Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# အကြမ်းဖက်ဝါဒ

၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားစဉ်အတွင်း နယူးယောက်စီတီးရှိ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးစင်တာအား United Airlines Flight 175 က တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပွားနေပုံ
**အကြမ်းဖက်ဝါဒ** ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံရေးရည်ရွယ်ချက်များ အထမြောက်အောင်မြင်ရန် သာမန်ပြည်သူများအပေါ် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဥပဒေမဲ့ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်ခြင်းကိုဆိုလိုသည်။ ယင်းအား ငြိမ်းချမ်းရေးကာလအတွင်း အကြမ်းဖက်မှု သို့မဟုတ် လက်နက်ကိုင်မဟုတ်သူများအပေါ် စစ်ရေးပြုခြင်းများအပေါ် ရည်ညွန်းသည်။ အကြမ်းဖက်သမားနှင့် အကြမ်းဖက်ဝါဒ ဆိုသောအသုံးအနှုန်းသည် ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးတွင် စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ခုနှစ်များကာလ မြောက်အိုင်ယာလန် ပဋိပက္ခ၊ အစ္စရေး-ပလက်စတိုင်း ပဋိပက္ခတို့တွင် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးစိုက်ခြင်းကို ခံရသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှုအပြီး နယူးယောက်စီးတီး၊ ပင်နီဆလဗေးနီးယားပြည်နယ်တို့တွင် အသေခံတိုက်ခိုက်မှုများ တိုးပွားလာခဲ့သည်။

ဘုံသဘောတူညီမှုမရှိဘဲ အကြမ်းဖက်ဝါဒနှင့် သက်ဆိုင်သော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ပေါင်းများစွာ ရှိနေသည်။ အစိုးရများနှင့် နိုင်ငံမဲ့အဖွဲ့အစည်းများက အတိုက်အခံအဖွဲ့အစည်းတို့ကို နာမည်ပျက်စေရန် ယင်းအသုံးအနှုန်းကို သုံးစွဲလေ့ရှိကြသည်။ ကွဲပြားခြားနားသော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများက သူတို့၏ရည်မှန်းချက်များ အောင်မြင်ရန်အလိုငှာ အကြမ်းဖက်ဝါဒကို အသုံးပြုသည်ဟု စွတ်စွဲခံရလေ့ရှိသည်။ ယင်းတို့တွင် လက်ယာစွန်းနှင့် လက်ဝဲစွန်း နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများ၊ အမျိုးသားရေးအဖွဲ့များ၊ ဘာသာရေးအဖွဲ့များ၊ တော်လှန်ရေးသမားများနှင့် အုပ်ချုပ်သူအစိုးရတို့ ပါဝင်သည်။ နိုင်ငံအများအပြားတွင် အကြမ်းဖက်ဝါဒအား ရာဇဝတ်မှုအဖြစ် ကြေညာရန် တရားဥပဒေပြုကြသည်။ အကြမ်းဖက်ဝါဒအား နိုင်ငံများကိုယ်တိုင် ကျူးလွန်သောအခါ ယင်းအား အကြမ်းဖက်ဟု မသုံးနှုန်းတော့ပဲ မီးခိုးရောင်ဧရိယာ ပြဿနာဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အကြမ်းဖက်ဝါဒအား စစ်ရာဇဝတ်မှုဟု သတ်မှတ်သင့်သည်ဟု အများသဘောတူညီချက် မရှိပေ။ မေရီလန်း တက္ကသိုလ်မှ ပြုစုထားသော The Global Terrorism Database အရ ၂၀၀၀ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကြားတွင် နိုင်ငံအခြေပြုမဟုတ်သော အကြမ်းဖက်မှု ဖြစ်စဉ်ပေါင်း ၆၁၀၀၀ ရှိခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး လူပေါင်း ၁၄၀၀၀၀ သေဆုံးခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။

## ကိုးကား
# အင်ဂျလာ မာကယ်

အင်ဂျလာ မာကယ်
**အင်ဂျလာ ဒိုရသီယာ မာကယ်** (Angela Dorothea Merkel) (၁၉၅၄ ဇူလိုင် ၁၇ မွေးဖွား) သည် ၂၀၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်မှ ယနေ့တိုင်အောင် ဂျာမနီနိုင်ငံ ၏ အဓိပတိ(ဝန်ကြီးချုပ်) အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက် ရှိသည်။ မာကယ်သည် မက်လန်ဘတ်ချ်-ဗိုပွန်မန် မှ နေ၍ ဘူဒန်စတတ် ခေါ် ဂျာမန် ပါလီမန်သို့ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ခရစ်ယာန် ဒီမိုကရက်တစ်ယူနီယံ ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှ စတင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန် ဆိုရှယ် ယူနီယံ ပါလီမန် ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၅ ခုနှစ် အထိ တာဝန် ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။

