# လူမျိုးစွဲဝါဒ

**လူမျိုးရေးဝါဒ** (Racism) ဆိုသည်မှာ လူမျိုးတစ်မျိုးက အခြားလူမျိုးထက် အထက်တန်းကျသာလွန်သည်ဆိုသည့် ယုံကြည်မှု ဖြစ်သည်။ လူမျိုးကွဲဖြစ်သောကြောင့် အခြားတစ်ပါးသူများအပေါ် တဘက်စောင်းနင်းအယူအစွဲရှိခြင်း၊ ခွဲခြားနှိမ်ချခြင်း သို့မဟုတ် ရန်လိုမုန်းထားခြင်းသော်လည်းကောင်း၊ တစ်ပါးသော လူမျိုး၊ တိုင်းရင်းသားများအား ခွဲခြားဆက်ဆံသင့်သည်ဟူသော ယုံကြည်မှုသော်လည်းကောင်း ပါဝင်သည်။ ခေတ်သစ်လူမျိုးရေးဝါဒ မူကွဲများသည် အများအားဖြင့် လူအများကြားက ဇီဝဗေဒအရ ကွဲပြားမှုအား လူမှုရေးအရ ရှုမြင်သဘောထားပုံပေါ် အခြေပြုသည်။ အဆိုပါ ရှုမြင်ပုံများသည် မျိုးရိုးလိုက်သော စရိုက်၊ အရည်အသွေးပေါ် အခြေခံလျက် မတူကွဲပြားသော လူမျိုးများအကြား အဆင့်အနိမ့်အမြင့် သတ်မှတ်သည့် လူမှုရေးလုပ်ဆောင်မှုများ၊ ကျင့်သုံးမှုများ သို့မဟုတ် ယုံကြည်မှုများ၊ နိုင်ငံရေးစနစ်များ အသွင်ဆောင်သည်။

နှိမ်ချဆက်ဆံမှုဆိုင်ရာ ကျင့်သုံးမှုသော်လည်းကောင်း၊ ယင်းဥပဒေကိုသော်လည်းကောင်း သို့မဟုတ် လူမျိုးရေးခွဲခြားမှု အိုင်ဒီယိုလော်ဂျီကိုဖြစ်စေ မျက်စိမှိတ်လက်ခံခြင်း သို့တည်းမဟုတ် စက်ဆုပ်ခြင်းအား ဖော်ပြခွင့်ပြုသော နိုင်ငံရေး စနစ်များ (ဥပမာ အသားအရောင်ခွဲခြားမှု) အရ ဌာနေတိုင်းရင်းသားဝါဒ၊ လူမျိုးခြားအား မနှစ်မြို့မှုဝါဒ (Xenophobia)၊ တစ်ပါးသူအယူအဆ၊ အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှု၊ ဝါစဉ်သတ်မှတ်ခြင်းနှင့် ဘဝင်မြင့်မှု ကဲ့သို့သော လူမှုသွင်ပြင်များ ပါဝင်သည်။

