Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ၁၉၂၄

|  |
| --- |
| **၁၉၂၄** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |

|  |  |
| --- | --- |
| ထောင်စုနှစ်: | ၂ ထောင်စုနှစ် |
| ရာစုနှစ်များ: | * ၁၉ ရာစုနှစ်
* **၂၀ ရာစုနှစ် ၂၁ ရာစုနှစ်
 |
| ဆယ်စုနှစ်များ: | * ၁၉၀၀ ဆယ်စုနှစ်
* ၁၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်
* **၁၉၂၀ ဆယ်စုနှစ် ၁၉၃၀ ဆယ်စုနှစ်
* ၁၉၄၀ ဆယ်စုနှစ်
 |
| ခုနှစ်များ: | * ၁၉၂၁
* ၁၉၂၂
* ၁၉၂၃
* **၁၉၂၄ ၁၉၂၅
* ၁၉၂၆
* ၁၉၂၇
 |
# ထရန်စဗားနယ်

ထရန်စဗားနယ်သည် တောင်အာဖရိက ပြည်ထောင်စုနယ်တွင် အပါအဝင်ဖြစ်၏။ ဗားမြစ်၏ တစ်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်ကိုအစွဲပြု၍ ထရန်စဗားဟုတွင်သည်။ ထိုနယ်၏ နယ်နိမိတ်မှာ မြောက်ဘက်တွင် လင်ပိုးပိုးမြစ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ပေါ်တူဂီပိုင် အရှေ့အာဖရိကတိုက်နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ဗားမြစ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဗာဆူးတိုလန်နှင့် ဗက်ချူအားနာလန်နယ်တို့ဖြစ်သည်။

ထရန်စဗားနယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၁၁ဝ၄၅ဝ မိုင်ရှိသည်။ လူဦးရေမှာ ၄၈ဝဝဝဝဝ ကျော်ရှိသည်။ နယ်တစ်ခုလုံးသည် ဗားမြစ်ဝှမ်းနှင့် လင်ပိုးပိုးမြစ်ဝှမ်းအကြားတွင် ရှိနေသော်လည်း၊ မြေပြင်မှာ အများအားဖြင့် ကုန်းမြင့်ဖြစ် လေသည်။ ထိုနယ်ရှိ ဒရက်ကင်စဗတ်တောင်တန်းမှာ ထင်ရှားသော တောင်တန်းဖြစ်သည်။

၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ငွေဝယ်ကျွန်များကို လွှတ်၍၊ ကျွန်ကုန်ကူးရေးအလုပ်ကို ဖိနှိပ်ပိတ်ပင် လိုက်သောအခါ၊ ကိပ်ကိုလိုနီနယ်တွင်နေထိုင်သော ဒပ်ချလူမျိုး လယ်သမားများဖြစ်ကြသည့် ဗိုးဝါးတို့သည် မြောက်ပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း တက်လာကြပြီးနောက်၊ ဩရိန်းမြစ်ကိုဖြတ်ကာ ထရန်စဗားနယ်တွင် အိုးအိမ် စိုက်ထူနေထိုင်ခဲ့ကြလေသည်။

ထိုအခါကနယ်အတွင်း၌လည်း တိုင်းရင်းသားလူမည်းများရှိရာ၊ ဗိုးဝါးတို့သည် ထိုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးထဲမှ စွမ်းလွန်းတမန်ရှိသော ဇူးလူးလူမျိုးတို့နှင့် မကြာခဏ ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားသည့်ပြင် ဗြိတိသျှတို့နှင့်လည်း မသင့်မမြတ်ဖြစ်ခဲ့ကြလေသည်။

၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ထရန်စဗားနယ်ကို ခေတ္တသိမ်းပိုက်ထားရာ၊ ၁၈၈၁ ခုနှစ်၌ ထရန်စဗားနယ်ရှိ ဗိုးဝါးတို့နှင့်စတင်၍ အချင်းများကြပြီးနောက် တိုက်ပွဲတွင် ဗြိတိသျှတို့ အရေးရှုံးနိမ့်လေသည်။ ထိုနောက် ထိုနယ်သည် လွတ်လပ်ခဲ့ပြီးလျှင် ဗြိတိသျှတို့၏ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှုကို လက်ခံလာလေသည်။