၂၀၀၅ ခုနှစ် မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ် အထိ သူမသည် ခရစ်ယာန် လူမှုရေး သမဂ္ဂ နှင့် ၎င်း၏ ညီအစ်မပါတီ ဖြစ်သော ဂျာမနီ ဆိုရှယ် ဒီမိုကရက်တီပါတီ တို့၏ ညွန့်ပေါင်း အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၇ တွင် ကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲတွင် သူမ၏ ပါတီဖြစ်သော ခရစ်ယာန် ဒီမိုကရက်တစ် ယူနီယံမှ မဲအများဆုံးရခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန် ဆိုရှယ် ယူနီယံ၊ ဖရီး ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ တို့နှင့် ပူးပေါင်းကာ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သူမ၏ အစိုးရသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၈ ရက်တွင် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့သည်။

၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် မာကယ်သည် ဥရောပ ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ဂျီအိတ် အဖွဲ့အား ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သူမသည် လစ်စဘွန်းစာချုပ် နှင့် ဘာလင် ကြေညာစာတမ်း တို့တွင် အဓိက နေရာမှ ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်။ သူမ၏ သက်တမ်းအတွင်း အဓိက ကိုင်တွင် ဖြေရှင်းသော နိုင်ငံတွင်းဆိုင်ရာ ပေါ်လစီများမှာ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ စောင့်ရှောက်မှု ပြုပြင်ခြင်းနှင့် အနာဂတ်စွမ်းအင် ထုတ်လုပ်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ဖြစ်သည်။

မာကယ်သည် ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ပြီး ဂျီအိတ် အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသမီးများတွင် မာဂရက် သက်ချာ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် ဖြစ်သည်။
# ကူကလပ်ကလန်

ကူကလပ်ကလန်| The *Duke Flag*, used by some in the Third Klan and named after former Klan leader David Duke. The Blood Drop Cross is shown in the centre. |
| In existence | * **First Klan:** 1865–1872
* **Second Klan:** 1915–1944
* **Third Klan:** 1946/1950–present
 |
| Members | * **First Klan:** Unknown
* **Second Klan:** c. 3 million – 6 million (peaked in 1924–1925)
* **Third Klan:** c. 5,000–8,000
 |
| Political ideologies | * White supremacy
* White nationalism
* Vigilantism
* Segregationism
* Christian terrorism
* Neo-Confederatism

**After 1915: Nordicism
* Right-wing populism
* Social conservatism
* Antisemitism
* Anti-immigration
* Anti-communism
* Anti-Catholicism

**After 1950: Anti-miscegenation
* Anti-unionism
* Neo-Fascism
* Neo-Nazism
* Anti-globalization
* Islamophobia
 |
| Political position | Far-right |
| Espoused religion | * Protestantism (second Klan)
* Christian Identity (second and third Klans)
 |

ကူကလပ်ကလန်သည် အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ လျှို့ဝှက်အသင်း အမည်ဖြစ်သည်။ ၁၈၆၅-ခုနှစ်တွင် တင်နက်ဆီနယ် အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်တွင် ရှုံးသော ရဲဘော်များက စတင်ဖွဲ့စည်း၍ လူဖြူများ တန်ခိုးအာဏာ ရရေးအတွက် ဦးတည်သည်။ သို့ရာတွင် ၁၈၆၉-ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်သူများက ဖျက်သိမ်းခဲ့ရာ အချို့နေရာများ၌ နှစ်အတန်ကြာ ဆက်၍ကျန်ရှိသည်။ ၁၉၁၅-ခုနှစ်တွင် ကပ္ပတိန်လူမည်း ဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့အဖြစ် ဂျော်ဂျီယာနယ်၌ ပြန်ပေါ်သည်။ ထိုဒုတိယအဖွဲ့မှာ တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းသို့ ပြန့်သွား၍ ရွေးကောက်ပွဲများ၌ပင် လွှမ်းမိုးအနိုင်ယူလေသည်။ အဖွဲ့ဝင် ငါးသန်းခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ၁၉၃၀-ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင်ကား ပြိုပျက်လာခဲ့၍ တောင်ပိုင်းပြည်နယ် အချို့တွင် လူမျိုးရေးခွဲခြားမှု ဝါဒီအနေဖြင့် အများအပြား ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။

