# ကရဏာဋကပြည်နယ်

| ကနာဋက |
| --- |
| ပြည်နယ် |
| Karnataka |
|  |
|
*အပေါ်မှ၊ ဘယ်မှညာ:* မိုင်စိုရ် နန်းတော်၊ ပတ္တဒကလ၊ သခင်ဗဟူဗာလီ ရုပ်တုကြီး ]၊ [မာလ်ပေ ကမ်းခြေ၊ ရှီဝဏ္ဏသမုဒ္ဒရာ ရေတံခွန်၊ ဟွိုင်စလ အင်ပါယာ တံဆိပ်၊ မူရ်ဒေ့ရှ်ဝါရ်ရှိ ဂိုပူရနှင့် ဝီရုပက်ရှာ ဓမ္မာရုံ, ဟမ်ပီ။ |
|

|  |
| --- |
|  **တံဆိပ်** |

 |
| အထိမ်းအမှတ်သီချင်း: "ဇေယျာ ဘာရတ ဇနနိယ တနုဇာတေ"
 (အောင်ပွဲခံနိုင်ပါစေ အမေ ကနာဋက၊ အမေအိန္ဒိယ၏ သမီးတော်) |
|  အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ကနာဋက၏ တည်နေရာ |
|  ကနာဋက၏ မြေပုံ |
| ကိုဩဒိနိတ် (ဘင်္ဂလောမြို့]): ﻿ / ﻿ |
| နိုင်ငံ |  အိန္ဒိယ |
| ဖွဲ့စည်းခြင်း | ၁ နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၆ (မိုင်စိုရ် ပြည်နယ် ဟူ၍) |
| မြို့တော် | ဘင်္ဂလောမြို့] |
| ခရိုင် | ၃၁ |
| အစိုးရ |
|  • အစိုးရအဖွဲ့ | ကနာဋက အစိုးရ |
|  • အုပ်ချုပ်ရေးမှူး | ထာဝဆန္ဒ ဂေလိုတ် |
|  • ဝန်ကြီးချုပ် | ဗသာဝရာဇ် ဂုမ္မိုင် |
|  • ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | လွှတ်​တော်နှစ်ရပ် စနစ်
* ကနာဋက ဥပဒေပြုကောင်စီ (အမတ်နေရာ ၇၅ နေရာ)
* ကနာဋက ဥပဒေပြုလွှတ်တော် (အမတ်နေရာ ၂၂၄ နေရာ)
 |
|  • အိန္ဒိယနိုင်ငံ ပါလီမန် | * ရာဇ်ယာ သဘာ (အမတ်နေရာ ၁၂ နေရာ)
* လောက သဘာ (အမတ်နေရာ ၂၈ နေရ)
 |
| ဧရိယာ |
|  • စုစုပေါင်း | ၁၉၁၇၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၇၄၀၂ စတုရန်းမိုင်) |
| ဧရိယာအဆင့် | ဆဌမ |
| အမြင့်ဆုံး နေရာ | ၁၉၂၅ မီတာ (၆၃၁၆ ပေ) |
| အနိမ့်ဆုံး နေရာ (MSL) | ၀ မီတာ (၀ ပေ) |
| လူဦးရေ (၂၀၁၁) |
|  • စုစုပေါင်း | ၆၁,၁၃၀,၇၀၄ |
|  • အဆင့် | အဋ္ဌမ |
|  • သိပ်သည်းမှု | ၃၂၀၀/km၂ (၈၃၀၀/sq mi) |
| အချိန်ဇုန် | အိန္ဒိယစံတော်ချိန် (UTC+၀၅:၃၀) |
| ISO 3166 ကုဒ် | IN-KA |
| ယာဉ်မှတ်ပုံတင် | KA |
| ဒေသဆိုင်ရာဘာသာစကားများ | တူလူ, ကိုဒဝါ, ကုန်ကနီ |
| HDI (၂၀၁၈) |  ၀.၆၈၂ medium · 19th |
| စာတတ်မြောက်ခြင်း (၂၀၁၁) | ၇၅.၃၆%  |
| ဝဘ်ဆိုက် | karnataka.gov.in |

**ကနာဋက** (/kərˈnɑːtəkə/; ISO- Karnāṭaka)သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ၏ အနောက်တောင်ဘက်ဒေသရှိ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်များ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရေးဥပဒေ၊​ ၁၉၅၆ ၏ ပြဋ္ဌာန်းချက်ဖြင့် ၁၉၅၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် စည်းလုံးညီညွတ်စွာ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မူလက မိုင်စိုရ်ပြည်နယ် /maɪˈsɔːr/ ဟူ၍ လူသိများပြီး ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် *ကနာဋက* ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။ ၎င်း၏မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ ဘင်္ဂလောမြို့ဖြစ်သည်။

