Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# နေ့

နေ့ ဆိုသည်မှာ အချိန်ကိုတွက်ချက်သည့် အတိုင်းတာ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခုအချိန်ထိ ၂၄ နာရီမှာ ၁ ရက်နှင့် ညီမျှသည်ဟု လက်ခံကြသည်။
ကျွန်ုပ်တို့ နေထိုင်လျက်ရှိသော ကမ္ဘာကြီးသည် ဟင်းလင်း
ပြင်အတွင်း၌ နေကို လှည့်ပတ်၍သွားနေစဉ် ယင်း၏ဝင်ရိုး
ပေါ်၌လည်း လည်လျက်ရှိလေသည်။ ထိုသို့ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင်
အစဉ်မပြတ်လည်နေသဖြင့် နေ့နှင့်ညဉ့် ဖြစ်ပေါ်ရသည်။ ကမ္ဘာ
ကြီးသည် ယင်း၏ဝင်ရိုးပေါ်၌ တစ်ပတ်ပြည့် လည်ရန်အတွက်
၂၄ နာရီမျှ ကြာသည်။ ထိုအချိန်ကို တစ်ရက်ဟု ခေါ်သည်။
သို့ဖြစ်ရကား တစ်နေ့နှင့် တစ်ညဉ့်သည် တစ်ရက် ဖြစ်လေ
သည်။

ကမ္ဘာကြီးသည် မိမိ၏ဝင်ရိုးပေါ်တွင်လည်ယင်း နေကို
တစ်ပတ်ပတ်မိသောအချိန်ကို တစ်နှစ်ဟု ခေါ်သည်။ တစ်ပတ်
ပတ်မိရန် ရက်ပေါင်း ၃၆၅ ၃/၄ ရက် ကြာ၏။ သို့သော်
သာမန်အားဖြင့် ရိုးရိုးနှစ် တစ်နှစ်လျှင် ၃၆၅ ရက်၊ ရက်ငင်နှစ်
တစ်နှစ်လျှင် ၃၆၆ ရက်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။\*ပြက္ခဒိန်

တစ်ရက်လျှင် ၂၄ နာရီကြာ၍ ထိုရက်ပေါင်း
ခုနစ်ရက်ကို ရက်သတ္တတစ်ပတ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရက်သတ္တပတ် လေး
ပတ်ကို တစ်လဟူ၍လည်းကောင်း၊ ၁၂ လ၊ သို့မဟုတ် ရက်သတ္တပတ်
ပေါင်း ၅၂ ပတ်ကို တစ်နှစ်ဟူ၍လည်းကောင်း အသီးအသီး သတ်မှတ်
ထားလေသည်။

ရှေးမြန်မာမင်းများလက်ထက်တွင် ရေနာရီကို အမှီပြု၍
ပဟိုရ်စည်ကို တီးခတ်သောအားဖြင့် ပဟိုရ်နာရီကို အသုံးပြုရ
လေရာ ရေနာရီအားဖြင့် တစ်ရက်လျှင် နာရီ ၆ဝ ပိုင်းခြား
သတ်မှတ်ထား၏။ တစ်ရက်ဆိုသည်မှာ လွန်ခဲ့သော သန်းခေါင်
မှသည် လာလတ္တံ့သော အနာဂတ်သန်းခေါင်အထိ ဖြစ်သည်။
တစ်ရက်ဟု ဆိုအပ်သော ကာလကို နေ့ကာလ၊ ညဉ့်ကာလ
ဟူ၍ ပိုင်းခြားထားလေသည်။

* ပဟိုရ်နာရီ

မြန်မာလူမျိုးတို့သည် *ရှေးထုံးကိုလည်း မပယ်နှင့်၊ ဈေး*
သုံးလည်း မကြွယ်နှင့်*ဟူသော ဆောင်ပုဒ်ကို လက်သုံးပြု*
လျက် ဘုရားတန်ဆောင်း၊ ကျောင်း၊ ကန်၊ စေတီ တည်ထား
ကိုးကွယ်ခြင်း၊ တိုက်တာနေအိမ် ဆောက်လုပ်ခြင်း၊ ရှင်ပြု
နားသ-မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း၊ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း၊
ရေတွင်းရေကန် ပန်းမာလ်ဥယျာဉ်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ပျိုးကြဲ ကောက်
စိုက် လယ်လုပ်စသော အလုံးစုံသော လူမှုကိစ္စ အဝဝတို့ကို
ပြုလုပ်ရာတွင် ရက်၏ စင်ကြယ်ခြင်းကို ရွေးချယ်စိစစ် ပြုလုပ်
တတ်ကြလေသည်။