ခေတ်ပေါ်လူမှုသိပ္ပံဘာသာရပ်တွင် "လူမျိုး" (Race) နှင့် "တိုင်းရင်းသား" (Ethnicity) သဘောတရားများကို သီးခြားစီ စဉ်းစားသော်လည်း ရေပန်းစားသောအသုံးပြုမှုများ၌သာမက ပိုရှေ့ကျသော လူမှုသိပ္ပံစာပေတွင် ယင်းအသုံးအနှုန်း (၂) ခုကို ထပ်တူထား သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ "တိုင်းရင်းသား" မှာ ရိုးရာအစဉ်အလာအရ သတ်မှတ်သည့် လူမျိုး - *အုပ်စုတစ်ခု၏ အရင်းခံ မွေးရာပါဖြစ်သော အရည်အသွေးများပေါ် အခြေပြုပိုင်းခြားမှု (ဥပမာ- တူညီသော ဘိုးဘေးဘီဘင်ရှိခြင်း သို့တည်းမဟုတ် တူညီသောအပြုအမူရှိခြင်း)* ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လူမျိုးရေးနှင့် လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုသည် ကွဲပြားမှုများအား လူမျိုးရေးရာအဖြစ် စဉ်းစားခြင်းမရှိစေကာမူ တိုင်းရင်းသား သို့မဟုတ် ယဉ်ကျေးမှု ပေါ် အခြေခံသည်။ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ ညီလာခံအရ လူမျိုးနှင့် တိုင်းရင်းသားဖြစ်မှုအပေါ် ခွဲခြားမှုအကြား ကွာခြားမှု မရှိပေ။ လူမျိုးကွဲပြားမှုပေါ် အခြေတည်သည့် ဘဝင်မြင့်မှုမှာ သိပ္ပံနည်းအရ မှားယွင်းပြီး ကိုယ့်ကျင့်တရားအရ ရှုတ်ချသင့်ကာ လူမှုရေးအရ တရားမျှတမှုမရှိဘဲ အန္တရာယ်များသည့်အရာဟု ကုလသမဂ္ဂညီလာခံက ကောက်ချက်ချသည်။ သီအိုရီအရဖြစ်စေ၊ လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှုအရဖြစ်စေ မည်သည့်နေရာတွင်မဟူ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုအတွက် လက်ခံစရာမရှိဟု ကြေညာခဲ့သည်။

သမိုင်းကြောင်းအရ လူမျိုးရေးဝါဒမှာ အတ္တလန်တစ်ကျွန်အရောင်းအဝယ် (Atlantic slave trade) နောက်ကွယ်မှ အဓိကမောင်းနှင်အား ဖြစ်သည်။ ၁၉ နှင့် ၂၀ ရာစုနှစ်များအတွင်းက အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ လူမျိုးရေးအဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုနှင့် တောင်အာဖရိက၌ အသားရောင်ခွဲခြားမှု (Apartheid) နောက်ကွယ်မှ ပင်မအကြောင်းရင်းခံ ဖြစ်သည်။ အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှု အတွင်း ၁၉ နှင့် ၂၀ ရာစု လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုကို ကောင်းစွာမှတ်တမ်းမှတ်ရာ ပြုစုထားပြီး လူမျိုးရေးလေ့လာမှုများတွင် ရည်ညွှန်းကိုးကားသည်။ ဟိုလိုကော့စ် (Holocaust - ဂျူးလူမျိုးများအား သုတ်သင်ခြင်း)၊ အမေရိကန်ဂျနိုဆိုဒ် ကဲ့သို့ လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှုများသာမက အမေရိက၊ အာဖရိက နှင့် အာရှတိုက်များ၌ ဥရောပက ကိုလိုနီပြုခြင်း ကဲ့သို့ ကိုလိုနီပရောဂျက်များတွင် လူမျိုးရေးဝါဒက အခန်းကဏ္ဍတစ်ရပ်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ဆိုးကျိုးများကို ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ ခံစားခဲ့ကြရသည်။

## မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လူမျိုးရေးဝါဒ

မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လူမျိုးရေးဝါဒ သည် ကိုလိုနီခေတ်မှစ၍ ယနေ့ခေတ်တိုင်အောင် နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုစီးပွားအခင်းအကျင်းများတွင် နက်ရှိုင်းစွာ သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ လူမျိုးစွဲဝါဒဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များကို လေ့လာရာ၌ အာဏာပိုင်အစိုးရများ၏ ပေါ်လစီများနှင့် မြေပြင်ရှိ ပြည်သူလူထုအကြား ရှုမြင်ပုံချင်း ကွဲပြားမှုကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။

