Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ

| နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒ အက္ခရာ International Phonetic Alphabet  |
| --- |
| "IPA" in IPA ([aɪ pʰiː eɪ]) |
| အမျိုးအစား | အက္ခရာ – partially featural |
| ဘာသာစကားများ | phonetic နှင့် phonemic ဘာသာစကားတိုင်း အတွတ် အသုံးပြု​သည့် စာသားမှတ်တမ်း |
| အချိန်ကာလ | ၁၈၈၈ ကတည်းက |
| မိခင်စနစ်များ | Palaeotype alphabet, English Phonotypic Alphabet* Romic alphabet
	+ နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒ အက္ခရာ International Phonetic Alphabet
 |

The official chart of the IPA, revised in 2020
**နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒ အက္ခရာ** (အင်္ဂလိပ်: International Phonetic Alphabet; IPA) သည် အက္ခရာအခြေပြု သဒ္ဒဗေဒသင်္ကေတစနစ်တစ်ခုဖြစ်၍ အဓိကအားဖြင့် လက်တင်စာလုံးများအပေါ် အခြေခံထားသည်။ နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒ အသင်းက ၁၉ ရာစုနှောင်းတွင် စကားသံများကို အရေးအသားပုံစံဖြင့် စံစနစ်တကျကိုယ်စားပြုရန် တည်ထွင်ခဲ့သည်။ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ (IPA) များကို အဘိဓာန်ပြုစုသူများ၊ နိုင်ငံခြားဘာသာသင်ယူ/ကြားကြသော ကျောင်းသူ/သား၊ ဆရာ/မများ၊ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၊ ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ရောဂါဗေဒကျွမ်းကျင်သူများ၊ အဆိုတော်များ၊ ဆရာဝန်များ၊ ကိုယ်တိုင်ဘာသာစကားတည်ဆောက်သူများနှင့် ဘာသာပြန်ဆိုသူများက အသုံးပြုကြသည်။

သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာများကို အပြောဘာသာစကားရှိ ဝေါဟာရဆိုင်ရာ အသံများ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော စကားသံ၏ အရည်အသွေးများကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြရန် ရည်ရွယ်တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ စကားသံ၏ အရည်အသွေးများဆိုသည်မှာ စကားသံ (phone) ၊ သံရင်း (phoneme) ၊ တက်ကျသံ၊ စကားလုံးနှင့် ဝဏ္ဏခွဲခြားခြင်း တို့ဖြစ်ကြသည်။ သွား/အံကြိတ်ခြင်း၊ စကားမပီခြင်း ('တ'သံကို 'သ'သံထွက်သကဲ့သို့) ၊ နှုတ်ခမ်းကွဲ၊ အာခေါင်ကွဲရှိသူများ၏ စကား(သံ)၏ ထပ်တိုးအရည်အသွေးများကို ကိုယ်စားပြုနိုင်ရန် ထပ်တိုးသင်္ကေတများကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။

နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာများကို ပုံစံနှစ်ခု၏ အခြေခံအခြင်းအရာများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားရာ ၎င်းတို့မှာ အက္ခရာနှင့် ဖြည့်စွက်သင်္ကေတ (မြန်မာစကား၏ ဗျည်းတွဲများကဲ့သို့) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် အင်္ဂလိပ်စကားရှိ ⟨t⟩ ၏ အသံကို အသံအရည်အသွေးတိကျမှုအပေါ် မူတည်၍ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ [t] ကိုသုံး၍ ဖလှယ်နိုင်သည့်အပြင် ဖြည့်စွက်သင်္ကေတ [t̺ʰ] ဖြင့်လည်းရေးသာနိုင်သည်။ ဆလာ့ရှ် (Slashes; ဒေါင်လိုက်ညာစောင်းမျဉ်းတို; / / ) နှစ်ခုကို သံရင်းပြန်အသံဖလှယ်ခြင်းအား ညွှန်းဆိုရန်သုံးရာ /t/ သည် [t̺ʰ] (သို့) [t] ထက်စာလျှင် ပို၍ ယေဘုယျဆန်ကာ နောက်ဖော်ပြထားသည့် နှစ်လုံးအနက် တစ်ခုခုကို ဘာသာစကား၊ အဆက်စပ်ပေါ်မူတည်၍ ကြိုက်ရာကို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။

နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအသင်းက အခါအားလျော်စွာ အက္ခရာ၊ ဖြည့်စွက်သင်္ကေတများကို ထပ်မံထည့်သွင်းခြင်း၊ ဖြုတ်ပယ်ခြင်း၊ ပြင်ဆင်မွမ်းမံခြင်းများကို ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ၂၀၀၅ တွင် နောက်ဆုံးအပြောင်းအလဲမှစ၍ ယခုအထိ သီးသန့်အသံအပိုင်း အက္ခရာ ၁၀၇ ခု (segmental letters) ၊ မြောက်မြားစွာသော အသံအရည်အသွေး (suprasegmental; ဖိ၊ဖော့၊ရှည်၊တို ...) ပြ အက္ခရာများ၊ ဖြည့်စွက်သင်္ကေတ ၄၄ လုံး၊ သံနေသံထားပြ ဝေါဟာရဆိုင်ရာ (extra-lexical prosodic) အပိုအမှတ် လေးခုတို့ဖြစ်ကြသည်။ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာအများစုကို လက်ရှိ နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ ဇယား၌ ပြသထားသည်။

