Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# လောင်ဂျီကျူ

ဝင်ရိုးစွန်းမှ ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ဒေါင်လိုက်မျဉ်းများသည် လောင်ဂျီကျူမျဉ်းများ ဖြစ်ကြပြီး အီကွေတာနှင့်အပြိုင်မျဉ်းများသည် လတ္တီကျူမျဉ်းများ ဖြစ်ကြသည်။
ဂရင်းနစ် မွန်းတည့်မျဉ်း၏ အရှေ့ဘက်ရှိ လောင်ဂျီတွဒ်များကို
အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ်များဟုခေါ်၍ အနောက်ဘက်ရှိ လောင်ဂျီတွဒ်များကို အနောက်လောင်ဂျီတွဒ်များဟုခေါ်ရန် သတ်မှတ်ကြသည်။ ထိုလောင်ဂျီတွဒ်များကို မြောက်နှင့်တောင် ဝင်ရိုးစွန်းများအား ဖြတ်၍ဆွဲထားကြသဖြင့် အီကွေတာဒေသရှိ လောင်ဂျီတွဒ် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု၏ အကွာအဝေးသည် ကျယ်ဝန်း၍ မြောက်နှင့်တောင်ဘက်များရှိ နေရာများသည် ဝင်ရိုးစွန်းများနှင့် နီးကပ်သွားလေလေ တစ်ခုနှင့်တစ်ခုပို၍ နီးကပ်သွားလေလေဖြစ်သည်။ လောင်ဂျီတွဒ် တစ်ခုနှစ်တစ်ခု၏ အကွာအဝေးကို တစ်ဒီဂရီစီ ခြားထားသဖြင့်
ရင်းနစ် မွန်းတည့်မျဉ်း၏ အရှေ့ဘက်တွင် ကပ်လျက်ရှိသော လောင်ဂျီတွဒ်သည် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် တစ်ဒီဂရီဖြစ်၍ မွန်းတည့်မျဉ်း၏ အနောက်ဘက်တွင် ကပ်လျက်ရှိသော လောင်ဂျီတွဒ်သည် အနောက်လောင်ဂျီတွဒ် တစ်ဒီဂရီဖြစ်လေသည်။
ကမ္ဘာကြီးသည် ၂၄ နာရီတွင် တစ်ပတ်၊ သို့မဟုတ် ၃၆ဝ° ပတ်
လျက်ရှိသဖြင့် တစ်နာရီတွင်(၃၆ဝ/၂၄) = ၁၅° ဖြတ်သန်းသွားလာလျက် ရှိလေသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူတစ်ဦးကမူ နေက ဖြတ်သွားသည်ဟု ထင်မြင်ပေလိမ့်မည်။ ထိုကြောင့် ၁ နာရီသည် ၁၅° လောင်ဂျီတွဒ်နှင့် တူညီသည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ တစ်ဖန် တစ်ဒီဂရီကို မိနစ် ၆ဝ(၆ဝ) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တစ်မိနစ်ကို စက္ကန့်၆ဝ(၆ဝ)အဖြစ်လည်းကောင်း ခွဲခြားထားကြပြန်သည်။ ထိုမိနစ်နှင့် စက္ကန့်တို့မှာ အကွာအဝေးများသာဖြစ်ကြ၍ အချိန်များ မဟုတ်ကြ
ချေ။ အချိန်တစ်မိနစ်နှင့် တစ်စက္ကန့်ကိုလည်း လောင်ဂျီတွဒ် မိနစ်နှင့်
စက္ကန့်တို့နှင့် မည်သို့ဆက်သွယ်တူညီပုံကို ပြနိုင်ပေသည်။
၂၄ နာရီအချိန်သည် ၃၆ဝ° လောင်ဂျီတွဒ်နှင့် တူညီသဖြင့်

တစ်နာရီအချိန်သည် = ၁၅° လောင်ဂျီတွဒ်

လေးမိနစ်သည် = ၁° ။

တစ်မိနစ်သည် = ၁၅° ။

တစ်စက္ကန့်သည် = ၁၅° ။ ဖြစ်လေသည်။

## ကိုးကား
# မာရေးဒီယမ် (ပထဝီဝင်)

မာရေးဒီယန် သည် မြောက်နှင့် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းများကြားတွင် ပြေးသည်။
ပထဝီဝင် နှင့် ဘူမိဗေဒပညာ တွင်၊ **မာရေးဒီယမ်သည်** ညီမျှသော လောင်ဂျီတွဒ် ၏တည်နေရာကို ချိတ်ဆက်သည့် နေရာ ဖြစ်ပြီး ထောင့် ( ဒီဂရီ သို့မဟုတ် အခြား ယူနစ်များ ) ဖြစ်သည့် အရှေ့ သို့မဟုတ် အနောက် (လက်ရှိ IERS ရည်ညွှန်း Meridian ) ။ တစ်နည်းဆိုရသော် ၎င်းသည် လောင်ဂျီတွဒ်များအတွက် ဩဒီနိတ်မျဉ်း ၊ **လောင်ဂျီတွဒ်မျဉ်း** ဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ထားသော လောင်ဂျီကျုရှိ မီရစ်ဒီယံတစ်လျှောက် အမှတ်တစ်ခု၏ အနေအထားကို ၎င်း၏ လတ္တီ တွဒ်ဖြင့် ပေးသည်၊၊ အီကွေတာ ၏ မြောက် သို့မဟုတ် တောင်ဘက် အဂတိလိုက် ဒီဂရီဖြင့် တိုင်းတာသည်။ Mercator projection သို့မဟုတ် Gall-Peters projection တွင်၊ meridian တစ်ခုစီသည် လတ္တီတွဒ် စက်ဝိုင်း အားလုံး၏ ထောင့်မှန် ဖြစ်သည်။ စက်ဝိုင်းပုံ ကမ္ဘာ ဟု ယူဆပါက မာရေးဒီယမ်သည် ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ကြီးမားသော စက်ဝိုင်းခြမ်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ စက်ဝိုင်းပုံ သို့မဟုတ် ellipsoid ပုံစံ အစား မာရေးဒီယမ်သည် မြောက်-တောင်ဘက် ကြီးမားသော ellipse ၏ တစ်ဝက်ဖြစ်သည်။ မီရစ်ဒီယန်၏ အလျားသည် ကမ္ဘာ အချင်းဝက် တစ်ခု၏ အလျားနှစ်ဆဖြစ်ပြီး၊ ၂၀,၀၀၃.၉၃ km (၁၂,၄၂၉.၈၇ mi) နှင့် ညီသည်။ ခေတ်ပေါ် ellipsoid ( WGS 84 )။
# လှည့်လည်မှု

