# အာရိယန်လူမျိုး

**အာရိယန်လူမျိုး** (အင်္ဂလိပ်: Aryan race) သည် ပရိုတို-အင်ဒို-ဥရောပနွယ် (Proto-Indo-European) ဘာသာစကား ပြောဆိုသော လူမျိုးစုများကို ဖော်ပြရန် အသုံးပြုသည့် သိပ္ပံနှင့် သမိုင်းဝင် အယူအဆတစ်ခု ဖြစ်သည်။ "အာရိယန်" ဟူသော ဝေါဟာရသည် သက္ကတဘာသာစကား "အရိယာ" (Arya) မှ ဆင်းသက်လာပြီး "မြင့်မြတ်သူ" သို့မဟုတ် "ရေမြေ့သခင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဘီစီ ၆ ရာစုက အာခီးမီးနစ်မင်းဆက်မှ ဒါရိယတ်မင်းကြီး (Darius the Great) သည် ဘီဟစ်စွန်းကျောက်စာတွင် ၎င်းကိုယ်တိုင်နှင့် ၎င်း၏ဘာသာစကားမှာ အာရိယန်ဖြစ်ကြောင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ထည့်သွင်းရေးထိုးခဲ့သည်။

အာရိယန် (Aryan)|  |
| ဘာသာစကား |
| အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားများ၊ သက္ကတ၊ ပါဠိ |
| ကိုးကွယ်မှု |
| ဟိန္ဒူဘာသာ (ဗေဒခေတ်ကိုးကွယ်မှု)၊ ဇိုရိုရက်စထရီယန်ဘာသာ |
| ဆက်စပ် တိုင်းရင်းသား အုပ်စုများ |
| အင်ဒို-အီရန်လူမျိုးများ၊ ဥရောပလူမျိုးများ |

## မူလဒေသနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခြင်း

အာရိယန်တို့သည် ကမ္ဘာဦးလူဖြူလူမျိုးစုကြီးများထဲတွင် ပါဝင်ပြီး မူလဌာနေမှာ အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်း၊ ကက်စပီယံပင်လယ် အရှေ့ဘက်နှင့် ဟိန္ဒူကတ်ရှ်တောင်တန်း မြောက်ဘက်ဒေသများ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့် စားနပ်ရိက္ခာ အခက်အခဲများကြောင့် အုပ်စုနှစ်စုကွဲ၍ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်-

1. **အနောက်ဘက်အုပ်စု:** ဥရောပတိုက်အတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့သွားပြီး ကဲ့လူမျိုး (Celts)၊ အီတာလျံ၊ ဂရိ၊ တျူးတိုး (Teutons) နှင့် ဆလဗ် (Slavs) လူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်လာကြသည်။
2. **တောင်ဘက်အုပ်စု:** အီရန်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ဝင်ရောက်ကာ မိဒ (Medes) နှင့် ပါရှန်း (Persians) လူမျိုးများ ဖြစ်လာကြသည်။ အခြားတစ်သုတ်မှာ ဘီစီ ၁၅၀၀ ခန့်တွင် အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ်အတွင်းသို့ တောင်ကြားလမ်းများမှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။

## အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခြင်း

ဘီစီ ၁၅၀၀ ခန့်တွင် အာရိယန်နွယ်ဖွား (Indo-Aryans) တို့သည် အလယ်အာရှမှတစ်ဆင့် ဟိန္ဒူကတ်ရှ် (Hindu Kush) တောင်တန်းရှိ တောင်ကြားလမ်းများကို ဖြတ်ကျော်ကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းသို့ တစ်သုတ်ပြီးတစ်သုတ် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်တွင် အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်း (Indus Valley) ၌ ဒေသခံ ဒြာဗီးဒီးယန်းတို့သည် အဆင့်မြင့်သော မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုများဖြင့် အခြေတကျ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ အာရိယန်တို့သည် ရေကြည်ရာမျက်နုရာ ရှာဖွေရင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှုအတွက် ဒေသခံများနှင့် ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲများ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

ဒြာဗီးဒီးယန်းတို့သည် အခြေတကျ မြို့ပြတည်ထောင်သူများ ဖြစ်သဖြင့် အာရိယန်တို့ထက် နေထိုင်မှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားသော်လည်း၊ တိုက်ခိုက်ရေးတွင်မူ အာရိယန်တို့က အဘက်ဘက်မှ အသာစီးရခဲ့သည်။ အာရိယန်တို့သည် မြင်းများကို ကျွမ်းကျင်စွာ ထိန်းကျောင်းနိုင်ပြီး ဘီးအကန့်ပါသော စစ်ရထား (Spoked-wheel chariots) များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် ခြေလျင်တပ်ဖြစ်သော ဒြာဗီးဒီးယန်းများအတွက် အဓိက အဟန့်အတား ဖြစ်ခဲ့သည်။ အာရိယန်တို့သည် ကြေးဝါထက် ခိုင်မာသော သံလက်နက်များကို အသုံးပြုလာနိုင်ခြင်းကလည်း စစ်ပွဲတွင် အဆုံးအဖြတ် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အိမ်ခြေအတည်တကျမရှိသော အာရိယန်တို့သည် စစ်ရေးတွင် လျင်မြန်ဖြတ်လတ်ပြီး ကြမ်းတမ်းသော တိုက်ခိုက်ရေးပုံစံ ရှိကြသည်။

ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲများကြောင့် ဒြာဗီးဒီးယန်းတို့သည် အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းမှ ဂင်္ဂါမြစ်ဝှမ်း (Ganges Valley) သို့ ဆုတ်ခွာပေးခဲ့ရသည်။ အာရိယန်တို့က နောက်မှလိုက်လံတိုက်ခိုက်သဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် ဒြာဗီးဒီးယန်းတို့သည် အိန္ဒိယတောင်ဘက်ပိုင်း ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသများနှင့် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေရင်းသို့ ပြေးကြရသည်။ဤသို့ဖြင့် အဆင့်မြင့်သော အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းယဉ်ကျေးမှု (Indus Valley Civilization) ဖြစ်သည့် ဟာရပ္ပ (Harappa) နှင့် မိုဟိန်ဂျိုဒါရို (Mohenjo-daro) မြို့ကြီးများ ပျက်သုဉ်းခဲ့ရသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။

စစ်ပွဲတွင် အနိုင်ရပြီးနောက် အာရိယန်တို့သည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း တစ်ခွင်လုံးတွင် အုပ်စိုးလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် လက်ရဖမ်းမိသော ဒြာဗီးဒီးယန်းများကို "ဒါသ" (Dasa) သို့မဟုတ် "ဒါယု" (Dasyu) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကာ ကျွန်ပြုခဲ့ကြသည်။ ဤကာလတွင် အာရိယန်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကား (သက္ကတ) နှင့် ဘာသာရေး (ဗေဒ) တို့သည် အိန္ဒိယ၏ အဓိက ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် အမြစ်တွယ်လာခဲ့သည်။ ဤပဋိပက္ခသည် အိန္ဒိယ၏ နောင်အခါတွင် အလွန်တင်းကျပ်လာမည့် ဇာတ်စနစ် (Caste System) ၏ အစဦးအခြေခံလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။

## လူမှုရေးနှင့် ဇာတ်စနစ် ပေါ်ပေါက်လာပုံ

အခြေတကျ နေထိုင်လာကြသောအခါ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အလုပ်အကိုင်အပေါ် မူတည်၍ လူတန်းစား ဇာတ်လေးပါး ကွဲပြားလာခဲ့သည်-

* **ခတ္တိယမျိုး:** မင်းစိုးရာဇာနှင့် စစ်သည်တော်များ။
* **ဗြာဟ္မဏမျိုး:** ပညာရှိများနှင့် ယဇ်ပူဇော်သော ဟိန္ဒူဘုန်းကြီးများ။
* **ဝေဿမျိုး:** လယ်သမား၊ ကုန်သည်နှင့် အခြေခံလူတန်းစားများ။
* **သုဒ္ဒမျိုး:** အစေခံနှင့် ကျွန်ပြုခံရသော တိုင်းရင်းသားများ။

## ဘာသာရေးနှင့် စာပေ

အာရိယန်တို့သည် သဘာဝတရားများကို နတ်ဘုရား (ဒေဝ) များအဖြစ် ကိုးကွယ်ကြသည်။ အဓိက နတ်ဘုရားများမှာ ဣန္ဒ (မိုးနတ်မင်း)၊ အဂိ (မီးနတ်)၊ မရုတ် (လေနတ်) နှင့် သူရိယ (နေနတ်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် သမိုင်းကြောင်းများကို **ဗေဒ** (Vedas) ကျမ်းများအဖြစ် ပြုစုခဲ့ကြပြီး ဣရုဗေဒ၊ သာမဗေဒ၊ ယဇုဗေဒ နှင့် အာထဗ္ဗနဗေဒ ဟူ၍ ကျမ်းလေးစောင် ရှိသည်။ ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားဖြစ်သော သက္ကတဘာသာသည် ကမ္ဘာ့ရှေးကျသော မူလဘာသာစကားကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

## ခေတ်သစ် အယူအဆလွဲမှားမှုများ

၂၀ ရာစုအတွင်း ဂျာမနီအာဏာရှင် အဒေါ့ဖ် ဟစ်တလာသည် ဂျာမန်လူမျိုးများသည်သာ အစစ်မှန်ဆုံးနှင့် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော "အာရိယန်" အနွယ်များဖြစ်သည်ဟု ဝါဒဖြန့်ကာ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာချက်များအရ ဥရောပလူမျိုး အများအပြားမှာ အာရိယန်အနွယ်များဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။

## အကိုးအကားများ

## ကိုးကား