# စာများ

စာများစာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-

### ဗျည်းများ

|  | နှာခေါင်း | ပလိုစီဗီ | ကျားသစ် | အပြန်အလှန် ဆက်ဆံပုံ မမှန်ပါ | ငိုသံပါသော တွန့်လိမ်သံ | အော်ဟစ်ညည်းညူခြင်းမဟုတ်သော | တိုးတိုးလေးပြောသည် | တွန့်ဆုတ်ခြင်း မပြုသော |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| နှစ်ခွ | m̥ | m | p | b |  |  | pɸ | bβ |  |  | ɸ | β |  |  | ɸ˕ | β̞ |

## မှတ်စု

## ကိုးကား
# ခတခန

| ခတခန カタカナ  |
| --- |
|  |
| အမျိုးအစား | သလ္လာဘယ်ရီ |
| ဘာသာစကားများ | Japanese, Okinawan, Ainu, Palauan |
| အချိန်ကာလ | ~800 AD to the present |
| မိခင်စနစ်များ | Oracle Bone Script* Seal Script
	+ Clerical Script
		- Regular script (Kanji)
			* Man'yōgana
				+ ခတခန カタカナ
 |
| ညီအစ်မစနစ်များ | Hiragana, Hentaigana |
| လားရာ | ဘယ်မှ ညာ |
| ISO 15924 | `Kana, 411` |
| Unicode alias | Katakana |
| ယူနီကုတ်အကွာအဝေး | * Katakana: U+30A0–U+30FF
* Katakana Phonetic Extensions: U+31F0–U+31FF
* Enclosed CJK Letters and Months: U+3200–U+32FF
* Halfwidth and Fullwidth Forms: U+FF00–U+FFEF
* Kana Supplement: U+1B000–U+1B0FF
 |
|

ခတခန (片仮名, かたかな, **カタカナ**, ဂျပန် အသံထွက်: [katakana]) သည် ဂျပန်ဘာသာစကား ရေးနည်းစနစ်တစ်ခု ဖြစ်၏။

## ရေးသားခြင်း စနစ်

### Script

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

Gojūon – Katakana characters with nucleus|  | *a* | *i* | *u* | *e* | *o* |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ∅ | ア | イ | ウ | エ | オ |
| *k* | カ | キ | ク | ケ | コ |
| *s* | サ | シ | ス | セ | ソ |
| *t* | タ | チ | ツ | テ | ト |
| *n* | ナ | ニ | ヌ | ネ | ノ |
| *h* | ハ | ヒ | フ | ヘ | ホ |
| *m* | マ | ミ | ム | メ | モ |
| *y* | ヤ |  | ユ |  | ヨ |
| *r* | ラ | リ | ル | レ | ロ |
| *w* | ワ | ヰ |  | ヱ | ヲ |

 |
|

Katakana coda character| *n* | ン |

 |
|

Katakana diacritics| dakuten | ゛ |
| handakuten | ゜ |

 |

## သမိုင်း

Roots of katakana highlighted
## ကိုးကား
# တရုတ် အက္ခရာ

ဝဲဘက်မှာ သမားရိုးကျ စာလုံး ဖြစ်ပြီး ယာဘက်မှာ အလွယ်ရေးစာလုံး ဖြစ်သည်။ ‘ဟန်ဇီ’ဟု အသံထွက်ပြီး ‘တရုတ်စာလုံး’ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
**ဟန်ဇိ** (ရိုးရာတရုတ်: 漢字; ရိုးရှင်းတရုတ်: 汉字; ပင်ယင်: ဟန်ဇိ; Wade–Giles: *han4 tzŭ4*; Jyutping: hon3 zi6; စာပေ: "ဟန်စာလုံးများ") သည် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့တွင် စာပေ အရေးအသား၌ အသုံးပြုသည့် ရုပ်ပုံသဏ္ဌာန် စာလုံးများဖြစ်သည်။ ကိုရီးယားတွင် အနည်းငယ် အသုံးပြုပြီး ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင်မူ ယခင်က အသုံးပြုခဲ့သည်။တရုတ်တွင် 'ဟန်ဇီ' ဂျပန်တွင် ‘ခန်းဂျီး’၊ ကိုရီးယားတွင် ‘ဟန်ဂျာ'နှင့် ဗီယက်နမ်တွင် ‘ဟန်တူ’ဟု အသီးသီး ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း အသံထွက်မတူဘဲ အချို့စာလုံးမှာ အဓိပ္ပာယ် ကွဲလွဲမှု ရှိသည်။ ဥပမာ **湯** သည် တရုတ်ဘာသာဖြင့် ဟင်းချိုရည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း ဂျပန်ဘာသာဖြင့် ရေချိုးရန် ရေပူဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

တရုတ်စာလုံးများသည်လည်း လက်ရှိအသုံးပြုနေဆဲ ရှေးအကျဆုံး အရေးအသားများ ဖြစ်သည်။ အစောဆုံးအနေဖြင့် ဘီစီ ၁၃၀၀ ခန့်က အရိုးစာများတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ထူထောင်ပြီးနောက် အလွယ်ရေး စာလုံးများကို ရုံးသုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ချိန်မှစ၍ ယနေ့တွင် သမားရိုးကျ စာလုံးနှင့် အလွယ်ရေးစာလုံးဟူ၍ တရုတ်စာ ရေးသားနည်း နှစ်မျိုးရှိလာသည်။ သမားရိုးကျ စာလုံးများကို ထိုင်ဝမ်၊ ဟောင်ကောင်နှင့် မကာအိုတို့တွင် သုံးစွဲလျက်ရှိကာ အလွယ်ရေး စာလုံးများကိုမူ တရုတ်အပြင် စင်ကာပူ၊ မလေးရှားနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများတွင် သုံးစွဲကျသည်။ လက်ရှိ ကုလသမဂ္ဂတွင် အသုံးပြုသည့် ရုံးသုံးဘာသာ ၆ မျိုးတွင် ပါဝင်သည့် တရုတ်စာလုံးမှာ အလွယ်ရေးစာလုံးဖြစ်သည်။

