Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ကိုက်ဖြတ် သတ္တဝါ

| ကိုက်ဖြတ် သတ္တဝါ Temporal range: Paleocene နှောင်းပိုင်း – လက်ရှိ
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N |
| --- |
|  |
| ဝဲ ထိပ်မှ နာရီလက်တံအတိုင်း။ ။ ကပီဘာရာ ကြွက်ကြီး၊ ယုန်စပရိန်၊ ရွှေရောင်ရှဉ့်၊ အိမ်ကြွက် နှင့် မြောက်အမေရိက ဘီဗာရှဉ့်ဝံတို့သည် Hystricomorpha၊ Anomaluromorpha၊ Sciuromorpha၊ Myomorpha၊ နှင့် Castorimorpha မျိုးစဉ်ခွဲ အသီးသီးအား ကိုယ်စားပြုဖော်ပြထားသော မျိုးစိတ်များဖြစ်သည်။ |
| မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း  |
| လောက: | Animalia |
| မျိုးပေါင်းစု: | Chordata |
| မျိုးပေါင်း: | Mammalia |
| (unranked): | Glires |
| မျိုးစဉ်: | **Rodentia** Bowdich, 1821 |
| မျိုးစဉ်ခွဲများ |
| * Anomaluromorpha
* Castorimorpha
* Hystricomorpha (Caviomorpha အပါအဝင်)
* Myomorpha
* Sciuromorpha
 |
|  |
| Combined range of all rodent species (not including introduced populations) |

**ကိုက်ဖြတ်သတ္တဝါ** (အင်္ဂလိပ်: **Rodent**) ဆိုသည်မှာ ကြွက်၊ ရှဉ့်၊ ပူး များကဲ့သို့ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်အသွင်ရှိကာ တူညီသော ဘိုးဘေးမျိုးရိုးတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်၍ ဇီဝမျိုးကွဲပြားလာခဲ့သော မျိုးရိုးတူ နို့တိုက်သတ္တဝါများပင်ဖြစ်သည်။ လက်တင်ဘာသာဖြင့် (လက်တင်: *Rodere*, lit. 'ကိုက်ဖြတ်ရန်') ဟူ၍ အဓိပ္ပါယ်ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါအုပ်စုဖြစ်ပြီး ၎င်းမျိုးနွယ်သည် ဇီဝမျိုးကွဲ လွန်စွာ များပြားသောကြောင့် အောင်မြင်သော နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးရိုးအုပ်စု တစ်ခုလည်းဖြစ်လေသည်။ ၎င်းကိုက်ဖြတ်တတ်သော မျိုးရိုးတူ တိရိစ္ဆာန်များအား စုဖွဲ့၍ *ရိုဒန်သျှား (Rodentia)* ဟု သိပ္ပံအမည်ရသော မျိုးစဉ်အဆင့်ရှိသည့် နို့တိုက်သတ္တဝါအုပ်စုအနေဖြင့် ပါဏဗေဒအလိုအရ ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။ နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးစိတ်အားလုံး၏ ထက်ဝက်နီးပါးသည် ကိုက်ဖြတ်သတ္တဝါများပင်ဖြစ်၏။

၎င်းတိရစ္ဆာန်များတွင် ကိုက်ဖြတ်ရန်အတွက် (၂)ချောင်းထက်မပိုသော ရှေ့သွားများပါရှိကြသည်။ ထိုရှေ့သွားများသည် ကိုက်ဖြတ်မှုပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် ကျိုးပဲ့ပျက်စီးသွားတတ်သော်လည်း ဆက်လက်ကြီးထွားလာခြင်းဖြင့် နဂိုအရွယ်အစားသို့ ပြန်လည်ဖြစ်တည်လာမြဲသာဖြစ်သည်။

