Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# သမိုင်းမတင်မီခေတ်

အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ စတုန်းဟင်းချ် ကို ကျောက်ခေတ်သစ် လူသားများက လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၅၀၀ မှ ၄၀၀၀ အတွင်း တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။
သမိုင်းမတင်မီခေတ် ဆိုသည်မှာ သမိုင်းမှတ်တမ်းများ မရေးသား ရသေးခင် အချိန်ကာလကို ဆိုလိုသည်။ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် လူသားတို့ နေထိုင်သွားလာ နေကြပြီး ဖြစ်သော်လည်း ထိုအချိန်ကာလများ အတွက် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ မရရှိနိုင်သည့် အချိန်ကာလကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ စာရေးသားခြင်း တီထွင်မှု မပြုရသေးခင် အချိန်ကာလဟုလည်း ဆိုနိုင်သည်။ ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ပြောရမည်ဆိုလျှင် လူသားများ မပေါ်ပေါက်မီ အချိန်ကာလ ကိုပါ ထည့်သွင်း ပြောဆိုရမည် ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်း သုတေသနပညာရှင် ပေါလ်တိုးနယ် က ပြင်သစ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းရှိ ဂူများ အတွင်း သူရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော အရာများကို ရေးသား ဖော်ပြရာတွင် ဤ အသုံးအနှုန်းကို စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ပြင်သစ်ဘာသာ တွင် ၁၈၃၀ ခုနှစ်များမှစ၍ စာရေးသားခြင်း မပေါ်ပေါက်မီ အချိန်ကာလကို သမိုင်းမတင်မီခေတ်ဟု သုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့ အတွက်မူ သမိုင်းမတင်မီ ကာလ ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို ၁၈၅၁ ခုနှစ်တွင် ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင် ဒင်နီယယ် ဝီလ်ဆင်က စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။

သမိုင်းမတင်မီခေတ် ဆိုသည်မှာ စကြဝဠာ အစပြုသော အချိန်က စ၍ ရည်ညွှန်းခြင်း ပြုနိုင်သော်လည်း အများအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ထွန်းလာသည့် အချိန်မှစ၍ ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိသည်။ ပို၍ တိတိကျကျ ဆိုရလျှင် လူနှင့် သဏ္ဌာန်တူသော သက်ရှိများ ပေါ်ပေါက်လာသည့် အချိန်က စ၍ ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။ လူတို့၏ သမိုင်းမတင်မီခေတ်ကို ရည်ညွှန်းရာတွင် သမိုင်းမတင်မီခေတ်နှင့် ဆိုင်သော သမိုင်းပညာရှင်များ အနေနှင့် ခေတ် ၃ ခေတ် ခွဲခြားသော စနစ်ကို အသုံးပြုလေ့ ရှိသော်လည်း လူသားမပေါ်ပေါက်မီ အချိန်ကာလ ကို လေ့လာသော ပညာရှင်များ အနေနှင့်မူ ပိုမို တိကျစွာ ခွဲခြားနိုင်သော ဘူမိဆိုင်ရာ ကျောက်လွှာများပေါ် မူတည်၍ ပြောဆိုလေ့ ရှိကြသည်။

လူတို့၏ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကို ခေတ် ၃ ခေတ် အနေနှင့် ခွဲခြားသော အခါတွင် လက်နက်ကိရိယာ များကို ပြုလုပ်သော နည်းပညာ ပေါ်မူတည်၍ ကျောက်ခေတ်၊ ကြေးခေတ် နှင့် သံခေတ် ဟူ၍ ခွဲခြားခေါ်ဆိုတတ်ကြသည်။

## ကိုးကား
# တက်စီဒါမီအတတ်

ကြောင် အကောင်သွတ်
တိရစ္ဆာန်တို့ကို အ‌ကောင်မပျက်ရ‌အောင် ‌ဆေးစီရင်၍ အ‌ခြောက်အတိုင်းထားခြင်းအတတ်သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် တက်စီဒါမီဟု တွင်‌လေသည်။ ထိုအတတ်မှာ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းကမှ ‌ပေါ်‌ပေါက်လာသည်။ မူလက တိရစ္ဆာန်တို့၏ အ‌ရေခွံနှင့် ဦး‌ခေါင်း ‌ခြေလက်အင်္ဂါစသည်တို့ကို အိမ်တွင် အလှဆွဲချိပ်ထားရန်အလိုငှာ ထိုအတတ်ကို အသုံးချကြရာ ‌နောင်‌သောအခါတွင် စူးစမ်း‌လေ့လာမှု၌၎င်း၊ ပြတိုက်တွင် အလှထားရန်၎င်း ထိုအတတ်သည် များစွာအသုံးဝင်လာသည်။