## မှတ်စု

## ကိုးကား
# ဖက်ဆစ်ဝါဒ

ဖက်ဆစ်ခေါင်းဆောင်များဖြစ်ခဲ့သော ဗင်နီတို မူဆိုလီနီ (ဘေး) နှင့် ဟစ်တလာ (ညာ) (၁၉၃၇ ခုနှစ်)**ဖက်ဆစ်ဝါဒ**သည် လက်ယာစွန်းရောက် (Far-right) အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံတစ်ခုဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏အာဏာအများစုကို တစ်ဦးတည်းသော အုပ်ချုပ်သူ (သို့မဟုတ်) နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခုတည်းအောက်ရှိ အုပ်စုငယ်တစ်ခုက ချုပ်ကိုင်ထားလေ့ရှိသည်။ ဖက်ဆစ်နိုင်ငံများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အာဏာရှင်စနစ်သုံး ပါတီတစ်ခုတည်းကသာ လွှမ်းမိုးထားသော (Totalitarian one-party) နိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဒေါသထွက်နေသော၊ အထီးကျန်နေသော၊ သို့မဟုတ် မျှော်လင့်ချက်မဲ့နေသော လူထုအမြောက်အမြားကို ပစ်မှတ်ထား စည်းရုံးပြီး အားကောင်းမောင်းသန်သော ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး၏ နောက်ကွယ်တွင် စည်းလုံးလာစေရန် ပြုလုပ်ကြသည်။ ထိုခေါင်းဆောင်က ၎င်းတို့အား စိတ်ကူးယဉ် အဆင်ပြေချောမွေ့မည့် လူ့ဘောင်လောက (Utopia) တစ်ခု ဖန်တီးပေးမည်ဟုလည်းကောင်း၊ ၎င်းတို့အပေါ် နစ်နာအောင် ပြုမူခဲ့သူများကို ကက်ကက်လန်အောင် ကလဲ့စားချေပေးမည်ဟုလည်းကောင်း ကတိပြုလေ့ရှိသည်။

ဖက်ဆစ်ဝါဒအောက်တွင် အစိုးရသည် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုအဖွဲ့အစည်း၏ အခြားကဏ္ဍများကို အာဏာရှင်ဆန်သော ကော်ပိုရိတ်စနစ် (Authoritarian corporatism) အသွင်ဖြင့် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထိန်းချုပ်ထားလေ့ရှိသည်။ ဤစနစ်အောက်တွင် ကုမ္ပဏီများနှင့် လုပ်သားများသည် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်မှုအောက်၌ အတူတကွ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ကြရန် မျှော်လင့်ထားကြသည်။ ဖက်ဆစ်အစိုးရသည် ၎င်းတို့အတွက် အသုံးမဝင်ဟု ယူဆသူ မည်သူ့ကိုမဆို သတ်ဖြတ်ရန် သို့မဟုတ် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းရန်အတွက် အကြမ်းဖက်မှုကို အသုံးပြုတတ်သည်။

ထိုကဲ့သို့သော အာဏာရှင်စနစ်၏ စွမ်းအားသည် ဖော်ပြပါနည်းလမ်းများဖြင့် လူထုအမြောက်အမြားကို ဆွဲဆောင်စည်းရုံးပြီး လှုံ့ဆော်ရာမှ လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ တူညီသောပန်းတိုင်ကို လက်ခံသဘောတူကြသူများက လူမှုအဖွဲ့အစည်းအဆင့်တိုင်းတွင် မိမိသဘောဆန္ဒအလျောက် ကူညီပံ့ပိုးပေးခြင်းသည် အဆိုပါ အာဏာရှင်နိုင်ငံတော်ကြီး ဆက်လက်ရပ်တည်နိုင်ရန်အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

## နောက်ခံ

၂၀ ရာစုအတွင်း အရင်းရှင်စနစ် ပိုမိုကြီးထွားလာသည်နှင့်အမျှ ကြီးမားသော ပြဿနာများကို ရင်ဆိုင်လာရသည်။ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ပရမ်းပတာဖြစ်သောကြောင့် စီးပွားပျက်ကပ်များ မကြာခဏဖြစ်ပေါ်သည်။ ခေါင်းပုံဖြတ်ခံရသော အလုပ်သမားများသည် နိုင်ငံရေးအသိ တိုးတက်လာသောကြောင့် အရင်းရှင်စနစ်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ကြသည်။ ကြီးမားသော ပြဿနာများကြားတွင် အရင်းရှင်စနစ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် အရင်းရှင်ကြီးများသည် ဒီမိုကရေစီနည်းလမ်းကို စွန့်ပယ်ပြီး အဓမ္မနည်းလမ်းများကို အသုံးပြုကြသည်။ ပြည်သူလူထုကို အာဏာရှင်စနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဖက်စစ်စနစ်သည် ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲ၍ ဖောက်ပြန်သောစနစ်ဖြစ်သည်။ ၂၀ ရာစုအတွင်း ဖက်ဆစ်ဝါဒသည် အီတလီ၊ ဂျာမနီနှင့် ဂျပန်တို့တွင် ထင်ရှားစွာ ထွန်းကားခဲ့သည်။ ယခုအခါမည်သည့်နိုင်ငံမှ ဖက်ဆစ်စနစ်ကိုမကျင့်သုံးတော့ပါ။

