# ကျောရိုးရှိသတ္တဝါ

| ကျောရိုးရှိသတ္တဝါ Temporal range: Cambrian Stage 3–လက်ရှိ, 518–0 Ma
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N |
| --- |
|  |
| ကျောရိုးရှိသတ္တဝါ ဥပမာအချို့: *စတားဂျင်ငါး* (Actinopterygii)၊ ဆင် (ခြေလေးချောင်း သတ္တဝါ)၊ ကျားငါးမန်း (Chondrichthyes) နှင့် လမ္ပရီငါး (Agnatha). |
| မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း  |
| လောက: | Animalia |
| Superphylum: | Deuterostomia |
| မျိုးပေါင်းစု: | Chordata |
| *Clade*: | Olfactores |
| မျိုးပေါင်းစုသေး: | **Vertebrata** J-B. Lamarck, 1801 |
| မျိုးပေါင်းစုငယ် |
| * Agnatha (paraphyletic)
* Gnathostomata
 |
| Synonyms |
|
Ossea Batsch, 1788 |

 (အင်္ဂလိပ်: Alligator, lit. 'အဲလစ်ဂိတ္တာ မိကျောင်း')
**ကျောရိုးရှိသတ္တဝါ** ဆိုသည်မှာ အရိုးနု သို့မဟုတ် အရိုးတို့ ဖြင့် ဝန်းရံထားသည့် ကျောရိုး အာရုံကြော ပါရှိသော တိရစ္ဆာန် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါစကားလုံးသည် ကျောရိုးတစ်ခုအဖြစ် တွဲဆက်ပေးထားသော အရိုးများဖြစ်သည့် ကျောရိုးဆစ် ဟူသော စကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ကျောရိုးမပါရှိသော သတ္တဝါများကိုလည်း ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများ ဟုပင်ခေါ်ဆိုသည်။ ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများတွင် ငှက်များ ၊ ငါးများ ၊ ကုန်းနေရေနေသတ္တဝါများ ၊ တွားသွားသတ္တဝါများ နှင့် နို့တိုက်သတ္တဝါများ ပါဝင်သည်။ ကျောရိုးရှိသတ္တဝါ၏ အရိုးစု အစိတ်အပိုင်းများမှာ -

1. **ဦးနှောက်ခွံ**။ ဦးနှောက်ခွံ (သို့) ဦးခေါင်းခွံအရိုးသည် ဦး နှောက်ကို ကာကွယ်ပေးထားသည်။
2. **ကျောရိုးဆစ်**။ တွဲဆက်ထားသော အရိုးတိုလေးများဖြစ်သည့် တောင့်တင်းသော ကျောရိုးဆစ်များကို အဆက်များဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းကျောရိုးသည် အထဲ၌ရှိသော ကျောရိုး အာရုံကြောမကြီးအား ကာကွယ်ပေးသည်။ ကျောရိုးဆစ်များ အကြားရှိ အရိုးဆက်များကြောင့် ကျောရိုးအား ကွေးနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။
3. **အရိုးများ**။ ခန္ဓာကိုယ်၏ ပျော့ပျောင်းသော တစ်သျှူးများကို ထောက်ပံ့ကာကွယ်ပေးပြီး ကြွက်သားတွယ်ဆက်မှုအတွက် အမှတ်နေရာများ ပေးသည်။
4. **ပါးဟပ်** (သို့) **အရိုးကွေး**။ ငါးများ၏ pharynx ၌ ပါးဟပ် အရိုးကွေး နှင့် အချို့ ကုန်းနေရေနေ သတ္တဝါများတွင် ပါးဟပ် ကို ထောက်ပံ့သည်။ ကျောရိုးရှိသတ္တဝါအများစုတွင် ပါးဟပ်အရိုးကွေးသည် မေးရိုး ကဲ့သို့ အခြားကိုယ်အင်္ဂါများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။