၁၇၁၆ ခုနှစ်တွင် ရေးသားပြုစုခဲ့သည့် ‘ခန်းရှီး အဘိဓာန်’တွင် ရေးသားမှတ်တမ်းတင်ထားသော တရုတ်စာလုံး အရေအတွက် ၄၇,၀၃၅ ခန့် ရှိသော်လည်း အများစုမှာ သမိုင်းတလျှောက် စုဆောင်းထားသည့် စာလုံးများ ဖြစ်ကာ ယနေ့တွင် အသုံးနည်းသော မူကွဲ စာလုံးများ ဖြစ်ကြသည်။ ပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်များအရ တရုတ်စာကို ရေရေလည်လည် နားလည်နိုင်ရန်အတွက် စာလုံးအရေအတွက်မှာ ၃၊ ၄ ထောင်သာ တတ်မြောက်ရန် လိုအပ်သည်ဟု သိရသည်။

## ကိုးကား
# အသံထွက်

**အသံထွက်** (အင်္ဂလိပ်: *Pronunciation* အသံထွက် ) ဆိုသည်မှာ စကားလုံးတစ်လုံး သို့မဟုတ် ဘာသာစကားတစ်ခုကို ပြောဆိုသည့်ပုံစံ ဖြစ်သည်။

၎င်းသည် သီးခြားစကားလုံးတစ်လုံးကို ပြောဆိုရာတွင် သို့မဟုတ် သီးခြားဒေသိယစကားတစ်ခုတွင် ဘာသာစကားအားလုံးကို ပြောဆိုရာတွင် အသုံးပြုသည့် ယေဘုယျအားဖြင့် သဘောတူထားသော အသံအစဉ်များ—"မှန်ကန်သော" သို့မဟုတ် "စံ" အသံထွက်—ကို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ သို့မဟုတ် သီးခြားလူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးက စကားလုံးတစ်လုံး သို့မဟုတ် ဘာသာစကားတစ်ခုကို ပြောဆိုသည့်ပုံစံကို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။

စကားလုံးများ၏ အသံထွက်များကို အဘိဓာန်များကဲ့သို့သော ကိုးကားချက်ကျမ်းများတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်သည်။ အထွေထွေသုံးအဘိဓာန်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် စံအသံထွက်များကိုသာ ထည့်သွင်းလေ့ရှိသော်လည်း ဒေသဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ဒေသိယစကားဆိုင်ရာ အသံထွက်များကိုမူ ပိုမိုတိကျသောကျမ်းများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။

စကားလုံးတစ်လုံးကို လူပုဂ္ဂိုလ်အမျိုးမျိုး သို့မဟုတ် အုပ်စုအမျိုးမျိုးက အောက်ပါကဲ့သို့သော အချက်များစွာအပေါ်မူတည်၍ နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြောဆိုနိုင်သည်-

* ၎င်းတို့၏ ငယ်ဘဝ ယဉ်ကျေးမှုထိတွေ့မှု ကြာချိန်၊
* ၎င်းတို့၏ လက်ရှိနေထိုင်ရာဒေသ၊
* စကားပြော သို့မဟုတ် အသံဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှုများ၊
* ၎င်းတို့၏ လူမျိုးစု၊
* ၎င်းတို့၏ လူမှုအလွှာ၊ သို့မဟုတ်
* ၎င်းတို့၏ ပညာရေး။

## ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများ

ဝဏ္ဏ (Syllables) ဆိုသည်မှာ အသံယူနစ်များ၏ ပေါင်းစပ်မှုများဖြစ်သည်၊ ဥပမာအားဖြင့် "goo" တွင် [g] နှင့် [u] တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဝဏ္ဏတစ်ခု ပါဝင်သည်။ ဤအသံယူနစ်များကို လေ့လာသည့် ဘာသာဗေဒ၏ ပညာရပ်ခွဲမှာ အသံထွက်ပညာ (phonetics) ဖြစ်သည်။အလားတူအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သော အသံများ (Phones) ကို သရအများ (phonemes) ဟုခေါ်သော အတန်းအစားများအဖြစ် အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။ ၎င်းတို့ကို လေ့လာခြင်းမှာ phonemics သို့မဟုတ် phonematics သို့မဟုတ် ဝါစဿရဗေဒ (phonology) ဖြစ်သည်။ အသံထွက်၏ အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် အသံများကို ပုံမှန်အားဖြင့် နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ (International Phonetic Alphabet - IPA) ကို အသုံးပြု၍ ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။

## ကိုးကား
# မေဂျီခေတ် ပြုပြင်မှုများ

မဲအိဂျိခေတ် ပြုပြင်ရေး (ဂျပန်: 明治維新) သည် မဲအိဂျိ ဧကရာဇ် လက်ထက်၊ ၁၈၆၈ ခုတွင် ဂျပန်ပြည်၌ ကျင့်သုံးနေသည့် ဘုရင့်စည်းမျဉ်းကို ပြောင်းလဲသည့် ဖြစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ပြင်ပြောင်းမှုသည် ဂျပန်၏ နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးအခင်းအကျင်းတွင် အပြောင်းအလဲ ကြီးစွာ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ပြောင်းလဲလိုက်သည့် အစိုးရအဖွဲ့၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ဘုရင်သစ် ကျမ်းသစ္စာဆိုရာ၌ ဖော်ပြထားသည်။ ကာလအားဖြင့် အဲဒိုခေတ်နှောင်းမှ မဲအိဂျိခေတ် အစောပိုင်းအထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။