အနီရောင်မျဉ်းသည် ဤစက်လုံး လည်ပတ်နေမှု၏ အလည်ဘက်လှည့် စံတိုင် (rotational axis) ဖြစ်၏။
**လှည့်လည်မှု** (သို့) **လည်ပတ်မှု** (အင်္ဂလိပ်: Rotation)၊ ဂျီဩမေတြီ ပြောင်းလဲမှုတစ်မျိုးအနေနှင့်မူ **တည်ပုံထောင့် ပြောင်းလဲမှု** (အင်္ဂလိပ်: rotational motion) ဟူသည်မှာ - တာရင်းဗဟိုမှတ် အဖြစ် ထားနိုင်ဖွယ် အမှတ်နေရာနှင့် ဒြပ်စတစ်စကြား တည်ရှိပုံတိုင်းတာပြမှုဖြစ်သော တည်နေရာ ဗှတ္တာ ၏ ထောင့် တည်ရှိပုံပြတန်ဖိုး ဆက်တိုက် ပြောင်းလဲအောင် ဒြပ်စက ရွေ့လျားနေခြင်း ဖြစ်လေ၏။ တိုင်းကြောင်း၂-ခု ရှိသည့် ပြင်ညီ တစ်ခုခုအတွင်း စက်ဝိုင်းပုံ ရွေ့လျားမှု ကဲ့သို့ လှည့်လည်မှု ဖြစ်ပေါ်နေလျှင် ၎င်းလှည့်ပတ်မှုသည် ဘက်လှည့် (direction) အားဖြင့် လက်ယာရစ် ဖြစ်လျှင်ဖြစ်၊ လက်ဝဲရစ် ဖြစ်လျှင်ဖြစ်နိုင်၏။

## ကိုးကား
# ၁၅ ဇွန်

|  |
| --- |
|  |

ဇွန်လ၊ (၁၅)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၆၆)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၆၇)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၉၉) ရက် ကျန်သေးသည်။

## ဖြစ်စဉ်များ

* ၁၉၅၄ - ဥရောပဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်ကို စတင်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။

## မွေးဖွားသူများ

## ကွယ်လွန်သူများ

## ပွဲတော်ရက်များ

## ပြင်ပလင့်ခ်များ
# ကယ်လ်ဗင်

| Kelvin |
| --- |
|  |
| ယူနစ်အချက်အလက် |
| အတိုင်းအတာစနစ် | SI base unit |
| ယူနစ်၏ | အပူချိန် |
| သင်္ကေတ | K  |
| အမည်ပေး | လော့ဒ် ကယ်လဗင် |

**ကယ်လ်ဗင်** သည် အပူချိန်၏ SI ယူနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သင်္ကေတမှာ K ဖြစ်သည်။ ဤသင်္ကေတသည် Belfast တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည့် ဂလက်ဂိုးတက္ကသိုလ်အင်ဂျင်နီယာနှင့် ရူပဗေဒပညာရှင် ဝီလီယမ်သွန်ဆမ် ကယ်လ်ဗင် (1824–1907) ကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
# နယူတန် (ယူနစ်)

| နယူတန် |
| --- |
| အတိုင်းအတာစနစ် | SI derived unit |
| ယူနစ်၏ | အား |
| သင်္ကေတ | N  |
| အမည်ပေး | ဆာအိုက်ဆက် နယူတန် |
| ယူနစ် ဖလှယ်မှုများ
  |
| *1 N in ...* | *... ညီမျှသည်မှာ ...* |
|  |
|    SI base units |    1 kg⋅m⋅s−2 |
|    British Gravitational System |    ၀.၂၂၄၈၀၈၉ pounds-force |

**နယူတန်** (သင်္ကေတ - N) သည် အား (force) ၏ SI ယူနစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အိုက်ဆက် နယူတန် (Isaac Newton) ကို အစွဲပြုခေါ်ဝေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

## အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်

တစ်နယူတန်သည် လိုအပ်သည့် အားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သက်ရောက်လိုက်သည့် အား၏ ဦးတည်ရာသို့ တစ်ကီလိုဂရမ် ဒြပ်ထုကို တစ်စက္ကန့်လျှင် တစ်မီတာရွေ့လျားရန် လိုအပ်သည့် အားပင် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
# ယူရေးရှား

ယူရေးရှား
Eurasia|  |
| ဧရိယာ | ၅၅,၀၀၀,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ |
| လူဦးရေ | ၅,၁၃၂,၀၀၀,၀၀၀ (၂၀၁၅ ဇူလိုင် ၁ အရ)  |
| လူဦးရေ သိပ်သည်းမှု | 93/km2 |
| Demonym | Eurasian |
| နိုင်ငံများ | ~နိုင်ငံပေါင်း ၉၀ ဝန်းကျင် |
| အမှီအခိုနယ်မြေများ | ၉ ခု |
| အချိန်ဇုန်များ | UTC−1 မှ UTC+12 |

**ယူရေးရှား** (အင်္ဂလိပ်: Eurasia; /jʊˈreɪʒə/) သည် ဥရောပနှင့်အာရှ တိုက်နှစ်ခုတို့၏ ပေါင်းစည်းနေသည့် ကုန်းမြေကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ယူရေးရှားသည် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းနှင့် အရှေ့ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် တည်ရှိကာ အနောက်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ မြောက်ဘက်တွင် အာတိတ် သမုဒ္ဒရာ၊ တောင်ဘက်တွင် အာဖရိကတိုက်၊ မြေထဲပင်လယ်၊ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ နှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ တို့က ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။

ဥရောပနှင့် အာရှတိုက် တို့မှာ သဘာဝတရားအရ သီးခြားတိုက်နှစ်ခုအနေဖြင့် တိတိကျကျကွဲပြားမှုမရှိပဲ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရသာ ကွဲပြားနေသည့်အတွက် ယူရေးရှားကို ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီး ငါးတိုက် သို့ ခြောက်တိုက်အနက် အကြီးဆုံးအနေဖြင့်လည်း မှတ်ယူကြသည်။

