# စကြဝဠာ၏ သမိုင်း

ဘယ်ဘက်ဆုံးအမှတ်သည် မဟာပေါက်ကွဲမှုကြီး (the Big Bang) ကို ကိုယ်စားပြု။ ထိုမှ ညာဘက်သို့ တိုးတိုးကြည့်လျှင် အချိန်ကြာကြာလာခြင်းကို ကိုယ်စားပြု။
ရူပဗေဒ (Physics) နှင့် လောကလုံးဗေဒ (Cosmology) တို့၌ လေ့လာသော **လောက ဖြစ်တည်ဇာတ်ကြောင်း** (အင်္ဂလိပ်: **Chronology of the Universe**) ဆိုသည်မှာ အချိန်ကာလ ဖြစ်တည်မှု၏ အစမှအဆုံးအတွင်း ဤ လောက(Universe)ကြီး၏ ဖြစ်တည်ပုံ သဘောသဘာဝတို့ကို စိုင်းယန့်စ်နည်း (သိပ္ပံ)ကျကျ လေ့လာစုစည်းမှု ဖြစ်၏။ ယေဘုယျအားဖြင့်၊ *မဟာပေါက်ပျံ့မှု သီအိုရီ (Big Bang Theory)* ၏ ရှုထောင့်များကို အခြေခံ၏။

## လောကဦး သက်နုကာလ

၂၀၁၅ ခုနှစ်၌ ထုတ်ပြန်သော သုတေသနတစ်ခုအရ လောက(Universe)ကြီး၏ စတင်မှုသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း 13,800,000,00 ခန့်က (မှန်းခြေနှင့် နှစ်ပေါင်း 21,000,000 ခန့်သာ အတိုးအလျော့ အမှားအယွင်းဖြစ်သည်ဟု ၆၈% သော ရေရာမှုဖြင့်) မှန်းရသည်။ ထိုအဖြစ်အပျက်ကို မဟာပေါက်ပျံ့မှုကြီး (the Big Bang) ဟု အမည်ပေးကြသည်။

၎င်းသီအိုရီရှုထောင့်အတွင်း၊ အချိန်၏ ပထမဆုံး ဖြစ်တည်မှုပင် ဖြစ်ထသော ထိုပေါက်ပျံ့မှုအခိုက်အတံ့မှ စ၍ ပထမဆုံးသော ၁၀ စက္ကန့်ခန့်ကာလ၌ ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော သဘောတရားများနှင့် လောက(universe) ကို **သက်နုလောကဦး (Very Early Universe)** ဟု သတ်မှတ်နိုင်ပြီး အောက်ပါ ကာလခွဲများလည်း ၎င်းအတွင်း၌ တွေ့နိုင်သည်။

### ပလန့်ခ် အခိုက်ကာလ

မဟာပေါက်ကွဲမှုကြီး ဟူသော အခိုက်အတံ့ ပြီးလျှင်ပြီးချင်း ဖြစ်ပေါ်သည်မှာ ပလန့်ခ် အခိုက်ကာလ (Planck Epoch) ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ကြာချိန်မှာ 10-43 စက္ကန့်မျှသာ ဖြစ်ပြီး ထိုအခိုက်အတံ့၌ အရာရာက စွမ်းအင်မြင့်ဝှန် သိပ်သည်းလွန်းပြီး ဒြပ်ဆွဲမှုက ကျန် အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီး၃မျိုးနှင့်ပင် တစ်မျိုးတစ်ဘာသာစီ မကွဲသေးဘဲ ကျွန်ုပ်တို့ လက်ရှိနားမလည်သေးသော သဘာဝသဘောတရားမျိုးဖြင့် လောကြီး တည်ရှိလိုက်သေးသည်ဟု တွက်ဆကြသည်။

### အချီကြီးပေါင်းစည်း အခိုက်ကာလ

ထို့နောက် 10-36 စက္ကန့်မျှသာ ဖြစ်ပျက်သွားသော အချီကြီးပေါင်းစည်း အခိုက်ကာလ (Grand Unification Epoch) ဖြစ်ပေါ်ပြီး အချီကြီးပေါင်းစည်း သီအိုရီ (Grand Unified Theory) က မှန်းဆလေ့လာသော အခြေအနေမျိုးဖြင့် လောကကြီးက ရှိလိုက်သေးသည်ဟု မှန်းရသည်။ ထို့ကြောင့် ဂလူယွန်များ၊ ဖှိုတွန်များ စသည်တို့ ဖြစ်ပေါ်မှုပင် မပီပြင်သေးသော အခိုက်ကာလ ဖြစ်နေ၏။

### မဟာဆတိုး အခိုက်ကာလ

ထို့နောက် မဟာဆတိုး အခိုက်ကာလ (Inflation Epoch) ဖြစ်ပေါ်ပြီး 10-33 သို့မဟုတ် 10-32 စက္ကန့်မျှ အချိန်အတွင်း လောက(Universe)ကြီး၏ အလျားတိုင်းကြောင်းသဘောသည် အဆပေါင်း 1026 ဆခန့်၊ ထို့ကြောင့် ထုထည်မှာ 1078 ဆခန့် တိုးပြန့်သွားသော အခိုက်အတံ့ကြီး ဖြစ်သည်။ ဤအဖြစ်ကြောင့် စွမ်းအင်သိပ်သည်းမှုတို့ သိသိသာသာ လျော့ကျကာ ကျွန်ုပ်တို့ ပိုမိုရင်းနှီးသော ရူပဗေဒသဘောတရားများ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သည်။