## ကိုးကား
# လက်ယာစွန်း နိုင်ငံရေး

**လက်ယာစွန်းနိုင်ငံရေး**သည် အစွန်းရောက် **လက်ယာ** သို့မဟုတ် **လက်ယာအစွန်းရောက်** ဟုလည်း ရည်ညွှန်းပြီး လက်ဝဲ လက်ယာနိုင်ငံရေးရပ်ဝန်း၏ ညာဘက်တွင်ရှိသော နိုင်ငံရေးသည် အထူးသဖြင့် အာဏာရှင် နှင့် အစွန်းရောက်မျိုးချစ်စိတ် ဖြစ်ခြင်းဆိုင်ရာ စံ နိုင်ငံရေးလက်ယာ ထက် သာလွန်သောလက်ယာနိုင်ငံရေးဖြစ်သည်။ မျိုးချစ် ဝါဒီ အယူဝါဒနှင့် သဘောထားများ ရှိသည်။

ဖက်ဆစ်ဝါဒ၊ နာဇီဝါဒနှင့် ဖာလန် ဝါဒတို့၏ အတွေ့အကြုံများကို ဖော်ပြရန် သမိုင်းတွင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ လက်ယာစွန်းနိုင်ငံရေးတွင် ဖက်ဆစ် လက်သစ်၊ နာဇီလက်သစ် ၊ တတိယရာထူး ၊ alt-right ၊ လူမျိုးရေးအဓိပတိ နှင့် အာဏာရှင်ဆန်သော ရှုထောင့်များပါရှိသော အခြား အယူဝါဒ များ သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းများ၊ အစွန်းရောက် အမျိုးသားရေး ဝါဒီ ၊ လူမျိုးကြီးဝါဒ ၊ မျက်ကန်း မျိုးချစ် ၊

လက်ယာစွန်းနိုင်ငံရေးသည် ဖိနှိပ်မှု ၊ နိုင်ငံရေးအကြမ်းဖက်မှု ၊ အတင်းအကျပ် ရောနှော သတ်ဖြတ်မှု၊ လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှု၊ ယုတ်ညံ့သည်ဟု ယူဆသော သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ မိရိုးဖလာ လူမျိုးစု ၊ လူမျိုး ၊ ပြည်နယ် ၊ အမျိုးသားဘာသာ ၊ ယဉ်ကျေးမှုလွှမ်းမိုးမှု အပေါ် အခြေခံ၍ လူမျိုး သုဉ်း သတ်ဖြတ်ခြင်း သို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။ ရှေးရိုးစွဲ လူမှုရေးအဖွဲ့အစည်းများ။

## ကိုးကား
# ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ်

ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ်
**ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ်** (The Pentagon) သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ဗဟိုဌာနချုပ်ဖြစ်ပြီး ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ အဆောက်အအုံ၏ ပဉ္စဂံပုံကိုအစွဲပြုကာ ပင်တဂွန် ဟုအမည်တွင်သည်။ အမေရိကန် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနကို ညွှန်းဆိုရာတွင် ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ်ဟုလည်း အသုံးများကြသည်။

## ကိုးကား
# ဒဿနဗေဒ

**ဒဿနိကဗေဒ**ဆိုသည်မှာ လူအများက လက်ခံသော အဆိုစကားများ (သို့) အဆိုအမိန့်များပင် ဖြစ်သည်။ များပြားလှစွာသော သမိုင်းဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ ပညာရှင်များ ပြောကြားခဲ့သော အတွေးအမြင်များပင်ဖြစ်သည်။ တစ်မူထူးခြားသော အဆိုအမိန့်များ အဆိုစကားများ ပင်ဖြစ်သည်။
# မာဖီးယား