အစပထမတွင် ‌ရေသတ္တဝါ ကုန်းသတ္တဝါတို့၏ အ‌ရေခွံများကို အ‌မွှေးအ‌တောင်၊ အ‌ကြေးခွံများ မပျက်‌စေဘဲ ခွာယူ၍ ကြာရှည်ခံ‌အောင် ‌ဆေးစိမ်ကာ အ‌ရေခွံအတွင်းသို့ ‌ကောက်ရိုးစသည့် အစာများသွင်း၍ အ‌ခြောက်လှန်းသည်။ ထိုအခါ ‌ဆေးစီရင်ပြီးသား အ‌ခြောက်‌ကောင်သည် မူလအသက်ရှိစဉ်က တိရစ္ဆာန်နှင့် အကြမ်းအားဖြင့် တူ‌လေသည်။ သို့ရာတွင် ထိုအတတ်ကို ‌နောင်‌သောအခါ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်‌အောင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြရာ ကြမ်းတမ်း‌သော အ‌ကောင်အဖြစ်မှ သဘာဝကျ၍ သက်ရှိတိရစ္ဆာန်နှင့် ခွဲခြားမရနိုင်
‌အောင် တူလှ‌သော ပုံတူများကို ‌ကောင်းစွာ ‌ဆေးစီရင်နိုင်ခဲ့‌လေသည်။

ထိုကဲ့သို့‌သော အ‌ခြေအ‌နေမျိုးသို့ တိုးတက်‌အောင် ပြုပြင်ရခြင်းမှာ လွယ်ကူလှသည့်အလုပ် မဟုတ်‌ချေ။ အနာတမီ‌ခေါ် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အ‌သွေးအသား၊ အရိုးအ‌ကြောတို့၏ တည်‌နေပုံ ပညာရပ်ကို ပါဏ‌ဗေဒ၊ ရုပ်လုံး‌ဖော် ‌ကျောက်ဆစ်ပန်းပုပညာ ပန်းချီပညာ၊
သား‌ရေနယ်ပညာ၊ ‌ဆေးဆိုးအတတ်များကို တတ်‌မြောက်ထားသူများသာလျှင် ထိုမျှ‌လောက်ကျန၍ သဘာဝကျ‌သော
အ‌ခြောက်‌ကောင်တို့ကို ပြုလုပ်နိုင်‌ပေသည်။

ထိုအတတ်၌ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းရှိရာ ပထမအပိုင်းမှာ အ‌သေ‌ကောင်မှ အ‌ရေခွံကို မပျက်ဆီး၇‌အောင် ဓားငယ် ကတ်‌ကြေးငယ်များဖြင့် ‌သေချာစွာ စိတ်ရှည်လက်ရှည် ခွာယူရခြင်းဖြစ်၏ ထို့‌နောက် ထိုအ‌ရေခွံကို နှစ်‌ပေါင်းမျာစွာ ခံ‌အောင်စင်ကြယ်စွာ ‌ဆေး‌ကြော၍ အ‌ရေထဲသို့ ‌ဆေးဝင်‌အောင် စီရင်‌ပေးခြင်းဖြစ်‌လေသည်။ ဒုတိယပိုင်းမှာ မူလတိရစ္ဆာန်တို့၏ နမူနာကို အ‌သေးစိတ် ကြည့်ရှု‌လေ့လာ
မှတ်သားရ‌လေသည်။

ပဌမဦးစွာ အ‌ခြောက်‌ဆေးစီရင်ရမည့် တိရစ္ဆာန်၏ အချိုးအစားအတိုင်း မိမိတို့အလိုရှိရာ အ‌နေအထားကိုပြုပြင်၍ ‌ကြေးနန်းကြိုးများဖြင့် သတ္တဝါတို့၏ အရိုးစုကို ပြုလုပ်ရ‌လေသည်။ အရိုးစု‌ပေါ်သို့ ရွှံ့‌စေး‌သော်လည်းကောင်း ပလပ်စတာ‌သော်လည်းကောင်း၊ စက္ကူ‌ပျော့ဖြစ်‌သော်လည်းကောင်း၊ ဖုံး‌ပေးရသည်။ ကြွက်သားရှိ‌သော ‌နေရာများတွင် အဖုအထစ် ‌ပေါ်‌အောင်ပြုလုပ်‌ပေးရသည်။ ဤသို့ပြုလုပ်ပြီးဖြစ်‌သော ကိုယ်ထည်ပုံကြမ်း
‌ပေါ်သို့ ပြုပြီးထားပြီး‌သောအ‌ရေ ကိုအုပ်၍ တပ်ဆင်‌ပေးရသည်။ မျက်စိနှင့်လျှာများကို ပကတိအစစ်နှင့် တူ‌အောင် ပြုလုပ်ထည့်သွင်း‌ပေးကြရ၏။ အ‌ရေခွံထဲသို့ အစာသွတ်၍ ရုပ်လုံးများပြုလုပ်သည့်‌ခေတ်က မျက်စိများကို ‌ခေါင်းပိတ် ဖန်သီး ထည့်‌ပေး‌လေ့ရှိရာ သဘာဝမကျဘဲ ရှိ‌လေ‌လေ၏။

