွားလာနေသော နိုင်ငံသားများအတွက်သတင်းများပေးရန်။
* အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နိုင်ငံသားများ၊ သယံဇာတများနှင့်နိုင်ငံခြားရေးရာကာကွယ်မှုများကိုလုပ်‌ဆောင်ရန်၊၊
* အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဆိုင်ရာဥပဒေများကိုအကြံပေးရန်။
* အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နိုင်ငံခြားရေးရာအချက်အလက်များကိုချပြရန်။
* အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့်အခြားတိုင်းပြည်များအကြား စီးပွားရေးအကျိုးများ တိုးမြှင့်ရန်။

အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး၏ မူလ ပြည်တွင်းတာဝန်များမှာ

* နိုင်ငံ၏ဥပဒေများကိုမျှဝေခြင်း။
* သမ္မတ၏ခန့်အပ်လွှာများကိုပြင်ဆင်၊ချိပ်ပိတ်၊အသံသွင်းခြင်း၊၊
* အသံသွင်း မှတ်တမ်းများကိုပြင်ဆင်ခြင်း၊၊
* နိုင်ငံ၏တော်ဝင်အမှတ်တံဆိပ်ကိုအုပ်ထိန်းခြင်း၊၊
* ယခင်အတွင်းရေးမှူးများ၏ ညီလာခံမှတ်တမ်းများကိုအုပ်ထိန်းခြင်း၊၊

## ကိုးကား

## ပြင်ပလင့်ခ်

* တရားဝင် ဝက်ဘ်ဆိုက်တ်
# ယာဟူး

Yahoo! Inc.|  |
| အမျိုးအစား | အများဆိုင် |
| လုပ်ငန်း | အင်တာနက်, ကွန်ပျူတာ ဆော့ဝဲလ် |
| ရှယ်ယာရောင်းဝယ်ရာနေရာ | NASDAQ: YHOO NASDAQ-100 Component S&P 500 Component |
| တည်ထောင်သည့်နှစ် | ဆန်တာ ကလာရာ ကယ်လ်ဖိုးနီးယား အမေရိကန်။(မတ် ၁၊ ၁၉၉၅ (၁၉၉၅-၀၃-၀၁)) |
| တည်ထောင်သူများ | ဂျယ်ရီ ယန်း ဒေးဗစ် ဖီလို။ |
| ဌာနချုပ် | ဆင်နီဗယ် ကယ်လ်ဖိုးနီးယား, အမေရိကန် |
| ဝန်ဆောင်မှု ဧရိယာ | ကမ္ဘာတစ်ဝန်း |
| အရေးပါ ပုဂ္ဂိုလ်များ | ရိုင် ဘော့စ်တော့ (ဥက္ကဋ္ဌ) ကာရို ဘက်ထ် (CEO) |
| ထုတ်ကုန်ပစ္စည်း | See list of Yahoo products. |
| ဝင်ငွေ |  US$ 06.324 billion (2010) |
| အခွန်မဆောင်မီ ဝင်ငွေ |  US$ 01.070 billion (2010) |
| အသားတင် ဝင်ငွေ |  US$ 01.232 billion (2010) |
| ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု |  US$ 14.928 billion (2010) |
| စုစုပေါင်း ရှယ်ယာတန်ဖိုး |  US$ 12.596 billion (2010) |
| အလုပ်သမားဦးရေ | 13,600 (2010) |
| ကုမ္ပဏီခွဲ | List of acquisitions by Yahoo! |
| ဝက်ဘ်ဆိုက် | Yahoo.com |

**ယာဟူး!** (Yahoo!) သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် ဆန်တာ ကလာရာ (Santa Clara) တွင် ထူထောင်ခဲ့သည့် အင်တာနက် ရှာဖွေရေး ကော်ပိုရေးရှင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗဟိုဌာနချုပ်မှာ ဆန်းနီးဗေး (Sunnyvale) တွင် တည်ရှိသည်။ Yahoo! အား ဝက်ဘ်ဆိုက် ပေါ်တယ်၊ ရှာဖွေရေး အင်ဂျင် အဖြစ် လူသိများပြီး အမေရိကန်၌ လူသုံးအများဆုံး ဝက်ဘ်ဆိုက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ Yahoo! ကို ဂျယ်ရီ ယန်း (Jerry Yang) နှင့် ဒေးဗစ် ဖီလို (David Filo) တို့က ၁၉၉၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ထူထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ကော်ပိုရေးရှင်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