သမိုင်းတစ်လျှောက် စစ်အာဏာရှင်စနစ်များက နိုင်ငံရေးအာဏာတည်မြဲရေးအတွက် "ဗမာလူမျိုးကြီးဝါဒ" ကို စနစ်တကျ သွေးထိုးကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း၊ အများစုဖြစ်သော ဗမာပြည်သူလူထုအတွင်း၌မူ အခြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများအပေါ် သဘောထားပွင့်လင်းစွာ ရှုမြင်တတ်သည့် အလေ့အထ ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ခေတ်ပြိုင်နိုင်ငံရေး အခင်းအကျင်းများနှင့် လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာများ၏ ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်အကြား အပြန်အလှန် မယုံကြည်မှုများနှင့် စိတ်ဒဏ်ရာသစ်များ ပြန်လည်ဦးမော့လာနေသည်။

### ဗမာလူထုအတွင်း သံသယများ ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း

ဆယ်စုနှစ်များစွာ စစ်ဘေးဒဏ်နှင့် ဖိနှိပ်မှုများကို တိုက်ရိုက်ခံခဲ့ရသည့် အချို့သော လူနည်းစု တိုင်းရင်းသားများအကြားတွင် "ဗမာ" ဟူသော ကဏ္ဍအပေါ် စစ်အာဏာရှင်များနှင့် ထပ်တူပြုကာ မလိုမုန်းထားစိတ်များ ရှိလာခြင်း၊ မိမိတို့၏ လူမျိုးစုလက္ခဏာနှင့် အကျိုးစီးပွားကိုသာ အစွန်းထွက် ကာကွယ်လိုသည့် "လူမျိုးစွဲ ပိုမိုကြီးမားလာခြင်း" (ဥပမာ - အနုပညာရှင်များနှင့် လူမှုရေးရာများတွင် မိမိလူမျိုးစုချင်းကိုသာ သီးသန့်အားပေးခြင်း) စသည့် အပြန်အလှန် တုံ့ပြန်မှုဆိုင်ရာ မြေပြင်လူမှုရေး ဖြစ်စဉ်များကို ယနေ့ခေတ်တွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နေရသည်။

အဆိုပါ တုံ့ပြန်မှုများကို တိုက်ရိုက်မြင်တွေ့လာရသည့်အခါ ဗမာလူထုကြားတွင်လည်း အောက်ပါအတိုင်း စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ "ငါတို့သည်လည်း စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို အတူတူ တွန်းလှန်နေပါလျက်နှင့် ဘာကြောင့် အလိုလို အမုန်းခံနေရသနည်း" ဟူသော ခံပြင်းစိတ်မှတစ်ဆင့် မိမိတို့၏ လူမျိုးစုလက္ခဏာကိုသာ ပြန်လည်ကာကွယ်လိုပြီး ပြင်ပအုပ်စုကို သံသယပွားရမည့် ခံစစ်စိတ်ဓာတ် (Defensive Mindset) စတင်အမြစ်တွယ်လာသည်။ တန်းတူညီမျှသော နိုင်ငံသစ်တစ်ခု တည်ဆောက်နိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ထားရာမှ လူမျိုးစုအလိုက် အကျိုးစီးပွားနှင့် နယ်မြေခွဲဝေမှု ပဋိပက္ခများကို မြင်တွေ့လာရသည့်အခါ "အနာဂတ်တွင် ဗမာလူမျိုးများသည်သာ ပြန်လည်အနိုင်ကျင့် ခံရတော့မည်လား" ဟူသော စိုးရိမ်စိတ် (Fear of Victimization) ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

### စိတ်ပညာဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများနှင့် သံသယသံသရာ

ထိုသို့ လူမျိုးစွဲစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ နောက်ကွယ်တွင် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ စစ်ဘေးဒဏ်ကို တိုက်ရိုက် မခံစားခဲ့ရစေကာမူ၊ မိမိတို့အခြေပြုရာ တိုင်းရင်းသားလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်က ပုံသွင်းလိုက်သော စိတ်ပညာဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ ရှိနေသည်။

