# နာမဝိသေသန

နာမ်ကို အထူးပြုသော ပုဒ်ကို **နာမဝိသေသန**ဟုခေါ်သည်။

**ဥပမာ**။ ။ လှသော၊ ရွသော၊ နံသော၊ ကြောက်သော၊ မွှေးသော၊ ကောင်းမြတ်သော၊ သန့်ရှင်းသော၊ လိမ္မာသော၊ ဆိုးသော။

## နာမဝိသေသန (၂) မျိုး

(က) အနက်အဓိပ္ပာယ်အရ (၄) မျိုး

(ခ) ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံအရ (၂) မျိုး

## အနက်အဓိပ္ပာယ်အရ (၄) မျိုး

နာမဝိသေသနသည် အနက်အဓိပ္ပာယ်အရ (၄) မျိုး ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ’

(က) ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသန

(ခ) အညွှန်းနာမဝိသေသန

(ဂ) သင်္ချာနာမဝိသေသန

(ဃ) အမေးနာမဝိသေသန

### ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသန

နာမ်၏ ဂုဏ်အရည်အချင်းကို ပြ၍ ယင်းနာမ်ကို အထူးပြုသည့် ပုဒ်ကို **ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသန** ဟုခေါ်သည်။

**ဥပမာ**။ ။ မွန်မြတ်သော၊ စည်ကားသည့်၊ ထူးချွန်မည့်၊ (ခွေး) လိမ္မာ။

(က) သွေးလှူခြင်းသည် **မွန်မြတ်သော ဒါန** ဖြစ်သည်။

ဤဝါကျ၌ **မွန်မြတ်သော** သည် **မွန်မြတ်** ဟူသော ဂုဏ်အရည်အချင်းပြပုဒ်နောက်က **သော** ပစ္စည်းကိုဆက်၍ ဒါနဟူသော နာမ်၏ ဂုဏ်အရည်အချင်းကိုပြသည့် **ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသန** ဖြစ်သည်။

(ခ) ရန်ကုန်မြို့သည် **လူနေ စည်ကားသည့် မြို့တော်** ဖြစ်သည်။

ဤဝါကျ၌ **စည်ကားသည့်** သည် **စည်ကား** ဟူသော ဂုဏ်အရည်အချင်းပြပုဒ်နောက်က **သည့်** ပစ္စည်းကိုဆက်၍ **မြို့တော်** ဟူသော နာမ်၏ ဂုဏ်အရည်အချင်းကိုပြသည့် **ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသန** ဖြစ်သည်။

(ဂ) မစံပယ်သည် **ထူးချွန်မည့် ကျောင်းသူ** တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

ဤဝါကျ၌ **ထူးချွန်မည့်** သည် **ထူးချွန်** ဟူသော ဂုဏ်အရည်အချင်းပြပုဒ်နောက်က **မည့်** ပစ္စည်းကို ဆက်၍ **ကျောင်းသူ** ဟူသော နာမ်၏ ဂုဏ်အရည်အချင်းကိုပြသည့် **ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသန** ဖြစ်သည်။

(ဃ) အောင်နက်သည် **ခွေးလိမ္မာ** ဖြစ်သည်။

ဤဝါကျ၌ **လိမ္မာ** ဟူသော ဂုဏ်အရည်အချင်းပြပုဒ်သည် **ခွေး** ဟူသော နာမ်၏ အရည်အချင်းကို ပြ၍ ယင်း**ခွေး**ကို အထူးပြုသည့် **ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသန** ဖြစ်သည်။

ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသနတို့သည် နာမ်ကို အထူးပြုရာ၌ နည်း (၂) နည်းဖြင့် အထူးပြုလေ့ ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ’

(၁) **သော၊ သည့်၊ မည့်** ပစ္စည်းတို့ကို ဂုဏ်ရည်ပြပုဒ်နောက်ကဆက်၍ နောက်ကနာမ်ပုဒ်ကို အထူးပြုခြင်း

ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသန ‘ နာမ်

* မွန်မြတ်သော ‘ ဒါန
* ထူးဆန်းသော ‘ ပုံပြင်
* သပ္ပာယ်သည့် ‘ စေတီ
* ရဲရင့်သည့် ‘ စစ်သူကြီး
* ထူးချွန်မည့် ‘ ကျောင်းသား
* ကျော်ကြားမည့် ‘ စာအုပ်

(၂) နာမ်ပုဒ်နှင့် တိုက်ရိုက် ပေါင်းစပ်၍ ရှေ့က နာမ်ကို အထူးပြုခြင်း

နာမ် ‘ ဂုဏ်ရည်ပြနာမဝိသေသန

* ဆရာ ‘ ကောင်း
* လူ ‘ ဆိုး
* ခွေး ‘ လိမ္မာ
* ဓား ‘ ရှည်
* ရေ ‘ အေး
* ဆင် ‘ ရိုင်း

### သင်္ချာနာမဝိသေသန

အရေအတွက်ကိုလည်းကောင်း၊ အစဉ်ကိုလည်းကောင်း၊ အနည်းအများ ပမာဏကိုလည်းကောင်း ဖော်ပြ၍ နာမ်ကို အထူးပြုသော နာမဝိသေသနကို **သင်္ချာနာမဝိသေသန** ဟု ခေါ်သည်။

