# ဟန်တရုတ်လူမျိုး

**ဟန်တရုတ်** သို့မဟုတ် **ဟန်လူမျိုး** (အင်္ဂလိပ်: Han Chinese; ရိုးရှင်းတရုတ်: 汉族; ရိုးရာတရုတ်: 漢族; ပင်ယင်: *Hànzú* သို့မဟုတ် ရိုးရှင်းတရုတ်: 汉人; ရိုးရာတရုတ်: 漢人; ပင်ယင်: *Hànrén*) သည် ခေတ်သစ်တရုတ်နိုင်ငံ၏ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် သမိုင်းတစ်လျှောက် မြစ်ဖျားခံ စတင်ပေါက်ဖွားခဲ့ကြသော အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟန်တရုတ်တို့သည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၈% ခန့် (၁.၄ ဘီလီယံကျော်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့လူဦးရေအများဆုံး လူမျိုးစုအဖြစ် ရပ်တည်နေကာ တရုတ်ဘာသာစကားမျိုးကွဲများ ကို အဓိကပြောဆိုကြသည်။

ဟန်လူမျိုး| 漢人; 汉人 |
| --- |
| မင်မင်းဆက် (၁၃၆၈–၁၆၆၂) အတွင်း *ဟန်ဖူ* အဝတ်အစား ဝတ်ဆင်ထားသော အရာရှိများ |
| လူဦးရေ စုစုပေါင်း |
| ၁.၄ ဘီလီယံ ခန့် |
| အများစု နေထိုင်သည့် နေရာ |
| တရုတ်နိုင်ငံ | ၁.၂၉ ဘီလီယံ ခန့် |
| ထိုင်ဝမ် | ၂၂ သန်း |
| ထိုင်းနိုင်ငံ | ၁၀ သန်း |
| မလေးရှားနိုင်ငံ | ၆.၉၁ သန်း |
| အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု | ၃.၈ သန်း မှ ၅.၇ သန်း |
| စင်ကာပူနိုင်ငံ | ၃.၀၇ သန်း |
| အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ | ၂.၈၃ သန်း |
| မြန်မာနိုင်ငံ | ၁.၆၃ သန်း |
| ကနေဒါနိုင်ငံ | ၁.၄၆ သန်း |
| ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ | ၁.၃၅ သန်း |
| ဩစတြေးလျနိုင်ငံ | ၁.၂၁ သန်း |
| ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ | ၉၉၂,၆၀၀ |
| ဂျပန်နိုင်ငံ | ၉၂၂,၀၀၀ |
| ဘာသာစကား |
| တရုတ်ဘာသာစကား |
| ကိုးကွယ်မှု |
| ခေတ်သစ်ကာလတွင် အများစုမှာ ဘာသာမဲ့များ ဖြစ်ကြသည်။ * ဗုဒ္ဓဘာသာ
* တရုတ်ရိုးရာဘာသာ
* ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ
* တာအိုဘာသာ
* ခရစ်ယာန်ဘာသာ
* အစ္စလာမ်ဘာသာ
 |
| ဆက်စပ် တိုင်းရင်းသား အုပ်စုများ |
| * တရုတ်-တိဗက်လူမျိုးများ
 |

ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အခေါ်အဝေါ်များ

|  |
| --- |
| ဟန်တရုတ်လူမျိုး |
| ရိုးရာ တရုတ် | 漢族 (ရိုးရာတရုတ်) |
| ရိုးရှင်းသော တရုတ် | 汉族 (ရိုးရှင်းတရုတ်) |
| ဆိုလိုရင်း | ဟန်မင်းဆက်ကို အစွဲပြုသော လူမျိုးစု |
|

| Transcriptions |
| --- |
| Standard Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Hànzú (ပင်ယင်) |
| Yale Romanization | ဟန်ဇူ |