ရက်၏ စင်ကြယ်ခြင်းဟူသည်ကား ပြဿဒါးရက်၊ သမား
ညိုရက်၊သမားဖြူရက်၊ ရက်ယုတ်မာ၊ရှမ်းရက်၊ မဟာရက်ကြမ်း၊
ဝါရမိတ္တုငယ်၊ ဝါရမိတ္တုကြီး၊ ရက်ပုတ်၊ နဂါးပေါ်ရက်၊ လဆန်း
မြေခံ၊ လဆုတ် မြေခံ စသောရက်တို့ကို လွတ်ကင်းအောင်
ရွေးချယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သာမန်အားဖြင့်ကား ရက်ရာဇာကို
ဆောင်၍ ပြဿဒါးရက်ကို ရှောင်တတ်သည့်အလေ့ ရှိလေ
သည်။

## ကိုးကား
# ကိုရီးယားဘာသာစကား

**ကိုရီးယားဘာသာ**(ကိုရီးယား: 한국어/韓國語) သို့မဟုတ် **ဂျိုဆောန်စကား**(ဂျိုဆောန်: 조선말/朝鮮말)သည် ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံတော်နှင့် ဂျိုဆောန်ဒီမိုကရက်တစ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ဤ ဘာသာစကား နှစ်ရပ်သည် အက္ခရာဖလှယ်ပုံ၊ သဒ္ဒါ၊ ကြိယာ နောက်ဆက်၊ အသုံးအနှုန်း စသည်တို့၌ ကွာခြားချက် အချို့ ရှိကြသည်။

| ကိုရီးယားဘာသာစကား |
| --- |
| 한국어（韓國語）・조선말（朝鮮말） |
|  |
| အသံထွက် | * [tso.sɔn.mal](ဂျိုဆောန်စကား)
* [ha(ː)n.ɡu.ɡʌ](ကိုရီးယားဘာသာ)
 |
| ဒေသခံ |  တောင်ကိုရီးယား  မြောက်ကိုရီးယား |
| ဒေသ |  တရုတ် ဂျန်ဘိုင့်ဂျိုဆောန်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြည်နယ် |
| လူမျိုးစု | ကိုရီးယားနွယ် |
| ဒေသခံ ပြောဆိုသူများ | သန်း ၈၀ ခန့် |
| ဘာသာစကား မိသားစု | ကိုရီးယားနွယ်ရင်း |
| အစောပိုင်းပုံစံများ | ရှေးဦးကိုရီးယားဘာသာ
* အလယ်ကိုရီးယားဘာသာ
	+ ခေတ်သစ်ဦးကိုးရီးယားဘာသာ
 |
| စံပုံစံများ | ဖျိုဂျွန်းအော
မွန်းဟွာအော

 |
| ဒေသိယစကား | ကိုရီးယားဒေသိယဘာသာစကား |
| စာအရေးအသားစနစ် | * ဟန်ဂုလ်・ဂျိုဆောန်ဂုလ်
* ဟန်ဂုလ် မျက်မမြင်စာ
* ဟန်ဂျာ
 |
| တရားဝင် အခြေအနေ |
| ရုံးသုံး အဖြစ် အသုံးပြုမှု |  တောင်ကိုရီးယား  မြောက်ကိုရီးယား  တရုတ် ယန်ပျန့်ဂျိုဆောန်နွယ်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြည်နယ်・ဂျန်ဘိုင့်ဂျိုဆောန်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြည်နယ် |
| တရားဝင်ထိန်းသိမ်းသူ | * အမျိုးသားဘာသာအင်စတီကျု
* လူမှုရေးသိပ္ပံအကယ်ဒမီ ဘာသာစကား သုတေသနဌာန
* တရုတ်ဂျိုဆောန်ဘာသာ စံနှုန်းကော်မတီ
 |
| ဘာသာစကားကုဒ်များ |
| ISO 639-1 | `ko` |
| ISO 639-2 | `kor` |
| ISO 639-3 | `kor` |
| Linguist List | `kor` |
| Glottolog | `kore1280` |
| Linguasphere | `45-AAA-a` |
|  ဂျိုဆောန်စကား・ကိုရီးယားဘာသာတို့၏ တရားဝင် အသုံးပြုရာ ဒေသ |
|

