# ဘာမြူဒါ

တမ်းပလိတ်:Use British English

| ဘာမြူဒါကျွန်းစု |
| --- |
| ဗြိတိန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နယ်မြေ |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flag |  အမှတ်တံဆိပ် |

 |
| Motto(s): *"Quo Fata Ferunt"*  (လက်တင်) (အင်္ဂလိပ်: *"Whither the Fates carry (us)"*) |
| Anthem: "ဘုရားသခင် ဘုရင်မင်းမြတ်ကို စောင့်ရှောက်ပါစေ"  |
| **နယ်မြေသီချင်း**: "ဘာမြူဒါအား ဂုဏ်ပြုခြင်း"  |
| အနောက်ကမ္ဘာခြမ်းကို ပြပါ
မြောက်အတ္တလန္တိတ်ဒေသကို ပြပါ |
| အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ |  ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း |
| အင်္ဂလိပ်အခြေချနေထိုင်မှု | ၁၆၀၉ (၁၆၀၉) (၁၆၁၂ (၁၆၁၂) တွင် ဗာဂျီးနီးယား ကိုလိုနီ၏ တရားဝင်အစိတ်အပိုင်းဖြစ်လာခဲ့သည်) |
| မြို့တော် | ဟမ်မီတန်မြို့ ﻿ / ﻿ |
| Largest city | စိန့်ဂျော့ခ်ျမြို့ ﻿ / ﻿ |
| တရားဝင် ဘာသာစကားများ | အင်္ဂလိပ် |
| လူသုံးများသော ဘာသာစကားများ | ဘာမြူဒါ အင်္ဂလိပ် |
| လူမျိုးစုများ (၂၀၁၆) | * ၅၂% လူမည်း
* ၃၁% လူဖြူ
* ၉% လူမျိုးစုံ
* ၄% အာရှနွယ်ဖွား
* ၄% အခြား
 |
| အမည်များ | * ဘာမြူဒါနွယ်ဖွား
 |
| အစိုးရ | စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် အောက်ရှိ ပါလီမန် အမှီအခိုနယ်မြေ |
|  |
| • ဘုရင်  | တမ်းပလိတ်:Current UK monarch |
| • ဘုရင်ခံ  | အန်ဒရူး မာဒေါ့ခ် |
| • ဝန်ကြီးချုပ်  | ဒေးဗစ် ဘတ် |
|  |
| ဥပဒေပြုရေး | ပါလီမန် |
| • အထက်လွှတ်တော် | ဆီးနိတ် |
| • အောက်လွှတ်တော် | လွှတ်တော် |
| ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း အစိုးရ |
| • ဝန်ကြီး | စတီဖင် ဒေါင်တီ |
| ဧရိယာ |
| • စုစုပေါင်း | ၅၃.၂ km2 (၂၀.၅ sq mi) |
| • ရေ (%) | ၂၇ |
| Highest elevation | ၇၉ မီတာ (Bad rounding here**Formatting error: invalid input when rounding** ပေ) |
| လူဦးရေ |
| • ၂၀၁၉ ခန့်မှန်းခြေ | 63,913 (၂၀၅ ခုမြောက်) |
| • ၂၀၁၆ census | 63,779 |
| • သိပ်သည်းမှု | ၁,၃၃၈/km2 (၃,၄၆၅.၄/sq mi) (၁၀ ခုမြောက်) |
| GDP (nominal) | ၂၀၁၉ ခန့်မှန်းခြေ |
| • စုစုပေါင်း | US$7.484 ဘီလီယံ (၁၆၁ ခုမြောက်) |
| • Per capita | US$117,097 (၄ ခုမြောက်) |
| HDI (၂၀၁၃) | 0.981 very high |
| ငွေကြေး | ဘာမြူဒါဒေါ်လာ ($) (BMD) |
| အချိန်ဇုန် | UTC– 04:00 (AST) |
|  • Summer (DST) | UTC– 03:00 (ADT) |
| ရက်စွဲပုံစံ | dd/mm/yyyy |
| ယာဉ်မောင်းစနစ် | ဘယ် |
| ဖုန်းခေါ်ကုဒ် | +1 |
| ISO 3166 code | * BM
* BMU
 |
| အင်တာနက် TLD | .bm |
| ဝဘ်ဆိုဒ် |  |

**ဘာမြူဒါ** သည် မြောက်အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ဗြိတိန်၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နယ်မြေတစ်ခုဖြစ်သည်။ နယ်မြေ၏အပြင်ဘက်ရှိ အနီးဆုံးကုန်းမြေမှာ အနောက်-အနောက်မြောက်ဘက်သို့ ၁,၀၃၅ km (၆၄၃ mi) ခန့်အကွာရှိ အမေရိကန်ပြည်နယ် မြောက်ကာရိုလိုင်းနားတွင်ဖြစ်သည်။

ဘာမြူဒါသည် ကျွန်းပေါင်း ၁၈၁ ကျွန်းပါဝင်သော ကျွန်းစုတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း အရေးပါဆုံးကျွန်းများမှာ တံတားများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားပြီး ကုန်းမြေတစ်ခုတည်းအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ ၎င်းသည် ကုန်းမြေဧရိယာ ၅၄ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၂၁ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဘာမြူဒါတွင် ဆောင်းရာသီ၌ နွေးထွေးပြီး နွေရာသီ၌ ပူပြင်းသော အပူပိုင်းရာသီဥတုရှိသည်။ ၎င်း၏ ရာသီဥတုသည် သမုဒ္ဒရာဆိုင်ရာ လက္ခဏာများကိုလည်း ပြသပြီး မြောက်ကမ္ဘာခြမ်းရှိ အခြားကမ်းရိုးတန်းဒေသများနှင့် ဆင်တူကာ သမုဒ္ဒရာမှ ပူနွေးစိုစွတ်သောလေသည် စိုထိုင်းဆ အတော်အတန်မြင့်မားမှုကို အာမခံပေးပြီး အပူချိန်ကို တည်ငြိမ်စေသည်။ ဘာမြူဒါသည် ပြန်ကွေ့လာသော အပူပိုင်းဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းများမှ ပြင်းထန်သောရာသီဥတုဒဏ်ကို ခံရနိုင်ချေရှိသော်လည်း ၎င်းသည် သန္တာကျောက်တန်းနှင့် ချဉ်းကပ်လာသောမုန်တိုင်းများ၏ ဦးတည်ရာနှင့် ပြင်းထန်မှုကို ကန့်သတ်ပေးသည့် Main Development Region ၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိမှုတို့မှ အကာအကွယ်အနည်းငယ်ရရှိသည်။

ရပ်ကွက်ကိုးခုအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည့် ဘာမြူဒါသည် မြို့တော် ဟမ်မီတန်မြို့တွင်ရှိသော လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ပါဝင်သည့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ်ဖြစ်သည်။ ပါလီမန်၏ အောက်လွှတ်တော်ဖြစ်သော လွှတ်တော်သည် ၁၆၂၀ ခုနှစ်မှ စတင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့အသက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဥပဒေပြုလွှတ်တော်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် အစိုးရအကြီးအကဲဖြစ်ပြီး ဘုရင်ခံမှ တရားဝင်ခန့်အပ်ကာ၊ ဘုရင်ခံကို ဘုရင်၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဗြိတိန်အစိုးရမှ အဆိုပြုတင်သွင်းသည်။ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးတာဝန်ကို ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းမှ တာဝန်ယူထားသည်။ လွတ်လပ်ရေးဆန္ဒခံယူပွဲကို ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့ရာ အများစုက လွတ်လပ်ရေးကို ကန့်ကွက်မဲပေးခဲ့ကြသည်။