**မာဖီးယား**သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဒုစရိုက် အဖွဲ့အစည်းများ အရေအတွက်ကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုသော အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်သည်။ ပထမဦးစွာ အမည်ဖြင့်ဖော်ပြမည်ဆိုလျှင် ဆိုင်ဆီလီယံ မာဖီးယား ဖြစ်ပြီး အီတလီအခြေပြုဖြစ်သည်။ ၎င်း၏အဖွဲ့ဝင်များကို ကိုဆာ နိုဆထရာ ဟုသိကြသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် “မာဖီးယား”ကို ယေဘုယျအားဖြင့် အမေရိကန် မာဖီးယား ဟုညွှန်းဆိုကြသည်။ အခြားသော မာဖီးယားကဲ့သို့ အင်အားကြီးမားသော အဖွဲ့အစည်းများကို ဖော်ပြရမည်ဆိုလျှင် ရုရှား မာဖီးယား၊ တရုတ် ထရိုင်ယက်၊ အယ်လ်ဘေးနီးယန်း မာဖီးယား၊ ဘော့စ်နီးယန်း မာဖီးယား၊ အိုင်းရစ် လူဆိုးဂိုဏ်း၊ ဂျပန် ယာကူဇာ၊ နီရာပိုလီတန် ကာမောရား၊ ကာလာဘရိုင်ယန် အင်ဒရန်ဟီတာ၊ အင်ဒီယန်း မာဖီးယား၊ ယူနီဝမ်း ကောစ်၊ ဆာဗီးယန်း မာဖီးယား နှင့် ဘူလ်ဂေးရီးယန်း မာဖီးယား တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဒေသအတွင်းတွင်ဖွဲ့စည်းထားသော မာဖီးယား အဖွဲ့အစည်းများ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ရှိကြပြီး မည်သည့်တိကျသော လူမျိုးရေးနောက်ကြောင်းနှင့်မျှ အဆက်အသွယ်မရှိကြပါ။
အချို့သော ဒုစရိုက် အဖွဲ့အစည်းများဖြစ်ကြသည့် အကြမ်းဖက် အဖွဲ့အစည်းများသည် နိုင်ငံရေးအရင်းခံများ ဖြစ်ကြသည်။ လူဆိုးဂိုဏ်းများ စည်းကမ်းတကျရှိခဲ့မည်ဆိုလျှင် စနစ်တကျရှိသည်ဟုဆိုရန် လုံလောက်သည်။ စနစ်တကျစီိစဉ်ထားသော လူဆိုးဂိုဏ်း သို့မဟုတ် ဒုစရိုက်သားများကို ဆူပူသောင်းကျန်းသောလူအုပ်စုဟုလည်း ညွှန်းဆိုနိုင်သည်။ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသည့် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့အနေဖြင့် ဒုစရိုက်လုပ်ငန်းများနှင့် ပတ်သက်နေမှုဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် တရားမဝင်လုပ်ငန်းအဖြစ် ညွှန်းဆိုသည်။

## မာဖီးယား အစ အီတလီက

မာဖီးယား ခေါ် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော လျှို့ဝှက်အသင်းကြီးသည် အီတလီပြည်ပိုင်၊ စစ္ဆလီကျွန်းကြီးမှ ၁၈၅၄-ခုနှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ မာဖီးယားအသင်းကြီး၌ ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်း အုပ်ချုပ်ရေးရှိ၏။ အသင်းကြီးက စည်းမျဉ်းဥပဒေ ရေးဆွဲသတ်မှတ်မထား။ ထုံးတမ်းအဆင်အလာအတိုင်း ခရီးသွား၏။ ပုလိပ်စုံထောက်အဖွဲ့များ ခန့်အပ်ထားသည်။ အီတလီအစိုးရကို တစ်ဂိုဏ်းတစ်စင်ဖြင့် အန်တုသော အစည်းအရုံးကြီး ဖြစ်သည်။ အသင်းကြီးဩဇာမခံသူများကို မြေလှန်ရှာဖွေ၍ အဆုံးစီရင်ပစ်၏။ မာဖီးယားများသည် တိုင်းပြည်ကြီးတွင် တိုင်းပြည်ငယ် တစ်ဆူ ထွန်းကားနေသည်သာမက နေပြည်တော်ကို ထီးပြိုင်နန်းပြိုင်ဆိုင်နေသော တစ်သီးပုဂ္ဂလ တိုင်းပြည် အစည်းအရုံးအသင်းအဖွဲ့ ဖြစ်၏။

