Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Singapura

Singapura - Ásia
Singapura
**Singapura** (an Malay: Republik Singapura) ye un paíç de la Ásia cun ua populaçon de 5.674.472 habitants (2015), l Singapura acupa ua superfice de 719,1 km² i sue capital ye Singapura.

## Refréncias
# Ouceano Atlántico

L **ouceano Atlántico** ye l segundo maior ouceano an cumprido, cun ua ária de mais ó menos 106.400.000 km², cerca de un quinto de la superfíce da Tierra. Ye l ouceano que aparta la Ouropa i la África a Lheste, de la América, a Oeste. Sou nome ben de Atlas, ua debindade de la mitologie griega. Ye por esso que a las bezes l ouceano Atlántico ye referido cumo "mar de Atlas". La mençon mais antiga subre l sou nome ye ancuntrada an Stórias, de Heródoto, al redror de 450 a.C. Antes de ls ouropeus çcubríren outros ouceanos, l termo "ouceano" fui sinónimo de to las augas que rodeában la Ouropa Oucidental que agora ye coincido cumo Atlántico i que os gregos acraditában ser un grande riu que rodeaba to la Tierra.

L ouceano Atlántico apersenta ua forma aparecida a un "S". Sendo ua debison de las augas marítimas terrestres, l Atlántico ye lhigado al ouceano Ártico (que an alguas bezes ye referido como sendo solo un mar de l Atlántico), a Norte, al ouceano Pacífico, a Sudoeste, i al ouceano Índico, a Sudeste, i al ouceano Antártico, a Sul. (Alrobés de l ouceano Atlántico lhigar-se cun l ouceano Antártico, puode-se stablecer a Antártida como lhemite sul de l ouceano, subre outro punto de bista). La lhinha de l Equador debide l ouceano an Atlántico Norte i Atlántico Sul. Cun un terço de las augas ouceánicas mundiales, l Atlántico anclui mares cumo l Mediterráneo, l mar de l Norte i l mar de las Caraíbas (Caribe).

## Refréncias

## Refréncias
# Polónia

**Rzeczpospolita Polska**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| **Lhéngua oufecial** | Polonés |
| **Capital**  - Populaçon:  | Warszawa 1 753 977 (2016) |
| **Área** | 312 696 km²  |
| **Populaçon**  - Total:  - Densidade: |  38 432 992 (2016) 123 ab./km² |
| **Moneda** | Złoty (PLN) = 100 groszy |
| Hino nacional: Mazurek Dąbrowskiego La Mazurca de Dąbrowski Duração: 43 segundos.0:43noicon |

La **Polónia**, ouficialmente **República de la Polónia** (pol. **Polska**, **Rzeczpospolita Polska**), ye un paíç de la Ouropa Central que lemita cula Almanha la Oeste, cula República Checa i la Slobáquia al Sul, cula Ucránia i la Bielorrússia la Leste i cula Lituánia i l sclabe russo de Kaleningrado al Norte. Ye banhada pul mar Báltico la Norte; ademales, ten ua frunteira marítima cula Dinamarca i la Suécia. Warszawa ye la capital de la Polónia.

Warszawa
# Hungrie

**Hungrie**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| **Lhéngua oufecial** | Hungaro |
| **Capital** | Budapest |
| **Área** | 93 025 km²  |
| **Populaçon**  - Total:  - Densidade: |  9 769 526 105,3 ab./km² |
| **Moneda** | Florim húngaro |
| Hino nacional:*Himnusz* ou *Isten, áldd meg a magyart* |

**Hungrie** ye un paíç localizado na Ouropa central, cuja capital ye Budapest. Ye lemitado la norte pul Slobáquia i Oucránia, la leste pula Roménia, la sul pula Sérbia i Croácia, i l'oeste pula Áustria i Slobénia.
# Líbia

**Líbia**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| **Lhéngua oufecial** | Árabe
 |
| **Capital**  - Populaçon:  | Trípoli
 |