သို့သော် ရွှေကံစမ်းရှာဖွေခွင့်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဗိုးဝါးစစ်ပွဲကြီးသည် ၁၈၉၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက် နေ့တွင် စတင်ဖြစ်ပွားလေသည်။ ထိုစစ်ပွဲမှာ ၃ နှစ်မျှကြာ၍ နောက်ဆုံး စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်အရ ထရန်စဗားနယ်မှာ ဗြိတိသျှကိုလိုနီ နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်လာလေသည်။

## တိရစ္ဆာန်များ

ထရန်စဗားနယ်သို့ လူဖြူများ ရှေးဦးစွာ ရောက်လာစဉ်က ခြင်္သေ့၊ ဆင်၊ ကျားသစ်၊ သစ်ကုလားအုပ်၊ မြင်းကျားနှင့်ကြံ့များသည် တောကြီးတောင်ကြီးများထဲ၌၎င်း၊ ရေမြင်းနှင့် မိကျောင်းများသည် မြစ်ချောင်း အင်းအိုင်များထဲ၌၎င်း အလွန်
ပေါများ၏။ သို့သော် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခြင်းကြောင့် အတော်ပင်ယုတ် လျော့သွားကြလေသည်။

## မြို့ကြီးများ

ပရီတိုးရီးယားမြို့သည် ထရန်စဗားနယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်၍၊ တောင်အာဖရိကပြည်ထောင်စု၏ ရုံးစိုက်ရာ အချက်အချာ မြို့ဖြစ်၏။ အခြားမြို့ကြီးများမှာ ဂျိုဟန္နက်စဗတ်မြို့၊ ဗီနိုးနိုင်းမြို့၊ ကရူးဂါးစဒေါ့မြို့တို့ ဖြစ်ကြသည်။

## တွင်းထွက်သတ္တုများ

ထရန်စဗားနယ်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရွှေထွက်ရာဗဟိုဌာန ဖြစ်သည်။ စိန်၊ ကျောက် မီးသွေး၊ ရွှေဖြူ၊ သံ၊ ငွေ၊ ကြေးနီ၊ ခဲ၊ ယမ်းစိမ်းနှင့် ကန့်များကိုလည်း တူးဖော်ရရှိလေသည်။

၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ထရန်စဗားနယ်သည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ် ရေးရပြီးလျှင်၊ ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်၌ အသစ်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်၍ တောင်အာဖရိကပြည်ထောင်စုတွင် ပြည်နယ်တစ်နယ် ဖြစ်လာလေသည်။

## ကိုးကား
# ဝန်လက်

| ဝန်လက်ငှက် |
| --- |
|  |
| အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နဂါးဟိုး အမျိုးသားဥယျာဉ်၌ တွေ့ရသော ဝန်လက်ငှက်တစ်ကောင်ပုံ |
| ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဆင့်အတန်း |
|  မျိုးသုဉ်းမှုအန္တရာယ်နည်းပါး  (IUCN 3.1) |
| မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း  |
| လောက: | Animalia |
| မျိုးပေါင်းစု: | Chordata |
| မျိုးပေါင်း: | Aves |
| မျိုးစဉ်: | Accipitriformes |
| မျိုးရင်း: | Pandionidae |
| မျိုးစု: | *Pandion* |
| မျိုးစိတ်: | P. haliaetus |
| ဒွိနာမ |
| Pandion haliaetus (လင်းနီးယပ်၊ ၁၇၅၈) |
|  |
| ကမ္ဘာတဝှမ်း ဝန်လက်ငှက်များ နေထိုင်ကျက်စားသော ဒေသများပြ မြေပုံ |
| Synonyms |
| *Falco haliaetus* (လင်းနီးယပ်၊ ၁၇၅၈ |

**ဝန်လက်ငှက်**  (**Osprey**)၊
မျိုးစိတ်: *‘ပန်ဒိုင်အွန် ဟေလီအေးတက်စ်* (*Pandion haliaetus*)’

The Australasian subspecies is the most distinctive
Flying with a fish in Texas, USA
A pair at an artificial nest in Oregon
## ကိုးကား
# ငလျင် ပမာဏ စကေးများ