|  ကိုရီးယားဘာသာ |
| --- |
| အက္ခရာဖလှယ်ခြင်းများ |
| ဟန်ဂုလ်： | 한국어 |
| ဟန်ဂျာ： | 韓國語 |
| အသံထွက်： | ဟာန်ဂု-ဂေါ |
| ဗမာ： | ဟာန်ဂူဂ်အော |
| RRအက္ခရာဖလှယ်ခြင်း： | Hangugeo |
| MRအက္ခရာဖလှယ်ခြင်း： | Han'gugŏ |
| အင်္ဂလိပ်： | Korean |

|  ဂျိုဆောန်စကား |
| --- |
| အက္ခရာဖလှယ်ခြင်းများ |
| ဂျိုဆွန်းဂုလ်： | 조선말 |
| ဟန်ဂျာ： | 朝鮮말 |
| အသံထွက်： | ဂျိုဆောန်မာလ် |
| RRအက္ခရာဖလှယ်ခြင်း： | Joseonmal |
| MRအက္ခရာဖလှယ်ခြင်း： | Chosŏnmal |
| အင်္ဂလိပ်： | Korean |

ကမ္ဘာ့ဒေသ အသီးသီးတွင် ကိုရီးယားမျိုးနွယ်တို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချလာကြသည်နှင့် အမျှ ကမ္ဘာတဝန်းလုံးတွင် ကိုရီးယားဘာသာစကားကို အသုံးပြုလာကြသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလဦးပိုင်းအရ ကိုရီးယားဘာသာစကား အသုံးပြုသူ လူဦးရေသည် သန်း ၈၀ ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။

## ကိုးကား
# ထိုင်းဘာသာစကား

| ထိုင်းဘာသာစကား |
| --- |
| ယိုးဒယားဘာသာစကား |
| ภาษาไทย (*Phasa Thai*) |
| ဒေသခံ |  ထိုင်း |
| လူမျိုးစု | အလယ်ပိုင်းထိုင်း၊ တိုင်လူမျိုးများ |
| ဒေသခံ ပြောဆိုသူများ | ၂၀.၇ သန်း (၂၀၁၉–၂၀၂၁)Ethnologue ဒုတိယဘာသာစကားအနေဖြင့် ပြောဆိုသူ ၄၄ သန်း အပါအဝင် စုစုပေါင်းပြောဆိုသူ ၆၄.၇ သန်းကျော် (အီဆန်၊ လန်နား၊ တောင်ပိုင်းထိုင်း အပါအဝင် အခြားဒေသိယစကားပြောဆိုသူများအားလုံး စုစုပေါင်းပါဝင်သည်) |
| ဘာသာစကား မိသားစု | ခရာ-ဒိုင်း
* တိုင်
	+ အနောက်တောင်ပိုင်း
		- ချန်းဆန် (Chiang Saen)
			* **ထိုင်းဘာသာစကား**
 |
| စာအရေးအသားစနစ် | ထိုင်းအက္ခရာ ထိုင်းမျက်မမြင်စာ |
| တရားဝင် အခြေအနေ |
| ရုံးသုံး အဖြစ် အသုံးပြုမှု |  ထိုင်း (တစ်ခုတည်းသော ရုံးသုံးဘာသာစကား) |
| တရားဝင်ထိန်းသိမ်းသူ | ထိုင်းနိုင်ငံတော်ဝင်အသင်း (Royal Society of Thailand) |
| ဘာသာစကားကုဒ်များ |
| ISO 639-1 | `th` |
| ISO 639-2 | `tha` |
| ISO 639-3 | `tha` |
| Glottolog | `thai1261` |
| Linguasphere | `47-AAA-b` |
| ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိုင်းဘာသာစကား အဓိကပြောဆိုရာ ဒေသပြမြေပုံ |

**ထိုင်းဘာသာစကား** (ထိုင်း: ภาษาไทย, Phasa Thai) သည် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ၏ အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင် အုပ်စုတွင် ပါဝင်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားကို ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ ၂၀ သန်းကျော် ရှိပြီး၊ ဒေသန္တရ ဒေသိယစကားများ (အီဆန်၊ လန်နား နှင့် တောင်ပိုင်းထိုင်းစကား) ပြောဆိုသူများနှင့် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူများ အပါအဝင် စုစုပေါင်း ပြောဆိုသူဦးရေ ၆၄ သန်းကျော် တည်ရှိသည်။