## ကိုးကား
# အမ်ဘီစီ

**အမ်ဘီစီ** (ကိုရီးယား: 문화방송주식회;  *Munhwa Bangsong Jusikhoesa* / အင်္ဂလိပ်: Munhwa Broadcasting Corporation သို့မဟုတ် **MBC**) တောင်ကိုးရီးယား ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ရေဒီယိုကွန်ရက် ထိပ်တန်းကုမ္ပဏီများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ Munhwa သည် "ယဉ်ကျေးမှု" ကိုရီးယားစကားလုံးဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အထင်ကရ ကုန်းနေရုပ်မြင်သံကြားဌာန MBC TV သည် ဒစ်ဂျစ်တယ်အတွက် ချန်နယ် 11 ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
# ဝမ်ကြားပေါင်

| **ဝမ်ကြားပေါင်** |
| --- |
|   |
| **အမည်ရင်း** | ဝမ်ကြားပေါင် (溫家寶) |
| **မွေးသက္ကရာဇ်** | ၁၉၄၂ စက်တင်ဘာ ၁၅  |
| **နိုင်ငံသား** |  တရုတ် |
| **ပညာရေး** | တရုတ် ဘူမိဗေဒ တက္ကသိုလ် |
| **အလုပ်အကိုင်** | ဘူမိဗေဒ ပညာရှင် |
| **ကြင်ဖော်** | 張培莉 |

**ဝမ်ကြားပေါင်**သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ လက်ရှိဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သည်။ ဝမ်ကြားပေါင်သည် ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ပေကျင်း ဘူမိဗေဒ တက္ကသိုလ် (ယနေ့ တရုတ် ဘူမိဗေဒ တက္ကသိုလ်) မှ ပါရဂူဘွဲ့ရ ဘူမိဗေဒ ပညာရှင် အင်္ဂျင်နီယာတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဘွဲ့ရပြီးနောက် ကန်းစုပြည်နယ်သို့ သွားရောက်ကာ အလုပ်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ပေကျင်းသို့ အလုပ်ပြောင်းခဲ့ပြီး ၁၉၉၃ ခုနှစ်အထိ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ပါတီ အထွေထွေ ရုံးခန်း ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြန်သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ထျန်းအန်းမင် အရေးအခင်း ကာလအတွင်း ထိုစဉ်က ပါတီ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ကျောက်ကျိယံနှင့်အတူ ထျန်းအန်းမင်ရင်ပြင်သို့ သွားရောက်ကာ ဆန္ဒပြ ကျောင်းသား၊ လူထုကို တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ရာထူးတက်လာပြီးနောက် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ စတုတ္ထမျိုးဆက် ခေါင်းဆောင်များအကြား အရေးပါသည့် နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်လာသည်။ သူ၏ လုပ်ငန်းခွင် ကျင့်ဝတ်စောင့်ထိန်းမှုနှင့် စကားပြောဆိုရာတွင် ညင်သာ ပျော့ပြောင်းမှုကြောင့် ‘ပြည်သူ့ ဝန်ကြီးချုပ်’ ဟု ပြည်တွင်းရော ပြည်ပကပါ ခေါ်ဝေါ်သမှုတ်ကြသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့တွင် တရုတ်မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေး နှစ် ၆၀ ပြည့်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ၂ ရက်ကြာ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ဝမ်ကြားပေါင်၏ ခရီးစဉ်သည် ၁၆ နှစ်တာ ကာလအတွင်း ပထမဦးဆုံးသော ဝန်ကြီးချုပ်အဆင့် ခရီးစဉ်လည်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
# တစ်သီးပုဂ္ဂလ နိုင်ငံရေးသမား