La **Líbia** ye un paíç de l norte d'África. Sua capital ye Trípoli i faç frunteira cun Eigito i Sudan la lheste, la sul cun Xade i Níger, la oeste cun Argélia i Tunísia.L território líbio ye delimitado la Norte pul Mar Mediterráneo.
# República Centro-Africana

**República Centro-Africana**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |
| **Lhéngua oufecial** | Francés
 |
| **Capital**  - Populaçon:  | Bangui
 |

**República Centro Africana** ye un paíç de la África,sue lhéngua ye l francés pula colonizaçon de la Fráncia,ten ua lhugar stória de cunflitos,i pobos mixtos habitan sou território.
# Montes Urales

Bista de ls montes Urales.
Mapa de ls montes Urales.
Ls **montes Urales** (an russo Ура́льские го́ры; Ура́л [Urales]) son ua cordilheira que se stende aprossimadamente de norte la sul atrabeç de la Rússia oucidental. Ls Montes Urales son ua refréncia para delemitar la Ouropa de la Ásia, l que faç cun que la Rússia faga parte destes dous cuntinentes.

Ténen ua stenson de 2500 quilómetros de las stepes cazaques al lhargo de la frunteira norte de l Cazaquiston até la cuosta de l ouceano Ártico. L'ilha de Nuoba Zembla forma ua cuntinaçon de la cordilheira. Giograficamente, esta cadena de muntanhas marca la frunteira (arbitrária) antre ls cuntinentes ouropeu i asiático, sendo assi antre ls países oucidentales i ourientales. Sou punto culminante ye l monte Naroda (Poznurr, 1895 m). L'eiroson spuso ua riqueza cunsidrable an minerales ne ls Urales, antre eilhas l topázio i l berílio. Las florestas Komi ne ls Urales de l norte son portegidas cumo Patrimonho Mundial.

Ls Urales stan antre las cordilheiras mais antigas de l mundo, tenendo-se formado ne l final de l período Carbonífero, quando un cuntinente cumpuosto percipalmente pula Sibéria sbarrou cul supercontinente que cuntenie la maior parte de a tierra na época : la cumbinaçon de la Laurásia (Ouropa i América de l Norte) i Gondwana. Ouropa i Sibéria quedórun juntas zde anton.

Ls geógrafos debedírun ls Urales an cinco regiones: Sul, Central, Norte, Subártico i Urales Árticos.

## Rius

* Al oeste de ls Urales nace l riu Ufa, que corre pa l Oeste.
* Al sul de ls Urales nace l riu Belaja, que corre pa l Oeste.
* Al sul de ls Urales nace l riu Sakmara, que corre pa l Sul.
* Al sul de ls Urales nace l riu Samara, que corre pa l Oeste.
* Al sul de ls Urales nace l riu Ural, que corre pa l Sul.

Outros amportantes rius de la region son: Amba, Pecora, Usa, Tabda, Tobol, Turá.

* Ls Montes Urales guárdan ua riqueza cunsidrable an minerales, specialmente Fierro, Manganés, Topázio i l berílio.

## Cidades

Cidades amportantes de ls Urales:

* Yekaterinburg
* Magnitogorsk
* Miass
* Orsk
* Pern
* Salabat
* Serob
* Solikamsk
* Ufa
* Borkuta
* Zlatoust
# Ourganizaçon de las Naciones Ounidas pa la Eiducaçon, la Ciéncia i la Cultura

Bandeira de la UNESCO.
La **Organizaçon de las Naciones Ounidas pa la Eiducaçon, la Ciéncia i la Cultura** - (**UNESCO**) - (**acrónimo** de *United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization*) ye ua ourganizaçon fundada an Paris an 4 de nobembre de 1946 cul oubjetibo de cuntribuir pa la paç i sigurança ne l mundo mediante la eiducaçon, la ciéncia, la cultura i las quemunicaçones.