သင်္ချာနာမဝိသေသန (၃) မျိုး ရှိသည်။ ယင်း နာမဝိသေသန (၃) မျိုးတို့မှာ —

(က) အရေအတွက်ပြသင်္ချာနမဝိသေသန

(ခ) အစဉ်ပြသင်္ချာနာမဝိသေသန

(ဂ) ပမာဏပြသင်္ချာနမဝိသေသန

## ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံအရ (၂) မျိုး

နာမဝိသေသနသည် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံအရ (၂) မျိုးရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ’

(က) ပင်ကိုနာမဝိသေသန

(ခ) ပေါင်းစပ်နာမဝိသေသန

### ပင်ကိုနာမဝိသေသန

မြန်မာသဒ္ဒါနည်းဖြင့် ခွဲစိတ်၍လည်းမရ၊ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းလည်းမဟုတ်၊ နဂိုမူလအတိုင်းဖြစ်သော နာမဝိသေသနကို **ပင်ကိုနာဝိသေသန** ဟုခေါ်သည်။

**ဥပမာ**။ ။ ကောင်းသော၊ မြင့်သော၊ အေးသော၊ ချိုသော၊ ဝသော၊ ခမ်းနားသော၊ လိမ္မာသော၊ ယဉ်ကျေးသော၊ ဝပြောသော။

စကားလုံးတစ်လုံး သို့မဟုတ် ပုဒ်တစ်ခုကို ခွဲစိတ်လိုက်လျှင် ထိုစကားလုံး၏ မူလရှိရင်းအနက်အဓိပ္ပာယ် ပျက်သွားသည်ကို **ခွဲစိတ်၍မရ** ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။

သာဓကအားဖြင့် **ကောင်း၊ မြင့်၊ အေး' *စသည်တို့သည် ခွဲစိတ်၍လည်းမရ၊ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းလည်းမဟုတ်သောပင်ကိုနာမဝိသေသန* များ ဖြစ်ကြသည်။

ခမ်းနားဟူသော နာမဝိသေသနသည်လည်း ခွဲစိတ်၍ မရသော၊ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းလည်းမဟုတ်သော **ပင်ကိုနာမဝိသေသန** ဖြစ်သည်။ **ခမ်းနား** ၏ ဆိုလိုရင်းအနက်မှာ **ကြီးကျယ်ထည်ဝါသော** ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ **ခမ်းနား** ကို ခွဲလိုက်လျှင် **ခမ်း** နှင့် **နား** ဟူသော အစိတ်အပိုင်း (၂) ခုကို ရသည်။ သို့ရာတွင် **ခမ်း** သည် လည်းကောင်း၊ **နား** သည် လည်းကောင်း **ခမ်းနား** ၏ ဆိုလိုရင်းအနက်ကို မပေးနိုင်ပေ။ ဤသို့ ခွဲစိတ်ခြင်းဖြင် ဆိုလိုရင်းအနက်မှာ ပျက်သွားသည်။ ထို့ကြောင့် **ခမ်းနား** သည် ထပ်မံခွဲစိတ်၍ မရသော **ပင်ကိုနာမဝိသေသန** ဖြစ်သည်။

ထိုနည်းတူ **လိမ္မာသော၊ ယဉ်ကျေးသော၊ ဝပြောသော** စသည်တို့သည် ခွဲစိတ်၍လည်းမရ၊ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းလည်းမဟုတ်၊ နဂိုမူလအတိုင်းဖြစ်သော **ပင်ကိုနာဝိသေသန** များ ဖြစ်ကြသည်။

### ပေါင်းစပ်နာမဝိသေသန

နာမဝိသေသနတစ်ခု အနည်းဆုံးပါဝင်လျက် နာမ်တစ်ခုနှင့် ဖြစ်စေ၊ နာမဝိသေသနတစ်ခုနှင့် ဖြစ်စေ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသော နာမဝိသေသနကို **ပေါင်းစပ်နာမဝိသေသန** ဟု ခေါ်သည်။

**ဥပမာ**။ ။ ရုပ်ဖြောင့်၊ ပါးစပ်ဖွာ၊ မျက်စိမွဲ၊ မျက်နှာပွင့်၊ သတ္တိပြောင်၊ ညံ့ဖျင်း၊ ကျယ်ပြန့်၊ သေးသွယ်။

(၁) နာမ် + နာမဝိသေသန = ပေါင်းစပ်နာမဝိသေသန

* ရုပ် + ဖြောင့် = ရုပ်ဖြောင့်
* ပါးစပ် + ဖွာ = ပါးစပ်ဖွာ
* မျက်စိ + မွဲ = မျက်စိမွဲ
* မျက်နှာ + ပွင့် = မျက်နှာပွင့်
* သတ္တိ + ပြောင် = သတ္တိပြောင်
* စိတ် + တို = စိတ်တို
* အား + ငယ် = အားငယ်

(၂) နာမဝိသေသန + နာမဝိသေသန = ပေါင်းစပ်နာမဝိသေသန

* ညံ့ + ဖျင်း = ညံ့ဖျင်း
* ကျယ် + ပြန့် = ကျယ်ပြန့်
* သေး + သွယ် = သေးသွယ်
* မိုက် + ရိုင်း = မိုက်ရိုင်း
* ကြီး + လေး = ကြီးလေး
* ဖြောင့် + မတ် = ဖြောင့်မတ်
* တည် + ငြိမ် = တည်ငြိမ်

## ကိုးကား