၂၀၁၉ ခုနှစ်စာရင်းအရ ဘာမြူဒါတွင် လူဦးရေ ၆၄,၀၀၀ ခန့်ရှိပြီး ၎င်းသည် ဗြိတိန်အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နယ်မြေများတွင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေအများဆုံးနယ်မြေဖြစ်လာစေသည်။ အဓိကအားဖြင့် အာဖရိက၊ ဥရောပနှင့် အမေရိကန်ဌာနေတိုင်းရင်းသားတို့၏ မျိုးရိုးနှောထားသော ကွဲပြားသည့်လူဦးရေဖြစ်သော ဘာမြူဒါလူမည်းများသည် လူဦးရေ၏ ၅၀% ခန့်ပါဝင်ပြီး၊ အဓိကအားဖြင့် ဗြိတိသျှ၊ အိုင်းရစ်ရှ်နှင့် ပေါ်တူဂီနွယ်ဖွားများဖြစ်သော ဘာမြူဒါလူဖြူများသည် လူဦးရေ၏ ၃၀% ပါဝင်သည်။ အခြားလူမျိုးများမှ သို့မဟုတ် လူမျိုးစပ်အဖြစ် ခံယူထားသူ အုပ်စုငယ်များလည်းရှိပြီး လူဦးရေ၏ ၃၀% ခန့်မှာ ဘာမြူဒါဖွားမဟုတ်ပေ။ ဗြိတိသျှမြောက်အမေရိကတွင် ကျန်ရှိနေသော နောက်ဆုံးနယ်မြေဖြစ်သည့် (၁၈၆၇ ကနေဒါကွန်ဖက်ဒရေးရှင်းနှင့် နယူးဖောင်လန်ကိုလိုနီသည် ၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် နယူးဖောင်လန်ဒိုမီနီယံဖြစ်လာပြီးနောက်) ဘာမြူဒါတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား၏ ထူးခြားသော ဒေသိယစကားရှိပြီး အမေရိကန်၊ ကနေဒါနှင့် ဓနသဟာယ ကာရစ်ဘီယံအပါအဝင် အမေရိကတိုက်ရှိ အခြားအင်္ဂလိပ်စကားပြောနိုင်ငံများနှင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ခိုင်မာသောဆက်ဆံရေးရှိသည်။ ၎င်းသည် ကာရစ်ဘီယံအသိုက်အဝန်း၏ အပေါင်းပါအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။

## လူ့သမိုင်းကြောင်း

### ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း

ပီတာ မာတီရာ ဒီ'အန်ဂီအဲရာ ရေးသားသော *Legatio Babylonica* စာအုပ်ပါ ၁၅၁၁ ခုနှစ်က ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဘာမြူဒါကျွန်းများ၏ ပထမဆုံးမြေပုံ
ဘာမြူဒါကို ၁၅၀၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းတွင် စပိန်စူးစမ်းရှာဖွေသူ ဟွမ်း ဒီ ဘာမုဒက်ဇ်က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး သူ့ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိချိန်တွင် ဌာနေလူဦးရေ မရှိခဲ့ပါ။ ၎င်းကို ၁၅၁၁ ခုနှစ်တွင် သမိုင်းပညာရှင် ပက်ဒရို မာတီရာ ဒီ အန်ဂလဲရီးယားမှ ထုတ်ဝေသော *Legatio Babylonica* တွင် ဖော်ပြခဲ့ပြီး ထိုနှစ်၏ စပိန်ရေကြောင်းဇယားများတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီသင်္ဘောများသည် အဆိုပါကျွန်းများကို လတ်ဆတ်သောအသားနှင့်ရေများ ဖြည့်တင်းရန် နေရာတစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သင်္ဘောပျက်ခဲ့သော ပေါ်တူဂီရေတပ်သားများသည် ယခင်က Spanish Rock ဟုခေါ်သော Portuguese Rock ပေါ်တွင် ၁၅၄၃ ခုနှစ် ကမ္ပည်းထိုးမှုအတွက် တာဝန်ရှိသည်ဟု ယခုအခါ ယူဆကြသည်။ ဝိဉာဉ်များနှင့် နတ်ဆိုးများ၏ ဒဏ္ဍာရီများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာ ယခုအခါ ၎င်းတို့မှာ ဆူညံသော ငှက်များ (အများစုမှာ ဘာမြူဒါ ပက်ထရယ် သို့မဟုတ် *ခေါင်း* ဟုခေါ်သော)၏ အော်သံများနှင့် မိတ်ဆက်ယူလာသော တောဝက်ရိုင်းများ၏ ညအချိန် ဆူညံသံများမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ မကြာခဏ မုန်တိုင်းဒဏ်ခံရမှု အခြေအနေများနှင့် အန္တရာယ်ရှိသော သန္တာကျောက်တန်းများကြောင့် ထိုကျွန်းစုသည် "နတ်ဆိုးတို့၏ကျွန်း" ဟု လူသိများလာခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့သည် ထိုနေရာတွင် အခြေချနေထိုင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုမရှိခဲ့ပေ။

### အင်္ဂလိပ်တို့၏ အခြေချနေထိုင်မှု

ဂျွန်စမစ်သည် ဗာဂျီးနီးယားနှင့် နယူးအင်္ဂလန်တို့နှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ၁၆၂၄ ခုနှစ်တွင် ဘာမြူဒါအကြောင်း ပထမဆုံးသမိုင်းများထဲမှတစ်ခုကို ရေးသားခဲ့သည်။
နောက်ရာစုနှစ်တစ်ခုကြာအောင် ထိုကျွန်းသို့ မကြာခဏလာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သော်လည်း အခြေချနေထိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပါ။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် ကမ္ဘာသစ်ကို အာရုံစိုက်လာခဲ့ပြီး ၁၆၀၇ ခုနှစ်တွင် ဗာဂျီးနီးယား၊ ဂျိမ်းစ်တောင်း၌ ကိုလိုနီတည်ထောင်ခြင်းဖြင့် မြောက်အမေရိကတွင် ဗြိတိသျှတို့၏ ကိုလိုနီပြုခြင်းကို စတင်ခဲ့သည်။ နှစ်နှစ်အကြာတွင် ဂျိမ်းစ်တောင်းကိုလိုနီအား ကူညီရန် အခြေချနေထိုင်သူ ရာပေါင်းများစွာ၊ ရိက္ခာနှင့် ထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများပါသော သင်္ဘောခုနစ်စင်းပါသည့် ရေတပ်စုငယ်တစ်ခုသည် အင်္ဂလန်မှ ထွက်ခွာလာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ထိုရေတပ်စုငယ်သည် မုန်တိုင်းကြောင့် ကွဲသွားခဲ့ပြီး အထင်ကရ သင်္ဘောဖြစ်သော *Sea Venture* သည် နစ်မြုပ်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် ဘာမြူဒါ၏ သန္တာကျောက်တန်းပေါ်သို့ တက်မောင်းဝင်ခဲ့ရာ ခရီးသည်နှင့် သင်္ဘောသားအားလုံး အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ အခြေချနေထိုင်သူများသည် ဂျိမ်းစ်တောင်း၏ တကယ့်အခြေအနေများအကြောင်းကို သင်္ဘောသားများထံမှ ကြားသိခဲ့ရပြီးနောက် ဆက်လက်ထွက်ခွာရန် ဆန္ဒမရှိဘဲ ဘာမြူဒါတွင်နေရန် ပုန်ကန်ရန် အကြိမ်ကြိမ်ကြိုးစားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ဆက်နေရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်အစိုးရထူထောင်ရန် အခွင့်အရေးရှိသည်ဟု ငြင်းခုံခဲ့ကြသည်။ အခြေချနေထိုင်မှုအသစ်သည် အကျဉ်းသားအလုပ်ကြမ်းစခန်းဖြစ်လာပြီး *Deliverance* နှင့် *Patience* ဟူသော သင်္ဘောနှစ်စင်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။