တစ်သီးပုဂ္ဂလ သို့မဟုတ် ဘက်မလိုက်သော နိုင်ငံရေးသမားသည် မည်သည့်နိုင်ငံရေးပါတီ သို့မဟုတ် ဗျူရိုကရေစီအသင်းအဖွဲ့နှင့်မျှ မပတ်သက်သော နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်သည်။ တစ်စုံတစ်ဦးသည် အမှီအခိုကင်းသူအဖြစ် ရာထူးအတွက် ရပ်တည်ရသည့် အကြောင်းရင်းများစွာရှိသည်။

အချို့သော နိုင်ငံရေးသမားများသည် မည်သည့်နိုင်ငံရေးပါတီ၏ ပလက်ဖောင်းများနှင့် မကိုက်ညီသော နိုင်ငံရေးအမြင်များ ရှိကြပြီး ၎င်းတို့နှင့် မပူးပေါင်းရန် ရွေးချယ်ကြသည်။ တစ်သီးပုဂ္ဂလနိုင်ငံရေးသမားများသည် ပါတီဝင်ဟောင်းများဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သလို ပါတီဝင်ဟောင်းများကလည်း ပါတီတစ်ခုနှင့် ဆက်စပ်နေနိုင်သည် သို့မဟုတ် ၎င်းနှင့် လိုက်လျောညီထွေရှိသော သဘောထားအမြင်များ ရှိသော်လည်း ၎င်း၏အမည်ဖြင့် ရပ်တည်ရန် မရွေးချယ်ဘဲ သို့မဟုတ် မေးခွန်းထုတ်ထားသည့် ပါတီက အခြားကိုယ်စားလှယ်လောင်းကို ရွေးချယ်ထားသောကြောင့် ယင်းကဲ့သို့ မလုပ်နိုင်ပေ။ . . အခြားသူများမှာ နိုင်ငံတော်အဆင့်ရှိ နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခုအား သို့မဟုတ် ထောက်ခံနိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် ၎င်းအား တရားဝင်ကိုယ်စားမပြုသင့် (ထို့ကြောင့် အခြားအဆင့်တွင် ၎င်း၏မူဝါဒများအတိုင်း) ဖြစ်သင့်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

အများပြည်သူရုံးအတွက် အရွေးခံရာတွင် တသီးပုဂ္ဂလများသည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ပါတီတစ်ခုဖွဲ့စည်းရန် သို့မဟုတ် အခြားတစ်သီးပုဂ္ဂလများနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် ရွေးချယ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ပါတီ သို့မဟုတ် မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို တရားဝင်မှတ်ပုံတင်နိုင်သည်။ "လွတ်လပ်သော" ဟူသော စကားလုံးကို သုံးသည့်နေရာတွင်ပင်၊ အထူးသဖြင့် "တစ်သီးပုဂ္ဂလ" ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများကို အတည်ပြုရန် လိုအပ်သည့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရှိလျှင် ထိုမဟာမိတ်များသည် နိုင်ငံရေး ပါတီတစ်ခုနှင့် များစွာတူညီပါသည်။
# ပစိဖိတ်အနားကွပ်

ပစိဖိတ်နယ်စပ်ရှိ နိုင်ငံများ၏ မြေပုံ
**ပစိဖိတ်အနားကွပ်** "**ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာရေကန်**" ရှိ ကျွန်းငယ်များနှင့် ကျွန်းငယ်လေးများအပါအဝင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာပတ်လည်ရှိ နေရာများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဘူမိဗေဒတွင် ပစိဖိတ်ရိုင်းနယ်မြေသည်လည်း မီးကွင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။

## ပစိဖိတ်ကွင်းနိုင်ငံများ စာရင်း

ယင်းသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ တစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့နေ သောနယ်မြေ တစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့် ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်း ၏အစိတ်အပိုင်း အဖြစ်သတ်မှတ် ထားသော စာရင်းတစ် ခုဖြစ်သည် ။

