# Napuljun I ta' Franza

| Napuljun I ta' Franza |
| --- |
|  |
|

| Imperatur ta' Franza |
| --- |

 20 Marzu 1815 - 22 Ġunju 1815

|  18. Ko-Prinċep Franċiż ta' Andorra |
| --- |

 20 Marzu 1815 - 22 Ġunju 1815 ← Louis XVIII of France (en)  - Napoleon II (en)  →

|  18. Ko-Prinċep Franċiż ta' Andorra |
| --- |

 1806 - 26 Jannar 1812 ← Lwiġi XVI ta' Franza - no value →

| monarka tal-Italja |
| --- |

 17 Marzu 1805 - 11 April 1814

| Imperatur ta' Franza |
| --- |

 18 Mejju 1804 - 6 April 1814

|  100. president of the French Academy of Sciences (en)  |
| --- |

 1800 - 1800 ← Raphael Bienvenu Sabatier (en)  - Claude Louis Berthollet (mul)  →

| L-Ewwel Konslu |
| --- |

 10 Novembru 1799 - 18 Mejju 1804

| Kap tal-Istat Franċiż |
| --- |

 |
| Ħajja |
| Isem propju |
Napulione Buonaparteu Napoleone di Buonaparte |
| Twelid |
Ajaccio, 15 Awwissu 1769, 1769 |
| Nazzjonalità |
Franza |
| Residenza |
Saint Helena Ajaccio Pariġi Elba |
| L-ewwel lingwa |
Korsiku |
| Mewt |
Longwood House (en) , 5 Mejju 1821 |
| Post tad-dfin |
Cathédrale Saint-Louis-des-Invalides (en)  Valley of the Tomb (en)  |
| Kawża tal-mewt |
kawżi naturali (kanċer fl-istonku) |
| Familja |
| Missier |
Carlo Bonaparte |
| Omm |
Maria-Letizia Bonaparte |
| Konjuga/i |
Josefina de Beauharnais (mul)   (8 Marzu 1796, 9 Marzu 1796 -  16 Diċembru 1809) Marie Louise, Duchess of Parma (en)   (1 April 1810 -  5 Mejju 1821) |
| Koppja/i |
Marie Walewska (en)  Pauline Fourès (mul)  Emilie Kraus von Wolfsberg (mul)  Elisabeth de Vaudey (en)  Eléonore Denuelle de La Plaigne (en)  Giuseppina Grassini (mul)  Albine de Montholon (mul)  |
| Ulied |

uri
* Napoleon II (en)  Charles Léon (mul)  Alexandre Colonna-Walewski (en)  Eugen Megerle von Mühlfeld (mul)  Jules Barthélemy-Saint-Hilaire (mul)
 |
| Aħwa |

uri
* Elisa Bonaparte (en)  Luwiġi I tal-Olanda Caroline Bonaparte (mul)  Pauline Bonaparte (mul)  Joseph Bonaparte (mul)  Lucien Bonaparte (mul)  Jérôme Bonaparte (mul)  unnamed daughter Bonaparte (en)
 |
| Familja |

uri
* Camillo Filippo Ludovico Borghese (mul)  (brother-in-law (en) ) Stéphanie de Beauharnais (mul)  (adopted daughter (en) ) Eugène de Beauharnais (en)  (adopted son (en) ) Napuljun III (neputi)
 |
| Tribù |
familja Bonaparte |
| Edukazzjoni |
| Alma mater | École Militaire (mul)  (1784 - |
| Lingwi |
Franċiż Korsiku |
| Okkupazzjoni |
| Okkupazzjoni |
politiku kollezzjonista tal-arti imperatur sovran militant mexxej militari uffiċjal tal-armata |
|