 |

ဟန်တရုတ်တို့သည် မြစ်ဝါမြစ်တစ်လျှောက် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော ရှေးဦး **ဟွာရှား** (ရိုးရှင်းတရုတ်: 华夏; ရိုးရာတရုတ်: 華夏; ပင်ယင်: *Huáxià*) မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟန်မင်းဆက် (ဘီစီ ၂၀၆ – အေဒီ ၂၂၀) ကာလတွင် အရှေ့အာရှတစ်ခွင် အာဏာစက် ပြန့်နှံ့ခဲ့ပြီး ကြီးကျယ်သော ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားခဲ့သဖြင့် ၎င်းခေတ်ကို အစွဲပြုကာ "ဟန်လူမျိုး" ဟူသော အမည်နာမ ခိုင်မာလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် ဟန်တရုတ်လူမျိုးများသည် တရုတ်ပြည်မကြီး လူဦးရေ၏ ၉၂% ခန့်၊ ထိုင်ဝမ် လူဦးရေ၏ ၉၇% ခန့်နှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံ လူဦးရေ၏ ၇၅% ခန့်ကို ကိုယ်စားပြုကာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံအသီးသီးတွင်လည်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက် ရှိကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော မြန်မာနိုင်ငံဖွား တရုတ်နွယ်ဖွားများ ရှိကြပြီး လူဦးရေ၏ ၄%ခန့်ရှိသည်။

## သမိုင်းကြောင်း

ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အခြေချခဲ့ကြသော **ဟွာရှား** (Huaxia) အမည်ရှိ စိုက်ပျိုးရေး လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။၎င်းတို့သည် ကျောက်ခေတ်သစ် ယဉ်ကျေးမှုများဖြစ်သည့် ယန်ရှောင် (Yangshao) နှင့် လုံရှန်း (Longshan) ယဉ်ကျေးမှုတို့မှ ဆင်းသက်လာကာ တရုတ်တို့၏ ပထမဆုံးသော မင်းဆက်များဖြစ်သည့် ရှ (Xia)၊ ရှန်း (Shang) နှင့် ကျိုး (Zhou) မင်းဆက်များကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။

ဘီစီ ၂၂၁ တွင် ချင်ရှီဟွမ်တီး (Qin Shi Huang) သည် တရုတ်ပြည်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် စုစည်းကာ ချင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းနောက်တွင် ပေါ်ထွန်းလာသော ဟန်မင်းဆက် (ဘီစီ ၂၀၆ – အေဒီ ၂၂၀) သည် ဟန်လူမျိုးစု၏ သမိုင်းတွင် အရေးအပါဆုံးသော အလှည့်အပြောင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ထိုကာလတွင်
စာပေ၊ အနုပညာနှင့် သိပ္ပံပညာများ အကြီးအကျယ် ထွန်းကားခဲ့သည်။ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒကို နိုင်ငံတော်၏ အခြေခံအတွေးအခေါ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။"ဟန်" (Han) ဟူသော အမည်သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို ရည်ညွှန်းသည့် အမည်တစ်ခုအဖြစ် ခိုင်မာလာခဲ့သည်။

ဟန်မင်းဆက် ပြိုကွဲပြီးနောက်ပိုင်း တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းသို့ အပြင်လူမျိုးစုများ ဝင်ရောက်ကျူးကျော်မှုကြောင့် ဟန်လူမျိုး အများအပြားသည် ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းနှင့် တောင်ဘက်ဒေသများသို့ အုပ်စုလိုက် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ တန်မင်းဆက် (Tang Dynasty) နှင့် စုန့်မင်းဆက် (Song Dynasty) ကာလများတွင် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် တောင်ဘက်ရှိ ဒေသခံလူမျိုးစုများနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းအထိ နယ်မြေချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။

၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တရုတ်အမျိုးသားရေးဝါဒ နိုးကြားလာမှုနှင့်အတူ "ဟန်" ဟူသော ဝေါဟာရသည် ခေတ်သစ်တရုတ်နိုင်ငံသားဖြစ်မှု၏ ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဟန်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး လူမျိုးစုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိပြီး၊ တရုတ်ပြည်မကြီးသာမက ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံအသီးသီးတွင်လည်း အခြေချနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။

## မျိုးရိုးဗီဇ

ဟန်လူမျိုးတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက် အများဆုံး လေ့လာခြင်းခံရသည့် လူမျိုးစုများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ခေတ်သစ်သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာမှုများအရ ဟန်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အောက်ပါအတိုင်း ထူးခြားချက်များ ရှိသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ဟန်အမျိုးသားများ၏ Y-Chromosome DNA ကို စစ်ဆေးရာတွင် **Haplogroup O-M175** သည် အများဆုံး (၈၀% ကျော်) ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းသည် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော မျိုးရိုးမှာ တစ်စုတစ်ဝေးတည်းဖြစ်ကြောင်းနှင့် ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် များမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ခိုင်မာသော သက်သေအထောက်အထား ဖြစ်သည်။