## အနောက်တိုင်း လွှမ်းမိုးမှု

ဂျပန်ရှိ ဆိပ်ကမ်းများအား ကုန်သွယ်ရေးအတွက် ဖွင့်ပေးရန် စာချုပ်လာလုပ်သည့် အမေရိကန်မှ မက်သရူး ပယ်ရီ (Matthew C. Perry) စစ်သင်္ဘောများဖြင့် လာရောက်သော ၁၈၅၃ ခု၌ မိမိတို့မှာ အနောက်ကမ္ဘာထက် များစွာ ခေတ်နောက်ကျနေမှန်း ဂျပန်တို့ သိလိုက်သည်။ ရှီမာဇု နာရီအကီရာ (島津 斉彬) က "ယခုလိုက်လျှင် နိုင်နိုင်သည်၊ သို့မဟုတ်လျှင် ရှုံးတော့မည်" ဟု တွက်ဆကာ တိုင်းတပါးနည်းပညာများ ဝင်ရောက်ရန် တံခါးအားလုံး ဖွင့်လိုက်သည်။ အနောက်တိုင်း စွမ်းရည်ကို တုံ့ပြန်သည့် ဂျပန်တို့၏ လုပ်ရပ်ကို ကြည့်ကာ ၁၈၆၃ အစောပိုင်း (မဲအိဂျိ ခေတ်ပြောင်း မစမီ ၅ နှစ်အလို) ကပင် ဂျပန်အား အဓိက အန္တရာယ်အဖြစ် တရုတ် စစ်ဗိုလ်ချုပ် လီ ဟုန်ကျန်း (李鸿章) က သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ခေတ်ပြောင်းတော်လှန်ရေးအဖြစ် ထင်ရှားလာပြီးနောက် မဲအိဂျိ ပြုပြင်ရေး ခေါင်းဆောင်များသည် နယ်ချဲ့အင်အားကို အံတုနိုင်မည့် ဂျပန်တို့၏ ဘုရင့်စည်းမျဉ်းကို မဲအိဂျိဟု အမည်ပေးသည်။ ဉာဏ်ပွင့်စည်းမျဉ်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး မူလ အရှေ့တိုင်းတန်ဖိုးတို့ကို ခေတ်မီပညာတို့နှင့် ပေါင်းစည်းမည့် သဘော ဖြစ်သည်။ နှစ်ပေါင်း (၂၅၀) တိုင် တည်မြဲခဲ့သော ဆာကိုခု (鎖国) ခေါ် တံခါးပိတ်စနစ် (နိုင်ငံခြားသားများ ဝင်က သေဒဏ်ပေးခြင်း၊ နိုင်ငံသားများ ထွက်က သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ကျင့်သုံးသည့် နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒ) အဆုံးသတ်သွားသည်။ အဓိက ခေါင်းဆောင်များမှာ အီတို ဟီရိုဘူမိ၊ မက်ဆုကာတာ မာဆာယိုရှိ၊ ကီဒို တာကာယိုရှိ၊ အီတာဂါကီ တာအီဆုကေ၊ ယာမာဂါတာ အာရီတိုမို၊ မိုရီ အာရီနိုရီ၊ အိုကူဘို တိုရှီမီချီနှင့် ယာမာဂူချီ နာအိုယိုရှိ တို့ ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား
# တယ်လီဖုန်း

တယ်လီဖုန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ဆက်သွယ် စကားပြောရန် နည်းပညာနည်းအရ ပြုလုပ်ထားသော အရာဖြစ်သည်။ တယ်လီဖုန်းကို စကားပြောကြေးနန်း ၊ စကားပြောခွက် ဟူ၍ မြန်မာမှုပြုကြသော်လည်း အသုံးတွင်ကျယ်ခြင်းမရှိပေ။

 အလက်ဇန္ဒား ဂရေဟမ်ဘဲလ်
## အခြေခံသဘောတရား

တယ်လီဖုန်း ခေါ် စကားပြောကြေးနန်းတွင် (၁) စကားပြောခွက်၊ (၂) လျှပ်စစ်ဓာတ်နှင့် (၃) နားထောင်ခွက်ဟူ၍ ပစ္စည်းသုံးမျိုး အဓိက ပါဝင်သည်။ စကားပြောခွက်ထဲသို့ စကားပြောလိုက်သောအခါ ပါးစပ်မှ အသံလှိုင်းတို့သည် စကားပြောခွက်တွင် တပ်ဆင် ထားသော ဒိုင်အာဖရမ်ခေါ်ပါးလွှာသည့် သတ္တုချပ်ပြားကို တုန်ခါစေသည်။ ထိုတုန်ခါမှုများက ကြေးနန်းကြိုးတစ်လျှောက်တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကြောင်းကို အသံနှင့်လိုက်၍ မညီညာသော ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုမှအခြားတစ်ဖက်ရှိ နားထောင်ခွက်တွင်ရှိသော လျှပ်စစ်သံလိုက်၌ အလားတူ မညီညာသည့် အားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုသံလိုက်က အနီးရှိ သတ္တုချပ်ပြားကို ဆွဲငင်သဖြင့် စကားပြောခွက်တွင်ရှိသော သတ္တုချပ်ပြားအတိုင်း တုန်ခါစေပြန်သည်။ ထိုကဲ့သို့ တုန်ခါမှုကြောင့် စကားပြောသူ၏ စကားသံအတိုင်း နားထောင်ခွက်ထဲမှ ပြန်လည်ကြားရခြင်းဖြစ်ပေသည်။