၁၆၁၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် သင်္ဘော *Plough* ဆိုက်ရောက်လာပြီးနောက် Virgineola ဟု တရားဝင်အမည်ပေးထားသော ကျွန်းစုတွင် အခြေချနေထိုင်မှုကို စတင်ခဲ့သည်။ နယူးလန်ဒန် (စိန့်ဂျော့ခ်ျမြို့ဟု အမည်ပြောင်း) ကို ထိုနှစ်တွင် အခြေချခဲ့ပြီး ကိုလိုနီ၏ ပထမဆုံးမြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာသစ်တွင် အဆက်မပြတ် လူနေထိုင်ခဲ့သည့် ရှေးအကျဆုံး အင်္ဂလိပ်မြို့ဖြစ်သည်။ ၁၆၁၆ နှင့် ၁၆၂၀ ခုနှစ်များတွင် အချို့သောငှက်များနှင့် ငယ်ရွယ်သော ပင်လယ်လိပ်များကို အမဲလိုက်ခြင်းအား တားမြစ်သည့်ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ကျွန်းစု၏ ကန့်သတ်ထားသော ကုန်းမြေဧရိယာနှင့် အရင်းအမြစ်များသည် ဘာမြူဒါလွှတ်တော်မှ *ကျွန်ုပ်တို့၏ ငယ်ရွယ်သောလိပ်များကို သတ်ဖြတ်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်သည့်ဥပဒေ (An Act Agaynst The Killing Of Ouer Young Tortoyses)* ကို ပြဋ္ဌာန်းစေခဲ့ပြီး ၎င်းမှာ ကမ္ဘာသစ်၏ အစောဆုံး ထိန်းသိမ်းရေးဥပဒေဖြစ်နိုင်သည်။

#### ဘာမြူဒါတွင် ကျွန်စနစ်

၁၆၁၅ ခုနှစ်တွင် ဆာဂျော့ခ်ျဆမ်မာစ်ကို အစွဲပြု၍ ဆမ်မာစ်ကျွန်းစုများဟု အမည်ပြောင်းခဲ့သော ကိုလိုနီအား ဆမ်မာစ်ကျွန်းစုကုမ္ပဏီထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဘာမြူဒါနွယ်ဖွားများသည် ကာရိုလိုင်းနားကိုလိုနီတွင် အခြေချနေထိုင်ကြပြီး အမေရိကရှိ အခြားအင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီများ ထူထောင်ရာတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့သဖြင့် အခြားနေရာများစွာကို ထိုကျွန်းစုကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း ပထမဆုံး ကျွန်များကို ကျွန်းများပေါ်တွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ အာဖရိကမှ ဌာနေတိုင်းရင်းသားများကို အာဖရိကကျွန်ကုန်သွယ်မှုမှတစ်ဆင့် အမေရိကသို့ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ခြင်းခံရသူများနှင့် ကမ္ဘာသစ်ကိုလိုနီများမှ ကျွန်ပြုခြင်းခံရသော အမေရိက၏ ဌာနေတိုင်းရင်းသားများတို့ ရောနှောပါဝင်သည်။ ပထမဆုံးကျွန်နှစ်ဦးသည် ဘာမြူဒါသို့ ၁၆၁၆ ခုနှစ်တွင် အာဖရိကမှမဟုတ်ဘဲ အနောက်အင်ဒီများမှ ရောက်ရှိလာပြီး တစ်ဦးမှာ လူမည်းဖြစ်ကာ နောက်တစ်ဦးမှာ အမေရိကန်ဌာနေတိုင်းရင်းသားဖြစ်သည်။ ဘာမြူဒါဘုရင်ခံ တာကာက ဘာမြူဒါတွင် ပုလဲငုပ်ရန်အတွက် ကျွန်များကိုရှာဖွေရန် သင်္ဘော "*Edwin*" ကို အနောက်အင်ဒီများသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီးနောက် ဖြစ်သည်။ ငုပ်ရန် ပုလဲမရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကနှင့် ကာရစ်ဘီယံမှ ဆင်းသက်လာသော လူမည်းကျွန်အမြောက်အမြားကို ကျွန်းပေါ်သို့ ဆက်လက်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ခဲ့သည်။

လူမည်းလူဦးရေတိုးပွားလာသည်နှင့်အမျှ လူဖြူအခြေချနေထိုင်သူများကြားတွင် ပုန်ကန်မည်ကိုကြောက်ရွံ့မှုလည်း တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၁၆၂၃ ခုနှစ်တွင် လူမည်းများသည် ၎င်းတို့၏သခင်ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ဆေးရွက်ကြီး သို့မဟုတ် အခြားထွက်ကုန်များကို ကုန်ပစ္စည်းများအတွက် ဝယ်ယူခြင်း၊ ရောင်းချခြင်း၊ လဲလှယ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖလှယ်ခြင်းတို့ကို တားမြစ်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ကျွန်များကြားတွင် မငြိမ်မသက်မှုများသည် နောက်ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း အကြိမ်ပေါင်းများစွာ မျှော်မှန်းထားသည့်အတိုင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၆၅၆၊ ၁၆၆၁၊ ၁၆၇၃၊ ၁၆၈၂၊ ၁၇၃၀ နှင့် ၁၇၆၁ ခုနှစ်များတွင် အဓိကပုန်ကန်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၇၆၁ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ လူမည်းအများစုပါဝင်သော ပူးပေါင်းကြံစည်မှုတစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ကျွန်ခြောက်ဦးကို ကွပ်မျက်ခဲ့ပြီး လူမည်းအားလုံး၏ အခမ်းအနားများကို တားမြစ်ခဲ့သည်။