### လူမှုရေးရာ သင်ယူမှု သီအိုရီ (Social Learning Theory)

မိမိတို့၏ အသက်ကြီးရင့်သူ မျိုးဆက်များသည် စစ်ဘေးဒဏ်ကို တိုက်ရိုက်မကြုံတွေ့ခဲ့ရသော်လည်း၊ ၎င်းတို့ ရှင်သန်ကြီးပြင်းရာ လူမျိုးစုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း "ဗမာဆိုလျှင် သံသယရှိရမည်" သို့မဟုတ် "တိုင်းရင်းသားဆိုလျှင် ယုံကြည်၍မရနိုင်" ဟူသည့် အစုအဖွဲ့လိုက် ဘုံအယူအဆနှင့် လူမှုရေးရာ စံနှုန်းများကို ကာလရှည်ကြာ ကြားသိသင်ယူခဲ့ရသဖြင့် မသိစိတ်အတွင်း၌ စွဲမြဲသွားခြင်း ဖြစ်သည်။

### မျိုးဆက်လွန် စိတ်ဒဏ်ရာ ကူးစက်ခြင်း (Intergenerational/Transgenerational Trauma)

အတိတ်သမိုင်းကြောင်းမှ နက်ရှိုင်းသော နာကျည်းမှုများနှင့် စိတ်ဒဏ်ရာများသည် တစ်မျိုးဆက်မှ တစ်မျိုးဆက်သို့ လူမှုဆက်ဆံရေး လမ်းကြောင်းများမှတစ်ဆင့် ကူးစက်ပြန့်ပွားသွားတတ်သည်။ ထိုသို့ ကူးစက်ရာတွင် လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာများ၏ Algorithm စနစ်များက အစွန်းရောက် စိတ်ဝမ်းကွဲမှုများကို ပိုမိုကြီးထွားအောင် တွန်းပို့ပေးနေသည်။

နှစ်ဦးနှစ်ဖက် အပြန်အလှန် မယုံကြည်မှု သံသရာ| တိုင်းရင်းသားများ၏ စစ်ဘေးဒဏ်ရာ | $\rightarrow$ | ဗမာအားလုံးအပေါ် သံသယပွားခြင်း |
| $\uparrow$ |  | $\downarrow$ |
| ဗမာလူထုအတွင်း "ငါတို့လည်း ယုံ၍မရ" ဟူသော ကာကွယ်ရေးစိတ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း | $\leftarrow$ | လူမှုကွန်ရက်ပေါ်တွင် အမုန်းစကားများ ကြုံတွေ့ရခြင်း |

### နိဂုံးနှင့် အလားအလာ

မိမိအုပ်စု (In-group) ကို အလွန်အကျွံ ကာကွယ်လိုစိတ်နှင့် ပြင်ပအုပ်စု (Out-group) အပေါ် အခြေအမြစ်မရှိဘဲ ကြောက်ရွံ့စိုးရိမ်စိတ် သို့မဟုတ် ရန်လိုစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် ခေတ်ပြိုင်မြန်မာ့နိုင်ငံရေးကြောင့် ဖြစ်တည်လာရသော နက်ရှိုင်းသည့် စိတ်ပညာဆိုင်ရာ ရလဒ်တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။

ဤအမုန်းတရားနှင့် သံသယသံသရာကို ကျော်လွှားနိုင်ရန်အတွက် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ခံပြင်းချက်များနှင့် စနစ်ဆိုး (System) ၏ အဖျက်စွမ်းအားကို ခွဲခြားရှုမြင်တတ်ရန် လိုအပ်လှသည်။ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်အကြား အပြန်အလှန် စာနာနားလည်မှု (Mutual Empathy) ကို မတည်ဆောက်နိုင်ပါက နိုင်ငံရေးအရ ရည်မှန်းချက်များ အောင်မြင်ပန်းတိုင်သို့ ရောက်ရှိပါစေဦးတော့၊ လူမှုရေးအရ အစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာ ကွဲအက်နေသည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုသာ ကျန်ရစ်ခဲ့မည် ဖြစ်သည်။