ယခုအခါတွင်မူ ‌ခေါင်းပွဖန်သီးများကို ပကတိမျက်စိနှင့် တူ‌အောင် ‌ဆေးခြယ်၍ ထည့်‌ပေးသဖြင့် နဂိုမျက်စိနှင့်
များစွာ တူ‌လေသည်။ ဤသို့ဖြင့် သက်ရှိတိရစ္ဆာန်တို့၏အ‌ကောင်‌ခြောက်များကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ‌လေသည်။
ယ‌နေ့အဖို့ထိုအတတ်တိုးတက်လာပုံမှာ ‌မြေတွင်းမှ တူး‌ဖော်ရရှိသည့် ‌ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းဖြစ်‌လေ‌သော တိရစ္ဆာန်
အ‌သေ‌ကောင်တို့ကို မူလသဏ္ဌာန်အတိုင်း ပြန်ဖြစ်‌အောင်ပြုလုပ်နိုင်ခြင်းပင်ဖြစ်၏။ ထိုလုပ်ငန်းတွင် အထက်‌ဖော်ပြ
ခဲ့‌သော ပညာရပ်များအပြင် ဘူမိ‌ဗေဒပညာနှင့် အီ‌ဗော်လျူးရှင်း ပညာရပ်များကိုပါ ကျွမ်းကျင်ရ‌လေသည်။

ထိုကဲ့သို့ အ‌ကောက်‌ခြောက်များကို သဘာဝပြတိုက်ကြီးများတွင် ‌တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ပြတိုက်ကြီးများတွင် သတ္တဝါတို့
၏ ရုပ်လုံးများသာမက သူတို့၏ အ‌နေအထိုင်အ‌လေ့အကျင့်များကိုပါ ‌ပေါ်လွင်‌လေ‌အောင် သူတို့ကျက်စား‌လေ့
ရှိ‌သော ‌ဒေသများနှင့်တူ‌သော ရှုခင်းများကိုလည်း စီရင်၍ပြသထား‌လေသည်။

## ကိုးကား

မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)

*  29 April 2011 ၌ မော်ကွန်းပြန်ကြည့်စက်တွင် မော်ကွန်းတင်ပြီး .
# ဟာမိပီ (ဂြိုဟ်ရံလ)

Hermippe| Discovery image of Hermippe by the Canada-France-Hawaii Telescope in December 2001 |
| ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း  |
| ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ | Scott S. Sheppard David C. Jewitt Jan T. Kleyna |
| ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့်ဆိုဒ် | Mauna Kea Observatory |
| ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ရက်စွဲ | 9 December 2001 |
| အသံထွက် | /hɜːrˈmɪpiː/ |
| အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ် | Ἑρμίππη *Hermippē* |
| အခြားအမည်များ | S/2001 J 3 |
| ပါဝင်အရာဝတ္ထုများ | Hermippean /hɜːrmɪˈpiːən/ |
| ပတ်လမ်း ဂုဏ်အင်များ  |
| Epoch 17 December 2020 (JD 2459200.5) |
| လေ့လာရေး စက်ဝိုင်း | 15.29 yr (5,586 days) |
| ဆီမီး မေဂျာ ဝင်ရိုး | ၀.၁၃၈၁၄၂၈ AU (၂၀,၆၆၅,၈၇၀ km) |
| ပတ်လမ်း ဗဟိုကျမှု | 0.1982520 |
| ပတ်လမ်း ကာလ | –606.93 d |
| ပျမ်းမျှ မူမမှန်မှု | 169.67605° |
| ပတ်လမ်း တိမ်းစောင်းမှု | 146.76001° (to ecliptic) |
| Longitude of ascending node | 37.24213° |
| Argument of perihelion | 356.27211° |
| ဂြိုဟ်ရံလများ | ဂျူပီတာဂြိုဟ် |
| ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်အင်များ |
| Albedo | 0.04 (assumed) |
| မြင်သာသော ပမာဏ | 22.1 |
| ပကတိ ပမာဏ *(H)* | 15.5 |
| အုပ်စု | Ananke group |
|  |

**ဟာမိပီ** (Hermippe) (/hɜːrˈmɪpiː/) သည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ သဘာဝ ဂြိုဟ်တုတစင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဟာဝိုင်အီ တက္ကသိုလ်မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယာယီအမည် **S/2001 J 3** ဟု ပေးခဲ့ပြီး ယင်းသည် အချင်းအားဖြင့် ၄ ကီလိုမီတာခန့်ရှိကာ ၂၁၅၀၀၀၀၀ ကီလိုမီတာအကွာမှ ၆၃၀ ရက်လျင် တပတ်နှုန်းဖြင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား လှည့်ပတ်လျက်ရှိသည်။

## ကိုးကား