### အင်္ဂလိပ်ပြည်တွင်းစစ်

၁၆၉၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့က ဗင်စန်ဇို ကိုရိုနယ်လီ ရေးဆွဲခဲ့သော ဘာမြူဒါမြေပုံ
၁၆၄၉ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ပြည်တွင်းစစ်အပြီး လန်ဒန်မြို့၊ ဝှိုက်ဟောလ်နန်းတော်တွင် ဘုရင် ပထမ ချားလ်စ် အား ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထိုပဋိပက္ခသည် ဘာမြူဒါသို့ ကူးစက်လာခဲ့ပြီး ကိုလိုနီနေသူအများစုသည် ဘုရင်အပေါ် သစ္စာစောင့်သိမှု ပြင်းထန်စွာ ရှိလာခဲ့သည်။ ဘုရင့်ဘက်တော်သားများက ဆမ်မာစ်ကျွန်းစုကုမ္ပဏီ၏ ဘုရင်ခံကို ဖြုတ်ချပြီး ဂျွန်ထရင်မင်ဟမ်ကို ၎င်းတို့၏ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည် (ဘာမြူဒါဘုရင်ခံကို ကြည့်ပါ)။ ဘာမြူဒါ၏ ပြည်တွင်းစစ်ကို ပြည်သူ့စစ်များက အဆုံးသတ်ပေးခဲ့ပြီး သဘောထားကွဲလွဲသူများကို ဝီလျံ ဆေးလ် လက်အောက်တွင် ဘဟားမားစ်တွင် အခြေချနေထိုင်ရန် တွန်းပို့ခံခဲ့ရသည်။

ပုန်ကန်သော ဘုရင့်ဘက်တော်သား ကိုလိုနီများဖြစ်သော ဘာမြူဒါ၊ ဗာဂျီးနီးယား၊ ဘာဘေးဒိုးစ်နှင့် အန်တီဂွါတို့သည် [[ဘာဘေးဒိုးစ်၊ ဗာဂျီးနီးယား၊ ဘာမြူဒါနှင့် အန်တီဂိုတို့နှင့် ကုန်သွယ်ခြင်းကို တားမြစ်သည့်ဥပဒေ|အင်္ဂလန်၏ ရမ်းပါလီမန်က ချမှတ်သည့် ပြစ်ဒဏ်ပေးသည့် အက်ဥပဒေ]]၏ ပစ်မှတ်များ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်ဘက်တော်သား ကိုလိုနီများသည်လည်း ကျူးကျော်ရန် ခြိမ်းခြောက်ခံခဲ့ရသည်။ ဘာမြူဒါအစိုးရသည် နောက်ဆုံးတွင် အင်္ဂလန်ပါလီမန်နှင့် ဘာမြူဒါတွင် လက်ရှိအခြေအနေကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် သဘောတူညီချက်တစ်ရပ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၆၅၅ ခုနှစ်တွင် ဘာမြူဒါနွယ်ဖွား ၅၄ ဦးသည် ဂျမေကာကျွန်းတွင် အပြီးအပိုင်အခြေချနေထိုင်သည့် ပထမဆုံးအင်္ဂလိပ်လက်အောက်ခံများ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၆၅၈ ခုနှစ်တွင် ခရွမ်းဝဲလ်၏ ဂျမေကာကျူးကျော်မှုအပြီး နောက်ထပ် ဘာမြူဒါနွယ်ဖွား (၂၀၀) ဖြင့် ဆက်လက်ခဲ့သည်။

### ၁၇ ရာစုနှောင်းပိုင်း

စပိန်နှင့် ၎င်း၏မဟာမိတ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ပုဂ္ဂလိကပိုင်စစ်သင်္ဘောစနစ်အတွက် တောင်းဆိုနေသော ၁၇၉၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့ထုတ် *ဘာမြူဒါဂေဇက်*၊ ၎င်းတွင် ပုဂ္ဂလိကစစ်သင်္ဘောနှစ်စင်းအတွက် သင်္ဘောသားခေါ်ယူကြောင်း ကြော်ငြာများပါရှိသည်။
၁၇ ရာစုတွင် ဆမ်မာစ်ကျွန်းစုကုမ္ပဏီသည် ဘာမြူဒါနွယ်ဖွားများအား မြေမှဝင်ငွေရရှိရန် လယ်ယာလုပ်ကိုင်ရန် လိုအပ်သဖြင့် သင်္ဘောတည်ဆောက်ရေးကို ဖိနှိပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဗာဂျီးနီးယားကိုလိုနီသည် ထုတ်လုပ်သော ဆေးရွက်ကြီး၏ အရည်အသွေးနှင့် အရေအတွက်တွင် ဘာမြူဒါထက် အဆပေါင်းများစွာ သာလွန်ခဲ့သည်။ ဘာမြူဒါနွယ်ဖွားများသည် ၁၇ ရာစု အတော်စောစောပိုင်းတွင် ပင်လယ်ရေကြောင်းဆိုင်ရာ အလုပ်အကိုင်များဘက်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သော်လည်း ဆမ်မာစ်ကျွန်းစုကုမ္ပဏီသည် စိုက်ပျိုးရေးမှ လှည့်ထွက်ခြင်းကို နှိမ်နင်းရန် ၎င်း၏အခွင့်အာဏာအားလုံးကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဤဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုသည် ကျွန်းသားများအား ၁၆၈၄ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီ၏ ပဋိညာဉ်စာတမ်းကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပေးရန် တောင်းဆိုစေခဲ့ပြီး ရရှိခဲ့ကာ ကုမ္ပဏီကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။

ဘာမြူဒါနွယ်ဖွားများသည် စိုက်ပျိုးရေးကို လျင်မြန်စွာ စွန့်လွှတ်ခဲ့ပြီး သင်္ဘောတည်ဆောက်ရေးဘက်သို့ ကူးပြောင်းကာ လယ်ယာမြေများကို ဒေသခံ ဂျူနီပါပင်များ (*Juniperus bermudiana*၊ ဘာမြူဒါအာရဇ်ပင်) ဖြင့် ပြန်လည်စိုက်ပျိုးခဲ့သည်။ တာ့ခ်ကျွန်းများအပေါ် ထိရောက်သောထိန်းချုပ်မှု ထူထောင်ကာ ဘာမြူဒါနွယ်ဖွားများသည် ဆားကုန်သွယ်မှုစတင်ရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ရှုခင်းကို သစ်တောပြုန်းတီးစေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးဖြစ်လာပြီး နောက်ရာစုနှစ်အတွင်း ဘာမြူဒါ၏စီးပွားရေး၏ အုတ်မြစ်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ဘာမြူဒါနွယ်ဖွားများသည် ဝေလငါးဖမ်းခြင်း၊ ပုဂ္ဂလိကပိုင်စစ်သင်္ဘောစနစ်နှင့် ကုန်သည်ကုန်သွယ်ရေးကိုလည်း အပြင်းအထန် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။