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * အရှေ့အာရှ
	+ ရုရှား
	+ ဂျပန်
	+ မြောက်ကိုရီးယား
	+ တောင်ကိုရီးယား
	+ တရုတ်
		- ဟောင်ကောင်
		- မကာအို
	+ ထိုင်ဝမ်
* အရှေ့တောင်အာရှ
	+ ဗီယက်နမ်
	+ ကမ္ဘောဒီးယား
	+ ထိုင်း
	+ မလေးရှား
	+ စင်ကာပူ
	+ ဘရူနိုင်း
	+ အင်ဒိုနီးရှား
	+ ဖိလစ်ပိုင်
	+ အရှေ့တီမော
 | * အိုရှန်းနီးယား (အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများ)
	+ ဩစတြေးလျ
	+ ပလောင်း
	+ မိုက်ခရိုနီးရှားနိုင်ငံ
	+ ပါပူအာ နယူးဂီနီ
	+ ဆော်လမွန်ကျွန်းစု
	+ နအူရူးနိုင်ငံ
	+ မာရှယ်အိုင်းလန်း
	+ ဗနွားတူနိုင်ငံ
	+ နယူးဇီလန်
	+ တူဗားလူ
	+ ဖီဂျီ
	+ ကီရီဘတ်စ်
	+ တုံဂါနိုင်ငံ
	+ ဆမိုးအား
	+ နျူးအေး
	+ ကွတ်ကျွန်းစု
 | * အိုရှန်းနီးယား (အမှီအခိုနယ်မြေများ)
	+ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်များနှင့် နယ်မြေများ
		- နော်ဖော
	+ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၏ နယ်မြေ
		- တိုကလောင်
	+ သမုဒ္ဒရာပြင်သစ်နိုင်ငံ
		- နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား
		- ဝေါလစ်နှင့်ဖူကျူးနား
		- ပြင်သစ်ပိုလီနီးရှား
	+ ဗြိတိသျှ ပင်လယ်ရပ်ခြား နယ်မြေများ
		- ပစ်ကိန်ကျွန်းစု
	+ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အင်ဆူလာဒေသ
		- မြောက်မာရီယာနာကျွန်းစု
		- ဂူအမ်
		- အမေရိကန်ဆမိုးအား
	+ အမေရိကန်
		- ဟာဝိုင်ယီပြည်နယ်
	+ ချီလီ
		- အီစတာကျွန်း
 | * မြောက်အမေရိကတိုက်
	+ ကနေဒါ
	+ အမေရိကန်
	+ မက္ကဆီကို
* ဗဟိုအမေရိက
	+ ဂွါတီမာလာ
	+ အယ်ဆာဗေဒို
	+ ဟွန်ဒူးရပ်စ်
	+ နီကာရာဂွါ
	+ ကော့စတာရီကာ
	+ ပနားမား
* တောင်အမေရိကတိုက်
	+ ကိုလံဘီယာ
	+ အီကွေဒေါ
	+ ပီရူး
	+ ချီလီ
 |

## ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး

ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာသည် သင်္ဘောပို့ဆောင်ရာနေရာဖြစ်သည်။ ပစိဖိတ်အနားကွပ် တွင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလုပ်အများဆုံး သင်္ဘောဆိပ်ကမ်း 50 တွင် 29 ခုရှိသည်။

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * တောင်ကိုရီးယား
	+ ဘူဆန်မြို့
* ဂျပန်
	+ ယိုကိုဟာမာမြို့
	+ တိုကျိုမြို့
	+ နာဂိုယားမြို့
	+ ကိုဘီမြို့
* ထိုင်ဝမ်
	+ ကော့ရှောင်မြို့
* ဟောင်ကောင်
	+ ဟောင်ကောင်
 | * တရုတ်
	+ ရှန်ဟိုင်းမြို့
	+ ရှမ်းချောင်းမြို့
	+ နင်ဘိုမြို့
	+ ဂွမ်ဇူးမြို့
	+ ချင်းတောင်မြို့ြို့
	+ တန်ဂျင်းမြို့
	+ ဇိုင်ယာမန်မြို့
	+ ဒယ်လီယန်မြို့
	+ လီယန်ယွန်းဂန်မြို့
	+ ယင်းခိုမြို့
 | * ဖိလစ်ပိုင်
	+ မနီလာမြို့
* ဗီယက်နမ်
	+ ဆိုင်ဂွန်မြို့
* ထိုင်း
	+ လမ်ချာဘန်မြို့
* မလေးရှား
	+ ဆိပ်ကလန်း
	+ တန်ဂျောင်ပလီပါစ်မြို့
* စင်ကာပူ
	+ စင်ကာပူ
 | * အင်ဒိုနီးရှား
	+ ဂျကာတာမြို့
	+ ဆူရာဘာယားမြို့
* ကနေဒါ
	+ ဗန်ကူးဗားမြို့
* အမေရိကန်
	+ လော့စ်အိန်ဂျလိစ်မြို့
	+ လောင်ကမ်းခြေမြို့
	+ ဆီယက်တဲလ်မြို့/တာကိုမာမြို့
* ပနားမား
	+ ဘာလ်ဘိုးမြို့
 |