## သတ္တိရှိဖို့လို

မာဖီးယားအသင်းသည် ပေါ်စ၌ လက်ရွေးစင် ခေါင်းဆောင်များ မရှိ။ လျှို့ဝှက်သော အမှတ်သညာ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ အသင်းတံဆိပ်၊ ဇာတ်သွင်းသော အခမ်းအနားနှင့် အသင်းဝင် စည်းကမ်းဥပဒေ သီးသီးသန့်သန့်ကြီး မထားချေ။ အသင်းဝင်လိုသူသည် သတ္တိဗျတ္တိ စွမ်းပကားနှင့် ပြည့်စုံ၍ ဓားခုတ်လှံထိုး လက်ရုံးရည် အတတ်ပညာ တတ်မြောက်ပါက အလိုအလျောက်ပင် မာဖီးယားအသင်းသား ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ ယောက်ျားပီသသော စစ္ဆလီကျွန်းသားတိုင်း မာဖီးယားအသင်းသား ဖြစ်၏။ အသင်းဝင်မှာ သူရဲဘောနည်းကြောင်းပြသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် အသင်းကြီး၏ ထုံးစံအတိုင်း အသတ်ခံရ၏။ မာဖီးယားအသင်းသားများ ပြောကြားသော "'ဗန်းစကား"' သက်သက်ပေါ်သေးသည်။ အားကြီးသူ- အရဲဆုံး အမိုက်ဆုံးသူသည် ဗိုလ်ဖြစ်၏။ သူ့ထက်သူ လူစွမ်းကောင်းများ ပေါ်ပေါက်၏။ ဗိုလ်လုပွဲ ပေါ်၏။ လုယက်တိုက်ခိုက် စုဆောင်းရသမျှကို ဩဇာအာဏာကြီးသူများက မိမိတို့ ကြိုက်သလို ဝေငှ ယူကြ၏။ နှုတ်ဆိတ်မှုသည် မာဖီးယားတို့ ရိုသေရသော ဓလေ့ဖြစ်၏။ ရဲရင့်ခြင်း အဆင်အလာကို ထိန်းသိမ်းမှုသည် မာဖီးယားတို့၏ ဝတ္တရားပင် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
# မင်းမဲ့ဝါဒီ

**မင်းမဲ့ဝါဒီ** (အင်္ဂလိပ်: anarchism) သည် အာဏာပိုင်အုပ်ချုပ်သူကို ဆန့်ကျင်သည့် နိုင်ငံရေးအတွေးအခေါ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူတို့သည် နိုင်ငံတော် (သို့) အစိုးရ တရပ်မရှိဘဲ မိမိတို့ဘာသာ ရပ်တည်နိုင်ရမည်ဟု မင်းမဲ့ဝါဒီတို့က ယုံကြည်သည်။ မင်းမဲ့ဝါဒီသည် လက်ဝဲ စွန်းရောက်ဝါဒဖြစ်၏။