## သမိုင်း

၁၈၇၆-ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံမှ အလက်ဇန္ဒား ဂရေဟမ် ဘဲလ် ‎ ဆိုသူက တီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မတိုင်မီ ၁၈၇၅-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ဒုတိယပတ်အတွင်းမှာ ဝါယာကြိုးတစ်ခုတည်းနှင့် တစ်ချိန်တည်း တယ်လီဂရပ် သတင်းများကို ပေးပို့နေရင်း ပေါ်လာသော စိတ်ကူးနှင့် ဘော့စတွန်မြို့၌ လက်တွေ့ စမ်းသပ်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သံမဏိချောင်းများ ခွေထားသော စပရင်တစ်စုံကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ အသံဖမ်းစက် ဆင်ထားသည့် အခန်းမှာ သူက လုပ်ဆောင်နေသည်။ သူ၏ လက်ထောက် သောမတ်စ်ဝပ်ဆင်က အသံပို့စက်ရှိသော နောက်အခန်းတစ်ခုမှာ လုပ်ဆောင်နေသည်။ သံလိုက်ပေါ်မှ အသံများ တုန်ခါနေစဉ် သံမဏိချောင်းများက ဝိုင်ယာကြိုးကို ဖြတ်စီးနေသော စီးကြောင်းအား ပြောင်းလဲနေပုံကို လေ့လာစူးစမ်းကြပြီး တယ်လီဖုန်းကို စတင် တီထွင်ခဲ့လေသည်။

## ကိုးကား
# ခန

| ခန  |
| --- |
| အမျိုးအစား | Syllabary |
| ဘာသာစကားများ | Japanese, Okinawan, Ainu, Palauan |
| အချိန်ကာလ | c. 800 CE to the present |
| မိခင်စနစ်များ | Oracle bone script* Seal script
	+ Clerical script
		- Regular script (Kanji)
			* Man'yōgana
				+ ခန
 |
| လားရာ | Varies |
| ISO 15924 | `Hrkt, 412` |
| Unicode alias | Katakana or Hiragana |
| ယူနီကုတ်အကွာအဝေး | U+30A0–U+30FF |
|

**ခန** ဆိုသည်မှာ ဂျပန်ဘာသာစကားတွင် အသုံးပြုသည့် အက္ခရာများ ဖြစ်ကြသည်။ ခနသည် တရုတ်စာသားအက္ခရာများ ဖြစ်ပြီး ဂျပန်တွင် ခန်ဂျိ (漢字). အဖြစ် သိကြသည်။ ခနအက္ခရာသည် သုံးမျိုးရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဟိရဂန (ひらがな)၊ ခတခန (カタカナ) နှင့် ခန်ဂျိကိုအသုံးပြုထားသည့် မန်ယိုးဂန (万葉仮名) တို့ဖြစ်ကြသည်။

## ကိုးကား
# ရိုမဂျိ

**ရိုမဂျိ**သည် ဂျပန်ဘာသာစကား ရေးသားရာတွင် ရောမအက္ခရာများကို အသုံးပြုကာ ရောမအသံဖလှယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤရေးသားနည်းစနစ်ကို ဂျပန်ဘာသာစကာဖြင့် ရိုးမဂျိ(ローマ字) ဟု ပြောဆိုကြသည်။ ရောမအက္ခရာဖြင့် အသံဖလှယ်ရာတွင် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုး ရှိ၏။ ရောမအသံဖလှယ်ရာတွင် အဓိကနည်စနစ်သုံးခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ Hepburn romanization, Kunrei-shiki romanization (ISO 3602), and Nihon-shiki romanization (ISO 3602 Strict) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ Hepburn system အမျိုးမျိုးကိုလည်း ကျယ်ပြန့်စွာအသုံးပြုကြသည်။

## ရောမအသံဖလှယ်ရာတွင် ကွဲပြားမှုများ

| Kana | Revised Hepburn | Nihon-shiki | Kunrei-shiki |
| --- | --- | --- | --- |
| うう | *ū* | *û* |
| おう, おお | *ō* | *ô* |
| し | *shi* | *si* |
| しゃ | *sha* | *sya* |
| しゅ | *shu* | *syu* |
| しょ | *sho* | *syo* |
| じ | *ji* | *zi* |
| じゃ | *ja* | *zya* |
| じゅ | *ju* | *zyu* |
| じょ | *jo* | *zyo* |
| ち | *chi* | *ti* |
| つ | *tsu* | *tu* |
| ちゃ | *cha* | *tya* |
| ちゅ | *chu* | *tyu* |
| ちょ | *cho* | *tyo* |
| ぢ | *ji* | *di* | *zi* |
| づ | *zu* | *du* | *zu* |
| ぢゃ | *ja* | *dya* | *zya* |
| ぢゅ | *ju* | *dyu* | *zyu* |
| ぢょ | *jo* | *dyo* | *zyo* |
| ふ | *fu* | *hu* |
| ゐ | *i* | *wi* | *i* |
| ゑ | *e* | *we* | *e* |
| を | *o* | *wo* | *o* |
| ん | *n*, *n'* ( *m*) | *n* *n'* |

