Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ကပီဘာရာ ကြွက်ကြီး

| ကပီဘာရာ ကြွက်ကြီး |
| --- |
|  |
| ဘရာဇီးနိုင်ငံ၊ ပန်တံနယ်ဒေသတွင်တွေ့ရသော ကပီဘာရာ ကြွက်ကြီး |
| ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဆင့်အတန်း |
|  မျိုးသုဉ်းမှုအန္တရာယ်နည်းပါး  (IUCN 3.1) |
| မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း  |
| လောက: | Animalia |
| မျိုးပေါင်းစု: | Chordata |
| မျိုးပေါင်း: | Mammalia |
| မျိုးစဉ်: | Rodentia |
| မျိုးရင်း: | Caviidae |
| မျိုးရင်းသေး: | Hydrochoerinae |
| မျိုးစု: | *Hydrochoerus* |
| မျိုးစိတ်: | H. hydrochaeris |
| ဒွိနာမ |
| Hydrochoerus hydrochaeris (လင်းနီးယပ်၊ ၁၇၆၆) |
|  |
| နေထိုင်ကျက်စားရာ ဒေသရင်းနယ်မြေများ |
| Synonyms |
| *Sus hydrochaeris* လင်းနီးယပ်၊  ၁၇၆၆ |

**ကပီဘာရာ ကြွက်ကြီး** (အင်္ဂလိပ်: **capybara** (or) **greater capybara**) (*မျိုးစိတ်အမည်-* *Hydrochoerus hydrochaeris)* သည် တောင်အမေရိက၏ ဒေသရင်းမျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး ဧရာမကြွက်ကြီးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အကြီးမားဆုံးသော ရှင်သန်ဆဲ ကိုက်ဖြတ် သတ္တဝါ မျိုးစိတ်ဖြစ်သည်။ ကျန်ရှိသော တစ်ခုတည်းသော အဖွဲ့ဝင်မှာ ကပီဘာရာ ကြွက်ငယ် (*မျိုးစိတ်- Hydrochoerus isthmius*) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပူးများနှင့် မျိုးရိုးနီးစပ်ပြီး အဂူတီ၊ ချင်ချီလာ ရှဉ့်တို့နှင့် ပိုမိုဝေးကွာစွာ မျိုးရိုးနီးစပ်သည်။ ကပီဘာရာ ကြွက်ကြီးများသည် ဆာဗာနား မြက်ခင်းပြင်များနှင့် ထူထပ်သော သစ်တောများထဲတွင် နေထိုင်ကြပြီး ရေနှင့်နီးသော အရပ်တွင် ကျက်စားလေ့ရှိသည်။ ကပီဘာရာများသည် အုပ်စုဖွဲ့နေထိုင်ခြင်းအား အလွန်နှစ်သက်သော မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အကောင်ရေ ၁၀၀ အထိရှိသည့် ကြီးမားသော အုပ်စုများကို တွေ့ရှိနိုင်သော်လည်း အများစုမှာမူ အကောင်ရေ ၁၀ မှ ၂၀ အထိသာ စုဖွဲ့နေထိုင်ကြသည်။

## သွင်ပြင်ပုံသဏ္ဌာန် ဖော်ပြချက်

 ကပီဘာရာ ကြွက်ကြီး၏ နမူနာပုံစံ
ကပီဘာရာ ကြွက်ကြီးများတွင် ကြီးမားသော စည်ပိုင်း ပုံသဏ္ဌာန် ကိုယ်ထည်နှင့် တိုသော ဦးခေါင်းရှိပြီး ခန္ဓာကိုယ် အပေါ်ပိုင်းတွင် နီညိုရောင်နှင့် အောက်ဘက်တွင် အဝါရောင် အမွေးများရှိသည်။ ကိုက်ဖြတ် သတ္တဝါများထဲတွင် သမရိုးကျမဟုတ်သော သွင်ပြင်လက္ခဏာတစ်ခုဖြစ်သည့် အရေပြားမျက်နှာပြင်များတွင် ချွေးဂလင်းများရှိသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။