ယူရေးရှား၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၅၂,၉၉၀,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၀,၄၆၀,၀၀၀ စတုရန်းမိုင်)ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ကုန်းမြေစုစုပေါင်း၏ ၃၆.၂ % ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့လူဦးရေစုစုပေါင်း၏ ၆၅ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ညီမျှသော လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၄.၆ ထောင် သည် ယူရေးရှား၏ ကုန်းမြေတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ အာဖရိကမှ ယူရေးရှားသို့ ပထမဆုံး အခြေချနေထိုင်မှုမှာ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၆၀,၀၀၀ နှင့် ၁၂၅,၀၀၀ ခန့်က ဖြစ်သည်။

## မှတ်စု

## ကိုးကား
# လက်ဖက်နှင်းဆီ

| လက်ဖက်နှင်းဆီ |
| --- |
|  |
| *en:Camellia sasanqua* is used as a garden plant, its leaves are used for tea, and its seeds for oil |
| မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း  |
| လောက: | Plantae |
| *Clade*: | Angiosperms |
| *Clade*: | Eudicots |
| *Clade*: | Asterids |
| မျိုးစဉ်: | Ericales |
| မျိုးရင်း: | Theaceae |
| မျိုးစု: | Camellia L. |
| Species |
|
About 187, see text |
| Synonyms |
| * *Sasanqua* Nees
* *Calpandria* Blume
* *Camelliastrum* Nakai
* *Desmitus* Raf.
* *Drupifera* Raf.
* *Piquetia* Hallier f.
* *Salceda* Blanco
* *Stereocarpus* Hallier f.
* *Thea* L.
* *Theaphylla* Raf.
* *Theopsis* Nakai
* *Tsia* Adans.
* *Tsubaki* Adans.
* *Yunnanea* Hu
 |

**လက်ဖက်နှင်းဆီ** သို့မဟုတ် လက်ဖက်မျိုးဝင် ကမဲလီးယားချုံပင်သည် လက်ဖက်မျိုးရင်း theaceae အပင်များထဲမှ အပင်တစ်ပင်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Camellia ဟူ၍ ခေါ်ဆိုသည်။ ၎င်းအပင်များကို ဟိမဝန္တာအရှေ့ပိုင်း မှ ဂျပန်နှင့် အင်ဒိုနီးရှား တိုင်အောင် အရှေ့ နှင့် တောင်ပိုင်း အာရှဒေသတွင် အတွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့ကို မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀၀-၃၀၀ အထိဖော်ပြထားပြီး အချို့တွင် တိကျသည့်အရေအတွက်ထက် ပိုနိုင်သေသည်။ ထို့ပြင်စပ်မျိုးပေါင်း ၃၀၀ ခန့်ရှိသည်။ ၎င်းပန်းများသည် အာရှဒေသတွင် အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ကြော်ကြားလှသည်။ တရုတ်တွင် လဖက်ပန်းcháhuā (茶花, 'tea flower')၊ ဂျပန်တွင် tsubaki (椿)၊ ကိုရီးယားတွင် dongbaek-kkot (동백꽃)၊ နှင့် ဗီယက်နမ်တွင် hoa trà or hoa chè ဟူ၍ အသီးသီးခေါ်ဆိုကြသည်။

ပန်းများပွင့်လာလျှင် နှင်းဆီပန်းနှင့် အလွန်တူသော်လည်း နှင်းဆီပန်းမျိုးရင်းမှာ Rosaceae ဖြစ်ပြီး မျိုးရင်းမတူကြချေ။ ပန်းပွင့်ရန်အချိန်ကြာသည်။ ဆောင်းရာသီတခုလုံးတွင် ပန်းပွင့်လေ့ရှိပြီး အလွန်လှပသည်။

၎င်းမျိုးစိတ်များအတွင်းတွင် Camellia sinensis မျိုးစိတ်သည် အဖြူရောင်ပန်းသာ ပွင့်လေ့ရှိပြီး အရွက်အညွန့်ကို လက်ဖက်ရည်အဖြစ် သောက်သုံးလေ့ သုပ်စားလေ့ရှိသည့် လက်ဖက်ပင်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
# ဆဲဂျွံမြို့

| ဆဲဂျွံအထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရမြို့ 세종특별자치시 |
| --- |
| အထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရမြို့ |
| Sejong Special Self-Governing City |
|  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **အလံတော်** |  **လိုဂို** |

 |
|  |
| နိုင်ငံ |  တောင်ကိုရီးယား |
| ဒေသ | ဟိုဆော |
| တည်ထောင်သည့် နှစ် | ၂၀၁၂ |
| ရပ်ကွက် ကျေးရွာအုပ်စုကြီး ကျေးရွာအုပ်စု | ၁၂ ခု ၁ ခု ၉ ခု |
| အစိုးရ |
|  • အမျိုးအစား | မြို့ဝန်-ကောင်စီ ပူးတွဲအစိုးရ |
|  • မြို့ဝန် | ချွဲ မင်-ဟို (ပြည်သူ့အားအင်ပါတီ) |
|  • ကောင်စီ | ဆဲဂျွံမြို့တော်ကောင်စီ |
| ဧရိယာ |
|  • စုစုပေါင်း | ၄၆၅.၂၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၇၉.၆၃ စတုရန်းမိုင်) |
| လူဦးရေ (၂၀၂၀ အောက်တိုဘာ) |
|  • စုစုပေါင်း | ၃၅၁,၀၀၇ |
|  • ဒေသိယဘာသာစကား | ချုံးချောင်း |
| GDP |
|  • စုစုပေါင်း | တောင်ကိုရီးယားဝန်း ၁,၄၀၀,၀၀၀ ကုဋေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁,၁၀၀ ကုဋေ (၂၀၂၂) |
|  |
| အချိန်ဇုန် | ကိုရီးယားစံတော်ချိန် (UTC+9) |
| ဧရိယာကုဒ် | +82-44 |
| ISO 3166 ကုဒ် | KR-50 |
| ဝဘ်ဆိုက် | Official website (English) |

**ဆဲဂျွံ**(ကိုရီးယား: 세종) တရားဝင်အားဖြင့် **ဆဲဂျွံအထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရမြို့**(ကိုရီးယား: 세종특별자치시)သည် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ *de facto* အထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ မြို့တော် ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား
# ဂါးဒီးယန်း