ကိုက်ဖြတ် သတ္တဝါအများစုသည် တိရစ္ဆာန်အငယ်စားလေးများသာဖြစ်၏။ အိမ်ကြွက်၊ လယ်ကြွက်၊ ရှဉ့် နှင့် ချစ်ပမန့် ရှဉ့်တို့မှာ လူသိများသော ကိုက်ဖြတ်သတ္တဝါများဖြစ်သည်။ တခါတရံ အိမ်မွေးတိရိစ္ဆာန်များအဖြစ် မွေးမြူလေ့ရှိသော အခြားသော ဟမ်းစတား ကြွက်ငယ်များသည် အမှန်တွင် ပူး (ဂိနီဝက်)၊ ဟမ်းစတားများနှင့် ဂါဘီလ် ကြွက်များသာ ဖြစ်သည်။ အရွယ်အစားကြီးမားသော ကိုက်ဖြတ်သတ္တဝါများအနေဖြင့် ဥပမာပေးရလျှင် ဖြူကောင်၊ ဘီဗာရှဉ့်ဝံနှင့် ကပီဘာရာ ကြွက်ကြီးများဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ ကပီဘာရာကြွက်ကြီးများသည် အရွယ်အစားအကြီးမားဆုံးဖြစ်ကာ မှတ်တမ်းများအရ ခန္ဓာကိုယ်အရှည် ၄၄ စင်တီမီတာ (၁.၄၄ ပေ) ၁၀၅ မှ ၁၃၅ စင်တီမီတာ (၄၀ - ၅၅ လက်မ) နှင့် အလေးချိန် ၃၅ မှ ၆၅ ကီလိုဂရမ် ( ၇၅ - ၁၄၀ ပေါင် ) အထိပင် ရှိနိုင်သည်ဟုသိရသည်။

လယ်ကြွက်တစ်ကောင်
ကပီဘာရာ ကြွက်ကြီးများ
## ကိုးကား
# ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးခွဲခြင်း

(ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အဓိကအဆင့်ကြီး) (၈)ဆင့် ရှိသည်။ အခြား အဆင့်ခွဲငယ်များကို ဤနေရာတွင် မပြပါ။
ဇီဝဆိုင်ရာ အမျိုးအစား ခွဲခြားခြင်းသို့မဟုတ် ဇီဝဗေဒ ပညာရပ် အတွင်း သိပ္ပံနည်းကျ အမျိုးအစား ခွဲခြင်း သက်ရှိများကို ဇီဝဆိုင်ရာ အမျိုးအစား ပေါ်တွင် မူတည်၍ မျိုးစု သို့ မျိုးစိတ် စသည်ဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ခြင်း အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းတို့ပင် ဖြစ်သည်။

ခေတ်သစ် ဇီဝဗေဒပညာရပ်ဆိုင်ရာ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းသည် မျိုးစိတ်များကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သွင်ပြင်လက္ခဏာပေါ်တွင် မူတည်၍ အုပ်စုဖွဲ့ လေ့လာခဲ့သော ကာရိုးလပ်စ် လင်းနေးယပ်စ် ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှ အစပြုခဲ့သည်။ ထိုသို့သော အုပ်စုများကို ဒါဝင်၏ အမျိုးတူ ဆင်းသက်မှု နိယာမ အပေါ်တွင် မူတည်၍ ပြန်လည်သုံးသပ် ညှိနှိုင်းခွဲခြားခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဒီအန်အေ ကို အချက်အလက်အဖြစ် အသုံးပြုသော မော်လီကျူလာ ဖိုင်လိုဂျင်နက်တစ် ပညာကြောင့် လတ်တလော ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း အများအပြားကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ဆက်လက်၍လည်း လုပ်ဆောင်သွားမည့် အခြေအနေရှိသည်။ ဇီဝဆိုင်ရာ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းသည် ဇီဝဆိုင်ရာ စစ်စတမ်မက်တစ် (biological systematics) သိပ္ပံပညာရပ်တွင် ပါဝင်သည်။
# မျိုးပေါင်းစု

(ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အဓိကအဆင့်ကြီး) (၈)ဆင့် ရှိသည်။ လောက (kingdom) တစ်ခု၏အောက်တွင် မျိုးပေါင်းစု (Phylum) တစ်ခုဖြစ်စေ၊ အများဖြစ်စေ ရှိသည်။ အခြား အဆင့်ခွဲငယ်များကို ဤနေရာတွင် မပြပါ။
ဇီဝဗေဒသုံး မျိုးတူစု အုပ်စုခွဲပုံအားဖြင့်၊ **မျိုးပေါင်းစု** (အင်္ဂလိပ်: **Phylum**) သည် — လောက တစ်ခုခုအတွင်းရှိ ပိုမိုဆင်တူရာ မျိုးပေါင်း များကို ခြုံငုံကာ ခေါင်းစဉ်လိုက်ပေးထားခြင်း ဖြစ်၏။ အစဉ်အလာအရ ရုက္ခဗေဒဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းတွင် ဒဗစ်ရှင်း သို့မဟုတ် မျိုးခွဲ (Division) ဟူသော ဝေါဟာရကို ဖိုင်လဲမ် (Phylum) အစားသုံးလေ့ရှိသည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရေညှိ၊ မှိုနှင့်အပင်များ အမည်ပေးခြင်း စည်းမျဉ်းတွင်မူ ၎င်းအသုံးအနှုန်းနှစ်ခုကို တူညီသည်ဟု လက်ခံထားသည်။

ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း အဓိကအဆင့်များ - နယ်ပယ်(Domain)၊ လောက(kingdom)၊ မျိုးပေါင်းစု(phylum)၊ မျိုးပေါင်း(class)၊ မျိုးစဉ်(order)၊ မျိုးရင်း(family)၊ မျိုးစု(genus)၊ မျိုးစိတ်(species)။ ပုံတွင်နမူနာအနေဖြင့် မြေခွေးနီ၏ ဇီဝမျိုးရိုးခွဲပုံအဆင့်များကို ယှဉ်ကြည့်နိုင်ရန်ပြထားသည်။
## ကိုးကား
# မျိုးပေါင်းစုငယ်

ပုံတွင်ပြထားသည့် အစဉ်လိုက်အဆင့်အတိုင်း မျိုးပေါင်းစု နှင့် မျိုးပေါင်း ကြားတွင် **မျိုးပေါင်းစုငယ်** ရှိမည်ဖြစ်သည်။
**မျိုးပေါင်းစုငယ်** (**Subphylum**) ဆိုသည်မှာ လင်းနီးယပ်၏ ဇီဝမျိုးတူအုပ်စုများဆိုင်ရာ မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းစနစ်ဖြင့် မျိုးဆက်တစ်ဆက်အပေါ် သတ်မှတ်သော အဆင့် သညာ တစ်ခုဖြစ်သည်။

သာမန်အားဖြင့် မျိုးရိုးတစ်ခု၏ မျိုးဆက်အဆက်ဆက်အား တစ်ခုချင်း အဆင့်ခွဲခြားသတ်မှတ်ရာတွင် "နယ်ပယ် > လောက > မျိုးပေါင်းစု > မျိုးပေါင်း > မျိုးစဉ် > မျိုးရင်း > မျိုးစု > မျိုးစိတ် ဟူ၍ အစဉ်အတိုင်းသတ်မှတ်ထားသော အဆင့်များမှ တစ်ခုအဖြစ်ခွဲခြားကြသည်။

သို့ရာတွင် တစ်ခါတစ်ရံ၌ ရှုပ်ထွေးသော မျိုးရိုးဆင်းသက်မှုရှိသည့် (သို့) အဖြေရှာမရသေးသည့် သတ္တဝါ(တိရစ္ဆာန်) မျိုးရိုးဆင်းသက်မှုများအတွက် ကြားအဆင့်များ သတ်မှတ်ပေးရန် လိုအပ်လေသည်။

မှတ်သားသင့်သည်မှာ ပုံမှန်သတ်မှတ်ထားသော အဆင့်သညာများတွင် "**ခွဲ**" ပါသည့် အဆင့်သည် မူလအဆင့်၏ အောက်တွင်ရှိသော "အဆင့်" ဖြစ်သည်။

(ဥပမာ။ မျိုးပေါင်းစုကြီး > မျိုးပေါင်းစု > မျိုးပေါင်းစုငယ် > မျိုးပေါင်းကြီး > မျိုးပေါင်း > မျိုးပေါင်းငယ် > မျိုးစဉ်ကြီး > မျိုးစဉ် > မျိုးစဉ်ငယ် > မျိုးရင်းကြီး > မျိုးရင်း)
# မျိုးပေါင်း

(ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အဓိကအဆင့်ကြီး) (၈)ဆင့် ရှိသည်။ မျိုးပေါင်းစု (Phylum) တစ်ခု၏အောက်တွင် မျိုးပေါင်း (class) တစ်ခုဖြစ်စေ၊ အများဖြစ်စေ ရှိသည်။ အခြား အဆင့်ခွဲငယ်များကို ဤနေရာတွင် မပြပါ။
သတ္တဝါအမျိုးမျိုးကို ဇီ၀ဗေဒသုံး မျိုးတူစု အုပ်စုခွဲမှုအားဖြင့် **မျိုးပေါင်း** (သို့) **မျိုးဂိုဏ်း** (အင်္ဂလိပ်: **class** (biology)) ဆိုသည်မှာ — မျိုးပေါင်းစု(Phylum)ကြီး တခုခုအတွင်းရှိ ပိုမိုဆင်တူရာ မျိုးအုပ်(order)များကို စုစည်း‌‌ခေါင်းစဉ်ပြုခြင်း ဖြစ်၏။ သာဓကအားဖြင့် *နို့တိုက်သတ္တဝါများ* **မျိုးပေါင်း(မျိုးဂိုဏ်း)** ခေါင်းစဉ်အောက်၌ (ခွေး၊ ကြောင်တို့ ပါဝင်ရာ) အသားစား သတ္တဝါများ မျိုးအုပ်၊ (လူ၊ မျောက်တို့ ပါဝင်ရာ) ပရိုင်းမိတ် မျိုးအုပ် စသည်ဖြင့် စာရင်းရှိအံ့။ ကျောရိုးရှိတတ်သတ္တဝါများ (ဝါ) ကော်ဒိတ်များ မျိုးပေါင်းစု(မျိုးအုံ)ကြီး အတွင်း ပါရှိသည့် ၎င်း *နို့တိုက်သတ္တဝါများ" အပြင် အခြားသော **မျိုးပေါင်း(မျိုးဂိုဏ်း)** ကြီးများမှာ* ငှက်*၊* ငါး *စသည်တို့ ဖြစ်မည်။*

ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းဆိုင်ရာ အဓိကအဆင့်များ၊ နယ်ပယ်(Domain)၊ လောက(kingdom)၊ မျိုးပေါင်းစု(phylum)၊ မျိုးပေါင်း(class)၊ မျိုးစဉ်(order)၊ မျိုးရင်း(family)၊ မျိုးစု(genus)၊ မျိုးစိတ်(species)။ မြေခွေးနီ၏ ဇီဝမျိုးရိုးခွဲပုံအဆင့်များကို ဤပုံတွင် နမူနာအနေဖြင့် ယှဉ်ကြည့်နိုင်ရန် ပြထားသည်။
## ဆင်းသက်လာပုံအရ အထက်/အောက် အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များ

အခြား အမျိုးအစားများ၏ အခြေခံအဆင့်သတ်မှတ်ချက်များကဲ့သို့ပင် “မျိုးပေါင်း” အဆင့်ကိုလည်း ထပ်၍ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်သည်။ နမူနာအချို့အား အောက်တွင် ကြည့်ပါ။

| အမည် | ထိပ်စီးစာလုံး၏ အဓိပ္ပာယ် | နမူနာ-၁ | နမူနာ- ၂ | နမူနာ-၃ | နမူနာ-၄ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| မျိုးပေါင်းကြီး
(Superclass) | အထက်။ အပေါ်ဆင့်
(Super: above) | ခြေလေးချောင်း သတ္တဝါ |  | ခြေလေးချောင်း သတ္တဝါ |  |
| မျိုးပေါင်း
(Class) |  | နို့တိုက်သတ္တဝါ | Maxillopoda | ငှက် | Diplopoda |
| မျိုးပေါင်းခွဲ
(Subclass) | အခွဲ။ ခွဲခြမ်း
(Sub: under) | Theria | Thecostraca |  | Chilognatha |
| မျိုးပေါင်းငယ်
(Infraclass) | အောက်။ အောက်ဆင့်
(Infra: below) |  | Cirripedia | Neognathae | Helminthomorpha |
| မျိုးပေါင်းအခြေ
(Subterclass) | အခြေ။ အောက်ခြေ
(Subter: below, underneath) |  |  |  | Colobognatha |
| မျိုးပေါင်းသေး
(Parvclass) | ငယ်။ သေးငယ်၊ အရေးမပါ
(Parvus: small, unimportant) |  |  | Neornithes | - |

## မှတ်စုများ

## ကိုးကား
# မျိုးစဉ်

(ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အဓိကအဆင့်ကြီး) (၈)ဆင့် ရှိသည်။ မျိုးပေါင်း (class) တစ်ခု၏အောက်တွင် မျိုးစဉ် (Order) တစ်ခုဖြစ်စေ၊ အများဖြစ်စေ ရှိသည်။ အခြား အဆင့်ခွဲငယ်များကို ဤနေရာတွင် မပြပါ။
သတ္တလောကရှိ တိရစ္ဆာန်များအား အမျိုးတူသော အုပ်စုများ ခွဲခြားထားခြင်းကို မျိုးပေါင်း (Class)ဟု ခေါ်သည်။

* မျိုးပေါင်း၏ အောက်တွင် **မျိုးစဉ် (Order)** ရှိသည်။
* မျိုးစဉ်၏အောက်တွင် မျိုးရင်း (Family) ရှိသည်။

ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းဆိုင်ရာ အဓိကအဆင့်များ၊ နယ်ပယ်(Domain)၊ လောက(kingdom)၊ မျိုးပေါင်းစု(phylum)၊ မျိုးပေါင်း(class)၊ မျိုးစဉ်(order)၊ မျိုးရင်း(family)၊ မျိုးစု(genus)၊ မျိုးစိတ်(species)။ မြေခွေးနီ၏ ဇီဝမျိုးရိုးခွဲပုံအဆင့်များကို ဤပုံတွင် နမူနာအနေဖြင့် ယှဉ်ကြည့်နိုင်ရန် ပြထားသည်။
## ကိုးကား
# မျိုးရင်း

(ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အဓိကအဆင့်ကြီး) (၈)ဆင့် ရှိသည်။ မျိုးစဉ် (Order) တစ်ခု၏အောက်တွင် မျိုးရင်း (family) တစ်ခုဖြစ်စေ၊ အများဖြစ်စေ ရှိသည်။ အခြား အဆင့်ခွဲငယ်များကို ဤနေရာတွင် မပြပါ။
သတ္တလောကရှိ တိရစ္ဆာန်များအား အမျိုးတူသော အုပ်စုများ ခွဲခြားထားခြင်းကို မျိုးပေါင်း (Class)ဟု ခေါ်သည်။

* မျိုးပေါင်း၏ အောက်တွင် မျိုးစဉ် (Order) ရှိသည်။
* မျိုးစဉ်၏အောက်တွင် **မျိုးရင်း (Family)** ရှိသည်။

ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းဆိုင်ရာ အဓိကအဆင့်များ၊ နယ်ပယ်(Domain)၊ လောက(kingdom)၊ မျိုးပေါင်းစု(phylum)၊ မျိုးပေါင်း(class)၊ မျိုးစဉ်(order)၊ မျိုးရင်း(family)၊ မျိုးစု(genus)၊ မျိုးစိတ်(species)။ မြေခွေးနီ၏ ဇီဝမျိုးရိုးခွဲပုံအဆင့်များကို ဤပုံတွင် နမူနာအနေဖြင့် ယှဉ်ကြည့်နိုင်ရန် ပြထားသည်။
## ကိုးကား
# မျိုးစု

(ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အဓိကအဆင့်ကြီး) (၈)ဆင့် ရှိသည်။ မျိုးရင်း (family) တစ်ခု၏အောက်တွင် မျိုးစု (Genus) တစ်ခုဖြစ်စေ၊ အများဖြစ်စေ ရှိသည်။ အခြား အဆင့်ခွဲငယ်များကို ဤနေရာတွင် မပြပါ။
သတ္တလောကရှိ တိရစ္ဆာန်များအား အမျိုးတူသော အုပ်စုများ ခွဲခြားထားခြင်းကို မျိုးပေါင်း (Class)ဟု ခေါ်သည်။

* မျိုးပေါင်း၏ အောက်တွင် မျိုးစဉ် (Order) ရှိသည်။
* မျိုးစဉ်၏အောက်တွင် မျိုးရင်း (Family) ရှိသည်။
* မျိုးရင်း၏အောက်တွင် "**မျိုးစု (Genus)**" ရှိသည်။

ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းဆိုင်ရာ အဓိကအဆင့်များ၊ နယ်ပယ်(Domain)၊ လောက(kingdom)၊ မျိုးပေါင်းစု(phylum)၊ မျိုးပေါင်း(class)၊ မျိုးစဉ်(order)၊ မျိုးရင်း(family)၊ မျိုးစု(genus)၊ မျိုးစိတ်(species)။ မြေခွေးနီ၏ ဇီဝမျိုးရိုးခွဲပုံအဆင့်များကို ဤပုံတွင် နမူနာအနေဖြင့် ယှဉ်ကြည့်နိုင်ရန် ပြထားသည်။
## ကိုးကား
# မျိုးစိတ်

(ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အဓိကအဆင့်ကြီး) (၈)ဆင့် ရှိသည်။ မျိုးစု (Genus) တစ်ခု၏အောက်တွင် မျိုးစိတ် (Species) တစ်ခုဖြစ်စေ၊ အများဖြစ်စေ ရှိသည်။ အခြား အဆင့်ခွဲငယ်များကို ဤနေရာတွင် မပြပါ။
သတ္တလောကရှိ တိရစ္ဆာန်များအား အမျိုးတူသော အုပ်စုများ ခွဲခြားထားခြင်းကို မျိုးပေါင်း (Class)ဟု ခေါ်သည်။

* မျိုးပေါင်း၏ အောက်တွင် မျိုးစဉ် (Order) ရှိသည်။
* မျိုးစဉ်၏အောက်တွင် မျိုးရင်း (Family) ရှိသည်။
* မျိုးရင်း၏အောက်တွင် မျိုးစု (Genus) ရှိသည်။
* မျိုးစု၏အောက်တွင် "**မျိုးစိတ် (Species)**" ရှိသည်။

ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းဆိုင်ရာ အဓိကအဆင့်များ၊ နယ်ပယ်(Domain)၊ လောက(kingdom)၊ မျိုးပေါင်းစု(phylum)၊ မျိုးပေါင်း(class)၊ မျိုးစဉ်(order)၊ မျိုးရင်း(family)၊ မျိုးစု(genus)၊ မျိုးစိတ်(species)။ မြေခွေးနီ၏ ဇီဝမျိုးရိုးခွဲပုံအဆင့်များကို ဤပုံတွင် နမူနာအနေဖြင့် ယှဉ်ကြည့်နိုင်ရန် ပြထားသည်။
## ကိုးကား
# ၁၉၀၄

|  |
| --- |
| **၁၉၀၄** : ဇန်နဝါရီ •  ဖေဖော်ဝါရီ •  မတ် •  ဧပြီ •  မေ •  ဇွန် •  ဇူလိုင် •  ဩဂုတ် •  စက်တင်ဘာ •  အောက်တိုဘာ •  နိုဝင်ဘာ •  ဒီဇင်ဘာ |

|  |  |
| --- | --- |
| ထောင်စုနှစ်: | ၂ ထောင်စုနှစ် |
| ရာစုနှစ်များ: | * ၁၉ ရာစုနှစ်
* **၂၀ ရာစုနှစ် ၂၁ ရာစုနှစ်
 |
| ဆယ်စုနှစ်များ: | * ၁၈၈၀ ဆယ်စုနှစ်
* ၁၈၉၀ ဆယ်စုနှစ်
* **၁၉၀၀ ဆယ်စုနှစ် ၁၉၁၀ ဆယ်စုနှစ်
* ၁၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်
 |
| ခုနှစ်များ: | * ၁၉၀၁
* ၁၉၀၂
* ၁၉၀၃
* **၁၉၀၄ ၁၉၀၅
* ၁၉၀၆
* ၁၉၀၇
 |
# နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း

International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN)|  |
| ဆောင်ပုဒ် | United for Life and Livelihoods |
| ဖွဲ့တည်ချိန် | အောက်တိုဘာ ၅၊ ၁၉၄၈ (၁၉၄၈-၁၀-05) (International Union for the Protection of Nature) Fontainebleau, France |
| အမျိုးအစား | နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်း |
| ရည်ရွယ်ချက် | Nature conservation, ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ |
| တည်နေရာ | * Gland, Switzerland
 |
| ဝန်ဆောင်မှုဒေသ | Worldwide |
| အဖွဲ့ဝင် | 1400 |
| အရေးကြီးပုဂ္ဂိုလ်များ | Bruno Oberle (Director General) Zhang Xinsheng (President) |
| ဘဏ္ဍာရေး | CHF 140.7 million / US$ 148 million (2019) |
| အလုပ်သမား | Over 900 (worldwide) |
| စေတနာ့ဝန်ထမ်း | 10,000+ |
| မစ်ရှင် | "Influence, encourage and assist societies throughout the world to conserve the integrity and diversity of nature and to ensure that any use of natural resources is equitable and ecologically sustainable." |
| ဝက်ဘ်ဆိုဒ် | iucn.org |
| ယခင်အမည် | International Union for the Protection of Nature |

**နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း** (**IUCN** တရားဝင် **International Union for Conservation of Nature and Natural Resources**) သည် သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအတွက် ဆောင်ရွက်သော နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ သဘာဝရင်းမြစ်များကို ရေရှည်အသုံးပြုနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်ရပြီး အချက်အလက်များ စုဆောင်းခြင်း၊ သုတေသနဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ပရောဂျက်များနှင့် ပညာပေးလုပ်ငန်းများ ပါဝင်သည်။ ယင်း၏ ရည်မှန်းချက်မှာ သဘာဝ အရင်းအမြစ်များကို အသုံးပြုရာတွင် တန်းတူညီမျှရေးနှင့် စီးပွားရေးအရ ရေရှည်တည်တံ့ရန်အတွက် တစ်ကမ္ဘာလုံးရှိအသင်းအဖွဲ့များကို အားပေးကူညီရန်ဖြစ်သည်။ အခြားနိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့်မတူသည်မှာ အသင်းသည် အများပြည်သူများနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့မှုမရှိဘဲ သက်ဆိုင်ရာအစိုးရ၊ အာဏာပိုင်များကို လိုအပ်သောအချက်အလက်များ၊ အကြံဉာဏ်များ ထောက်ပံ့ပေးသည်။ အသင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်နိုင်ခြေရှိသော သက်ရှိမျိုးစိတ်များကို သတ်မှတ်ရာ၌ ထင်ရှားသည်။ အစိုးရနှင့် အစိုးရမဟုတ်သောအဖွဲ့အစည်းပေါင်း ၁၄၀၀ ကျော်ပါဝင်ထားပြီး စေတနာဝန်ထမ်းများ၊ သိပ္ပံပညာရှင်များ ၁၆၀၀၀ ပါဝင်သည်။ နိုင်ငံပေါင်း ၅၀ ကျော်တွင် အချိန်ပြည့်ဝန်ထမ်းပေါင်း ၁၀၀၀ ရှိပြီး ရုံးချုပ်မှာ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဂလန်းမြို့တွင် တည်ရှိသည်။