ကနာဋကသည် အနောက်ဘက်တွင် အာရပ်ပင်လယ်၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ဂိုအာပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် မဟာရဋ္ဌပြည်နယ်၊ တေလံဂါဏပြည်နယ်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် အန္ဓရဒေသပြည်နယ်၊ အရှေ့၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တမီးနာဒူးပြည်နယ်နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် ကီရာလာပြည်နယ်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ အခြားအိန္ဒိယတောင်ပိုင်းပြည်နယ် လေးခုစလုံးနှင့် ကုန်းမြေနယ်နိမိတ် ထိစပ်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော တောင်ပိုင်းပြည်နယ်ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်သည် ၁၉၁,၇၉၁ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၇၄,၀၅၁ စတုရန်းမိုင်) ဧရိယာကို လွှမ်းခြုံထားပြီး အိန္ဒိယ၏ စုစုပေါင်း ပထဝီဝင်ဧရိယာ၏ ၅.၈၃ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဧရိယာအလိုက် ဆဋ္ဌမအကြီးဆုံး အိန္ဒိယပြည်နယ်လည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၆၁,၁၃၀,၂၀၄ ဦးဖြင့် ကနာဋကသည် လူဦးရေအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်သည်။ ကန္နာဒါဘာသာစကား၊ အိန္ဒိယဂန္ထဝင်ဘာသာစကားများသည် ပြည်နယ်၏အကျယ်ပြန့်ဆုံးနှင့် တရားဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ပြောဆိုသည့် အခြားလူနည်းစုဘာသာစကားများမှာ အူရဒူဘာသာစကား၊ ကွန်ကနီဘာသာစကား၊ မာရသီဘာသာစကား၊ တူလူဘာသာစကား၊ တမီးလ်ဘာသာစကား၊ တီလူဂူဘာသာစကား၊ မလာယလံနှင့် ကိုဒဝါဘာသာစကားတို့ကိုလည်း ပြောကြသည်။ ကနာဋကတွင် သက္ကတဘာသာကို အဓိကအသုံးပြုသော အိန္ဒိယရွာများ လည်းရှိသည်။

Paleolithicမှ ရှေးယခင်က တည်ရှိခဲ့သော ကနာဋကသည် ရှေးဟောင်းနှင့် အလယ်ခေတ် အိန္ဒိယအင်ပါယာ၏ ဩဇာအရှိဆုံးနေရာအချို့၏ နေရာဖြစ်သည်။ ဤအင်ပါယာများမှ ပံ့ပိုးပေးသော ဒဿနပညာရှင်များနှင့် ဂီတအကသမားများသည် ယနေ့ခေတ်အထိ ကြံ့ကြံ့ခံရပ်တည်ခဲ့သော လူမှုရေး ဘာသာရေးနှင့် စာပေလှုပ်ရှားမှုများကို စတင်ခဲ့ကြသည်။ ကနာဋကသည် အိန္ဒိယဂန္ထဝင်ဂီတပုံစံနှစ်မျိုးဖြစ်သည့် Carnatic နှင့် Hindustani တို့၏ ရိုးရာဓလေ့များကို သိသိသာသာ ပံ့ပိုးပေးခဲ့ပါသည်။

## ရင်းမြစ်ဗေဒ

"ကနာဋက" ဟူသောအမည်၏ ရင်းမြစ်အတွက် များစွာသော စကားလုံးဝေါဟာရများကို အကြံပြုထားကြသော်လည်း ယေဘူယျအားဖြင့် လက်ခံထားသောတစ်ခုမှာ *ကနာဋက* သည် ကန္နာဒါစကားလုံး *ကရု* နှင့် *နာဒူ* မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ *ကရု နာဒူ* ကို *ကရု* ဟုလည်း ဖတ်ရှုနိုင်ပြီး အနက်ရောင်နှင့် 'ဒေသ' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် 'ဒေသ' ဟုလည်း ဖတ်ရှုနိုင်သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် Carnatic ဟူသော စကားလုံးကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် 'Karnatak' (ကနာဋက်)ဟူသော စကားလုံးကို Krishna ၏တောင်ဘက် အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ်၏ နှစ်ဖက်လုံးကို ဖော်ပြရန် အသုံးပြုခဲ့သည်။

## ဥတုရာသီ

ကနာဋကသည် ရာသီလေးခုကို ခံစားရသည်။ ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ဆောင်းရာသီသည် မတ်လနှင့် မေလကြားတွင် နွေရာသီဖြစ်ပြီး၊ မုတ်သုံရာသီသည် ဇွန်လမှ စက်တင်ဘာလအတွင်းနှင့် မုတ်သုံလွန်ရာသီ အောက်တိုဘာလမှ ဒီဇင်ဘာလအထိဖြစ်သည်။ ကနာဋကကို ကမ်းရိုးတန်း၊ မြောက်အတွင်းပိုင်းနှင့် တောင်အတွင်းပိုင်းဟူ၍ ဇုန်သုံးပိုင်းခွဲထားသည်။ ယင်းတို့အနက်၊ ကမ်းရိုးတန်းဇုန်သည် တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန် ၃,၆၃၈.၅ mm (၁၄၃ in) ခန့်နှင့် အပြင်းထန်ဆုံး မိုးရေချိန်ကို လက်ခံရရှိပြီး ပြည်နယ်၏ ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် ၁,၁၃၉ mm (၄၅ in)ဖြစ်သည်။ Amagaon နှင့် ကနပူရတွင် Belgaum ခရိုင်မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် မိုးရေချိန် ၁၀,၀၆၈ mm (၃၉၆ in) ရရှိခဲ့သည်။ 2014 ခုနှစ်တွင် Sirsi taluka ရှိ ဥတ္တရကန္နာဒါခရိုင်တွင် မိုးရေချိန် ၈,၇၄၆ mm (၃၄၄ in) ရရှိခဲ့သည်။

## ကိုးကား