The Guardian|  |
| ဖိုင်:The Guardian 28 May 2021.jpg*The Guardian* front page on 28 May 2021 |
| အမျိုးအစား | နေ့စဉ်သတင်းစာ |
| ပုံစံအချိုးအစား | ဆိုက်ကြီး (၁၈၂၁–၂၀၀၅) ဘာလင်နာဆိုက် (၂၀၀၅–၂၀၁၈) ဆိုက်သေး (compact)( ၂၀၁၈ မှစ၍) |
| ပိုင်ဆိုင်သူ | Guardian Media Group |
| တည်ထောင်သူ | John Edward Taylor |
| ထုတ်ဝေသူ | Guardian Media Group |
| အယ်ဒီတာချုပ် | Katharine Viner |
| တည်ထောင်ခြင်း | ၅ မေ ၁၈၂၁ (၁၈၂၁-၀၅-05) (မန်ချက်စတာ ဂါးဒီးယန်းအဖြစ် စတင်, ၁၉၅၉ တွင် လက်ရှိအမည်ပြောင်းလဲ) |
| Political alignment | Centre-left |
| ဘာသာစကား | အင်္ဂလိပ် |
| ဌာနချုပ်များ | လန်ဒန်၊ ကင်းစ်ပဲလေ့စ် |
| စောင်ရေ | ၁၁၀,၄၃၈ (as of ၂၀၂၀ ဇူလိုင်) |
| ညီအစ်မ သတင်းစာများ | *The Observer* *The Guardian Weekly* |
| ISSN | 0261-3077 |
| OCLC နံပါတ် | 60623878  |
| ဝက်ဘ်ဆိုဒ် | theguardian.com |
| နိုင်ငံ | ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း |

ဂါးဒီးယန်း (အင်္ဂလိပ်: the Guardian) သည် ဗြိတိသျှနေ့စဉ်သတင်းစာတစ်စောင်ဖြစ်ပြီး ၁၈၂၁ တွင် "မန်ချက်စတာ ဂါးဒီးယန်း" အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့၍ ၁၉၅၉ တွင် လက်ရှိအမည်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ညီအမသတင်းစာများဖြစ်သော "အော့ဆာဗာ" (The Observer) နှင့် ဂါးဒီးယန်း အပတ်စဉ်" (The Guardian Weekly) များနှင့်အတူ ဂါးဒီးယန်းနေ့စဉ်သတင်းစာသည် "စကော့ ထရပ်စ်တ် လီမိတက်"က ပိုင်ဆိုင်သော "ဂါးဒီးယန်း မီဒီယာ အုပ်စု" ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။

အုပ်ထိန်းသူအဖွဲ့ကို ၁၉၃၆ တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့၍ သတင်းစာ၏ ဘဏ္ဍာရေး၊ လွတ်လပ်သော တည်းဖြတ်ခြင်း စသည်များကို အာမခံနိုင်ရန်နှင့် ဂါးဒီးယန်း၏ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး ဩဇာခံနိုင်ရမှုမှ ကင်းရှင်း၍ လွတ်လပ်အမှီခိုကင်းစွာ ရပ်တည်သည့်တန်ဖိုး၊ လွတ်လပ်သော သတင်းပညာရပ်တို့ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ပေးရန်ဖြစ်သည်။ ထိုအဖွဲ့ကို လီမိတက်ကုမ္ပဏီအဖြစ် ၂၀၀၈ တွင် ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ မှစ၍သတင်းစာ၏ အဓိက ပုံနှိပ်သတင်းအပိုင်းများကို ဆိုက်သေး (tabloid) ပုံစံဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ၂၀၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ အထိ ပုံနှိပ်မူသည် နေ့စဉ်စောင်ရေ ၁၂၆,၈၇၉ ရှိခဲ့၏ ။ သတင်းစာ၏ အွန်လိုင်းလိပ်စာမှာ "TheGuardian.com" ဖြစ်ပြီး အခြားနိုင်ငံတကာ ဝဘ်ဆိုက်နှစ်ခုလည်း တည်ရှိရာ ဂါးဒီးယန်း ဩစတေးလျနှင့် ဂါးဒီးယန်း ယူအက်စ်တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဤသတင်းစာ၏ စာဖတ်ပရိသတ်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ဗြိတိသျှနိုင်ငံရေးတွင် လက်ဝဲယိမ်းသူများဖြစ်ကြကာ ဆိုရှယ်လစ်ဘရယ်ဝါဒအတွက် စင်မြင့်တစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်သော နာမည်ဂုဏ်သတင်းနှင့် လက်ဝဲယိမ်းတည်းဖြတ်ရေးသားမှုများသည် ထိုသတင်းစာဖတ်သူများကို ဂါးဒီးယန်းဖတ်ရှုသူများ၊ ဂါးဒီးယန်းသမားများ (Guardianista) ဟူ၍ လက်ဝဲယိမ်းသည့်အတွက် ချိုးနှိမ်သော ဂုဏ်ထူးဝိသေသများ တပ်ခံရခြင်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

ယူကေတွင် အရည်အသွေးရှိသော အခြားသတင်းစာများဖြစ်သည့် တိုင်းစ်၊ ဒေးလီး တယ်လီဂရပ်ဖ်၊ အင်ဒီပန်းဒန့်၊ အိုင် တို့အပါအဝင် ဂါးဒီးယန်းသတင်းစာသည်လည်း ဖတ်ရှုမှုများသော သတင်းစာတစ်စောင်ဖြစ်သည်။ ပုံနှိပ်မူ စောင်ရေအား ကျဆင်းသော်လည်း အွန်လိုင်းမူသည် ယူကေ၌ လစဉ် ဖတ်ရှုသူ ၂၃ သန်းကျော်ရှိသည်ဟု သိရှိရသည်။

## ကိုးကား
# ၁၄၄၃

|  |  |
| --- | --- |
| ထောင်စုနှစ်: | ၂ ထောင်စုနှစ် |
| ရာစုနှစ်များ: | * ၁၄ ရာစုနှစ်
* **၁၅ ရာစုနှစ် ၁၆ ရာစုနှစ်
 |
| ဆယ်စုနှစ်များ: | * ၁၄၂၀ ဆယ်စုနှစ်
* ၁၄၃၀ ဆယ်စုနှစ်
* **၁၄၄၀ ဆယ်စုနှစ် ၁၄၅၀ ဆယ်စုနှစ်
* ၁၄၆၀ ဆယ်စုနှစ်
 |
| ခုနှစ်များ: | * ၁၄၄၀
* ၁၄၄၁
* ၁၄၄၂
* **၁၄၄၃ ၁၄၄၄
* ၁၄၄၅
* ၁၄၄၆
 |