အရွယ်ရောက်ပြီး ကပီဘာရာများသည် ၃.၄၈ မှ ၄.၄၀ ပေ (၁၀၆ မှ ၁၃၄ စင်တီမီတာ) အထိ အရွယ်အစား ကြီးထွားကြသည်။ အရှည်မှာ ၂၀ မှ ၂၄ လက်မ (၅၁ မှ ၆၁ စင်တီမီတာ) အထိ ရှိတတ်ကြသည်။ ကိုယ်အလေးချိန်မှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၇၇ မှ ၁၄၆ ပေါင် (၃၅ မှ ၆၆ ကီလိုဂရမ်) ရှိတတ်သည်။ ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံရှိ ကပီဘာရာများသည် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၄၈.၉ ကီလိုဂရမ် (၁၀၈ ပေါင်) ရှိသည်ဟု သိရသည်။ အမ များသည် အထီး များထက် အနည်းငယ် ပိုလေးသည်။ စံချိန်တင်ထားသည့် အလေးချိန်မှာ ၂၀၁ ပေါင် (၉၁ ကီလိုဂရမ်) ဖြစ်သည်။

 ကပီဘာရာ အရိုးစုတစ်ခု
ကပီဘာရာများ၏ နောက်ခြေထောက်များသည် ရှေ့ခြေများထက် အနည်းငယ်ရှည်သည်။ နောက်ခြေဖဝါးတွင် ခြေချောင်းသုံးချောင်းနှင့် ရှေ့ခြေဖဝါးတွင် ခြေချောင်းလေးချောင်းရှိသည်။ ၎င်းတို့၏ မျက်နှာများသည် လုံးဝိုင်းကာ နှာခေါင်းပေါက်များရှိပြီး မျက်လုံးများနှင့် နားများသည် ၎င်းတို့၏ ဦးခေါင်းထိပ် အနီးတွင် ရှိနေသည်။

## ဓာတ်ပုံပြခန်း

* ရေကူးနေသော ကပီဘာရာ မိသားစုတစ်စု
* ဘော်စတွန်၊ မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်၊ ဖရန့်ကလင်း တိရစ္ဆာန်ရုံ၌ မြက်စားနေစဉ် တွေ့ရသော ကပီဘာရာ တစ်ကောင်
* ကပီဘာရာများ၏ နှာခေါင်းတွင် ရနံ့ဂလင်းတစ်ခုပါရှိကြသည်။
* အမ တစ်ကောင်နှင့် သူ၏ သားပေါက်များ

## မှတ်စု

## ကိုးကား

## ပြင်ပလင့်များ

* Alan Taylor (November 29, 2018)။ Companionable Capybaras (18 Photos)။
* Animal Diversity Web *Hydrochoerus hydrochaeris*
* Capybara အချက်အလက် 18 December 2021 ၌ မော်ကွန်းပြန်ကြည့်စက်တွင် မော်ကွန်းတင်ပြီး .
*  25 April 2023 ၌ မော်ကွန်းပြန်ကြည့်စက်တွင် မော်ကွန်းတင်ပြီး .
# မြေဖြူယုဂ်

**ခရီတေးရှတ်ယုဂ်** သို့မဟုတ် **မြေဖြူယုဂ်** ( /krəˈteɪʃəs/ *krə-**TAY**-shəs* ) သည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၁၄၅ မှ ၆၆သန်းခန့်ရှိ ဘူမိဗေဒခေတ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သက်လယ်ကပ် ၏ တတိယနှင့် နောက်ဆုံးကာလဖြစ်ပြီး အရှည်ဆုံးဖြစ်သည်။ နှစ် ၇၉သန်းဝန်းကျင်တွင်၊ ၎င်းသည် ဖန်နာရိုဇိုးဝစ် မဟာကပ် တစ်ခုလုံး၏ ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ အရှည်ဆုံးသော ကာလအပိုင်းအခြားဖြစ်သည်။ ထိုအမည်သည် လက်တင်ဘာသာ *creta*, "chalk" မှဆင်းသက်လာပြီး ခေတ်၏ နောက်ဆုံးတစ်ဝက်တွင်ပေါများသည်။ ၎င်းကို များသောအားဖြင့် အတိုကောက် **K**၊ ၎င်း၏ ဂျာမန်ဘာသာပြန် *Kreide* အတွက် ဖြစ်သည်။