## ကျမ်းကိုး
# ရှင်းကျန်း

**ရှင်းကျန်း-ဝီဂါ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ** (တရုတ်: 新疆维吾尔自治区၊ Uyghur: شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى) သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက်ဘက်စွန်းတွင် တည်ရှိသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ တစ်ခုဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်အဆင့် နယ်မြေများအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး စတုရန်းကီလိုမီတာ ၁.၆ သန်းကျော် ကျယ်ဝန်းကာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် (၈) ခုမြောက် အကြီးဆုံးသော ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ ဖြစ်သည်။

| ရှင်းကျန်း-ဝီဂါ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ |
| --- |
| ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ |
| 新疆维吾尔自治区
شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى |
|  |
|  တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံအတွင်း ရှင်းကျန်း၏ တည်နေရာ |
| နိုင်ငံ | တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ |
| ရုံးစိုက်ရာမြို့ | အူရူမ်ချီမြို့ |
| ဧရိယာ |
|  • စုစုပေါင်း | ၁၆၆၄၈၉၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၆၄၂၈၂၀ စတုရန်းမိုင်) |
| လူဦးရေ (2020) |
|  • စုစုပေါင်း | ၂၅၈၅၂၃၄၅ |
|  • သိပ်သည်းမှု | ၁၆/km၂ (၄၀/sq mi) |
| အချိန်ဇုန် | တရုတ်စံတော်ချိန် (UTC+8) / ရှင်းကျန်းစံတော်ချိန် (UTC+6) |

## ပထဝီဝင်အနေအထား

ရှင်းကျန်းသည် ဗဟိုအာရှဒေသနှင့် ထိစပ်နေပြီး မွန်ဂိုလီးယား၊ ရုရှား၊ ကာဇက်စတန်၊ ကာဂျစ္စတန်၊ တာဂျစ်ကစ္စတန်၊ အာဖဂန္နစ္စတန်၊ ပါကစ္စတန်နှင့် အိန္ဒိယ စသည့် နိုင်ငံ (၈) နိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ကာရာကိုရမ်၊ ကွန်လွန်နှင့် တီအန်ရှန်း တောင်တန်းကြီးများက အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက် နယ်စပ်များကို ဝန်းရံထားသည်။ သမိုင်းဝင် ပိုးလမ်းမသည် ဤဒေသကို ဖြတ်သန်းသွားသဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကုန်သွယ်ရေး အချက်အခြာကျခဲ့သည်။

## လူဦးရေနှင့် လူမျိုးများ

၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၂၅.၈ သန်းကျော် နေထိုင်သည်။ ရှင်းကျန်းသည် လူမျိုးပေါင်းစုံ နေထိုင်ရာဒေသဖြစ်ပြီး ဝီဂါ၊ ဟန်၊ ကာဇက်၊ ဟွေ၊ ကာဂျစ်၊ မွန်ဂို၊ တာဂျစ် စသည့် လူမျိုးများ ပါဝင်သည်။ ဒေသတွင်း၌ လူမျိုးစုအလိုက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နယ်မြေခွဲများကိုလည်း သတ်မှတ်ပေးထားသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားသော သမိုင်းမှတ်တမ်းဟောင်းများတွင် ဤဒေသကို "တရုတ်တာကစ္စတန်" သို့မဟုတ် "အရှေ့တာကစ္စတန်" ဟူ၍လည်း ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။