**၁၄၄၃**

## ၁၄၄၃ ခုနှစ် မှတ်တမ်း

### ဇန်နဝါရီလ

(၁) ရက်။

### ဖေဖော်ဝါရီလ

(၁) ရက်။

### မတ်လ

(၁) ရက်။

### ဧပြီလ

(၁) ရက်။

### မေလ

(၁) ရက်။

### ဇွန်လ

(၁) ရက်။

### ဇူလိုင်လ

(၁) ရက်။

### ဩဂုတ်လ

(၁) ရက်။

### စက်တင်ဘာလ

(၁) ရက်။

### အောက်တိုဘာလ

(၁) ရက်။

### နိုဝင်ဘာလ

(၁) ရက်။

### ဒီဇင်ဘာလ

(၁) ရက်။
# အော့ကလန်မြို့

| အော့ကလန် Tāmaki Makaurau (Māori) |
| --- |
| မြို့ပြဒေသ |
| Auckland |
|  |
| Auckland montage |
| နာမည်ပြောင်(များ): City of Sails, SuperCity, Queen City (archaic) |
| အော့ကလန်အော့ကလန်မြို့သည် နယူးဇီလန် မြောက်ဘက်ကျွန်းတွင် တည်ရှိသည် |
| ကိုဩဒိနိတ် (): ﻿ / ﻿ |
| နိုင်ငံ |  နယူးဇီလန် |
| ကျွန်း | မြောက်ဘက်ကျွန်း |
| ဒေသ | အော့ကလန် |
| နယ်မြေအာဏာပိုင် | အော့ကလန် |
| Settled by Māori | c. 1350 |
| Settled by Europeans | ၁၈၄၀ |
| အစိုးရ |
|  • မြို့တော်ဝန် | Len Brown |
| ဧရိယာ |
|  • မြို့ပေါ် | ၅၅၉.၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၁၅.၉ စတုရန်းမိုင်) |
| အမြင့်ဆုံး နေရာ | ၁၉၆ မီတာ (၆၄၃ ပေ) |
| အနိမ့်ဆုံး နေရာ | ၀ မီတာ (၀ ပေ) |
| အချိန်ဇုန် | NZST (UTC+12) |
|  • နွေရာသီ (DST) | NZDT (UTC+13) |
| စာပို့သင်္ကေတ(များ) | ၀၅၀၀-၂၉၉၉ |
| ဧရိယာကုဒ် | ၀၉ |
| ဝဘ်ဆိုက် | www.aucklandcouncil.govt.nz |

**အော့ကလန် မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ** (/ˈɔːklənd/) သည် နယူးဇီလန်နိုင်ငံ မြောက်ဘက်ကျွန်း ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး နိုင်ငံအတွင်း အကြီးဆုံးနှင့် လူဦးရေ အများဆုံး မြို့ပြဒေသဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၁,၃၅၄,၉၀၀ ဦး ရှိပြီး နိုင်ငံ လူဦးရေ၏ ၃၁ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ အော့ကလန်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြို့ကြီးများထဲတွင် ပိုလီနီးရှန်းလူမျိုး အများဆုံး ရှိသော မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ မောင်ရီဘာသာစကားဖြင့် အော့ကလန်မြို့၏ အမည်မှာ Tāmaki Makaurau ဖြစ်သည်။

အော့ကလန်မြို့သည် နယူးဇီလန်နိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ မြောက်ကျွန်း အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ခြောက်မိုင်မျှကျယ်သောကျွန်းဆက် အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ ၁၈၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင်ဘုရင်ခံ ဟော့ဗဆင်သည် မြို့တော်တည်ရန်အတွက် မီးသေတောင်ကုန်းများပေါ်ရှိ နေရာကို ရွေး၍ အော့ကလန်မြို့ကိုတည်ခဲ့သည်။
ရှစ်နှစ်မျှကြာပြီးနောက် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ထိုအခါက ဘုရင်ခံချုပ်အဖြစ်အမှုထမ်းလျက် ရှိသော လော့အော့ကလန် အမည်ကိုအစွဲပြု၍ အော့ကလန်မြို့ဟု ခေါ်တွင်လေသည်။ ၁၈၄၅ ခုမှ ၁၈၆၄ ခုနှစ်အထိ အော့ကလန် မြို့သည် နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင် မြို့တော်ကို ဝယ်လင်တန်မြို့သို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့ကြသည်။
အော့ကလန်မြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား သာယာလှပသည့်အပြင် သဘာဝဆိပ်ကမ်းကောင်းလည်း ရှိခြင်း ကြောင့် နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်ရေးအတွက် ထင်ရှားသောမြို့ကြီး ဖြစ်သည်။ ဩစတြေးလျတိုက် ဆစ်ဒနီမြို့မှ ၁,၁၃၅ မိုင် ဝေး၍ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ပစိဖိတ်ကျွန်း များ၊ တောင်အာဖရိကတိုက် စသည်တို့နှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ခရီးဖြင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်။ ကျွန်းဆက်ပေါ်တွင် တည်ရှိ သောကြောင့် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ်နိုင်သော သင်္ဘောဆိပ် နှစ်ခုရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ဝေတီမာတာ သင်္ဘောဆိပ်ရှိ၍ အနောက်ဘက်တွင် မနုကောသင်္ဘောဆိပ် ရှိသည်။

အော့ကလန်မြို့သည် ပင်လယ်ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိ သောကြောင့် ရာသီဥတု ညီညွတ်မျှတသည်။ မြို့မြောက်ဘက် နှင့် တောင်ဘက်တို့တွင် နွားနို့ထွက်ပစ္စည်းလုပ်ငန်းကို အကြီး
အကျယ်လုပ်ကိုင်ကြသည်။ သင်္ဘောတည်ဆောက်ခြင်း၊ သကြား ချက်ခြင်း၊ စက္ကူနှင့် ကြိုးထုတ်လုပ်ခြင်းတို့သည် ထင်ရှားသော စက်မှု လုပ်ငန်းများဖြစ်သည်။ ထောပတ်၊ ဒိန်ခဲ၊ အသား၊ သစ်စေး၊ သိုးမွေး၊ ကျောက်မီးသွေး၊ ရွှေတို့ကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့သည်။ အော့ကလန်မြို့တွင် လူဦးရေ ၁၅၁,၉ဝဝ ယောက် (၁၉၇၂) ရှိသည်။