Las atebidades culturales percuran la salbaguarda de l património cultural l stímulo de la criaçon i la criatebidade i la preserbaçon de las antidades culturales i tradiçones ourales, assi cumo la promoçon de ls lhibros i la lheitura. An matéria d'anformaçon, la UNESCO promobe la lhibre circulaçon d'eideias por meios audiobisuales, fomenta la lhibardade d'amprensa i l'andependéncia, l pluralismo i la dibersidade de ls meios d'anformaçon, atrabeç de l Porgrama Anternacional pa la Promoçon de la Quemunicaçon.

Sou percipal oubjetibo ye reduzir l analfabetismo ne l mundo. Para esso la UNESCO financia la formaçon de porsores, ua de sues atebidades mais antigas, ye la criaçon de scuolas an regiones de refugiados.

Na ária de ciéncia i tecnologie, promobiu pesquisas para ourientar la sploraçon de ls recursos naturales. Outros porgramas amportantes son ls de proteçon de ls patrimónios culturales i naturales para alhá de l zambolbimiento de ls meios de quemunicaçon. La UNESCO criou l World Heiritage Centre para cordenar la preserbaçon i la restouraçon de ls patrimónios stóricos de l'houmanidade.

## Refréncias
# Giroscópio

Un giroscópio an açon. Cun 3 eixes de libardade, l rotor se stablizará andependientemente de l'ourientaçon de la strutura. Giralmente, un ó dous eixes son trabados pa se fazer uso de l'eifeito giroscopico.
**Giroscópio** ye un çpositibo que cunsiste dun rotor suspenso por un suporte formado por dous circlos articulados, cun juntas tipo cardan. Sou funcionamiento baseia-se ne l percípio de la einércia. L'eixe an rotaçon guarda direçon fixa an relaçon al spácio. L giroscópio bieno a sustituir la bússola na nabegaçon marítima. Na abiaçon, sirbe de girocumpasso i piloto outomático, premetindo l bolo an cundiçones de besiblidade zero. Ne ls bolos spaciales l çpositibo ye fundamental pa l'ourientaçon de las spaçonabes.

L giroscópio cunsiste eissencialmente nua ruodra libre, ó baries ruodras, para rodar an qualquiera direçon i cun ua propiadade: oupone-se a qualquiera tentatiba de mudar sue direçon oureginal. Eisemplo facilmente ouserbable ye que, al girar la ruodra dua bicicleta ne l'aire i tentar demudar la direçon de sou eixe nistante, percebe-se ua einorme reaçon.
Dessa maneira, l giroscópio sirbe cumo refréncia de direçon, mas nó de posiçon. Ó seia, ye possible mobimentar un giroscópio normalmente ne l spácio sin qualquiera trabalho para alhá de l necessairo pa trasportar sue massa. La rejisténcia aparece cuntrária la fuorças qu'atuen de modo a rotacionar sou eixe de rotaçon a qualquiera cunfiguraçon que nun seia paralela a la sue posiçon oureginal. Assi, un beiclo cun un giroscópio i sensores apropiados puode medir cun percison qualquiera mudança an sue ourientaçon, fuora rotaçones qu'acuntéçan ne l plano de giro de ls discos de l giroscópio. Por essa rezon, normalmente son outelizados dous giroscópios perpendiculares de modo a antegralizar la possiblidade de deteçon de bariaçones na ourientaçon.

Ye ousado cumo auxeliar an nabegaçon de heilicóteros radio cuntrolados, corregindo outomaticamente l curso.

Las agéncias spaciales outelizan un apareilho baseado ne l giroscópio coincido cumo giroscópio houmano pa l treino d'astronautas. L'astronauta outeliza l peso cumo motor i ten la sensaçon de "fintar la grabidade". Solamente depuis de star listo pa l Giroscópio houmano l'astrounauta stará pronto pa fazer biaiges spaciales.

Modelo:Rabisco-spácio