အထူးသဖြင့် စိန့်ဒေးဗစ်ကျွန်းရှိ ကျွန်းသားအချို့သည် ၎င်းတို့၏မျိုးရိုးကို အမေရိကန်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများထံ ယနေ့တိုင် ခြေရာကောက်ကြပြီး အခြားသူများမှာ ထိုသို့သောမျိုးရိုးရှိကြောင်း သတိမထားမိကြပေ။ ရာပေါင်းများစွာသော အမေရိကန်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများကို ဘာမြူဒါသို့ သင်္ဘောဖြင့် ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ လူသိအများဆုံး ဥပမာများမှာ ၁၇ ရာစုတွင် နယူးအင်္ဂလန်ကိုလိုနီများမှ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးကာ ကျွန်အဖြစ်ရောင်းစားခံခဲ့ရသည့် ပီကော့၊ ဝမ်ပနိုအက်၊ ပိုဒန့်ခ်၊ နစ်ပ်မတ်ခ်၊ နာရာဂန်းဆက် နှင့် အခြားသော အယ်လ်ဂွန်ကွီယံလူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ပီကော့စစ်ပွဲနှင့် ဘုရင်ဖိလစ်၏စစ်ပွဲများအပြီးတွင်၊ အချို့ကို မက္ကဆီကိုကဲ့သို့ ဝေးကွာသောနေရာများမှ ခေါ်ဆောင်လာသည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။

### အမေရိကန်လွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲ

အမေရိကန်တော်လှန်ရေးအပေါ် ဘာမြူဒါ၏ မပြတ်သားမှုသည် ၁၇၇၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ကွန်တီနန်တယ်ကွန်ဂရက်က ၁၇၇၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၀ ရက်နောက်ပိုင်း ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ အိုင်ယာလန်နှင့် အနောက်အင်ဒီများနှင့် ကုန်သွယ်မှုပိတ်ပင်ရန် ဆုံးဖြတ်သောအခါ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ ထိုသို့သော ပိတ်ဆို့မှုသည် ၎င်းတို့၏ ကိုလိုနီအချင်းချင်း ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးပြိုလဲမှု၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုနှင့် လူထုမငြိမ်မသက်မှုများကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် နိုင်ငံရေးဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်း မရှိသဖြင့် တာကာမိသားစုသည် ၁၇၇၅ ခုနှစ် မေလတွင် အခြားရပ်ကွက်နေသူ ရှစ်ဦးနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး ပိတ်ပင်မှုမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ရရန် ရည်ရွယ်ကာ ဇူလိုင်လတွင် ကွန်တီနန်တယ်ကွန်ဂရက်သို့ ကိုယ်စားလှယ်များစေလွှတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီတာကာသည် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများအတွက် အမေရိကန်ကုန်စည်များလဲလှယ်ခွင့်ပြုသည့် ပိတ်ပင်မှုတွင်ပါသော အပိုဒ်ခွဲတစ်ခုကို သတိပြုမိခဲ့သည်။ တာကာသည် ပင်ဆယ်ဗေးနီးယား ဘေးကင်းရေးကော်မတီနှင့် တွေ့ဆုံသောအခါ ဘင်ဂျမင် ဖရန်ကလင်မှ အဆိုပါအပိုဒ်ခွဲကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ သီးခြားအားဖြင့် အခြားသူများက ပက်တန် ရန်ဒေါ့ဖ်၊ ချာလ်စ်တောင်း ဘေးကင်းရေးကော်မတီနှင့် ဂျော့ခ်ျ ဝါရှင်တန်တို့နှင့် ဤစီးပွားရေးအစီအစဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့သည်။

ချာလ်စ်တောင်း၊ ဖီလာဒဲလ်ဖီးယား နှင့် နယူးပို့တို့မှ အခြေပြုသော အမေရိကန်လှေ သုံးစင်းသည် ဘာမြူဒါသို့ ရွက်လွှင့်လာခဲ့ပြီး ၁၇၇၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်ခံ ဂျော့ခ်ျ ဂျိမ်းစ် ဘရွီရာ အိပ်ပျော်နေစဉ် ဘာမြူဒါ ယမ်းတိုက်မှ ယမ်းစည်ပေါင်း ၁၀၀ ကို ယူဆောင်ကာ အဆိုပါလှေများပေါ်သို့ တင်ဆောင်ခဲ့သည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် အောက်တိုဘာ ၂ ရက်နေ့တွင် ကွန်တီနန်တယ်ကွန်ဂရက်က ဘာမြူဒါအား ၎င်းတို့၏ကုန်သွယ်ရေးပိတ်ပင်မှုမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးခဲ့ပြီး ဘာမြူဒါသည် သစ္စာမဲ့မှုအတွက် နာမည်ရခဲ့သည်။ ထိုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှပါလီမန်က အမေရိကန်ပုန်ကန်သည့်ကိုလိုနီများနှင့် ကုန်သွယ်ခြင်းကိုတားမြစ်ရန် တားမြစ်ချက်အက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး HMS *Scorpion* အား ကျွန်းကိုစောင့်ကြည့်ရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ခံတပ်များကို အမြောက်မြားဖြုတ်ယူခဲ့သည်။ သို့တိုင်၊ စစ်အတွင်း တရားမဝင်ကုန်သွယ်မှုသည် ခိုင်မာသော မိသားစုဆက်သွယ်မှုများတစ်လျှောက် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ၁၇၇၅ ခုနှစ်တွင် လှေ ၁၂၀ ဖြင့် ဘာမြူဒါသည် စိန့်ယူစတေးရှပ်စ်နှင့် ၁၇၈၁ ခုနှစ်အထိ ဆက်လက်ကုန်သွယ်ခဲ့ပြီး မြောက်အမေရိကန်ဆိပ်ကမ်းများသို့ ဆားထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။

၁၇၇၆ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် HMS *Nautilus* က ကျွန်းကို လုံခြုံစေခဲ့ပြီး စက်တင်ဘာလတွင် HMS *Galatea* က နောက်မှလိုက်လာခဲ့သည်။ သို့သော် ဗြိတိသျှကပ္ပတိန်နှစ်ဦးသည် ဆုကြေးငွေဖမ်းဆီးခြင်းကိုသာ ပို၍အာရုံစိုက်နေပုံရပြီး အောက်တိုဘာလတွင် *Nautilus* မထွက်ခွာမီအထိ ကျွန်းပေါ်တွင် ပြင်းထန်သောရိက္ခာပြတ်လပ်မှုကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၇၇၈ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်စစ်ထဲဝင်လာပြီးနောက် ဟင်နရီကလင်တန်သည် မေဂျာ ဝီလျံဆပ်သာလန်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ကျွန်းကို ပြန်လည်ခံတပ်ခိုင်ခံ့စေခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၇၇၈-၁၇၇၉ ဆောင်းရာသီတွင် ပြင်သစ်နှင့် အမေရိကန် သင်္ဘော ၉၁ စင်းကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့ပြီး လူဦးရေအား ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုအစွန်းသို့ တစ်ဖန်ရောက်ရှိစေခဲ့သည်။ တော်ဝင်ရေတပ်၊ ဗြိတိသျှမြို့စောင့်တပ်နှင့် သစ္စာခံ ပုဂ္ဂလိကစစ်သင်္ဘောများ၏ ပေါင်းစပ်အားထုတ်မှုများကြောင့် ဘာမြူဒါကုန်သွယ်မှုမှာ ဆိုးရွားစွာ အဟန့်အတားဖြစ်ခဲ့ရာ ၁၇၇၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းပေါ်၌ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