ဟန်လူမျိုး နှင့် တိဗက်-ဗမာ တို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်ကြသည်။ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် O-M122 (O3) ဗီဇ အမြောက်အမြား ပါဝင်သဖြင့် ရှေးဦး တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း ပြသနေသည်။ မွန်ဂိုတို့တွင် ပါဝင်သော Haplogroup C သည် မြောက်ဘက် အာလ်တေးအစ်နွယ်ဝင် များ၏ အမှတ်အသားဖြစ်ပြီး ဟန်လူမျိုးတို့တွင် ထိုဗီဇ အလွန်နည်းပါးသည်။ကိုရီးယားနှင့် ဂျပန်တို့တွင် ဟန်လူမျိုး၏ O3 ဗီဇ ပါဝင်သော်လည်း၊ ဂျပန်လူမျိုးတွင် ရှေးဦးအာရှဗီဇ (D) နှင့် ကိုရီးယားတွင် ကိုယ်ပိုင်ဗီဇ (O2b) များ ပါဝင်နေသဖြင့် ဟန်လူမျိုးနှင့် ကွဲပြားသော မျိုးရိုးဗီဇ သမိုင်းကြောင်းရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။

မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေး လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။ မြောက်ပိုင်းမှ တောင်ပိုင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ပြန့်နှံ့သွားခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုသို့ပြန့်နှံ့ရာတွင် ဒေသခံလူမျိုးစုများနှင့် ပေါင်းစပ်မှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း ဟန်လူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇမှာ အဓိကအစုအဝေးအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။

| ကဏ္ဍ | မြောက်ပိုင်းဟန် (Northern Han) | တောင်ပိုင်းဟန် (Southern Han) |
| --- | --- | --- |
| **အဓိက Haplogroups** | **A, C, D, G, M8a, M9, Z** | **B, F, R9, N9a** |
| **မျိုးရိုးဗီဇ လက္ခဏာ** | မြောက်အာရှနှင့် ဗဟိုအာရှ လူမျိုးစုများ (ဥပမာ- မွန်ဂို) နှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်။ | တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ဒေသခံလူမျိုးစုများ နှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်။ |
| **သမိုင်းကြောင်းအရ ဆက်စပ်မှု** | ရှေးဦးဟွာရှား (Huaxia) မျိုးရိုးကို ပိုမိုသန့်စင်စွာ ထိန်းသိမ်းထားသည်။ | မြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသော ဟန်အမျိုးသားများနှင့် တောင်ပိုင်းဒေသခံ အမျိုးသမီးများအကြား ပေါင်းစပ်မှုမှတစ်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ |

မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ဟန်လူမျိုးတို့၏ တောင်ဘက်သို့ ပြန့်နှံ့မှုသည် "ယဉ်ကျေးမှု ပြန့်နှံ့ခြင်း" (Cultural diffusion) ထက် "လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း" (Demic diffusion) ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော ဗီဇ (Y-DNA) မှာ မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း ဆင်တူနေသော်လည်း၊ မိခင်ဘက်မှ ဗီဇ (mtDNA) မှာမူ တောင်ပိုင်းဒေသရှိ ဒေသခံလူမျိုးစုများနှင့် ပေါင်းစပ်မှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။

## ကိုးကား

### ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်

* Yuan၊ Haiwang (2006)။ *The Magic Lotus Lantern and Other Tales from the Han Chinese*။ Westport, Conn.: Libraries Unlimited။ ISBN 978-1-59158-294-6။ OCLC 65820295။
* Joniak-Lüthi, Agnieszka (2015). *The Han: China’s Diverse Majority*. Washington, DC: University of Washington Press. ISBN 978-0-295-99467-3 (hardcover). ISBN 9780295741789 (paperback: 2017).

## ပြင်ပလင့်ခ်များ

* How the Han Chinese became the world's biggest tribe – People's Daily Online Sept 16, 2004
* Map share of ethnic by county of China (in တရုတ်)