## ကိုးကား
# မျိုးသုဉ်းမှုအန္တရာယ်ကျရောက်ခြင်းမရှိနိုင်သေးသော မျိုးစိတ်

| ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဆင့်အတန်း IUCN အနီရောင်စာရင်း၏ သတ်မှတ်ချက်များ |
| --- |
|  |
| **မျိုးသုဉ်းသည့် အဆင့်** |
| * မျိုးသုဉ်းပြီး (EX)
* ဒေသရင်း၌ မျိုးသုဉ်းပြီး (EW)
 | * (စာရင်း)
* (စာရင်း)
 |
| **အန္တရာယ်မြင့်မားသည့် အဆင့်** |
| * မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးအန္တရာယ်ရှိ (CR)
* မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ရှိ (EN)
* မျိုးသုဉ်းအန္တရာယ်ကျရောက်နိုင် (VU)
 | * (စာရင်း)
* (စာရင်း)
* (စာရင်း)
 |
| **အန္တရာယ်နည်းပါးသည့် အဆင့်** |
| * အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်ဖွယ်ရှိ (NT)
* ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရန်လိုအပ် (CD)
* အန္တရာယ်မကျရောက်နိုင်သေး (LC)
 | * (စာရင်း)
* (စာရင်း)
 |
|

---

**အခြားသတ်မှတ်မှု အဆင့်** |
| * အချက်အလက်ပြည့်စုံမှုမရှိ (DD)
* အကဲဖြတ်ဆန်းစစ်ထားခြင်းမရှိ (NE)
 | * (စာရင်း)
 |
|

---

**ဆက်စပ်​သော အကြောင်းအရာများ နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း
* IUCN အနီရောင်စာရင်း
* သစ်တောဦးစီးဌာန
* သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန
 |
|

---

 အထက်ပါ IUCN အနီရောင်စာရင်းသတ်မှတ်ချက်နှင့် အောက်ပါ NatureServe သတ်မှတ်ချက်အား နှိုင်းယှဉ်မှု  |
| * ရှု
* ပြော
* ပြင်
 |

IUCN အနီရောင်စာရင်း၏ **မျိုးသုဉ်းမှုအန္တရာယ်ကျရောက်ခြင်းမရှိနိုင်သေးသော မျိုးစိတ်** ( Least Concern - **LC** ) ဆိုသည်မှာ သက်ဆိုင်ရာ ဇီဝမျိုးစိတ်တစ်ခု (သို့) တစ်စုသည် တောရိုင်းသဘာဝ၌ ဦးရေအမြောက်အမြား ရှင်သန်နေထိုင်လျက် ရှိနေသည့်အတွက်ကြောင့် ၎င်းမျိုးစိတ်အပေါ် နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း (IUCN)မှ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် မလိုအပ်သေးသော မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသည့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အမျိုးအစားသတ်မှတ်ချက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် မျိုးသုဉ်းရန် ခြိမ်းခြောက်ခံရသော မျိုးစိတ်၊ မျိုးသုဉ်းရန် ခြိမ်းခြောက်ခံရလုနီးနီး မျိုးစိတ် အစရှိသည့် အဆင့်တွင်အကျုံးမဝင်ပေ။

မျိုးစိတ်တစ်ခုသည် အကောင်ရေပမာဏ လုံလောက်စွာမရှိပါက မျိုးသုဉ်းမှု ဖြစ်နိုင်ခြေနည်းပါးသော မျိုးစိတ် ဟု သတ်မှတ်ခံရမည်မဟုတ်ပေ။ ဤအဆင့်သတ်မှတ်ချက်တွင် အကျုံးဝင်ရန် တိကျသောသတင်းအချက်အလက်များ လိုအပ်သည်။ ဤအဆင့်အတန်းအဖြစ် သတ်မှတ်မှုတွင် တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ် စုစုပေါင်း (၁၄၀၃၃) ခုပါဝင်ပြီး သိပ္ပံနည်းကျ မဖော်ပြရသေးသော မျိုးစိတ်ပေါင်းများစွာလည်း ပါဝင်သည်။