လူအများစုမှာ မင်းမဲ့ဝါဒီဟုဆိုလျှင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေး ဝေါဟာရတစ်ခုဖြစ်သော "မင်းမဲ့စရိုက်ဆန်ဆန်" ဟူသော ဝေါဟာရကိုပြေးမြင်မိကာ မင်းမဲ့ဝါဒီ ဆိုသည်မှာလဲ အရိုင်းအစိုင်း ဝါဒ ကိုလက်ကိုင်ထားသော လူများဟုအမြင်မှားတတ် ကြသည်။ မင်းမဲ့ဝါဒီသည် လက်ဝဲ စွန်းရောက်ဝါဒဖြစ်ပြီး နိုင်ငံရေးဝါဒများ၏ အထွဋ်အထိပ်ဖြစ်သည်ဟု ၎င်းဝါဒနောက်လိုက်များမှယုံကြည်ကြသည်။ မင်းမဲ့ဝါဒနှင့် ပရမ်းပတာဖြစ်မှုကို ခွဲမြင်ရန်လိုအပ်သည်။ မင်းမဲ့ဝါဒကို အုပ်ချုပ်သူမဲ့ဝါဒဟာသုံးနှုန်းလျှင် ပိုမိုသင့်တော်ပေမည်။ ၎င်းတို့သည် အုပ်ချုပ်သူ(အစိုးရ) မရှိဘဲ စည်းကမ်းသိမ်မွေ့စွာနေထိုင်နိုင်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းမြင့်သည့် လူတန်းစား တစ်ရပ်ဟု သတ်မှတ်ထားကြသည်။ မင်းမဲ့ဝါဒတွင် ဘာ‌သာရေး၊အသားအရောင်၊လူမျိုးရေး၊ ဖို/မ နှင့် အခြားခွဲခြားဆက်ဆံမှုများ ကင်းမဲ့ကာ တစ်ဦးချင်း၏လွပ်လပ်ခွင့်နှင့် တန်းတူညီမျှမှုကို ဦးစားပေးသည်။ မင်းမဲ့ဝါဒနောက်လိုက်တို့သည် နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် စီးပွားရေးကို လက်ဝါးကြီး အုပ် အမြတ်ထုတ်သော အရင်းရှင်များအား အထူးဆန့်ကျင်သည်။ အာဏာ အထက်အောက်စီးဆင်းမှုရှိသည့် အရာများကိုဆန့်ကျင်သည်။ ဥပမာ မိသားစုအတွင်း ဘာသာရေးအတွင်း အဖွဲ့အတွင်းအတွင်း။ အချုပ်အားဖြင့်ပြောရလျှင် မင်းမဲ့ဝါဒဆိုသည်မှာ တစ်ဦးချင်းစီ၏ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်၊ အနှောင်အဖွဲ့မရှိ ကိုယ် ပိုင်စီရင်နိုင်ခွင့်ကိုဆိုလိုသည်။ မင်းမဲ့ဝါဒ ကို ၁၉ရာစု၏ နိုင်ငံရေးအတွေးအခေါ်ပညာရှင် (**Pierre-Joseph Proudhon**)မှစတင်ခဲ့ပြီး **Alan Moore, Leo Tolstoy, Emma Goldman, Howard Zinn, Sacco and Vanzetti** တို့မှာလဲ ထင်ရှားသော မင်းမဲ့ဝါဒ နိုင်ငံရေးအတွေးအခေါ်ပညာရှင်များဖြစ်သည်။ မင်းမဲ့ဝါဒသည် နိုင်ငံရေး အတွေးအခေါ်မျှမဟုတ်ဘဲ ဘဝနေထိုင်မှု၊ဘဝခံယူချက်လည်းဖြစ်ကြသည်။ တစ်ဖက်တွင် စိတ်ကူးယဉ်ဆန်သည့်အခြေအနေများရှိနေပြန်သည်။
စိတ်ကူးယဉ်ဝါဒဟု တချို့ကသတ်မှတ်ကြသည်။
သို့ပေမယ့် ဒီဝါဒကို ချည်းကပ်ပြီး ဘဝနေထိုင်မှအတွေးအခေါ်ကို လေ့လာသင့်သည်။

## ကိုးကာ
# ၁၇၉၄

|  |  |
| --- | --- |
| ထောင်စုနှစ်: | ၂ ထောင်စုနှစ် |
| ရာစုနှစ်များ: | * ၁၇ ရာစုနှစ်
* **၁၈ ရာစုနှစ် ၁၉ ရာစုနှစ်
 |
| ဆယ်စုနှစ်များ: | * ၁၇၇၀ ဆယ်စုနှစ်
* ၁၇၈၀ ဆယ်စုနှစ်
* **၁၇၉၀ ဆယ်စုနှစ် ၁၈၀၀ ဆယ်စုနှစ်
* ၁၈၁၀ ဆယ်စုနှစ်
 |
| ခုနှစ်များ: | * ၁၇၉၁
* ၁၇၉၂
* ၁၇၉၃
* **၁၇၉၄ ၁၇၉၅
* ၁၇၉၆
* ၁၇၉၇
 |

**၁၇၉၄**

## ၁၇၉၄ ခုနှစ် မှတ်တမ်း

### ဇန်နဝါရီလ

(၁) ရက်။

### ဖေဖော်ဝါရီလ

(၁) ရက်။

### မတ်လ

(၁) ရက်။

### ဧပြီလ

(၁) ရက်။

### မေလ

(၁) ရက်။

### ဇွန်လ

(၁) ရက်။

### ဇူလိုင်လ

(၁) ရက်။

### ဩဂုတ်လ

(၁) ရက်။

### စက်တင်ဘာလ

(၁) ရက်။

### အောက်တိုဘာလ

(၁) ရက်။

### နိုဝင်ဘာလ

(၁) ရက်။

### ဒီဇင်ဘာလ

(၁) ရက်။
# ၁၉ ရာစုနှစ်

﻿

၁၈၁၀ ကာလကျွန်းဆွယ်စစ်ပွဲအတွင်း နပိုလီယံသည် စပိန်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့
**၁၉ ရာစုနှစ်** (၁ ဇန်နဝါရီ ၁၈၀၁ - ၃၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၀၀) စပိန်အင်ပါယာ၊ ပြင်သစ်အင်ပါယာ၊ ရိုမန်အင်ပါယာနှင့် မက်ဟယ်အင်ပါယာတို့၏ ပြိုလဲချိန်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ဗြိတိသျှအင်ပါယာ၊ ရုရှားအင်ပါယာ၊ အမေရိကန်၊ ဂျာမန်အင်ပါယာ၊ ပြင်သစ်အင်ပါယာနှင့် ဂျပန်အင်ပါယာတို့ကို အင်အားကြီးစေခဲ့သည်။ ပြင်သစ်အင်ပါယာ
ကျရှူံးပြီးနောက် ရုရှားနှင့် ဗြိတိသျှတို့သည် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း ဩဇာအာဏာရှိအင်ပါယာများအဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ရုရှားအင်ပါယာသည် အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက်ပိုင်းသို့
ကျယ်ဝန်းလာခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအင်ပါယာသည်လည်း ကနေဒါ၊ ဩစတျေးလျ၊ တောင်အာဖရိကနှင့် အိန္ဒိယသို့ လျင်မြန်စွာ တိုးချဲ့လာခဲ့သည်။ ရာစုနှစ်အကုန်တွင် ဗြိတိသျှသည် ကမ္ဘာ့ကုန်းမြေပြင်၏ ၅ ပုံ တစ်ပုံနှင့် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံး အီလက်ထရွန်းနစ်သည် ၁၉ ရာစုတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
တယ်လီဂရပ်၊ မော့စ်ကုဒ်နှင့် ပထမဆုံး တယ်လီဖုန်းခေါ်ဆိုမှုကို ၁၈၇၆ တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၇၈ တွင် အသုံးပြု၍ရသည့် ပထမဆုံး မီးသီးကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
လျှပ်စစ်စွမ်းအား၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒနှင့် ဇီဝဗေဒစသော သိပ္ပံစူးစမ်းရှာဖွေမှုနှင့် တီထွင်မှုတို့သည် ၁၉ ရာစုတွင် လျင်မြန်စွာ အရှိန်တိုးလာခဲ့သည်။ ယင်းတို့သည်
၂၀ ရာစုနှစ် နည်းပညာအတွက် အခြေခံအချက်များဖြစ်သည်။ စက်မှုတော်လှန်ရေးသည် ဗြိတိသျှတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဥရောပတိုက်၊ မြောက်အမေရိကနှင့် ဂျပန်သို့ ပြန့်နှံ့ခဲ့သည်။
၁၉ ရာစုအတွင်း ဥရောပရှိ လူဦးရေသည် ၂၀၀ မီလီယံမှ ၄၀၀ မီလီယံအထက် ၂ ဆ ခုန်တက်ခဲ့သည်။
ရထားလမ်းအား စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သောကြောင့် သွားလာရေးနည်းလမ်းကို တစ်မျိုးတဖုံ ပြောင်းလဲပစ်သည်။ မြို့ပြလူနေမှုစနစ် ထွန်းကားလာခဲ့ကာ လန်ဒန်သည် လူဦးရေ ၁ မီလီယံမှ ၆.၇ မီလီထိ တိုးပွားလာခဲ့ပြီး လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံးမြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
# ၁၈၆၆

|  |  |
| --- | --- |
| ထောင်စုနှစ်: | ၂ ထောင်စုနှစ် |
| ရာစုနှစ်များ: | * ၁၈ ရာစုနှစ်
* **၁၉ ရာစုနှစ် ၂၀ ရာစုနှစ်
 |
| ဆယ်စုနှစ်များ: | * ၁၈၄၀ ဆယ်စုနှစ်
* ၁၈၅၀ ဆယ်စုနှစ်
* **၁၈၆၀ ဆယ်စုနှစ် ၁၈၇၀ ဆယ်စုနှစ်
* ၁၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်
 |
| ခုနှစ်များ: | * ၁၈၆၃
* ၁၈၆၄
* ၁၈၆၅
* **၁၈၆၆ ၁၈၆၇
* ၁၈၆၈
* ၁၈၆၉
 |

**၁၈၆၆**

## ၁၈၆၆ ခုနှစ် မှတ်တမ်း

### ဇန်နဝါရီလ

(၁) ရက်။

### ဖေဖော်ဝါရီလ

(၁) ရက်။

### မတ်လ

(၁) ရက်။

### ဧပြီလ

(၁) ရက်။

### မေလ

(၁) ရက်။

### ဇွန်လ

(၁) ရက်။

### ဇူလိုင်လ

(၁) ရက်။

### ဩဂုတ်လ

(၁) ရက်။

### စက်တင်ဘာလ

(၁) ရက်။

### အောက်တိုဘာလ

(၁) ရက်။

### နိုဝင်ဘာလ

(၁) ရက်။

### ဒီဇင်ဘာလ

(၁) ရက်။

## ကိုးကား