၁၇၈၀ ခုနှစ်တွင် ဂျော့ခ်ျဘရွီရာ ကွယ်လွန်သွားသောအခါ ဘုရင်ခံရာထူးသည် တက်ကြွသော သစ္စာခံတစ်ဦးဖြစ်သူ ၎င်း၏သား ဂျော့ခ်ျ ဂျူနီယာသို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ သူ၏ခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် ကုန်သွယ်မှုခိုးသွင်းခြင်းကို ရပ်တန့်ခဲ့ပြီး ဘာမြူဒါကိုလိုနီခေတ်အစိုးရကို စိတ်တူကိုယ်တူ သစ္စာခံများဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဟင်နရီတာကာပင်လျှင် ပုဂ္ဂလိကစစ်သင်္ဘောအများအပြားရှိနေသောကြောင့် အမေရိကန်နှင့် ကုန်သွယ်မှုကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။

ဘာမြူဒါ၏ ပထမဆုံးသတင်းစာဖြစ်သော *ဘာမြူဒါဂေဇက်* ကို ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အယ်ဒီတာ ဂျိုးဇက် စတော့ဒေးလ်သည် သူ့မိသားစုနှင့်အတူ ဘာမြူဒါသို့ပြောင်းရွှေ့ကာ သတင်းစာတည်ထောင်ရန် ငွေကြေးမက်လုံးပေးခံခဲ့ရသည်။ သူသည် အခြားပုံနှိပ်ဝန်ဆောင်မှုများကိုလည်း ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ပြီး ဘာမြူဒါ၏ ပထမဆုံး ပြည်တွင်းစာပို့ဝန်ဆောင်မှုကို လည်ပတ်ခဲ့သည်။ *ဘာမြူဒါဂေဇက်* ကို စာရင်းသွင်းရောင်းချခဲ့ပြီး စာရင်းသွင်းသူများထံ ပေးပို့ကာ စတော့ဒေးလ်၏ ဝန်ထမ်းက အခကြေးငွေဖြင့် စာများကိုလည်း ပေးပို့ပေးခဲ့သည်။

### ၁၉ ရာစု

ဘာမြူဒါ၊ စိန့်ဂျော့ခ်ျမြို့ရှိ ဖို့တ်ဂျော့ခ်ျတွင် တွေ့ရသော RML ၁၁ လက်မ ၂၅ တန် အမြောက်
အမေရိကန်တော်လှန်ရေးအပြီးတွင် တော်ဝင်ရေတပ်သည် ဘာမြူဒါရှိ ဆိပ်ကမ်းများကို စတင်တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် အနောက်အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ သင်္ဘောလမ်းကြောင်းများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် ကျွန်းများ၏ အဓိကရေတပ်အခြေစိုက်စခန်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် အိုင်ယာလန်ကျွန်းရှိ ကြီးမားသော တော်ဝင်ရေတပ်သင်္ဘောကျင်းတွင် အလုပ်စတင်ခဲ့သည်။ သင်္ဘောကျင်းကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဗြိတိသျှတပ်မတော်က ဘာမြူဒါမြို့စောင့်တပ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ကျွန်းစုအား အလွန်ခံတပ်ခိုင်ခံ့စေခဲ့သည်။

ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန်ကြား ၁၈၁၂ စစ်ပွဲအတွင်း ဝါရှင်တန်ဒီစီနှင့် ချက်စပိတ်ကို ဗြိတိသျှတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို ဘာမြူဒါမှ စီစဉ်စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် တော်ဝင်ရေတပ်၏ မြောက်အမေရိကဌာနခွဲ ဌာနချုပ်ကို ဟယ်လီဖက်စ်၊ နိုဗာစကိုရှာမှ မကြာသေးမီကမှ ပြောင်းရွှေ့ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

မူလမြို့တော် စိန့်ဂျော့ခ်ျမြို့ရှိ မာလက်ပင်လယ်အော်နှင့် ဆိပ်ကမ်း ၁၈၁၆ ခုနှစ်တွင် ဘန်နီဒစ် အာနိုးလ်၏သား ဂျိမ်းစ်အာနိုးလ်သည် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော အမေရိကန်တိုက်ခိုက်မှုများမှ ဘာမြူဒါ၏ တော်ဝင်ရေတပ်သင်္ဘောကျင်းကို ခိုင်ခံ့စေခဲ့သည်။ ယနေ့တွင် ဘာမြူဒါ၏ ရေကြောင်းပြတိုက်ပါဝင်သော ဘာမြူဒါအမျိုးသားပြတိုက်သည် တော်ဝင်ရေတပ်သင်္ဘောကျင်း၏ မြို့ရိုးအတွင်း ရှိသည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရှေ့တောင်ပိုင်းကမ်းခြေနှင့် နီးကပ်မှုကြောင့် အမေရိကန်ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း ဘာမြူဒါကို ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်းပြည်နယ်များ၏ ပိတ်ဆို့ကျော်လွှားသူများက ၎င်းတို့၏ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များနှင့် အင်္ဂလန်သို့ အသွားအပြန်ခရီးစဉ်များတွင် ယူနီယံရေတပ်သင်္ဘောများ၏ ပိတ်ဆို့ကင်းလှည့်မှုကို ရှောင်လွှဲရန် ရပ်နားရာစခန်းအဖြစ် မကြာခဏ အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပိတ်ဆို့ကျော်လွှားသူများသည် အင်္ဂလန်မှ မရှိမဖြစ် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများကို သယ်ယူကာ တန်ဖိုးရှိသော ဝါဂွမ်းများကို အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ကွန်ဖက်ဒရိတ်အေးဂျင့်များအတွက် ကြံစည်မှုဗဟိုချက်ဖြစ်ခဲ့သော စိန့်ဂျော့ခ်ျမြို့ရှိ Globe Hotel ဟောင်းကို အများပြည်သူဆိုင်ရာ ပြတိုက်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားသည်။

#### အင်္ဂလိပ်-ဘိုအာစစ်ပွဲ

အင်္ဂလိပ်-ဘိုအာစစ်ပွဲ (၁၈၉၉-၁၉၀၂) အတွင်း ဘိုအာ စစ်သုံ့ပန်း ၅,၀၀၀ ကို ဘာမြူဒါရှိ ကျွန်းငါးကျွန်းတွင် ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို စစ်ပွဲအပေါ် ၎င်းတို့၏အမြင်အရ နေရာချထားခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှဘုရင်အား သစ္စာခံရန် ငြင်းဆန်သော "ဘစ်တာအင်းန်ဒါးစ်" (Afrikaans: *Bittereinders*) များကို ဒါရယ်ကျွန်းတွင် ထိန်းသိမ်းကာ တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြပ်ခဲ့သည်။ အခြားကျွန်းများဖြစ်သည့် မော်ဂန်ကျွန်းတွင် အရာရှိ ၂၇ ဦးအပါအဝင် လူ ၈၈၄ ဦး၊ တာကာကျွန်းတွင် ဘိုအာစစ်သုံ့ပန်း ၈၀၉ ဦး၊ ဘတ်ကျွန်းတွင် ၆၀၇ ဦးနှင့် ပို့စ်ကျွန်းတွင် ၃၅ ဦးတို့ကို ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ဟင်ဆန်ကျွန်းတွင် အရွယ်မရောက်သေးသော အကျဉ်းသားများကို နေရာချခဲ့သည်။ စခန်းသုသာန်မှာ လောင်းကျွန်းပေါ်တွင် ရှိသည်။