## နေရာခြားခြင်း

ဂျပန်စာရေးသားရာတွင် စကားလုံးများကြား၌ နေရာခြားလေ့မရှိပေ။ အချို့သောအခြေအနေများဖြစ်သည့် စကားလုံးများသည် ကောင်းစွာရှင်းလင်းမှုမရှိသည့် အခြေအနေမျိုးတွင် နေရာခြားကာ ရေးလေ့ရှိသည်။

ဥပမာအားဖြင့် 結婚する အဓိပ္ပာယ် "လက်ထပ်သည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် စကားသည် 結婚 (*kekkon*, "လက်ထပ်ခြင်း") နှင့် する (*suru*, "ပြုလုပ်သည်") ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစကားလုံးကို ရောမအက္ခရာဖြင့် အသံဖလှယ်ပါက *kekkonsuru* ဟု ရေးသားကြပြီး အချို့သော ရေးသားသူများသည် နှစ်လုံးခွဲကာ *kekkon suru* ဟု ရေးကြသည်။

## Roman letter names in Japanese

* A; *ē* or *ei* (エー or エイ)
* B; *bī* (ビー)
* C; *shī* (シー, sometimes pronounced *sī*, スィー)
* D; *dī* (ディー, alternative pronunciation *dē*, デー)
* E; *ī* (イー)
* F; *efu* (エフ)
* G; *jī* (ジー)
* H; *eichi* or *etchi* (エイチ or エッチ)
* I; *ai* (アイ)
* J; *jē* or *jei* (ジェー or ジェイ)
* K; *kē* or *kei* (ケー or ケイ)
* L; *eru* (エル)
* M; *emu* (エム)
* N; *enu* (エヌ)
* O; *ō* (オー)
* P; *pī* (ピー)
* Q; *kyū* (キュー)
* R; *āru* (アール)
* S; *esu* (エス)
* T; *tī* (ティー, and alternatively pronounced *tē*, テー)
* U; *yū* (ユー)
* V; *vi* (ヴィ, though often pronounced *bui*, ブイ)
* W; *daburyū* (ダブリュー)
* X; *ekkusu* (エックス)
* Y; *wai* (ワイ)
* Z; *zetto*, *zeddo* (ゼット, ゼッド)

## ကိုးကား
# နိဟွန်းရှောခိ

Page from a copy of the *Nihon Shoki*, early Heian period
**နိဟွန်းရှောခိ** (日本書紀) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်းအကြောင်းကို ရေးသားမှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ဒုတိယမြောက်သက်တမ်းအကြာမြင့်ဆုံး စာအုပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤစာအုပ်ကို နိဟွန်းဂိ (日本紀, "ဂျပန်သမိုင်းမှတ်တမ်း") ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဤစာအုပ်သည် သက်တမ်းအကြာမြင့်ဆုံးစာအုပ်ဖြစ်သည့် ခိုခိဂျိစာအုပ်ထက် အချက်အလက်များပါဝင်ပြီး ပိုမို၍ အသေးစိတ်သည်။ ဤစာအုပ်သည် သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနသမားများအတွက် အရေးပါသည့်အရာတစ်ခုအဖြစ် ရှိသည်။ ဤစာအုပ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်းသမိုင်းမှတ်တမ်းဆိုင်ရာများသည် အားလုံးပြည့်စုံလုနီးပါး ပါရှိသည်။ နိဟွန်းရှောခိသည် ၇၂၀ တွင် မင်းသား တိုနဲရိ၏ စီမံခန့်ခွဲမှုဖြင့် ပြီးစီးခဲ့သည်။ မင်းသားနှင့်အတူ ကူညီခဲ့သူမှာ အိုးနိုယဆုမရို ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
# တရုတ်သမိုင်း

တရုတ်သမိုင်း တလျှောက် ခေတ်အလိုက် တရုတ်တို့၏ ပိုင်နက်နယ်မြေ
တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် ကျောက်ခေတ်သစ်အတွင်း မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း (黃河) တလျှောက်ရှိ မြို့ပြနိုင်ငံများမှ အစပြုခဲ့သည်။ မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် **တရုတ်သမိုင်း** ရှမင်းဆက် (夏朝) (2070 BCE – 1600 BCE) မှ စတင်ခဲ့သည်။ ဆန်းမင်းဆက် (商朝) မှ လိပ်ခွံစသည့် တိရစ္ဆာန်အရိုးများပေါ်တွင် ရေးထွင်းသည့် အရိုးစာ (甲骨文) များသည် အစောဆုံးအနေဖြင့် 1500 BCE ခန့်ကဟု တွေ့ရှိရသည်။ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၊ စာပေ၊ ဒဿနိက အတွေးအခေါ်များသည် ဆန်းမင်းဆက်၏ နောက်တခေတ်ဖြစ်သည့် ကျိုးမင်းဆက် (周朝) (1045 BCE - 256 BCE) စတင် ထွန်းကားလာခဲ့သည်မှာ ယနေ့အထိဖြစ်သည်။ တရုတ်သမိုင်းတွင် ကျိုးမင်းဆက်သည် အချိန်ကာလ အကြာမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည့်အပြင် တရုတ်စာအရေးအသားတွင်လည်း အရိုးစာများမှ ယနေ့ခေတ်အသုံးပြုသည့် စာလုံးများအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးပြောင်းလဲလာသည့် ခေတ်ကာလလည်း ဖြစ်သည်။