၁၉၀၆ ခုနှစ် ဆန်ဖရန်စစ္စကို ငလျင်မှတိုင်းတာရရှိထားသော ငလျင်တိုင်းဂရပ်
**ငလျင်ပမာဏ စကေးများ**(seismic magnitude scales)ကို ငလျင်တစ်ခု၏ အင်အားစုစုပေါင်း သို့မဟုတ် အရွယ်အစား ကို ဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ငလျင် ပြင်းအား စကေးများ (seismic intensity scales)ဟုခေါ်သည့် သတ်မှတ်နေရာတစ်ခုတွင် ငလျင်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော မြေကြီးတုန်လှုပ်ခြင်း၏ ပြင်းထန်မှုကို အမျိုးအစားခွဲသည့် စကေးများနှင့် မတူညီပါ။ ငလျင်တစ်ခု၏ ပမာဏကို ငလျင်တိုင်းဂရပ် (seismogram) တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ငလျင်လှိုင်းများ၏ အတိုင်းအဆကို အခြေခံ၍ ဆုံးဖြတ်သည်။ ၎င်းငလျင်ပမာဏစကေးများသည် ငလျင်လှိုင်းများ၏ မည်သည့်ရှုထောင့်ကို အသုံးပြုသည် ဟူသောအချက်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ မည်သို့တိုင်းတာသည် ဟူသောအချက်ကိုသော်လည်းကောင်း မူတည်ပြီး စကေးတစ်ခုနှင့် တစ်ခု ကွဲပြားခြားနားကြသည်။

## ပမာဏစကေးများ

### ရစ်ခ်တာ စကေး

ချားလ်စ် ရစ်ခ်တာ (Charles F. Richter) မှ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် တီထွင်ခဲ့ပြီး "ရစ်ခ်တာစကေး" ဟုလူသိများသော ငလျင်ပြင်းအားတိုင်းတာခြင်းအတွက် ပထမဆုံးစကေးသည် အမှန်တကယ်တွင် ဒေသတွင်းပြင်းအားပမာဏစကေးတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ **ML** သို့မဟုတ် **ML** ဟုလည်းဖေါ်ပြကြသည်။

ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းနှင့် နီဗားဒါး၏ ဘူမိဗေဒအခြေအနေအပေါ်တွင် အခြေခံပြီး တီထွင်ထားသော မူရင်း "ရစ်ခ်တာစကေး"သည် ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်လက္ခဏာ (continental crust) မတူကွဲပြားမှုကြောင့် နောက်ပိုင်းတွင် မြောက်အမေရိကတိုက်ကြီး၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း (ရော့ကီတောင်တန်းများ၏ အရှေ့ဘက်နေရာတိုင်း) ၏ ငလျင်များအတွက် မတိကျကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် အခြားစကေးများ တီထွင်ရန် တွန်းအားဖြစ်လာစေခဲ့သည်။

အမေရိကန် ဘူမိဗေဒစစ်တမ်းအဖွဲ့ (USGS)ကဲ့သို့သော ငလျင်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်အုပ်စု အများစုက ငလျင်ပြင်းအား ၄.၀ ထက်ကျော်လျှင် ရစ်ခ်တာစကေးအစား လည်ကိန်းပမာဏစကေးကို အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။(သို့သော်လည်း သတင်းအဖွဲ့အစည်းအချို့က ၎င်းကို ရစ်ခ်တာစကေးအဖြစ် မှားယွင်းဖေါ်ပြတတ်သေးသည်။)

### မျက်နှာပြင်-လှိုင်းပမာဏ စကေး

### လည်ကိန်းပမာဏနှင့် စွမ်းအင်ပမာဏ စကေး

သောမတ်စ် ဟင့်ခ်စ် (Thomas C. Hanks) and ဟိရိုအို ကနမိုရိ (Hiroo Kanamori)တို့မှ တီထွင်ခဲ့ပြီး၊ **Mw** သို့မဟုတ် **Mw** ဟုလည်းဖေါ်ပြကြသည်။