## ကိုးကား
# ၁၉၅၅

|  |
| --- |
| **၁၉၅၅** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |

|  |  |
| --- | --- |
| ထောင်စုနှစ်: | ၂ ထောင်စုနှစ် |
| ရာစုနှစ်များ: | * ၁၉ ရာစုနှစ်
* **၂၀ ရာစုနှစ် ၂၁ ရာစုနှစ်
 |
| ဆယ်စုနှစ်များ: | * ၁၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်
* ၁၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်
* **၁၉၅၀ ဆယ်စုနှစ် ၁၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်
* ၁၉၇၀ ဆယ်စုနှစ်
 |
| ခုနှစ်များ: | * ၁၉၅၂
* ၁၉၅၃
* ၁၉၅၄
* **၁၉၅၅ ၁၉၅၆
* ၁၉၅၇
* ၁၉၅၈
 |

**၁၉၅၅** (MCMLV) သည် ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်တွင် စနေနေ့မှ စတင်သော ပုံမှန်ခုနှစ်ဖြစ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ် (Common Era) နှင့် *အေဒီ* (*Anno Domini*) ၏ ၁၉၅၅ ကြိမ်မြောက် ခုနှစ်ဖြစ်ကာ၊ ၂ ထောင်စုနှစ်၏ ၉၅၅ ကြိမ်မြောက် ခုနှစ်၊ ၂၀ ရာစုနှစ်၏ ၅၅ ကြိမ်မြောက် ခုနှစ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်၏ ၆ ကြိမ်မြောက် ခုနှစ် ဖြစ်သည်။
# လတ်ဗီယာနိုင်ငံ

| လတ်ဗီယာသမ္မတနိုင်ငံ *Latvijas Republika* |
| --- |
|
အလံတော်

အမှတ်တံဆိပ်

 |
| **နိုင်ငံတော် သီချင်း:Dievs, svētī Latviju!*  (Latvian) ("God Bless Latvia!")Duration: 1 minute and 46 seconds.1:46 |
|  |
| မြို့တော် နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ | ရီဂါမြို့ |
| ရုံးသုံး ဘာသာစကားများ | လတ်ဗီယာ |
| အမျိုးအစား | ပါလီမန် သမ္မတနိုင်ငံ |
| အစိုးရ |
| • သမ္မတ | Andris Bērziņš |
| • ဝန်ကြီးချုပ် | Valdis Dombrovskis |
| တည်ထောင် |
| • လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခြင်း (ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှ) | မေလ ၄ရက်၊ ၁၉၉၀ |
| • လွတ်လပ်ရေး ပြန်လည်ရယူခြင်း | ဩဂုတ် ၂၁၊ ၁၉၉၁ |
| ဧရိယာ |
| • စုစုပေါင်း | ၆၄,၅၈၉ km² (၂၄,၉၃၈ sq mi) (အဆင့်: ၁၂၄) |
| • ရေထု (%) | ၁.၅၇ |
| လူဦးရေ |
| • ခန့်မှန်း | ၂,၂၄၅,၃၅၇ (၂၀၁၀) (အဆင့် - ၁၄၃) |
| • သိပ်သည်းမှု | ၃၄.၃/km² (၈၉/sq mi) (အဆင့် - ၁၆၆) |
| GDP (PPP) | ခန့်မှန်း |
| • Per capita | US $၁၄,၄၆၀ |
| HDI | ၀.၇၆၉ မြင့် · ၄၈ |
| ငွေကြေး | လတ်စ် |
| တယ်လီဖုန်းကုဒ် | +၃၇၁ |
| Internet TLD | .lv |

**လတ်ဗီယာနိုင်ငံ**၏ တရားဝင်အမည်မှာ လတ်ဗီယာသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ဥရောပမြောက်ပိုင်း ဘောလတစ် ဒေသတွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ရုရှားနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ တို့က ဝန်းရံလျက် ရှိသည်။ ဘောလတစ်ပင်လယ်ကို ဖြတ်လျှက် တစ်ဖက်ြခမ်းတွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံ ရှိသည်။ လတ်ဗီယာနိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၆၄,၅၈၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၄,၉၃၈ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး မျှတသော ရာသီဥတု ရှိသည်။

## ကိုးကား
# ဘန်ဒါဆရီဘဂါဝမ်မြို့

ဘန်ဒါဆရီဘဂါဝမ်မြို့ မြင်ကွင်း
ဘန်ဒါဆရီ ဘဂါဝမ်မြို့သည် ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ အရ လူဦးရေ ၁၄၀,၀၀၀ ခန့်မျှ ရှိသည်။ မြို့ပြဧရိယာ အတွင်း နေထိုင်သူ လူဦးရေ ၂၉၆,၅၀၀ ဦးခန့် ရှိသည်။

## အမည်ရင်းမြစ်

ဘန်ဒါဆရီဘဂါဝမ်ဟူသောနာမည်သည် မလေးဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ပါက ဆရီဘဂါဝမ်မြို့ ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ ဘုရားသခင်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ဖြစ်သည်။ ထိုအမည်ကို ဘရူးနိုင်းဘုရင် အိုမာ အလီ ဆိုင်ဖူဒီရမ်း မှ ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ဘရူးနိုင်ငံသားများအနေဖြင့် ဘန်ဒါဟုသာ အတိုကောက်ခေါ်ဆိုကြသည်။

## သမိုင်းကြောင်း

ဘရူနိုင်းနိုင်ငံတွင် လူသားများစတင် အခြေချနေထိုင်လာခဲ့သည်ကို ပြန်လည်ဆန်းစစ်ကြည့်လျှင် ၆ရာစု ၇ရာစုခန့် မလေးတို့၏ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ငါးဖမ်းဆိပ်ကမ်းအဖြစ် တည်ရှိနေထိုင်ခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။​ ယခု မြို့လယ်နေရာဖြစ်သော ဘရူနိုင်းမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင်မူ ၈ရာစုခုန့်မှ စတင်အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိကြသည်။​

၁၅ရာစုနှင့် ၁၇ရာစုအတွင်းတွင် ဘရူနိုင်းအင်ပါယာသည် ဘော်နီယိုကျွန်းတစ်ခုလုံးနီးပါးနှင့် မနီလာမြို့ပါဝင်သော ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုတောင်ပိုင်းတို့ပါ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၈ရာစုတွင်မူ ဥရောပမှ ဗြိတိသျှနှင့် စပိန်တို့နယ်ချဲ့မှုကြောင့် ဘရူနိုင်းဘုရင်၏ အာဏာကျဆင်းခဲ့ရသည်။ ၁၈၈၈ခုနှစ်မှ ၁၉၈၄ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးမရခင်ကာလအထိ ဗြိတိသျှတို့ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။​