*နယူးယောက်တိုင်းမ်* သတင်းစာက ဘာမြူဒါသို့အသွားတွင် ဘိုအာစစ်သုံ့ပန်းများ၏ ပုန်ကန်ရန်ကြံစည်မှုနှင့် ဒါရယ်ကျွန်းပေါ်တွင် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

အကျော်ကြားဆုံးထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သူမှာ "ဗြိတိသျှအစိုးရအား ဆန့်ကျင်ကြံစည်မှုနှင့် သူလျှိုစွပ်စွဲချက်"ဖြင့် တစ်သက်တစ်ကျွန်းအပြစ်ပေးခံနေရသော ဘိုအာစစ်သုံ့ပန်း ကပ္ပတိန် ဖရစ်ဇ် ဂျူးဘတ် ဒူကိန်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၀၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၅ ရက်နေ့ညတွင် ဒူကိန်းသည် သူ၏တဲမှ ခိုးထွက်ကာ သံဆူးကြိုးခြံစည်းရိုးကို ကျော်ဖြတ်ပြီး မုန်တိုင်းဒဏ်ခံနေရသော ရေပြင်ကိုဖြတ်ကာ ကင်းလှည့်လှေများနှင့် ထွန်းလင်းတောက်ပသော မီးမောင်းများကိုရှောင်တိမ်းရင်း အဝေးရှိ ဂစ်ဘ်ဟေးလ် မီးပြတိုက်ကို လမ်းညွှန်အဖြစ်အသုံးပြုကာ ပင်မကျွန်းပေါ်သို့ ဆိုက်ရောက်သည်အထိ ၁.၅ မိုင် (၂.၄ ကီလိုမီတာ) ကူးခတ်ခဲ့သည်။ သူသည် အမေရိကန်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ကမ္ဘာစစ်နှစ်ခုစလုံးတွင် ဂျာမနီအတွက် သူလျှိုဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီးဒူကိန်းကို ဒူကိန်းသူလျှိုကွန်ရက်ကို ဦးဆောင်မှုဖြင့် အက်ဖ်ဘီအိုင်မှ ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ၎င်းမှာ ယနေ့တိုင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမိုင်းတွင် ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိခဲ့သည့် အကြီးမားဆုံး သူလျှိုအမှုအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

### ၂၀ နှင့် ၂၁ ရာစု

၁၉၂၀ ခုနှစ်များအလယ်ပိုင်းက ဟမ်မီတန်ဆိပ်ကမ်း
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ဝင်စတန်ချာချီက သုံးနိုင်ငံထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။
ဟမ်မီတန်ဆိပ်ကမ်းရှိ တမ်းပလိတ်:SS၊ c. ဒီဇင်ဘာ ၁၉၅၂ / ဇန်နဝါရီ ၁၉၅၃
၁၉၅၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ~ ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကျွန်းမှထွက်ခွာနေသော အက်စ်အက်စ် *ဘာမြူဒါဘုရင်မ*။ ဒဗွန်ရှိုင်းယားဆိပ်ခံတံတားသည် အရှေ့ဘက်တွင်ရှိသည်။
၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ဘာမြူဒါသည် ပင်လယ်ရေကြောင်းဖြင့် ရောက်ရှိလာသော အမေရိကန်၊ ကနေဒါနှင့် ဗြိတိသျှ ခရီးသွားများအတွက် ရေပန်းစားသော နေရာတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ခုနှစ်၏ အမေရိကန် စမု့တ်-ဟော်လီ အကောက်ခွန်အက်ဥပဒေသည် အမေရိကန်သို့ တင်သွင်းသော ကုန်ပစ္စည်းများအပေါ် ကာကွယ်ရေးဝါဒီ ကုန်သွယ်မှု အကောက်ခွန်များ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ရာ အမေရိကသို့ ဘာမြူဒါ၏ တစ်ချိန်က ထွန်းကားခဲ့သော စိုက်ပျိုးရေးထုတ်ကုန် တင်ပို့ကုန်သွယ်မှု ကျဆုံးစေခဲ့ပြီး အခြားဝင်ငွေရင်းမြစ်အဖြစ် ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာစေရန် အားပေးခဲ့သည်။ ထိုကျွန်းသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် အရက်တားမြစ်ချက် ခေတ် (၁၉၂၀-၁၉၃၃) အတွင်း တရားမဝင် အရက်မှောင်ခိုကူးသည့် ဗဟိုချက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။

ဘာမြူဒါတွင် ၁၉၂၀ ခုနှစ်များအတွင်း ရထားလမ်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဘာမြူဒါရထားလမ်းအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကာ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် စွန့်ပစ်ခဲ့သည်။ လမ်းကြောင်းမှာ ယခုအခါ ဘာမြူဒါရထားလမ်းလျှောက်လမ်းဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် အကြိမ်ပေါင်းများစွာ မအောင်မြင်ခဲ့ပြီးနောက် စတင်ဆင် ဒက်ထရွိုက်တာ ရေပြင်ဆင်းသက်လေယာဉ်တစ်စင်းသည် နယူးယောက်စီးတီးမှ ဘာမြူဒါသို့ ပျံသန်းခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကျွန်းများသို့ ရောက်ရှိဖူးသည့် ပထမဆုံးလေယာဉ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဒေါ့ချ် လုဖ့်ဟန်ဆာမှ အေဇိုရက်စ်မှတစ်ဆင့် ဘာလင်မှ နယူးယောက်စီးတီးသို့ ဆက်လက်ပျံသန်းမည့် ရေပြင်ဆင်းသက်လေယာဉ်ခရီးစဉ်များကို စမ်းသပ်စတင်ခဲ့သည်။

၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် အင်ပါယာလေကြောင်းလိုင်းနှင့် ပန်အမေရိကန်လေကြောင်းလိုင်းတို့သည် နယူးယောက်နှင့် ဘော်လ်တီမိုးမြို့တို့မှ ဒါရယ်ကျွန်း၊ ဘာမြူဒါသို့ စီစဉ်ထားသော ရေပြင်ဆင်းသက်လေယာဉ် လေကြောင်းလိုင်းဝန်ဆောင်မှုများကို စတင်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဟမ်မီတန်မင်းသမီးဟိုတယ်သည် စိစစ်ဖြတ်တောက်ရေးဗဟိုဌာန ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဥရောပ၊ အမေရိကန်နှင့် အရှေ့ဖျားသို့ ပေးပို့သော စာတိုက်၊ ရေဒီယိုနှင့် ကြေးနန်းဆက်သွယ်မှုအားလုံးကို ဗြိတိသျှလုံခြုံရေးညှိနှိုင်းမှု (BSC) ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သော ဗြိတိသျှအင်ပါယာစိစစ်ရေးမှ ဆင်ဆာ ၁,၂၀၀ က ၎င်းတို့၏ ဦးတည်ရာသို့ မလမ်းကြောင်းမပေးမီ ကြားဖြတ်ဖမ်းယူကာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခဲ့သည်။ BSC သည် FBI နှင့် အနီးကပ်လုပ်ဆောင်နေချိန်တွင် ဆင်ဆာများသည် ဂျိုးကေကွင်းအပါအဝင် အမေရိကန်တွင် လှုပ်ရှားနေသော ဝင်ရိုးတန်းသူလျှိုအများအပြားကို ရှာဖွေတွေ့ရှိဖမ်းဆီးရန် တာဝန်ရှိခဲ့သည်။

၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ကင်ဒ်လေကွင်း (ယခု အယ်လ်အက်ဖ် ဝိတ်ခ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်) တွင် ကုန်းတွင်းအခြေစိုက်လေယာဉ်များဖြင့် ဆင်းသက်ကာ ပုံမှန်စီစဉ်ထားသော စီးပွားဖြစ်လေကြောင်းလိုင်းဝန်ဆောင်မှုကို စတင်လည်ပတ်ခဲ့ပြီး ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် ၁၉၆၀ နှင့် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အထွတ်အထိပ်သို့ရောက်ရှိစေရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းတွင် နိုင်ငံတကာစီးပွားရေးလုပ်ငန်းသည် ဘာမြူဒါ၏စီးပွားရေး၏ ကြီးစိုးသောကဏ္ဍအဖြစ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းကို အစားထိုးခဲ့သည်။

တော်ဝင်ရေတပ်သင်္ဘောကျင်းနှင့် ၎င်းနှင့်ဆက်စပ်နေသော စစ်မြေပြင်အခြေစိုက်စခန်းသည် ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းအထိ ဘာမြူဒါ၏စီးပွားရေးအတွက် အရေးပါဆဲဖြစ်သည်။ များပြားလှသော ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများအပြင် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များသည် ဒေသခံရောင်းချသူများထံမှ ရိက္ခာနှင့် အခြားပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှစတင်၍ ရေတပ်လေတပ်စခန်းနှင့် ရေငုပ်သင်္ဘောအခြေစိုက်စခန်းအပါအဝင် အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများသည်လည်း ဘာမြူဒါတွင် တည်ရှိခဲ့သည်။ အမေရိကန်စစ်တပ်၏ တည်ရှိမှုသည် ၁၉၉၅ ခုနှစ်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။

တစ်ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အရွယ်ရောက်ပြီးသူတိုင်းအတွက် မဲပေးခွင့်နှင့် နှစ်ပါတီနိုင်ငံရေးစနစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တစ်ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မဲပေးခွင့်ကို ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ဘာမြူဒါ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့သည်၊ ယင်းမတိုင်မီက မဲပေးခွင့်သည် အချို့သော ပိုင်ဆိုင်မှုအဆင့်ပေါ်တွင် မူတည်ခဲ့သည်။

၁၉၇၃ ခုနှစ် မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဘာမြူဒါဘုရင်ခံ ရစ်ချတ် ရှားပဲလ်သည် လူထုမငြိမ်မသက်မှုများကာလအတွင်း ပြည်တွင်း လူမည်းစွမ်းအား စစ်သွေးကြွများ၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ကျွန်းများအတွက် လွတ်လပ်ရေးရရှိရန် အတန်အသင့် လှုပ်ရှားမှုအချို့ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ၎င်းကို ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဆန္ဒခံယူပွဲတွင် ပြတ်ပြတ်သားသား ပယ်ချခဲ့သည်။

၂၀၂၀ နွေရာသီအိုလံပစ်တွင် ဖလော်ရာ ဒပ်ဖီသည် အမျိုးသမီးထရိုင်အက်သလွန်ပြိုင်ပွဲတွင် ဘာမြူဒါ၏ ပထမဆုံးသော အိုလံပစ်ရွှေတံဆိပ်ကို ရရှိသောအခါ ဘာမြူဒါသည် ရွှေတံဆိပ်ရရှိသည့် အသေးငယ်ဆုံးသော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နယ်မြေဖြစ်လာခဲ့သည်။

## ကြည့်ရှုရန်

* ဘာမြူဒါ၏စီးပွားရေး
* ဘာမြူဒါနှင့်သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ၏ အညွှန်း
* ထင်ရှားသော ဘာမြူဒါနွယ်ဖွား ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်များ
* ထင်ရှားသော ဘာမြူဒါနွယ်ဖွား သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များ
* ထင်ရှားသော ဘာမြူဒါနွယ်ဖွား နိုင်ငံရေးပုဂ္ဂိုလ်များ
* ထင်ရှားသော ဘာမြူဒါနွယ်ဖွား အားကစားပုဂ္ဂိုလ်များ
* ဘာမြူဒါ၏ ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
* ဘာမြူဒါရှိ စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ
* ဘာမြူဒါရှိ ဆက်သွယ်ရေးစနစ်
* ဘာမြူဒါတြိဂံ

## ရှင်းလင်းချက်များ

## ကိုးကားချက်များ

### ကိုးကားချက်များ

### အထွေထွေနှင့် ကိုးကားထားသော စာအုပ်စာတမ်းများ

* Duffy၊ Peter (2014)။ *Double Agent*။ New York: Scribner။ ISBN 978-1-4516-6795-0။
* McGovern၊ Terrance; Harris၊ Edward (2018)။ *Defenses of Bermuda 1612–1995 (Fortress 112)*။ New York: Osprey Publishing c/o Bloomsbury Publishing။
* Ronnie၊ Art (1995)။ *Counterfeit Hero: Fritz Duquesne, Adventurer and Spy*။ Annapolis, Md.: Naval Institute Press။ ISBN 1-55750-733-3။ OCLC 605599179။
* "Bermuda"။ *The New American Desk Encyclopedia* (Third ed.)။ New York, NY: Signet။ 1993။ ISBN 0-451-17566-2။

## ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်

* Anonymous, but probably written by John Smith (1580–1631): *The Historye of the Bermudaes or Summer Islands*. University of Cambridge Press, 2010. ISBN 978-1108011570.
* Boultbee, Paul G., and David F. Raine. *Bermuda*. Oxford: ABC-Clio Press, 1998.
* Connell, John. (1994). "Britain's Caribbean colonies: The End of the Era of Decolonisation?" (အသင်းဝင်ရန် လိုအပ်သည်။) *The Journal of Commonwealth & Comparative Politics*, 32(1), 87–106. doi:10.1080/14662049408447675.
* Glover၊ Lorri; Daniel Blake Smith (2008)၊ *The Shipwreck That Saved Jamestown: The Sea Venture Castaways and the Fate of America*၊ New York: Henry Holt and Co.၊ ISBN 978-0-8050-8654-6၊ OCLC 177818614

## ပြင်ပလင့်ခ်များ

* ဘာမြူဒါအစိုးရ၏ တရားဝင် ဝက်ဘ်ဆိုဒ်
* ဘာမြူဒါ ခရီးသွားလုပ်ငန်း
* ဘာမြူဒါ လမ်းညွှန်
* ဘာမြူဒါ ပါလီမန်
* ဘာမြူဒါ ကုန်သည်ကြီးများအသင်း
* ၁၆၀၉ ခုနှစ်မှ ဘာမြူဒါ၏ ဗြိတိသျှတပ်မတော် ခံတပ်များ (archived 26 September 2006)
* တမ်းပလိတ်:Wikiatlas

တမ်းပလိတ်:Bermuda topics

တမ်းပလိတ်:United Nations list of non-self-governing territories