### လျှပ်နျူပျော့ အခိုက်ကာလ

ထို့နောက် 10-12 စက္ကန့်မျှ အချိန်ကြာသော လျှပ်နျူပျော့ အခိုက်ကာလ (Electroweak Epoch) က အပူချိန် 1015 K ခန့်နှင့် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

### ကွာ့ခ်မျောခိုက်

လျှပ်နျူပျော့အခိုက်အတံ့ ပြီးဆုံးသည့်အခါ 10-5 စက္ကန့်မျှကြာသော ကွာ့ခ်မျောခိုက် (Quark Epoch) ဖြစ်ပေါ်ကာ ဤတွင်မှု **ကျွန်ုပ်တို့ ကောင်းစွာနားလည်သော ရူပဗေဒတို့ စတင်ဖြစ်ပေါ်**သည်။ သို့သော် ပရိုတွန် နှင့် နျူထရွန်များ မဖြစ်ပေါ်နိုင်သေးလောက်အောင် စွမ်းအင် များဝှန်သိပ်သည်းလျက် ဂလူယွန်များနှင့် ကွာ့ခ်များ ရောထွေးပြွမ်းမျောသေးသည့် အခိုက်အတံ့ ဖြစ်သဖြင့် *ကွာ့ခ်မျောခိုက်* ဟု ခေါ်သည်။

### ဟဒ်ဒြွန်ကာလ

ကွာ့ခ်မျောခိုက်၏ အဆုံး၊ လောက(Universe)၏ သက်တမ်း ၂၀ မိုက်ခိရိုစက္ကန့်မျှ ရှိချိန်တွင် ဟဒ်ဒြွန်မျော ကာလ (Hadron Epoch) စတင်သည်။ ဤကာလအတွင်း၌ **ပရိုတွန် နှင့် နျူထရွန်များ စတင်ဖြစ်ပေါ်**ပြီး ၎င်းတို့၏ ဓာတ်ခြားအမှုန် (anti-particle) များနှင့် အပြန်အလှန် ချေဖျက်မှု တစ်ဆင့်ချင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ ကြာချိန်အားဖြင့် ၁ စက္ကန့်မျှသာ ကြာသည်။

### လက်ပ်တွန်ကာလ

လောက(Universe)ကြီး၏ သက်တမ်း ပထမ ၁ စက္ကန့်မှ ၁၀ စက္ကန့် အတွင်းမှာမူ လက်ပ်တွန်မျော ကာလ (Lepton Epoch) ဖြစ်သည်။ ဤတွင်လည်း စွမ်းအင် များဝှန်သိပ်သည်းမှု များပြားသေးသဖြင့် အီလက်ထရွန် နှင့် ၎င်းတို့၏ ဓာတ်ခြားအမှုန် ပေါ့ဇစ်ထြွန်များ အပြန်အလှန် ချေဖျက်မှုက ရုတ်ချည်းမဟုတ်ဘဲ အချိန်ယူ ဖြစ်ပျက်ကြရသည်။

## လောက၏ အစောပိုင်းကာလ

လောက၏ ဖြစ်ပေါ်စသက်နုကာလ ၁၀ စက္ကန့်များ ပြီးနောက်၊ နှစ်ပေါင်း 370,000 ခန့်မျှ ဖြစ်သော အလင်းထွေ ကာလ (Photon Epoch) ဖြစ်ပေါ်၏၊ ၎င်းသဘာဝသဘောတရားများနှင့် အနှစ် ၄သိန်းဝန်းကျင် တည်ရှိခဲ့သော ဤသမိုင်းကြောင်းထဲမှ လောက(universe) ဖြစ်စဉ်ကို **အစောပိုင်း လောက (Early Universe)** ဟု သတ်မှတ်ကြည့်နိုင်၏။

ဤကာလအစတွင် **အက်တမ်ဗဟိုဆံများ စတင်ဖြစ်ပေါ်**သည်။ အဆိုပါ ပထမဆုံးဗဟိုဆံများ ဖြစ်ပေါ်မှု မိနစ်ပိုင်းကို *နျူကလီးယပ်စ် ဖြစ်ပေါ်ကာလ (nucleosynthesis)* ဟု ခေါ်သည်။ ဖှိုတွန်များ လှုပ်ရှားသွားလာနေသော်လည်း လောက(Universe) အနှံ့ **စွမ်းအင် များဝှန်သိပ်သည်းနေသော ပလဲက်စ်မာတို့အကြား ဆက်တိုက် စုပ်ယူခြင်း၊ ထုတ်လွှတ်ခြင်း ခံနေရသဖြင့် ဖြစ်မြောက်လှသော အလင်းတန်း သွားလာမှု မရနိုင်သေး**သဖြင့် *အလင်းထွေခေတ်* ဟု ခေါ်သည်။

## ကြယ်ပျောက်ခေတ်ကြီး နှင့် ကြယ်များ ဖြစ်ပေါ်စုဝေးလာခြင်း

လောက(Universe)၏ သက်တမ်း အနှစ် ၃သိန်း၇သောင်းခန့်မှ အနှစ် သန်း ၁၅၀ ခန့်အထိ ကာလမှာ ကြယ်ပျောက်ခေတ်ကြီး (en:Dark Ages (cosmology)) ဖြစ်သည်။ **ပထမဆုံးအက်တမ်များ ပေါ်ပေါက်လာသော်လည်း ကြယ်များအဖြစ် မစုဖွဲ့ကြသေး**သော (နှစ်ပေါင်း ၁၅ကုဋေမျှ) ခေတ်ရှည်ကြီး ဖြစ်သည်။

## အကိုးအကား