၁၉၀၆ခုနှစ်တွင် ဘန်ဒါဆရီဘဂါဝမ် မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများကို ဗြိတိသျှအစိုးရက စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူများကို အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတမ်းရှိ ဖို့မြေများပေါ်တွင် နေရာချထားခဲ့သည်။ ၁၈၉၉ခုနှစ်တွင် ဘန်ဒါဆရီဘဂါဝန်မြို့အနီး၊​ အေရာ ဘီခွန်ချီတွင် ပထမဆုံးရေနံစတင်တူးရန်ကြိုးစားခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၅၉မီတာ (ပေ ၈၅၀)​အထိ တူးခဲ့သောလည်း ရေနံမထွက်ရှိခဲ့ပေ။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ရေနံတူးဖော်ရေးကို ဆရီးယားနဲ့ ဘဲလ်အိတ်ပ်ခရိုင်များသို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ ၁၉၀၉ ခုနှစ် ဘုရင် မိုဟာမက် ဂျက်မဲလ် အဲလဲန် ၂ လက်ထပ်တွင် ဗြိတိသျှတို့၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် နန်းတော်အသစ် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် အစိုးရအဆောက်အအုံများ၊​ ဗလီများကို အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် ထပ်မံဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နှစ်တွင်ပင် ဘဒါဆရီဘဂါဝမ်မြို့ကို မြို့တော်အသစ်အဖြစ် ကြော်ငြာခဲ့သည်။
# ရှီလာ

| Silla 신라 (新羅) |
| --- |
|

Military Banner |
| **Royal seal**  |
|  |
| မြို့တော် | Seorabeol |
| ကိုးကွယ်မှု | ဗုဒ္ဓဘာသာ, Confucianism, Taoism, Shamanism |
| အစိုးရ | သက်ဦးဆံပိုင်စနစ် |
| ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | Hwabaek |

| ရှီလာ |
| --- |
| အက္ခရာဖလှယ်ခြင်းများ |
| ဟန်ဂုလ်： | 신라 |
| ဟန်ဂျာ： | 新羅 |
| RRအက္ခရာဖလှယ်ခြင်း： | *Silla* |
| MRအက္ခရာဖလှယ်ခြင်း： | Shilla |

**ရှီလာ**(ကိုရီးယား: 신라)သို့မဟုတ် **ရှင်းလာ**(ဟန်ဂျာ: 新羅)(၅၇ဘီစီအီး – ၉၃၅ဘီစီအီး)သည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်၏ တောင်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ကိုရီးယားပြည်ထောင် ဖြစ်သည်။ ရှီလာည် ပက်ကျဲနှင့် ကိုကူလျောနှင့်အတူ ကိုရီးယား သုံးပြည်‌ထောင်မှ ပြည်ထောင်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။

## မှတ်စု

## ကိုးကား
# အာရှ ကျားလေးကောင်

အာရှကျားလေးကောင် တည်နေရာ
ဟောင်ကောင် ညရှုခင်း
စင်္ကာပူမြို့လယ် ဆည်းဆာရှုခင်း

**အာရှကျားလေးကောင်** (သို့) **အာရှနဂါးလေးကောင်** ဆိုသည့် ဝေါဟာရသည် အာရှမှ

* ဟောင်ကောင်
* စင်ကာပူ
* တောင်ကိုရီးယား
* ထိုင်ဝမ်

စသည့် ဒေသများ၏ ကောင်းမွန်စွာ တိုးတက်လျက်ရှိသော စီးပွားရေး အခြေအနေကို ညွှန်းဆိုသည်။

ဤဒေသများသည် ၁၉၆၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များအကြား စီးပွားရေး တရှိန်ထိုး တိုးတက်လာခြင်းကြောင့် အများက အာရုံစိုက်လာသည့် အသစ်ပေါ်ထွန်းလာသော စက်မှုနိုင်ငံများဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဤဒေသများ၏ စီးပွားရေး တိုးတက်နှုန်း လျင်မြန်နေဆဲ ဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိတွင် ဒီ့ထက် တိုးတက်နှုန်းကောင်းမွန်သည့် အာရှ အခြားနိုင်ငံများကို လူအများ ပိုမို စိတ်ဝင်စားလာကြပြီ ဖြစ်သည်။

အာရှကျားလေးကောင်မှ လုပ်သားများသည် အဆင့်မြင့် ပညာအရည်အချင်းရှိပြီး နည်းပညာအရ ကျွမ်းကျင်သူများ ဖြစ်ကြသောကြောင့် ယှဉ်ပြိုင်နိုင်စွမ်း မြင့်မားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဟောင်ကောင်နှင့် စင်္ကာပူနိုင်ငံတို့သည် ကမ္ဘာတွင် ရှေ့ပြေးနေသည့် ဘဏ္ဍာရေး လုပ်ငန်း အချက်အချာ ဖြစ်လာသည့်အလျောက် တောင်ကိုရီးယားနှင့် ထိုင်ဝမ်တို့သည် အိုင်တီလုပ်ငန်း (Information Technology) တွင် ဦးဆောင်သူများ ဖြစ်လာသည်။ ဤနှစ်နိင်ငံ၏ အောင်မြင်မြု အတွေ့အကြုံကို ဟန်မြစ်ပေါ်မှ အံ့ဖွယ်တိုးတက်မှုနှင့် ထိုင်ဝမ်၏ အံ့ဖွယ်တိုးတက်မှုဟု တင်စားပြောဆိုလာကြပြီး အခြားနိုင်ငံများအတွက် စံနမူနာ ဖြစ်လာသည်။

## ကိုးကား
# မော်ဝါဒ

**မော်ဝါဒ** သို့မဟုတ် **မော်စီတုန်းအတွေးအခေါ်** သည် စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးစ စိုက်ပျိုးရေးအခြေပြုသော (နောက် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာမည့်) တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံအတွက် ဆိုရှယ်လစ်တော်လှန်ရေးဖြစ်မြောက်အောင် မာ့စ်-လီနင်ဝါဒအား ဆန်းသစ်ထားသော ဝါဒတခုဖြစ်သည်။ မူရင်း မာ့စ်-လီနင်ဝါဒနှင့် မော်ဝါဒတို့အကြား အကောက်အယူကွာသည်ကား တော်လှန်ရေးကိုယ်ထည်မှာ အလုပ်သမားလူတန်းစားကို အခြေမခံဘဲ လယ်သမားတို့ကို ပင်တိုင်ထားခြင်းတည်း။