Parteċipant
* Rivoluzzjoni Franċiża
 |
| Tul |
168 cm |
| Premjijiet |

List
* Knight of the Order of the Elephant  (18 Mejju 1808)  Order of the White Eagle  Knight of the Order of the Golden Fleece  Order of Saint Anna, 1st class  Order of St. Andrew  Grand Master of the Legion of Honour  Knight Grand Cross of the Order of Saint Joseph  Order of Saint Stephen of Hungary  Order of Saint Hubert  (5 April 1805)  Order of the Black Eagle  (1805) Knight Grand Cordon of the Order of Christ  (1810)  Grand Cross of the Legion of Honour  Order of the Reunion  French Order of Academic Palms  Royal Order of the Two-Sicilies  Order of Leopold  Order of Saint Joseph  Order of the Red Eagle  Order of the Rue Crown  Merit Order of the Bavarian Crown  Order of Ludwig I  Order of the Crown  Order of Fidelity  Royal Order of the Seraphim  Order of Charles III  Order of Santiago  Order of the Lion and the Sun First class  Knight of the Order of St. Alexander Nevsky  Order of the Crown of Westphalia  Royal Order of Spain  Order of the Three Golden Fleeces  Order of the Union  Royal Order of Saint George for the Defense of the Immaculate Conception  Grand Cross of the Napoleonic order of the Iron Crown  (5 Ġunju 1805)
 |
| Sħubija |
Akkademja Franċiża tax-Xjenzi |
| Servizz militari |
| Grad |
brigadier ġeneral ġeneral tad-diviżjoni |
| Iġġieldu |
Gwerer ta' Napuljun Gwerer tar-Rivoluzzjoni Franċiża |

**Napuljun Bonaparti**, magħruf f'pajjiżu bħala **Napoléon I** (Ajaccio, 15 ta' Awwissu 1769 – Sant'Elena, 5 ta' Mejju 1821) kien ġeneral Franċiż matul ir-Rivoluzzjoni Franċiża, mexxej ta' Franza bħala *Prim Konslu* ta' l-Ewwel Repubblika Franċiża mill-11 ta' Novembru 1799 sat-18 ta' Mejju 1804, kien ukoll *Imperatur tal-Franċiżi* (*Empereur des Français*) u Re tal-Italja bħala **Napoleon I** mit-18 ta' Mejju 1804 sas-6 t' April 1814 u għal darb' oħra bejn l-20 ta' Marzu u t-22 ta' Ġunju 1815.

Napuljun hu kkunsidrat bħala ġenju militari, hu magħruf li kkmanda u rebaħ ħafna kampanji famużi u ta' suċċess, iżda hu magħruf ukoll għal xi fallimenti spettakolari.

Fi ftit iktar minn għaxar snin, akkwista l-kontroll ta' parti kbira mill-Ewropa tal-Punent u dik Ċentrali, b'konkwisti jew alleanzi, sakemm tilef il-Battalja tan-Nazzjonijiet viċin Leipzig f'Ottubru tal-1813, li wasslitu għall-abdikazzjoni u l-eżilju tiegħu ftit xhur wara. Hu kien eżiljat fil-gżira tal-Elba.

Irnexxielu jerġa' jiġi lura mill-eżilju u għamel il-kampanja famuża tal-Mitt Jum (*les Cent Jours*), però tilef battalja deċiżiva f'Waterloo fil-Belġju fit-18 ta' Ġunju 1815, ftit wara ta' ruħu f'idejn l-Ingliżi, u spiċċa eżiljat fil-gżira ta' Sant Elena (gżira ċkejkna li tinstab mili 'l bogħod fin-naħa tal-Lvant ta' fejn illum hemm l-Angola, fl-Afrika), fejn miet.

Barra mir-rebħiet militari, Napuljun jibqa' mfakkar għall-Kodiċi Napoleoniku u hu kkunsidrat minn xi wħud bħala sovran imdawwal. Oħrajn jarawh bħala dittatur tirannikali, fejn il-karriera tiegħu qatlet il-miljuni ta' nies.

Napuljun ta ħafna titli monarkiċi lill-membri ta' familtu, il-Bonaparti. Anke jekk dawn ir-renjijiet ma tantx damu wara l-waqgħa tiegħu, neputih, Napuljun III, irrenja lil Franza iktar tard fis-seklu dsatax.

Fl-1997, Frans Sammut ħareġ il-ktieb *Bonaparti f'Malta* li fih analizza s-sitt ijiem li Napuljun Bonaparti qatta' f'Malta meta l-Franċiżi rebħu u okkupaw lil Malta. Il-ktieb inqaleb għall-Franċiż fl-2008.