## နိုင်ငံရေးနှင့် လူ့အခွင့်အရေး

၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များမှ စတင်၍ ခွဲထွက်ရေးလှုပ်ရှားမှုများနှင့် မငြိမ်မသက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ ယင်းကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် တရုတ်အစိုးရသည် ဒေသတွင်း၌ လုံခြုံရေး တင်းကျပ်မှုများနှင့် "ပညာပေးစခန်း" ဟု ခေါ်ဆိုသော ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့များက ဝီဂါ မူဆလင်များအပေါ် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများ ရှိနေကြောင်း စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ထုတ်ဖော်ပြောကြားထားသော်လည်း တရုတ်အစိုးရကမူ ယင်းတို့မှာ အစွန်းရောက်ဝါဒကို တိုက်ဖျက်ရန်နှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း သင်တန်းပေးရန်သာ ဖြစ်ကြောင်း ငြင်းဆိုထားသည်။

## ကိုးကား
# တရုတ်လူမျိုး

တရုတ်လူမျိုး
(Chinese people)| တရုတ်လူမျိုး လူဦးရေများသော နိုင်ငံများ
  တရုတ်ပြည်မကြီး၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် မကာအို
  + ၁,၀၀၀,၀၀၀
  + ၁၀၀,၀၀၀
  + ၁၀,၀၀၀
  + ၁,၀၀၀ |
| လူဦးရေ စုစုပေါင်း |
| (၁.၄ ဘီလီယံကျော် (ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၈% ခန့်)) |
| အများစု နေထိုင်သည့် နေရာ |
|  တရုတ်ပြည်မကြီး
 ထိုင်ဝမ်
 ဟောင်ကောင်
 မကာအို
 စင်ကာပူနိုင်ငံ
 မြန်မာနိုင်ငံ (အသေးစိတ်အတွက် မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ ကို ကြည့်ပါ။)
နှင့် အခြားကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီး (ပင်လယ်ရပ်ခြားတရုတ်များ) |
| ဘာသာစကား |
| တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic languages) |
| ကိုးကွယ်မှု |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာ၊ တရုတ်ရိုးရာဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ နှင့် ဘာသာမဲ့ |
| ဆက်စပ် တိုင်းရင်းသား အုပ်စုများ |
| ဟန်လူမျိုး နှင့် တရုတ်နိုင်ငံရှိ အသိအမှတ်ပြု လူမျိုးစု ၅၅ ခု |

**တရုတ်လူမျိုး**များသည် တရုတ်နှင့် မျိုးရိုးအရ၊ လူမျိုးအရ၊ နိုင်ငံသားအရ၊ သို့မဟုတ် အခြားသော နှီးနွယ်မှုများ ရှိသော လူမျိုးစုများဖြစ်သည်။ဟန်တရုတ်လူမျိုးသည် တရုတ်တွင် အကြီးဆုံးသော လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး တရုတ်ပြည်မကြီး စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၉၂% ခန့် ရှိသည်။ ဟန်တရုတ်လူမျိုးများသည် ထိုင်ဝမ်၊ ဟောင်ကောင်၊ မကာအိုနှင့် စင်ကာပူတို့တွင် စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ၉၅%၊ ၉၂%၊ ၈၉% နှင့် ၇၄% အသီးသီးရှိသည်။တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၈% ခန့်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့လူဦးရေအများဆုံး လူမျိုးစုလည်း ဖြစ်သည်။ဟန်တရုတ်လူမျိုးသည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် အင်အားကြီး လူမျိုးစု ဖြစ်သည့်အတွက် တရုတ်နိုင်ငံပြင်ပတွင် ဟန်တရုတ်လူမျိုး နှင့် တရုတ်လူမျိုးဟူသော ဝေါဟာရတို့ကို ရောနှောအသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ တရုတ်နိုင်ငံတွင် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော လူမျိုးစု ၅၅ ခု ရှိပြီး ယင်းတို့ကို "တရုတ်လူမျိုး"ဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။

