# အာခီယိုတီးရစ်ငှက်

| *Archaeopteryx* Temporal range: Late Jurassic (Tithonian), 150.8–148.5 Ma
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N
↓ |
| --- |
|  |
| The Berlin *Archaeopteryx* specimen (*A. siemensii*). |
| မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း  |
| လောက: | Animalia |
| မျိုးပေါင်းစု: | Chordata |
| *Clade*: | Dinosauria |
| မျိုးစဉ်: | Saurischia |
| မျိုးစဉ်သေး: | Theropoda |
| *Clade*: | Avialae (?) |
| မျိုးရင်း: | †Archaeopterygidae |
| မျိုးစု: | †Archaeopteryx Meyer, 1861 (conserved name) |
| အမျိုးအစား မျိုးစိတ် |
| †Archaeopteryx lithographica Meyer, 1861 (conserved name) |
| ရည်ညွှန်းမျိုးစိတ် |
| * †A. siemensii Dames, 1897
* †A. albersdoerferi Kundrat et al. 2018
 |
| Synonyms |
| Genus synonymy* *Griphosaurus* Wagner, 1862 (rejected name)
* *Griphornis* Woodward, 1862 (rejected name)
* *Archaeornis* Petronievics, 1917
* *Jurapteryx* Howgate, 1984
* *Wellnhoferia*? Elżanowski, 2001

Species synonymy* *Griphosaurus problematicus* Wagner, 1862 vide Woodward 1862 nomen rejectum
* *Griphornis longicaudatus* Owen 1862 vide Woodward 1862 nomen rejectum
* *Griphosaurus longicaudatus* (Owen 1862 vide Woodward 1862) Owen 1862 vide Brodkorb 1863 nomen rejectum
* *Archaeopteryx macrura* Owen, 1862 (rejected name)
* *Archaeopteryx siemensii*? (Dames, 1897)
* *Archaeornis siemensii* (Dames, 1897) Peteronievics vide Petroneivics & Woodward 1917
* *Archaeopteryx owenii* Petronievics, 1917 (rejected name)
* *Archaeopteryx recurva* Howgate, 1984
* *Jurapteryx recurva* (Howgate, 1984) Howgate 1985
* *Archaeopteryx bavarica* Wellnhofer, 1993
* ?*Wellnhoferia grandis* Elżanowski, 2001
 |

အာခီယိုတီးရစ်ငှက် (Archaeopteryx) (/ˌɑːrkiːˈɒptərɪks/, lit. 'old-wing') သည် ငှက်နှင့်တူသော ဒိုင်နိုဆောများ၏ မျိုးစုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းဂရိဘာသာစကား ἀρχαῖος (*archaīos* ရှေးဟောင်း) မှ ဆင်းသက်လာပြီး πτέρυξ (*ptéryx* ငှက်မွေး သို့မဟုတ် အတောင်ပံ) ဟု ဆိုလိုသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၁ ရာစုအစောပိုင်းတွင် *အာခီယိုတီးရစ်ငှက်* ကို နိခါတကဗေဒပညာရှင်များနှင့် ကျမ်းကိုးစာအုပ်များက ရှေးအကျဆုံးငှက်ဟု လက်ခံထားကြသည်။ ယင်းငှက်ထက် သက်တမ်းပိုရင့်နိုင်ခြေရှိသည့် *Anchiornis*, *Xiaotingia* နှင့် *Aurornis* ဟုခေါ်သော အခြားငှက်များကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ *အာခီယိုတီးရစ်ငှက်* သည် ဂျူယက်စစ် ကာလနှောင်းပိုင်း လွန်ခဲ့သောနှစ်သန်းပေါင်း ၁၅၀ အကြာက ယခု ဂျာမနီနိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ငှက်ကျား အရွယ်အစားနှင့် ဆင်တူပြီး အကြီးဆုံးအရွယ်အစားမှာ ကျီးကန်း (raven) အရွယ်ခန့် ရှိနိုင်သည်။ *အာခီယိုတီးရစ်ငှက်*၏ အကြီးဆုံးမျိုးစိတ်သည် အလျား ၀.၅ m (၁ ft ၈ in) ခန့် ကြီးထွားနိုင်သည်။ ယင်းငှက်တို့သည် တွားသွားသတ္တဝါတစ်မျိုးမှ ငှက်အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းနေဆဲကာလတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော သွားများပါရှိသည့် သတ္တဝါတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ငှက်များကဲ့သို့ အတောင်ပံခတ်၍ ပျံသန်းခြင်းမပြုနိုင်သော်လည်း အတောင်ကိုဖြန့်၍ မြင့်ရာမှနိမ့်ရာသို့ လေဟုန်စီးပျံသန်းနိုင်သော သတ္တဝါဖြစ်သည်။ *အာခီယိုတီးရစ်ငှက်*သည် ငှက်၏မူလဇာတ်မြစ်ကို လေ့လာရာတွင် အရေးပါသည်သာမက ဒိုင်နိုဆောများကို လေ့လာရာ၌လည်း အရေးပါအရာရောက်သည်။ ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် *အာခီယိုတီးရစ်ငှက်*၏ နမူနာအပြည့်အစုံကို ကြေညာခဲ့သည်။ နှစ်အတော်ကြာသော် *အာခီယိုတီးရစ်ငှက်*၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း ၁၀ ခုကို ထပ်မံတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ *အာခီယိုတီးရစ်ငှက်*၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများတွင် အတောင်ပံကို တွေ့ရှိခြင်းသည် အရေးပါလှသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အတောင်ပံများသည် အဆင့်မြင့်ပုံစံတမျိုးဖြစ်ပြီး ယင်းကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများက ညွန်ပြနေသည်မှာ အတောင်ပံများ၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုများသည် ဂျူယက်စစ် ကာလခေတ်နှောင်း မတိုင်မီကတည်းက စတင်ခဲ့သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ *အာခီယိုတီးရစ်ငှက်*သည် ချားလ်စ်ဒါဝင်၏ ဆင်းကဲပြောင်းလဲမှု သီအိုရီကို ထောက်ခံပေးသည့် အဓိကအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဟု ထင်မှတ်ရသည်။

## ကိုးကား