## ကိုးကား
# အင်ဒီပန်းဒန့်

The Independent| အမျိုးအစား | ပုံနှိပ်မူ (၁၉၆၈-၂၀၁၆) အွန်လိုင်းမူ (၂၀၁၆-လက်ရှိ) |
| ပုံစံအချိုးအစား | ဆိုက်ကြီး(၁၉၈၆–၂၀၀၃) ဆိုက်သေး (Tabloid) မူ (၂၀၀၃–၂၀၁၆) ဝက်ဘ်ဆိုက် (၂၀၁၆–လက်ရှိ) |
| ပိုင်ဆိုင်သူ | Evgeny Lebedev (41%) Sultan Muhammad Abuljadayel (30%) Justin Byam Shaw (26%) Minor shareholders (3%) |
| ထုတ်ဝေသူ | Independent Digital News & Media Ltd |
| အယ်ဒီတာ | Christian Broughton |
| တည်ထောင်ခြင်း | ၇ အောက်တိုဘာ ၁၉၈၆ (၁၉၈၆-၁၀-07) |
| Political alignment | လစ်ဘရယ်ဝါဒ |
| ဌာနချုပ်များ | ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ လန်ဒန်၊ ကန်စင်တန်၊ နော့သ်ကလစ်ဖ် ဟောက်စ် |
| ညီအစ်မ သတင်းစာများ | *The Independent on Sunday* (၁၉၉၀–၂၀၁၆) *i* (၂၀၁၀–၂၀၁၃) အွန်လိုင်း *indy100* (၂၀၁၃–လက်ရှိ) |
| ISSN | 0951-9467 |
| OCLC နံပါတ် | 185201487  |
| ဝက်ဘ်ဆိုဒ် | independent.co.uk |

အင်ဒီပန်းဒန့် (အင်္ဂလိပ်: the Independent) သည် ဗြိတိသျှ အွန်လိုင်းသတင်းစာတစ်စောင်ဖြစ်သည်။ မနက်ပိုင်း ပုံနှိပ်သတင်းစာအဖြစ် ၁၉၆၈ တွင် တည်ထောင်ခဲ့၍ အမည်ပြောင်အားဖြင့် the *Indy* ဟု ခေါ်ဆိုကြကာ မူလအစ၌ ဆိုက်ကြီးသတင်းစာဖြစ်သော်လည်း၂၀၀၃ တွင် ဆိုက်သေး (tabloid) အဖြစ်ပြောင်းလဲဖြန့်ချိခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်းနေ့စွဲသည် ၂၀၁၆ မတ် ၂၆ ဖြစ်၍ အွန်လိုင်းအသွင်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့သည်။

သတင်းစာသည် ငွေရေးကြေးရေးကိစ္စများအပေါ် လွတ်လပ်၍ ထိန်းချုပ်မှုမဲ့ ဈေးကွက် (pro-market) တွင် ရပ်တည်ရန်ရည်ရွယ်သည်။ သတင်းစာကို တိုနီ အို'ရေးလီ၏ အိုင်းရစ် "Independent News & Media" က ၁၉၉၇ အထိ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ တွင် ရုရှားသူဌေး အလက်ဇန္ဒား လဲ့ဘဲ့ဒဲ့ဗ် (Lebedev) ထံသို့ရောင်းချခဲ့၍ ၂၀၁၇ တွင် ဆော်ဒီရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတစ်ဦးက ရှယ်ရာ ၃၀ % ဝယ်ယူခဲ့သည်။

၂၀၁၅ ဇွန်၌ သတင်းစာစောင်ရေသည် ၅၈,၀၀၀ အောက်သာရှိခဲ့ရာ ၁၉၉၀ က အမြင့်ဆုံးရောင်းချရနှုန်းထက် ၈၅ % ကျဆင်းခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင် တနင်္ဂနွေထုတ်ဝေမူသည်လည်း စောင်ရေ ၉၇,၀၀၀ ကျော်အထက်သာ ရှိခဲ့၏ ။ နေ့စဉ်ထုတ်ဝေမူသည် ၂၀၀၄ တွင် ဗြိတိသျှ စာနယ်ဇင်းဆု (Press Award) ၏ တစ်နှစ်တာ အမျိုးသား သတင်းစာဆုအဖြစ် ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ဤသတင်းစာ၏ ဝဘ်ဆိုက်နှင့် မိုဘိုင်းအပ်(ပ်) နှစ်ခုပေါင်း၌ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှု/ဖတ်ရှုသူ လစဉ် ၂၂ သန်းကျော်ရှိသည်။