ဟောင်ကောင်နှင့် မကာအိုတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသော်လည်း အဆိုပါဒေသနှစ်ခုလုံးသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသများ ဖြစ်သည်။ ဟောင်ကောင်နှင့် မကာအိုတို့ကို "တရုတ်-ဗြိတိသျှ ပူးတွဲကြေညာချက်" နှင့် "တရုတ်-ပေါ်တူဂီ ပူးတွဲကြေညာချက်" ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတကာစာချုပ်များအရ အသီးသီး အုပ်ချုပ်သည်။ အဆိုပါ ဒေသနှစ်ခုတွင် နေထိုင်သူများအနေဖြင့် အမျိုးမျိုးသော နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် ရရှိနိုင်သည်။တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံဟု တရားဝင်အမည်တွင်သော ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံသားများကိုလည်း ရံဖန်ရံခါတွင် "ထိုင်ဝမ်လူမျိုး"ဟု ခေါ်လေ့ရှိသော်လည်း ယင်းတို့ကို "တရုတ်လူမျိုး"ဟုလည်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ ထိုင်ဝမ်၏ နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှုသည် အငြင်းပွားဖွယ်ရာများ ရှိနေသလို တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံအားလည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံအဖြစ် အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ထို့အပြင် ပင်လယ်ရပ်ခြား တရုတ်လူမျိုးများဟု ခေါ်ဆိုသော အခြားနိုင်ငံများတွင် အခြေချနေထိုင်သော တရုတ်လူမျိုးလည်း ရှိသေးသည်။

### ပင်လယ်ရပ်ခြားနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တရုတ်နွယ်ဖွားများ

ကမ္ဘာအနှံ့အပြားရှိ ပင်လယ်ရပ်ခြားနိုင်ငံများတွင် တရုတ်နွယ်ဖွားများ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြရာ အရှေ့တောင်အာရှသည် တရုတ်နွယ်ဖွား အများဆုံးအခြေချရာ ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ အလားတူပင် မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ရွှေ့ပြောင်းအခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ (ဗမာတရုတ်) ရှိကြပြီး ၎င်းတို့အနက် အများစုမှာ ဟန်တရုတ်မျိုးနွယ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား
# မာလီနိုင်ငံ

| မာလီ သမ္မတနိုင်ငံ* *République du Mali*  (ပြင်သစ်)
* جمهورية مالي  (အာရပ်)
* Mali ka Fasojamana ߡߊߟߌ ߞߊ ߝߊߛߏߖߊߡߊߣߊ  (Bambara)
* Renndaandi Maali 𞤈𞤫𞤲𞥆𞤣𞤢𞥄𞤲𞤣𞤭 𞤃𞤢𞥄𞤤𞤭  (ဖူလာ)
 |
| --- |
|
အလံတော်

အမှတ်တံဆိပ်

 |
| **ဆောင်ပုဒ်:**"Un peuple, un but, une foi" (ပြင်သစ်) "One people, one goal, one faith.""ပြည်သူတစ်စု၊ ပန်းတိုင်တစ်ခု၊ ယုံကြည်မှုတစ်ခု" |
| **နိုင်ငံတော် သီချင်း:**"Le Mali" (ပြင်သစ်) |
|  မာလီနိုင်ငံ၏ တည်နေရာ  (အစိမ်းရောင်) |
| မြို့တော် နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ | ဘာမာကိုမြို့ ﻿ / ﻿ |
| ရုံးသုံး ဘာသာစကားများ | ပြင်သစ် |
| အမျိုးသားဘာသာစကားများ |
စာရင်း
* ပြင်သစ်
* အာရပ်
* Fulani
* Mandinka
 |
| လူမျိုးစု | * ၃၃.၃% Bambara
* ၁၃.၃% Fula
* ၉.၆% Soninke
* ၉.၆% Senufo/Bwa
* ၈.၈% Malinke
* ၈.၇% Dogon
* ၅.၉% Songhai
* ၃.၅% Tuareg
* ၂.၁% Bobo
* ၄.၅% အခြား
 |
| ကိုးကွယ်မှု | * ဆွန်နီအစ္စလာမ် ၉၂.၉%
* အာမာဒီယာအစ္စလာမ် ၁.၆%
* ရိုးရာယုံကြည်မှု ၂.၅%
* ခရစ်ယာန်ဘာသာ ၂.၃%
 |
| လူမျိုး | Malian |
| အစိုးရ | လက်ရှိတွင် စစ်အစိုးရလက်အောက်ရှိ ပြည်ထောင်စု တစိတ်တပိုင်းသမ္မတ သမ္မတနိုင်ငံစနစ်  |
| • Interim President | Assimi Goïta |
| • ဒုသမ္မတ | *Vacant* |
| • Interim Prime Minister | Choguel Kokalla Maïga |
| • အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ | Djibril Ndaw |
| ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | အမျိုးသားလွှတ်တော် |
| လွတ်လပ်ရေးရ |
| • ဆူဒန်သမ္မတနိုင်ငံတည်ထောင်ခဲ့ | ၁၉၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၄ ရက် |
| • ပြင်သစ်နိုင်ငံမှa | ၁၉၆၀ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၀ ရက် |
| • မာလီနိုင်ငံအဖြစ် | ၁၉၆၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၂ ရက် |
| Gini (၂၀၁၀) | ၃၃.၀ အလယ် |
| HDI (၂၀၁၉) |  ၀.၄၃၄ နိမ့် · ၁၈၄ |
| ငွေကြေး | အနောက်အာဖရိက ဖရန့် (XOF) |
| အချိန်ဇုန် | GMT (UTC ) |
| ယာဉ်ကြောစနစ် | right |
| တယ်လီဖုန်းကုဒ် | +၂၂၃ |
| Internet TLD | .ml |
| 1. ဆူဒန်သမ္မတနိုင်ငံမှ ဆီနီဂေါနှင့်အတူ မာလီဖက်ဒရေးရှင်းအဖြစ်
 |