## အမည်ရင်းမြစ်နှင့်အဓိပ္ပာယ်

### အမည်ရင်းမြစ်

"Racism" (လူမျိုးရေးဝါဒ / လူမျိုးစွဲဝါဒ) ဟူသော စကားလုံးသည် "Race" (လူမျိုး) ဟူသည့် နာမ်ပုဒ်နှင့် ဝါဒ သို့မဟုတ် လက်ခံယုံကြည်မှုကို ဖော်ပြသည့် "-ism" ဟူသော နောက်ဆက်ပုဒ်တို့ ပေါင်းစပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ "Race" ဟူသော စကားလုံးသည် ၁၆ ရာစုခန့်တွင် ပြင်သစ်ဘာသာစကား "race" နှင့် အီတလီဘာသာစကား "razza" တို့မှတစ်ဆင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားထဲသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး မူလက ဘုံတူညီသော မျိုးရိုး သို့မဟုတ် အနွယ်တူသူများကို ဖော်ပြရန် အသုံးပြုခဲ့သည်။

၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် လူသားတို့ကို ဇီဝဗေဒအရ အဆင့်အတန်းခွဲခြားသည့် "သိပ္ပံနည်းကျ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုဝါဒ" (Scientific Racism) စတင်ထွန်းကားလာချိန်တွင် ၎င်းအယူအဆကို ဖော်ပြရန် "Racism" ဟူသော စကားလုံးကို သီးခြားစတင်သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်း ဂျာမနီနိုင်ငံ၌ နာဇီတို့၏ လူမျိုးစုအလိုက် သွေးသန့်စင်ရေးနှင့် ဘဝင်မြင့်မှုဆိုင်ရာ သီအိုရီများကို ကန့်ကွက်ရှုတ်ချရာမှတစ်ဆင့် ဤစကားလုံးသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရေပန်းစားလာခဲ့သည်။

### အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်

**လူမျိုးရေးဝါဒ** (သို့မဟုတ်) **လူမျိုးစွဲဝါဒ** (Racism) ဆိုသည်မှာ လူမျိုးတစ်မျိုးက အခြားလူမျိုးထက် အထက်တန်းကျသာလွန်သည်၊ သို့မဟုတ် လူသားတို့ကို တိကျသော လူမှုရေးဆိုင်ရာ အပြုအမူများနှင့် မွေးရာပါ အရည်အချင်းများ မတူညီသည့် သီးခြားအုပ်စုများအဖြစ် ပိုင်းခြားနိုင်ပြီး ၎င်းတို့ကို အနိမ့်အမြင့်၊ အဆင့်အတန်း ခွဲခြားသတ်မှတ်နိုင်သည်ဟူသော ယုံကြည်မှုကို ဆိုလိုသည်။

ခေတ်သစ်လူမှုဗေဒနှင့် စွယ်စုံကျမ်းများ၏ ဖွင့်ဆိုချက်အရ လူမျိုးစွဲဝါဒတွင် အောက်ပါအချက်များ ပါဝင်သည် လူမျိုးကွဲပြားမှုကို အခြေခံ၍ အခြားတစ်ပါးသူများအပေါ် တစ်ဖက်စောင်းနင်း အယူအစွဲရှိခြင်း (Prejudice)။အခြားလူမျိုးစုများအပေါ် စနစ်တကျ ခွဲခြားနှိမ်ချခြင်း သို့မဟုတ် ရန်လိုမုန်းထားခြင်း (Discrimination and Hostility)။မတူကွဲပြားသော လူမျိုးများအကြား အဆင့်အနိမ့်အမြင့် သတ်မှတ်သည့် လူမှုရေးလုပ်ဆောင်မှုများ၊ ကျင့်သုံးမှုများ သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးစနစ်များ (Political Systems)။