ခရီတေးရှတ်ယုဂ်သည် နွေးထွေးသော ရာသီဥတု ရှိသော ကာလဖြစ်ပြီး မြင့်မားသော eustatic ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်များ ဖြစ်ပေါ်ကာ ကုန်းတွင်းပိုင်း ပင်လယ်ရေ တိမ်ပိုင်းများစွာကို ဖန်တီးပေးသည်။ ဒိုင်နိုဆော များသည် ကုန်းမြေပေါ်တွင် ဆက်လက်လွှမ်းမိုးနေချိန်တွင် ဤသမုဒ္ဒရာများနှင့် ပင်လယ်များတွင် မျိုးသုဉ်း သွားသော ရေနေတွားသွားသတ္တဝါများ ၊ အ မိုနိုက် များ၊ ကမ္ဘာကြီးသည် ရေခဲများ ကင်းစင်ပြီး သစ်တောများသည် တောင်ရိုးစွန်းများအထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် နို့တိုက်သတ္တဝါများ နှင့် ငှက် အုပ်စုအသစ်များ ပေါ်လာသည်။ Cretaceous အစောပိုင်းကာလတွင် ပန်းပွင့်အပင်များ ပေါ်လာပြီး လျင်မြန်စွာ ကွဲပြားသွားကာ ခရီ‌တေးရှတ်ယုဂ် နှောင်းပိုင်းတွင် ကမ္ဘာတဝှမ်းတွင် အထင်ရှားဆုံး အပင်အုပ်စုဖြစ်လာကာ၊ ယခင်က ပျံ့နှံ့နေသော gymnosperm အုပ်စုများ ကျဆင်းခြင်းနှင့် မျိုးသုဉ်းသွားခြင်းတို့နှင့် တိုက်ဆိုင်ပါသည်။

ခရီတေးရှတ်ယုဂ် (သက်လယ်ကပ်နှင့်အတူ) သည် ခရီတေးရှတ် –ပေလီယိုဂျင်း(Cretaceous–Paleogene) မျိုးသုဉ်းခြင်းဖြစ်ရပ် ၊ ငှက်မဟုတ်သော ဒိုင်နိုဆောများ၊ pterosaurs နှင့် ရေနေတွားသွားသတ္တဝါကြီးများ အပါအဝင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် မျိုးသုဉ်းသွားခြင်းနှင့်အတူ အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ခရီတေးရှတ်ယုဂ်၏ အဆုံးကို သက်လယ်ကပ်နှင့် Cenozoic Eras များကြားတွင်ရှိသော အစုလိုက်အပြုံလိုက်မျိုးသုဉ်းခြင်းနှင့်ဆက်စပ်နေသော ဘူမိဗေဒလက္ခဏာဖြစ်သော ရုတ်ခြည်း Cretaceous–Paleogene နယ်နိမိတ်က သတ်မှတ်သည်။

## ဗျုပ္ပတ်နှင့်သမိုင်း

သီးခြားယုဂ်အဖြစ် ခရီတေးရှတ် 1822 ခုနှစ်တွင် ဘယ်လ်ဂျီယံဘူမိဗေဒပညာရှင် Jean d'Omalius d'Halloy မှ *Terrain Crétacé* ၊ ပါရီမြစ်ဝှမ်း တွင် strata ကိုအသုံးပြု၍ ကျယ်ပြန့်သော မြေဖြူခဲ အိပ်ရာများအတွက် အမည်ပေးခဲ့သည်။ အဏ္ဏဝါ ကျောရိုးမဲ့ သတ္တဝါ များ၏ အခွံများဖြင့်၊ အဓိကအားဖြင့် coccoliths ) ကို အနောက်ဥရောပ၏ အထက်ပိုင်း Cretaceous တွင် တွေ့ရှိရသည်။ Cretaceous ဟူသောအမည်သည် လက်တင်ဘာသာ *creta* မှဆင်းသက်လာပြီး *မြေဖြူ* ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ Cretaceous ၏နှစ်ပိုင်းခွဲဝေမှုကို Conybeare နှင့် Phillips တို့က 1822 ခုနှစ်တွင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။ 1840 တွင် Alcide d'Orbigny သည် French Cretaceous ကို အဆင့်ငါးဆင့် (အဆင့်) ခွဲထားသည် - Neocomian *၊* Aptian၊ Albian၊ Turonian နှင့် Senonian ၊ နောက်ပိုင်းတွင် *Urgonian* နှင့် Neocomian နှင့် Aptian နှင့် Albian နှင့် Turonian ကြား Cenomanian တို့ကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

## ကိုးကား