ကျောရိုးရှိသတ္တဝါ နမူနာများမှာ နို့တိုက်သတ္တဝါများ ၊ ငှက်များ နှင့် ငါးများ ဖြစ်သည်။ မျိုးစိတ်ပေါင်း သောင်းဂဏန်း အနည်းငယ်ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ကျောရိုးရှိသတ္တဝါမျိုးစိတ် အနည်းဆုံးလေးမျိုးကို ဖော်ပြရန် "ငါး" ဟူသော စကားလုံးကို အသုံးပြုရသည်။

## ထူးခြားချက်များ

ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများသည် ပတ်ဝန်းကျင် အားလုံးနီးပါး၌ လွှမ်းမိုးသည်။ ၎င်းတို့သည် အဓိက ဂေဟစနစ် တစ်ခုစီတွင် အကြီးဆုံးသော တိရစ္ဆာန်များအနေဖြင့် ပါဝင်ကြသော်လည်း၊ အကြီးဆုံး သက်ရှိများ မဟုတ်ပေ(သက်ရှိအဖြစ် စဉ်းစားရာတွင် သစ်ပင်များကိုပါ ထည့်သွင်း သုံးသပ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်)။ ၎င်းတို့သည် လိုက်လျောညီထွေနိုင်သည့် ခုခံအားစနစ် ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော တိရစ္ဆာန်များဖြစ်သည်။ ဤအချက်နှစ်ချက်သည် ဆက်စပ်နိုင်သည်။

## ဇီဝမျိုးခွဲခြင်းနှင့် အမျိုးအစား

* **Subphylum Vertebrata**
	+ **Agnatha** (မေးရိုးမဲ့ ကျောရိုးရှိသတ္တဝါ)
		- Myxini
		- Hyperoartia (မီးအိမ်ငါး)
	+ Conodonta
	+ † Pteraspidomorphi
		- Thelodonti
		- Anaspida
		- Galeaspida
		- Pituriaspida
		- Osteostraci
	+ **Gnathostomata** (မေးရိုးပါ ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများ)
		- Placodermi (Paleozoic ကာလမှ အကြေးခွံအထပ်ပါ သတ္တဝါများ)
		- Chondrichthyes (အရိုးနုငါးများ)
		- Acanthodii (Paleozoic ကာလမှ ကျောရိုးရှိ ငါးမန်းများ)
		- Osteichthyes (အရိုးကြီးငါး)
			* Actinopterygii (ငါးလိပ်ကျောက် မြှီးရှည်)
			* Sarcopterygii (အမြှေးပါးငါး)
			* Coelacanthimorpha (coelacanths)
			* Dipnoi (အဆုတ်ငါး)
	+ **Tetrapoda** (ခြေလေးချောင်း သတ္တဝါများ)
		- Amphibia (ကုန်းနေရေနေသတ္တဝါများ)
		- Amniota (ရေမြွှာဥများ)
			* Sauropsida (တွားသွားသတ္တဝါများနှင့် ငှက်များ)
				+ Lepidosauria (အိမ်မြှောင်များ၊ မြွေများနှင့် tuatara)
				+ Testudines (လိပ်များ)
				+ Archosauria (Archosaurs)
					- Crocodilia (မိကျောင်းမျိုးနွယ်များ)
					- Pterosauria (pterosaurs)၊
					- Dinosauria (ဒိုင်နိုဆောများ)
						* Aves (ငှက်များ)
			* Synapsida (နို့တိုက်သတ္တဝါကဲ့သို့ ခြေလေးချောင်းသတ္တဝါများ)
				+ Mammalia (နို့တိုက်သတ္တဝါများ)

## ဆက်စပ်စာမျက်နှာများ

* ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါ
* ဦးနှောက်ကျောရိုးမကြီး

## ကိုးကား

## အခြားဝက်ဘ်ဆိုက်များ

* သစ်ပင်၏ အသက်ဝိဉာဉ် 22 April 2021 ၌ မော်ကွန်းပြန်ကြည့်စက်တွင် မော်ကွန်းတင်ပြီး .
* Tunicates များနှင့် cephalochordates မဟုတ်သူများသည် ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများ၏ အနီးကပ်ဆုံးဆွေမျိုးများဖြစ်သည်