ကုလသမဂ္ဂ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ ညီလာခံ၏ ကောက်ချက်အရ လူမျိုးကွဲပြားမှုအပေါ် အခြေတည်သည့် မည်သည့်ဘဝင်မြင့်မှုမဆိုသည် သိပ္ပံနည်းကျအရ မှားယွင်းနေပြီး၊ ကိုယ်ကျင့်တရားအရ ရှုတ်ချသင့်ကာ လူမှုရေးအရ တရားမျှတမှုမရှိသည့်အပြင် အလွန်အန္တရာယ်များသော အယူအဆအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

### ပြုလုပ်ခြင်း

ခေတ်ပေါ်လူမှုသိပ္ပံနှင့် နိုင်ငံရေးအခင်းအကျင်းတွင် "လူမျိုးစွဲဝါဒ" (Racism) အသုံးအနှုန်းကို အောက်ပါကဏ္ဍကြီး ၃ ခု၌ အဓိက ခွဲခြားအသုံးပြုကြသည်

### ၁။ တစ်ဦးချင်းစီဆိုင်ရာ လူမျိုးစွဲဝါဒ (Individual or Interpersonal Racism)

လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ စိတ်ဓာတ်၊ အတွေးအခေါ်နှင့် အပြုအမူများတွင် အခြားလူမျိုးတစ်စုအပေါ် အထင်သေးခြင်း၊ နှိမ်ချခြင်း၊ ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချခြင်း သို့မဟုတ် လူမျိုးရေးအရ စော်ကားပုတ်ခတ်သည့် စကားလုံးများ (Hate Speech) သုံးစွဲခြင်းတို့ကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုသည်။

### ၂။ စနစ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ လူမျိုးစွဲဝါဒ (Systemic and Institutional Racism)

အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ၊ ဥပဒေပြုရေးစနစ်များ၊ ပညာရေး၊ အလုပ်အကိုင်နှင့် တရားစီရင်ရေး ကဏ္ဍများတွင် လူနည်းစုလူမျိုးစုများအပေါ် စနစ်တကျ အခွင့်အရေးနည်းပါးစေရန် သို့မဟုတ် ဖယ်ကြဉ်ထားရန် ဥပဒေကြောင်းအရဖြစ်စေ၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအရဖြစ်စေ ကျင့်သုံးမှုကို ဆိုလိုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် -
တောင်အာဖရိကနိုင်ငံတွင် ကျင့်သုံးခဲ့သော အသားအရောင်ခွဲခြားမှု (Apartheid) စနစ်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သမိုင်းတွင် ရှိခဲ့သော လူမျိုးရေးအဆင့်အတန်း ခွဲခြားသည့် ဥပဒေများ။

### ၃။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လူမျိုးစွဲဝါဒ (Cultural Racism)

လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအတွင်း ဘာသာစကား၊ ရိုးရာဓလေ့နှင့် ယဉ်ကျေးမှုစံနှုန်းများတွင် မိမိတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုကသာ အထက်တန်းကျပြီး အခြားလူနည်းစု တိုင်းရင်းသားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေထိုင်မှုပုံစံများသည် အောက်တန်းကျသည်ဟု အများပြည်သူက လက်ခံလာအောင် ပုံဖော်သည့် လူမှုရေးဖြစ်စဉ်များကို ဖော်ပြရာတွင် သုံးစွဲသည်။

## စိတ်ပညာဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများ

လူမျိုးစွဲဝါဒနှင့် လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ နောက်ကွယ်တွင် လူသားတို့၏ စိတ်ပညာဆိုင်ရာ တွေးခေါ်ပုံနှင့် စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများစွာ ရှိနေပြီး ခေတ်ပေါ်စိတ်ပညာတွင် ရှင်းလင်းလေ့ရှိသည်။