## ကိုးကား
# ပိုလီနီးရှားလူမျိုးများ

**ပိုလီနီးရှားလူမျိုးများသည်** ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ ရှိ ပိုလီနီးရှားတြိဂံ အတွင်းရှိ ကျွန်းများပါဝင်သော ပိုလီနီးရှား ဒေသတွင် မူလနေထိုင်ပြီး အချင်းချင်း နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေသော လူမျိုးစုများ ပါဝင်သည့် လူမျိုးရေးဘာသာစကားဆိုင်ရာ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည်။အစောပိုင်း သမိုင်းမတင်မီခေတ် မူလအစကို အရှေ့တောင်အာရှမှ စတင်ခဲ့ပြီး ထိုင်ဝမ်တွင် Urheimat နှင့်အတူ ပိုကြီးသော အော်စထြိုနီးရှား လူမျိုးစု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ထိုလူမျိုးများသည် အော်စထရိုနီးရှားဘာသာစကားမိသားစုထဲက သမုဒ္ဒရာနွယ်ဖွား ဘာသာစကားခွဲဖြစ်တဲ့ ပိုလီနီးရှားဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသည်။နယူးဇီလန်၏ ဌာနေတိုင်းရင်းသား မော်ရီ လူမျိုးများသည် အများဆုံး ပိုလီနီးရှားလူဦးရေဖြစ်ပြီး ၎င်းနောက်တွင် ဆာမိုအာလူမျိုး၊ ဌာနေဟာဝိုင်အီလူမျိုး၊ တဟီတီလူမျိုး၊ တွန်ဂါလူမျိုး နှင့် ကွတ်ခ်ကျွန်းစု မော်ရီလူမျိုး တို့ အသီးသီး ရှိကြသည်။

ပိုလီနီးရှားလူမျိုးများ
(Polynesian people)| ပိုလီနီးရှားလူမျိုးစုများ၏ ပုံရိပ်ကော်လာဂျ် |
| လူဦးရေ စုစုပေါင်း |
| (အကြမ်းဖျင်း ၂ သန်း ကျော်) |
| အများစု နေထိုင်သည့် နေရာ |
| ပိုလီနီးရှား (ပိုလီနီးရှားတြိဂံ) (နယူးဇီလန်၊ ဆာမိုအာ၊ ဟာဝိုင်အီ၊ တဟီတီ၊ တွန်ဂါ၊ ကွတ်ခ်ကျွန်းစု၊ ရာပါနူး) |
| ဘာသာစကား |
| ပိုလီနီးရှားဘာသာစကားများ (အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ) |
| ကိုးကွယ်မှု |
| ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ ရိုးရာပိုလီနီးရှားဘာသာ |
| ဆက်စပ် တိုင်းရင်းသား အုပ်စုများ |
| ထိုင်ဝမ်တိုင်းရင်းသားများ၊ မိုက်ခရိုနီးရှားလူမျိုးများ၊ မီလာနီးရှားလူမျိုးများ (အော်စထရိုနီးရှားလူမျိုးစုများ) |

ပိုလီနီးရှားလူမျိုးများ၏ လှေများသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ အဝေးဆုံးထောင့်များသို့ ရောက်ရှိပြီး ဟာဝိုင်အီ၊ ရာပါနူး (အီစတာကျွန်း) နှင့် အာအိုတေရိုအာ (နယူးဇီလန်) ကဲ့သို့သော ဝေးလံသောကျွန်းများအထိ အခြေချနေထိုင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ရေကြောင်းသွားလာရေးတွင် ထူးချွန်သောဂုဏ်သတင်းကို ရရှိခဲ့သည်။ ပိုလီနီးရှားလူမျိုးများသည် ကြယ်များ၊ ရေစီးကြောင်းများ၊ မိုးတိမ်များနှင့် ငှက်များ၏ ရွေ့လျားမှုများကို ဖတ်ရှုခြင်းအပါအဝင် ရှေးဟောင်း ရေကြောင်းသွားလာမှုစွမ်းရည်များကို အသုံးပြု၍ ဤရေကြောင်းခရီးစဉ်ကို ပြီးမြောက်အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ယင်းစွမ်းရည်များကို မျိုးဆက်အဆက်ဆက်မှ ယနေ့တိုင် လက်ဆင့်ကမ်းပေးခဲ့ကြသည်။

## ကိုးကားချက်များ