မြေရှင် ပဒေသရာဇ် စနစ်ကျင့်သုံးသည့် ကျိုးမင်းဆက်သည် နောက်ဆုံးတွင် တိုင်းငယ်ပြည်ငယ်များအဖြစ် ပြိုကွဲသွားကာ စစ်ပြိုင်ခေတ် စတင်လာသည်။ ၂၂၁ ဘီစီတွင် ချင်ရှီဟွမ် (秦始皇) က ထီးပြိုင်နန်းပြိုင် တိုင်းပြည်ငယ်များကို ပေါင်းစည်းကာ ပထမဦးဆုံးသော တရုတ်အင်ပါယာကြီးကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ ချင်ရှီဟွမ် အစပြုသည့် ချင်မင်းဆက် (秦朝) မှစကာ ပိုင်နက်နယ်မြေများအား အင်ပါယာကြီးမှ တိုက်ရိုက်ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းရှိစေသည့် ဗျူရိုကရေစီ အစိုးရစနစ် ထွန်းကားလာခဲ့သည်။

အကြမ်းဖျင်းပြောရလျှင် တရုတ်သမိုင်းသည် မင်းဆက်တဆက်မှ နောက်တဆက်သို့ အပြောင်းအလဲတွင် နိုင်ငံရေးအရ ပေါင်းစည်းလိုက်၊ တကွဲတပြားစီဖြစ်လိုက်၊ ရံဖန်ရံခါ (ယနေ့တွင် ဟန်တရုတ်များနှင့် ရောယှက်နေထိုင်လျက်ရှိသည့်) မွန်ဂိုနှင့် မန်ချူးကဲ့သို့ အခြားလူမျိုးများ အုပ်စိုးသည့် ခေတ်ကာလများ ဖြစ်သည်။ နယ်မြေချဲ့ထွင်ရာမှ အာရှအခြားဒေသမှ အလုံးအရင်းလိုက် ပြောင်းရွှေ့လာသူများ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ နိုင်ငံရေးစသည့် အပိုင်းကဏ္ဍအသီးသီးမှ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် ယနေ့ခေတ် တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် ရုပ်လုံးပေါ်လာခဲ့သည်။

## ကိုးကား
# ခိုဂျိခိ

**ခိုဂျိခိ**(古事記; ကိုဆာကီ)သည် ဂျပန်ရာဇဝင်မှတ်တမ်းစာအုပ် တစ်အုပ်ဖြစ်သည်။ ဤစာအုပ်တွင် ရာဇဝင်၊ သီချင်း၊ ပါးစပ်ပုံပြင်များနှင့် အခြားသမိုင်းမှတ်တမ်းဆိုင်ရာများ ပါဝင်ကြသည်။

## ပြင်ပလင့်များ

* *古事記*  [*Kojiki*] (တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့်) – via Wikisource Original Text of the Kojiki.
* (in အင်္ဂလိပ်) Chamberlain's translation of *Kojiki*:
	+ full text at the Internet Sacred Text Archive
	+ scan from *The sacred books and early literature of the East*, edited by Charles Horne
* (in အင်္ဂလိပ်) *Encyclopedia of Shinto* 12 December 2020 ၌ မော်ကွန်းပြန်ကြည့်စက်တွင် မော်ကွန်းတင်ပြီး .　Kokugakuin University
* (in အင်္ဂလိပ်) Basic Terms of Shinto 24 November 2020 ၌ မော်ကွန်းပြန်ကြည့်စက်တွင် မော်ကွန်းတင်ပြီး .　Kokugakuin University
* (in ဂျပန်) Online original text of the *Kojiki* and other texts 10 October 1999 ၌ မော်ကွန်းပြန်ကြည့်စက်တွင် မော်ကွန်းတင်ပြီး .
* (in ဂျပန်) Waseda University Library: 1644 manuscript, three volumes

## ကိုးကား
# ဘက်ကျယ်

| ဘက်ဂျယ် 백제 (百濟) |
| --- |
| ဘက်ကျဲ၏ တည်နေရာ |
| ကိုးကွယ်မှု | ဗုဒ္ဓဘာသာ, ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ, တာအိုဘာသာ, နတ်သမားတော်ဘာသာ |
| အစိုးရ | မင်းနိုင်ငံစနစ် |
| •  | 385 |
| •  | 346–375 |
| •  | 18 ဇူလိုင် |
| ငွေကြေး | ငွေစ |

| ကိုရီးယား နာမည် |
| --- |
| အက္ခရာဖလှယ်ခြင်းများ |
| ဟန်ဂုလ်： | 백제 |
| ဟန်ဂျာ： | 百濟 |
| RRအက္ခရာဖလှယ်ခြင်း： | ဘဲက်ကျဲ |
| MRအက္ခရာဖလှယ်ခြင်း： | ပေကျီ |
| IPA： | [pɛk̚.t͈ɕe] |

**ဘက်ဂျယ်**(ကိုရီးယား: 백제၊ 百濟) သို့မဟုတ် **‌တောင်ဘူယော**(ကိုရီးယား: 남부여၊ 南扶餘)သည် ဘီစီ မှ အေဒီ 660 မှ 660 ကိုရီးယား အနောက်တောင်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသောကိုရီးယားနိုင်ငံဖြစ်သည်။ ကိုကူလျောနှင့် ရှီလာတို့နှင့်အတူ ကိုရီးယား သုံးပြည်‌ထောင်ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
# ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ

**ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ**သည် တရုတ်လူမျိုးတို့၏ လူ့ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ နှင့် အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ စနစ်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ကွန်ဖြူးရှပ်၏ အတွေးအခေါ်များပေါ်တွင် အခြေခံ၍ တည်ဆောက်ထားသည်။ ထိုစနစ်သည် လူ့ကျင့်ဝတ်၊ လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ အတွေးအခေါ်နှင့် ဘာသာရေးဆန်ဆန် ရှုပ်ထွေးသော စနစ်တစ်မျိုး ဖြစ်ကာ အရှေ့အာရှ၏ သမိုင်းတွင် လွှမ်းမိုးမှု ရှိခဲ့လေသည်။ အချို့သော အရှေ့အာရှနိုင်ငံတို့သည် ကွန်ဖြူးရှပ်၏ အတွေးအခေါ်များကို ဖြန့်ချိမြှင့်တင်လေ့ ရှိသဖြင့် ထိုဝါဒသည် အချို့သော အရှေ့အာရှနိုင်ငံတို့၏ နိုင်ငံတော်ဘာသာ အဖြစ်ယူဆနိုင်သည်။

တရုတ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ ကိုရီးယား၊ ဂျပန်နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများတွင် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ အကြီးအကျယ် လွှမ်းမိုးခြင်း ခံရသည်။ ထို့အပြင် တရုတ်လူမျိုးများ အခြေချနေထိုင်လေ့ ရှိသော စင်ကာပူနိုင်ငံ ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများတွင်လည်း ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ လွှမ်းမိုးခြင်း ခံရသည်။ ကွန်ဖြူးရှပ်၏ ဝါဒကို လိုက်နာကျင့်သုံးသော သူပေါင်း ၁.၅ ဘီလီယံမျှ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။

Buddhist-temple-stub
# ဟဲအိအန်ခေတ်

**ဟဲအိအန်ခေတ်** သည် ဂျပနိုင်ငံ၏ သမိုင်းကြောင်းတွင် ၇၉၄ ခုနှစ်မှ ၁၁၈၅ ခုနှစ်အထိကာလကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုသည့် ခေတ်ကာလတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနှစ်ကာလအပိုင်းအခြားသည် မြို့တော်ဖြစ်သည့် "ဟဲအိအန်ခယော" ကို အစွဲပြုကာ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟဲအိအန်ခယောဆိုသည်မှာ လက်ရှိအချိန် "ကျိုတိုမြို့" ၏ ရှေးကျသည့် အမည်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

## သမိုင်းကြောင်း

ဟဲအိအန်ခေတ်ကာလသည် ၇၉၄ ခုနှစ် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်သည် "ဟဲအိအန်ခယော" သို့ ပြောင်းရွှေ့သည့်အချိန်ကာလမှ စတင်ခဲ့သည်။ ကမာကူရခေတ်ကာလ စတင်သည့် ၁၁၈၅ ခုနှစ်မတိုင်မီအထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။

ထိုအချိန်ကာလတွင် ကျိုတိုမြို့သည် ဂျပန်ယဉ်ကျေးမှု၏ ဗဟိုနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးထင်ရှားသည့် ဝတ္ထုကို ဤခေတ်ကာလတွင် ရေးသားခဲ့သည်။ ရေးသားသူစာရေးဆရာမှာ အမျိုးသမီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဟဲအိအန်ခေတ်ကာလတွင်လည်း ကဗျာများသည် အထူးရေပန်းစားခဲ့သည်။

## အချိန်ကာလအလိုက်မှတ်တမ်း

* ၇၉၄ - ဘုရင်ကမ်းမုသည် မြို့တော်ကို "ဟဲအိအန်ခယော" (ယခု-ကျိုတိုမြို့) သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။
* ၈၀၄ - ဆိုင်းချော (ဒန်းဂယောဒိုင်းရှိ ဟုလည်းသိကြ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တန်းဒိုင်းဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
* ၈၀၆ - ခူးခိုင်း (ခိုးဘိုးဒိုင်းရှိ ဟုလည်းသိကြ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ရှင်းဂွန်းဗုဒ္ဓဘာသာကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။

## ရုပ်ပုံများ

* ဘုရင့်နန်းတော်နှင့်အတူ ဖော်ပြထားသည့် ရှေးခေတ်ကျိုတိုမြို့ပုံစံငယ်
* South wing of the Phoenix Hall in the Byodo-In temple in Uji

## ကိုးကား
# ပစ္စည်း (သဒ္ဒါ)

နာမ်၊ နာမ်စား၊ နာမဝိသေသန၊ ကြိယာ၊ ကြိယာဝိသေသန တို့၏ အဓိပ္ပါယ်ကို ထူးခြားလေးနက်အောင် ကူညီထောက်ပံ့သော စကားလုံးသည် **ပစ္စည်း** ဖြစ်သည်။ ပစ္စည်း (၃) မျိုး ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ’

(၁) နာမ်ပစ္စည်း

(၂) ကြိယာပစ္စည်း

(၃) ပုဒ်ပြောင်းပစ္စည်း တို့ ဖြစ်သည်။

## နာမ်ပစ္စည်း

နာမ်၊ နာမ်စားတို့၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ထူးခြားလေးနက်အောင် ကူညီထောက်ပံ့ပေးသော ပစ္စည်းကို **နာမ်ပစ္စည်း** ဟု ခေါ်သည်။ နာမ်ပစ္စည်း (၉) မျိုး ရှိသည်။

## ကြိယာပစ္စည်း

ကြိယာပစ္စည်း (၅)မျိုးရှိသည်။

## ပုဒ်ပြောင်းပစ္စည်း

ပုဒ်ပြောင်းပစ္စည်း (၃) မျိုးရှိသည်။
(၁) နာမ်ပုဒ်ပြောင်းပစ္စည်း
(၂)နာမဝိသေသနပုဒ်ပြောင်းပစ္စည်း
(၃)ကြိယာဝိသေသနပုဒ်ပြောင်းပစ္စည်း

## ကိုးကား