### ၁။ မိမိအုပ်စုနှင့် ပြင်ပအုပ်စု ခွဲခြားခြင်း

လူသားတို့၏ သဘာဝအရ မိမိတို့နှင့် တူညီသောအုပ်စု (အသားအရောင်၊ ဘာသာစကား သို့မဟုတ် ယဉ်ကျေးမှုတူသူများ) ကို "မိမိအုပ်စု" (In-group) ဟု သတ်မှတ်ကာ ပိုမိုစာနာမှုပေးလေ့ရှိပြီး၊ မတူညီသူများကို "ပြင်ပအုပ်စု" (Out-group) ဟု သတ်မှတ်ကာ သံသယစိတ် သို့မဟုတ် ရန်လိုစိတ် မွေးမြူတတ်ကြသည်။ ဤသို့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပိုင်းခြားမှုသည် အခြားလူမျိုးများအပေါ် အလိုအလျောက် အထင်သေးခြင်း သို့မဟုတ် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းဆီသို့ ဦးတည်သွားစေနိုင်သည်။

### ၂။ စိုးရိမ်စိတ်နှင့် ခြိမ်းခြောက်မှု ခံစားရခြင်း

စီးပွားရေး ကျပ်တည်းမှု၊ အလုပ်အကိုင် ရှားပါးမှု သို့မဟုတ် လူမှုရေး မလုံခြုံမှုများ ကြုံတွေ့ရသည့်အခါ လူသားများသည် အခြားလူမျိုးစုများကြောင့် မိမိတို့၏ အရင်းအမြစ်များနှင့် ရာထူးနေရာများ ဆုံးရှုံးရတော့မည်ဟူသော စိုးရိမ်စိတ် (Perceived Threat) ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ဤစိုးရိမ်စိတ်ကတစ်ဆင့် အခြားလူမျိုးစုများအပေါ် မုန်းတီးခြင်းနှင့် ဖယ်ကြဉ်ခြင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

### ၃။ စိတ်ကွယ်ရာ အယူအစွဲ

လူတစ်ဦးသည် မိမိကိုယ်မိမိ လူမျိုးရေးခွဲခြားသူမဟုတ်ဟု ထင်မှတ်နေသော်လည်း ၎င်းတို့ ကြီးပြင်းလာသည့် ပတ်ဝန်းကျင်၊ မီဒီယာများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပုံသွင်းမှုများကြောင့် မသိစိတ်ထဲတွင် အခြားလူမျိုးများအပေါ် အစွဲအလမ်းရှိနေခြင်း (Implicit Bias) ကို ဆိုလိုသည်။ အဆိုပါ မသိစိတ်အစွဲများသည် အရေးကြုံလာသည့်အခါ သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ချရမည့်အခါများတွင် ခွဲခြားဆက်ဆံမှု ဓလေ့အဖြစ် ပေါ်ထွက်လာတတ်သည်။

## လူမျိုးရေးဝါဒ ဇစ်မြစ်ဆိုင်ရာ သီအိုရီများ

လူမျိုးရေးဝါဒ မည်သို့စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသနည်း ဟူသောအချက်နှင့် ပတ်သက်၍ လူမှုသိပ္ပံပညာရှင်များနှင့် သမိုင်းပညာရှင်များက အဓိက သီအိုရီကြီးများဖြင့် ပုံဖော်ရှင်းလင်းထားကြသည် -

### ၁။ လူမှုရေးရာ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သီအိုရီ

ဤသီအိုရီအရ ရှေးဦးလူသားမျိုးနွယ်စုများ ခေတ်ကတည်းက မိမိတို့၏ မျိုးနွယ်စု ရေရှည်ရှင်သန်ရေးအတွက် မိမိနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ တူညီသူများကိုသာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပြီး၊ မတူညီသော ပြင်ပမျိုးနွယ်စုများကိုမူ ရန်သူ သို့မဟုတ် အရင်းအမြစ် လုယူမည့်သူများအဖြစ် မြင်ကာ ကာကွယ်ခုခံခဲ့ကြသည့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သဘာဝ (Ethnocentrism) မှတစ်ဆင့် လူမျိုးစွဲဝါဒ မြစ်ဖျားခံလာသည်ဟု ယူဆကြသည်။