> *" လူသားတို့သည် ဤအဆင့်အတန်းသတ်မှတ်ချက်၌ အောင်မြင်စွာ စာရင်းသွင်းခံထားရ၏၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အလွန်ပေါများသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ "*
>
>

## ကိုးကား
# ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ

| ဆိုမာလီယာ သမ္မတနိုင်ငံ Somali Republic *Jamhuuriyadda Soomaaliya* جمهورية الصومال |
| --- |
|
အလံတော်

အမှတ်တံဆိပ်

 |
| **နိုင်ငံတော် သီချင်း:**Somalia, Wake Up |
|  |
| မြို့တော် နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ | မိုဂါဒစ်ရှူးမြို့ |
| ရုံးသုံး ဘာသာစကားများ | ဆိုမာလီ၊ အာရပ် |
| အမျိုးအစား | ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ |
| အစိုးရ |
| • သမ္မတ | Mohamed Abdullahi Mohamed |
| • ဝန်ကြီးချုပ် | အက်ဒီဝလီ မိုဟာမက် အလီ |
| တည်ထောင် |
| • လွတ်လပ်ရေး ရခြင်းနှင့် ပြည်ထောင်စု တည်ထောင်ခြင်း | ဇူလိုင် ၁၊ ၁၉၆၀ |
| ဧရိယာ |
| • စုစုပေါင်း | ၆၃၇,၆၅၇ km2 (၂၄၆,၂၀၀ စတုရန်းမိုင်) (အဆင့်: ၄၃) |
| လူဦးရေ |
| • ခန့်မှန်း | ၉,၃၅၉,၀၀၀ (၂၀၁၀) (အဆင့် - ၈၉) |
| • သိပ်သည်းမှု | ၁၄/km² (၃၆/sq mi) (အဆင့် - ၂၀၉) |
| GDP (PPP) | ခန့်မှန်း |
| • စုစုပေါင်း | ၅.၈၉၆ ဘီလီယံ (အဆင့် - ၁၅၈) |
| • Per capita | US $၆၀၀ (အဆင့် - ၂၂၂) |
| ငွေကြေး | ဆိုမာလီ ရှီလင် |
| တယ်လီဖုန်းကုဒ် | +၂၅၂ |
| Internet TLD | .so |

**ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ**ကို တရားဝင်အခေါ်အားဖြင့် ဆိုမာလီယာသမ္မတနိုင်ငံဟု ခေါ်ဆိုပြီး ယခင် ကွန်မြူနစ်များအုပ်ချုပ်စဉ်က ဆိုမာလီ ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ အာဖရိကဦးချိုတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ပြည်တွင်းစစ် စတင် ဖြစ်ပွားကတည်းက နိုင်ငံ၏ နေရာ အတော်များများတွင် ဗဟိုအစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှု မရှိပေ။ နိုင်ငံတကာမှ အသိအမှတ်ပြုထားသော ကြားဖြတ် ဖက်ဒရယ်အစိုးရမှ နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်း သေးသေးကလေးကိုသာ အုပ်ချုပ်နိုင်သည်။ ဆိုမာလီယာနိုင်ငံအား မဖြစ်မြောက်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြား သတ်မှတ်ကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆင်းရဲဆုံးနှင့် အကြမ်းတမ်းဆုံး နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။

ဆိုမာလီယာနိုင်ငံသည် အာဖရိက၏ အရှေ့ဘက်ဆုံး အပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ဂျီဘူတီနိုင်ငံ၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် ယီမင်နိုင်ငံ နှင့် အေဒင်ပင်လယ်ကွေ့ ၊ အရှေ့ဘက်တွင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၊ အနောက်ဘက်တွင် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ တို့ ရှိကြသည်။ ဆိုမာလီယာနိုင်ငံသည် အာဖရိကတိုက်တွင် ကမ်းရိုးတန်း အရှည်လျားဆုံးသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ မြေပြင်အနေအထားမှာ ကုန်းမြေမြင့်များ၊ လွင်ပြင်များနှင့် ကုန်းမြင့်များ ပါဝင်သည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ပူပြင်းပြီး အချိန်မှန်တိုက်ခိုက်သော မုတ်သုံလေနှင့် ပုံမှန်မရှိသော မိုးရွာသွန်းမှုတို့ ရှိသည်။

## ကိုးကား