ထိုင်းဘာသာစကားသည် အသံနိမ့်အမြင့် ၅ မျိုးအပေါ် မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားခြားနားသွားသည့် အသံအတက်အကျရှိသော ဘာသာစကား တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်ထွန်းမှုအရ ထိုင်းဘာသာစကားသည် ခေတ်ဟောင်း ခမာစကား၊ ပါဠိနှင့် သက္ကတ ဘာသာစကားများထံမှ ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းများကို အများအပြား မွေးစားယူသုံးထားသည်။ ထိုင်းဘာသာစကားကို ရေးသားရာတွင် ၁၃ ရာစု သုခေါဒယခေတ်တွင် တီထွင်ခဲ့သည်ဟု အစဉ်အလာအရ လက်ခံထားကြသည့် ခမာအက္ခရာနွယ်ဝင် ထိုင်းအက္ခရာ ကို အသုံးပြု၍ ဘယ်မှညာသို့ ရေးသားကြသည်။

## ဒေသိယဘာသာစကား နှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ

ထိုင်းဘာသာစကားသည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ သန်း(၂၀)ကျော် (၂၀၀၀ ခုနှစ်) သုံးစွဲလျက်ရှိသည်။ စံပြထိုင်းဘာသာစကားသည် ဘန်ကောက် ပညာတတ်အသိုက်အဝန်း၏ စကားပြောဆိုမူပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ ထိုင်းအလယ်ပိုင်းစကား အပြင်၊ ထိုင်းနိုင်ငံသည် အခြားဆက်စပ်သော တိုင်ဘာသာစကားတို့၏ မူရင်းဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်များက ဤ ပေါရာဏ/ကွဲပြားမှုအသုံးတွေကို ဆက်စပ်သည်ဟု ဆိုသော်လည်း မတူကွဲပြား ထူးခြားနေသော ဤဘာသာစကားများ၏ မူလပြောဆိုသူများက ဤသည်မှာ ဘာသာစကား၏ ကြွယ်ဝမှု (သို့မဟုတ်) တူညီသော ထိုင်းဘာသာစကား၏ဒေသိယအသုံး/ ထိုင်းဘာသာစကား၏ ကွဲလွဲမှုသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။

### ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ

ထိုင်းအလယ်ပိုင်းစကား

* အရှေ့အလယ်ပိုင်းထိုင်းစကား
* အယုဒ္ဓ ‌‌‌‌‌‌‌‌‌ဒေသိယ စကား

## ကိုးကား
# ဘူဆန်မြို့

ဘူဆန်မြို့ သည် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ တွင် ဆိုးလ်မြို့ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး မက်ထရိုပိုလစ် မြို့တော် ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၃.၆ သန်းခန့် ရှိသည်။ မက်ထရိုပိုလစ် ဒေသအတွင်းတွင် ၂၀၁၀ စာရင်း အရ လူဦးရေ ၄,၃၉၉,၅၁၅ ဦးမျှ ရှိသည်။ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံး ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကုန်တန်ချိန်အားဖြင့် တွက်လျှင် ပဉ္စမမြောက် အလုပ်အများဆုံး ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သည်။ မြို့တော်သည် [[ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်၏ အရှေ့တောင်ဘက်စွန်း အဖျားတွင် တည်ရှိသည်။ မြို့အတွင်း သိပ်သည်းစွာ ဆောက်လုပ်ထားသော အဆောက်အဦးများမှာ နတ်ဒုံမြစ် နှင့် ဆူယောင်းမြစ် အကြားရှိ ကျဉ်းမြောင်းသော တောင်ကြားဒေသပေါ်တွင် ဖြစ်ပြီး တောင်များက အချို့သော ရပ်ကွက်များကို ပိုင်းခြား ထားသည်။ ဘူဆန် မက်ထရို ပိုလစ်တန် ဒေသကို အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေ ၁၅ ခု နှင့် ကောင်တီ ၁ ခု အဖြစ် ခွဲခြား သတ်မှတ်ထားသည်။

ဘူဆန်သည် ၂၀၀၂ ခုနှစ် အာရှ အားကစားပွဲတွင် အိမ်ရှင်မြို့ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ် အေပက် အစည်းအဝေး (ကိုရီးယား) ကိုလည်း လက်ခံ ကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပွဲတွင် အိမ်ရှင်မြို့ တစ်မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော နိုင်ငံတကာ ညီလာခံများကို လက်ခံကျင်းပရာ နေရာလည်း ဖြစ်သည်။

ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး စတိုးဆိုင် ဖြစ်သော ရှင်ဆီဂဲ ဆန်တမ် စီးတီး သည် ဘူဆန်မြို့တွင် ရှိသည်။