### ၂။ ကိုလိုနီစနစ်နှင့် မာ့က်စ်ဝါဒီ သီအိုရီ

ဤသီအိုရီက လူမျိုးရေးဝါဒသည် သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းမဟုတ်ဘဲ အရင်းရှင်စနစ်နှင့် ကိုလိုနီပြုခြင်း ဖြစ်စဉ်များအတွင်း ကုန်ထုတ်လုပ်မှုနှင့် နယ်မြေလုယူမှုများကို တရားဝင်ဖြစ်စေရန် စနစ်တကျ ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ နယ်ချဲ့အင်အားကြီးနိုင်ငံများသည် အခြားနိုင်ငံများရှိ ဌာနေတိုင်းရင်းသားများကို ကျွန်ပြုခြင်းနှင့် သယံဇာတ လုယူခြင်းများကို ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ ဖြောင့်ချက်ပေးနိုင်ရန်အတွက် "အဖြူရောင်လူမျိုးများသည် ပိုမိုအထက်တန်းကျပြီး လူရိုင်းများကို ပြုပြင်ပေးရန် တာဝန်ရှိသည်" ဟူသော လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အိုင်ဒီယိုလော်ဂျီကို တီထွင်အသုံးချခဲ့ကြသည်။

### ၃။ လူမှုရေးရာ အဆင့်အတန်း သီအိုရီ

လူ့အဖွဲ့အစည်းတိုင်းတွင် အုပ်စုအလိုက် အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှု စနစ် (Group-based hierarchies) ရှိနေတတ်ပြီး၊ အာဏာနှင့် အခွင့်အရေး ရရှိထားသည့် လွှမ်းမိုးသူအုပ်စု (Dominant Group) သည် မိမိတို့၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အကျိုးစီးပွားကို ဆက်လက်ထိန်းထားနိုင်ရန်အတွက် လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ ဒဏ္ဍာရီများနှင့် စံနှုန်းများကို ဖန်တီးကာ အောက်ခြေအုပ်စုများကို ဖိနှိပ်ထားလေ့ရှိသည်ဟူသော သီအိုရီ ဖြစ်သည်။

### ၄။ လူမှုရေးရာ သင်ယူမှု သီအိုရီ

လူမျိုးစွဲဝါဒသည် မွေးရာပါပါလာခြင်းမဟုတ်ဘဲ မိဘ၊ ပတ်ဝန်းကျင်၊ ပညာရေးစနစ်နှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ယဉ်ကျေးမှုများထံမှတစ်ဆင့် မျိုးဆက်တစ်ခုမှ တစ်တစ်ခုသို့ လက်ဆင့်ကမ်း သင်ယူကြခြင်း (Socialization) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆသည်။ ကလေးသူငယ်များသည် ကြီးပြင်းလာစဉ်အတွင်း မိမိတို့ပတ်ဝန်းကျင်၏ ပြောဆိုကျင့်သုံးမှုများကို ကြည့်မြင်ကာ အခြားလူမျိုးများအပေါ် မုန်းတီးခြင်း သို့မဟုတ် ခွဲခြားခြင်းများကို အတုယူ တတ်မြောက်သွားကြခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား

* Bandura, A. (1977)။ *Social Learning Theory*။ Prentice-Hall။
* "Transgenerational Trauma and Its Impact on Post-Conflict Societies"  (2021). *Journal of Psychological Studies*.
* Contemplating Ethnic Relations in Contemporary Myanmar (2025-11)။