**မာလီနိုင်ငံ**၏ တရားဝင်အမည်မှာ မာလီသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အနောက်အာဖရိကတွင် ရှိသော ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် နိုင်ဂျာနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံ နှင့် ကိုယ့်ဒီဗွားနိုင်ငံ၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ဂီနီနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဆီနီဂေါနိုင်ငံ နှင့် မော်ရီတေးနီးယားနိုင်ငံ တို့က ဝန်းရံထားသည်။ ဧရိယာ စတုရန်း ကီလိုမီတာပေါင်း ၁,၂၄၀,၀၀၀ ကီလိုမီတာ ရှိပြီး လူဦးရေ ၁၄.၅ သန်း ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ ဘာမာကိုမြို့ ဖြစ်သည်။ မာလီတွင် ဒေသရှစ်ခု ပါဝင်ပြီး မြောက်ဘက်ပိုင်း နယ်စပ်မှာ ဆဟာရ သဲကန္တာရ အတွင်းကျကျ တွင် ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင်သာ လူအများ နေထိုင်ကြသည်။ နိုင်ဂျာမြစ်နှင့် ဆီနီဂေါမြစ်တို့ ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမှာ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး နှင့် ငါးဖမ်းခြင်း ပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ မာလီနိုင်ငံမှ ရွှေ၊ ယူရေနီယမ် နှင့် ဆား စသော သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ ထွက်ရှိသည်။

## ကိုးကား
# လူရွှင်တော်

လူရွှင်တော်| နှင်းဆီအငြိမ့်တွင် ဖျော်ဖြေနေသော လူရွှင်တော်များ |
| အလုပ်အကိုင် |
| အလုပ်အကိုင် အမျိုးစား | တင်ဆက်ခြင်း အနုပညာ |
| တက်ကြွသည့်အပိုင်းများ | * သဘင်
* အသံသွင်း
* ရုပ်ရှင်
* ရေဒီယို
* ရုပ်မြင်သံကြား
 |
| ဖော်ပြချက် |
| အရည်အချင်းများ | * သရုပ်ဆောင်ခြင်း
* ကပြခြင်း
* မျက်လှည့်ပြခြင်း
* သီဆိုခြင်း
 |

**လူရွှင်‌တော်** (အင်္ဂလိပ်: comedian သို့မဟုတ် *comic*) ဆိုသည်မှာ ပရိသတ်အား ရယ်မောစေခြင်းဖြင့် ဖျော်ဖြေသော ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအသွင်အပြင်ဖြင့် ဟာသ နှင့် အနုပညာကို ပေါင်းစပ်ပြီး ရယ်စရာဟာသပြက်လုံးများနှင့် ရိုးရာစံနှုန်းများကို သရုပ်ဖော်တင်ဆက်သော အနုပညာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား