Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# သဘာဝသိပ္ပံ

ကျွန်ုပ်တို့ဝန်းကျင်ရှိ လောက(universe)ကြီး၏ လည်ပတ်ပုံကို စနစ်တကျ လေ့လာခြင်းတိုင်းသည် သဘာဝသိပ္ပံ ဖြစ်၏။ အဓိကကိုင်းကဏ္ဍ ၅ခု ရှိသည်၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ၊ ဘူမိသိပ္ပံ
သိပ္ပံပညာရပ် တစ်မျိုး ဖြစ်သော **သဘာဝ သိပ္ပံ** (အင်္ဂလိပ်: Natural Science) ဆိုသည်မှာ လက်တွေ့တိုင်းတာမှု (observation)နှင့် တကူးတက လက်တွေ့စမ်းသပ်မှု (experiement) တို့ကို အခြေပြုလျက်၊ သဘာဝ၏ သက်ရှိသက်မဲ့ အရာဝတ္ထုများနှင့် အဖြစ်အပျက်များအားလုံးကို နားလည်အောင် အားထုတ်ခြင်း ဖြစ်၏။

သိပ္ပံပညာရပ် အနေနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်နေစေခြင်းငှာ၊ အတွေးအခေါ်နှင့် သင်္ချာသီးသန့်ပိုင်း လက်ရာတို့အဖို့ သိကျွမ်းတူ စစ်ဆေးမှု (peer review)နှင့် ရှာဖွေသိချက်တို့အဖို့ ထပ်တလဲလဲ လုပ်ကြည့်တိုင်းတာမှု စသည့် လုပ်ငန်းထုံးနည်း၊ လုပ်ထုံးယန္တရားများကို ဆောင်ရွက်နေကြ၏။

## အကိုးအကား
# လတ္တီကျူ

ဝင်ရိုးစွန်းမှ ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ဒေါင်လိုက်မျဉ်းများသည် လောင်ဂျီကျူမျဉ်းများ ဖြစ်ကြပြီး အီကွေတာနှင့်အပြိုင်မျဉ်းများသည် လတ္တီကျူမျဉ်းများ ဖြစ်ကြသည်။
ကမ္ဘာလုံးမြေပုံကိုကြည့်လျှင် အီကွေတာမှ မြောက်နှင့် တောင်ဘက်များသို့ မျဉ်းပြိုင်များဆွဲထားသည်ကို တွေ့ရပေလိမ့်မည်။ အဆိုပါ မျဉ်းပြိုင်များသည် အမှန်ရှိသော မျဉ်းပြိုင်များကား မဟုတ်ချေ။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ၏ အကွာအဝေးကို တိုင်းတာနိုင်ရန် ပထဝီဝင်ဆရာများက စုပေါင်း၍အကြံထုတ်ကာ ရေးဆွဲထားခြင်းမျှသာဖြစ်သည်။ ထိုမျဉ်းပြိုင်များကို လတ္တီတွဒ်များဟုခေါ်သည်။

လတ္တီတွဒ်မျဉ်းတစ်ကြောင်းနှင့်တစ်ကြောင်းကို များသောအားဖြင့်
၁ဝ° (၁ဝ ဒီဂရီ) စီခြား၍ ဆွဲထားကြသည်။ အီကွေတာ၏မြောက်ဘက်ရှိ လတ္တီတွဒ်များကို မြောက်လတ္တီတွဒ်များဟုခေါ်၍ အီကွေတာ၏ တောင်ဘက်ရှိ လတ္တီတွဒ်များကို တောင်လတ္တီတွဒ်ဟုခေါ်သည်။ ကမ္ဘာကြီးသာ တိကျစွာ လုံးဝန်းလျက်ရှိလျှင် ဒီဂရီတိုင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကွာအဝေးချင်း အတူတူ ဖြစ်ရပေမည်။ သို့သော် ကမ္ဘာကြီးသည် မြောက်နှင့်တောင် ဝင်းရိုး
စွန်းနေရာများတွင် ပြားလျက်ရှိသဖြင့် ဝင်ရိုးဒေသများနှင့် အီကွေတာအနီးရှိ ဒေသများတွင် တစ်ဒီဂရီ၏ အကွာအဝေးသည် အနည်းငယ်ကွာခြားလေသည်။ အီကွေတာမှ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအထိကိုလည်းကောင်း၊ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းအထိကိုလည်းကောင်း ၉၀° စီခွဲခြားထားသည်။ အကွာအဝေးကိုတွက်ရာတွင် အီကွေတာမှစ၍တွက်သဖြင့် အီကွေတာကို ဝ°(သုညဒီဂရီ) ဟု မှတ်သားထားကြသည်။

ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှေ့နှင့်အနောက်ကိုလည်း တိုင်းတာရန်လိုသေး
သည်။ ထို့ကြောင့် ပထဝီဝင်ဆရာများက ကြံစည်ကြရာ ဗြိတိန်နိုင်ငံ၊ လန်ဒန်မြို့အနီးတွင် ၁၆၇၅ ခုနှစ်မှ စတင်၍ တည်ထောင်ခဲ့သော ဗြိတိသျှတော်ဝင်နက္ခတ်မျှော်စင်ထားရှိရာ ဂရင်းနစ်အရပ်ကို ဖြတ်၍ဆွဲထားသော မွန်းတည့်မျဉ်းမှ အစပြုကြရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် လတ္တီတွဒ် တိုင်းတာရာတွင် အီကွေတာကို သုညဒီဂရီဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသကဲ့သို့ ဂရင်းနစ် လောင်ဂျီတွဒ်ကိုလည်း သုညဒီဂရီအဖြစ် သတ်မှတ်ကြရန် သဘောတူကြသည်။

## ကိုးကား
# စိန့်တိုင်းပြည်

| ချင် 秦 |
| --- |
|  |
| လက်ရှိအခြေအနေ | အင်ပါယာ |
| မြို့တော် | Xianyang |
| ကိုးကွယ်မှု | Chinese folk religion, Legalism |
| အစိုးရ | ဧကရာဇ်စနစ် |
| ငွေကြေး | Chinese coin, Chinese cash |

**ချင်နိုင်ငံ**သည် ဘီစီ ၂၂၁ မှ ၂၀၆ အထိ ကြာမြင့်ပြီး ချင်ဒေသ (ယခုရှန်ရှီးဒေသ) ကို အစွဲပြု၍ ချင်မင်းဆက်ဟု အမည်တွင်သည်။ ချင်မင်းဆက်ကို ထူထောင်ခဲ့သည့် ရှစ်ဟွမ်တီ့သည် တရုတ်ပြည်၏ ပထမဦးဆုံးသော ဧကရာဇ်အဖြစ် လူသိများသည်။ ချင်မင်းဆက်မှစ၍ ဟွမ်တိ (ဧကရာဇ်) ဟူသည့် တရုတ်ဝေါဟာရ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ စစ်ပြိုင်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် စစ်အင်အား တောင့်တင်းသည့် ချင်ပြည်သည် အနီးတဝိုက်မှ ဟန် (韓)၊ ကျောက် (趙)၊ ဝေ့ (魏)၊ ချူ (楚)၊ ရန့် (燕)၊ ချီ (齊) စသည့် ၆ ပြည်ထောင်ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် တရုတ်ပြည်အတွင်း နှစ် ၅၀၀ ကျော်ကြာမြင့်သည့် ထီးပြိုင်နန်းပြိုင် အခြေအနေကို အဆုံးသတ်စေကာ ပထမဦးဆုံးသော တရုတ်အင်ပါယာကြီး ဖြစ်လာသည်။