၁၉၅၀ နှစ်များမှ တိန့်ရှောင်ဖိန်လက်ထက် စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများလုပ်သည့် ၁၉၇၀ ကာလများမတိုင်မီအထိ မော်ဝါဒသည် ကမ္ဘာအနှံ့ရှိ မော်ဝါဒီတော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုတို့နှင့် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးအယူဝါဒဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ နှစ်ပိုင်း၌ တရုတ်-ရုရှားအကွဲအပြဲဖြစ်သည်နောက် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုကွန်မြူနစ်ပါတီတို့သည် ကမ္ဘာ့ကွန်မြူနစ်ဝါဒ၏ အယူဝါဒဆိုင်ရာဦးဆောင်သူအရာကိုလည်းကောင်း၊ ဂျိုးဇတ်စတာလင်၏ မာ့စ်-လီနင်ဝါဒကို မှန်ကန်သောအကောက်အယူဖြင့် မူပိုင်ဆက်ခံသူအရာကိုလည်းကောင်း မိမိသာဖြစ်ကြောင်း အသီးသီးပြောဆိုကြသည်။

မော်ဝါဒဟူသောစကားလုံးကို မော်အား ထောက်ခံသူတို့က သုံးနှုန်းခြင်းဖြစ်ပြီး မော်ကိုယ်တိုင်ကမူ မာ့စ်-လီနင်ဝါဒကို တရုပ်ပြည်အခြေအနေနှင့်ကိုက်အောင် ပြင်ရခြင်းဖြစ်သဖြင့် မော်ဝါဒဟူသော အသုံးကို ပယ်သည်။
# ၉ ဧပြီ

|  |
| --- |
|  |

ဧပြီလ၊ (၉)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၉၉)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၀၀)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၆၆) ရက် ကျန်သေးသည်။

## ဖြစ်စဉ်များ

* ၁၉၄၇ - အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၄၇: တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော်အတွက် ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုရွေးကောက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဦးဆောင်သော ဖဆပလအဖွဲ့သည် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အမတ်နေရာ ၂၅၅ နေရာအနက် အမတ် ၂၄၈ နေရာရရှိခဲ့။
* ၂၀၂၁ – ပဲခူး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုတွင် မြန်မာတပ်မတော် (ကြည်း) နှင့်လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အရပ်သား ၈၂ ခန့် အစုအပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။

## မွေးဖွားသူများ

## ကွယ်လွန်သူများ

## ပွဲတော်ရက်များ

## ပြင်ပလင့်ခ်များ
# သံခေတ်

|  |
| --- |
| **သမိုင်းမတင်မီခေတ်** |
|  | **သံခေတ်** |  |
|   ကြေးဝါခေတ်နှောင်း |   |
|   ​ကြေးဝါခေတ်လယ် |
|   ကြေးဝါခေတ်ဦး |
| **ကြေးဝါခေတ်** |
|     ကြေးနီခေတ် |   |   |
|   ကျောက်ခေတ်သစ် |  |
| ကျောက်ခေတ်လယ် |
|  |     ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်နှောင်း |   |
|     ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်လယ် |
|     ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်ဦး |
|   ကျောက်ခေတ်ဟောင်း |
| **ကျောက်ခေတ်** |

**သံခေတ်**သည် အကြမ်းအားဖြင့် လူ့အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများနှင့် လက်နက်ကိရိယာများကို သံဖြင့် ပြုလုပ် သုံးစွဲခဲ့သည့် အချိန်ကာလမှ အစပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သမိုင်းအရမူ သံခေတ်သည် ခေတ်ကြီး သုံးခေတ် (ကျောက်ခေတ်၊ ကြေးခေတ်၊ သံခေတ်) တွင် နောက်ဆုံး ခေတ်ဖြစ်သည်။ ဤခေတ်၏ အစပြုရာ အချိန်ကာလမှာမူ ပထဝီဝင် အနေအထားအရ ကွာခြားမှုများ ရှိသည်။ သံခေတ်၏ အဆုံးသတ် နေ့ရက်များကိုမူ တိကျသေချာစွာ ဖော်ပြနိုင်ခြင်း မရှိကြချေ။

## အစပြုခြင်း

ယေဘုယျအားဖြင့်မူ သံခေတ်သည် ဘီစီ ၂၁ ရာစုတွင် ကမ္ဘာ့အရှေ့ခြမ်း ၊ ပါရှား ၊ အိန္ဒိယနှင့် ဂရိတို့တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ဥရောပတွင်မူ ထိုထက်ပို၍ နောက်ကျခဲ့ပြီး ဥရောပ အလယ်ပိုင်းတွင် ဘီစီ ၈ ရာစုနှင့် ဥရောပ မြောက်ပိုင်းတွင် ဘီစီ ၆ ရာစုမှ စတင်ခဲ့သည်။ အာဖရိကတွင် ဘီစီ ၁၂၀ဝ ၌ သံရည်ကြိုပစ္စည်းများ သုံးစွဲခဲ့မှုအရ သံခေတ် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။

## ကြေးခေတ်မှ သံခေတ်သို့ အကူးအပြောင်း

လူတို့သည် ကြေးကို ဦးစွာ လက်နက်ကိရိယာများ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ကြေးသည် သံထက် အရည်ပျော်မှတ် နိမ့်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သံခေတ်သည် အပူချိန်မြင့်မြင့်တွင် အရည်ကြိုသည့် နည်းပညာများ ထွန်းကားလာပြီးနောက်မှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ကြေးခေတ်မှ သံခေတ်သို့ အကူးအပြောင်းသည် ပထဝီဝင် အနေအထားများအရ ခြားနားမှုများ ရှိနိုင်သော်လည်း ဘီစီ (၁၈၀ဝ) ခန့် ဖြစ်မည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။

## မြန်မာနိုင်ငံသံခေတ်

လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင် နှင့် သုံးထောင် ကြား ကာလသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် သံခေတ်ဖြစ်သည်။

## ကိုးကား