Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Qattus

| Qattus |
| --- |
|  |
|  |
| Klassifikazzjoni xjentifika |
|  |
|  |  |
| Informazzjoni ġenerali |
| Tqala |
64 ġurnata |
| Stennija ta' tul tal-ħajja |
15 year (en)  |
| Rata tal-qalb |
125 beats per minute (en)  — 130 beats per minute (en)  |
| Kwozjent tal-forza tal-gidma |
58 |
| Audible frequency range |
45 hertz — 64,000 hertz |
| Mard |
allergy to cats (en)  |

**Il-Qtates** jiġu mill-istess familja tal-iljuni u t-tigri. Iżjed minn 4,000 sena ilu, fl-Eġittu tal-Qedem, il-qtates kienu jitqiesu allat. In-nies kienu jiġu kkastigati jekk jagħmlu xi att ħażin fuq xi qattus. Meta qattus kien imut, kien jiġi rrumblat fi-ħwawar u biċċa drapp speċjali, b'hekk jiġu forma ta' mumja u jagħmlulhom funeral pubbliku. Madwar 100 sena ilu f'post fl-Eġittu nstabu madwar 300,000 mumja tal-qtates. Il-qtates li nżommu illum f'darna huma dixxendenti minn dawk il-qtates allat.

Insibu diversi qtates differenti fosthom, il-qtates Persjani, bis-suf twil, il-qtates Sijamiżi, b'suf veru qasir u b'vuċi b'saħħitha, u l-qtates Manx, li m'għandhomx denb. Iżda kollha għandhom vista tajba, l-iktar fid-dlam, u dwiefer twal u jaqtgħu. Id-dwiefer tal-qtates għandhom partikularità, dik li ma jkunux dejjem jidhru. Il-qtates infatti kapaċi jiġbdu difrejhom 'l ġewwa fil-laħam permezz ta' muskoli apposta u joħorġuhom biss meta jridu jużawhom.

Xi ħaga interessanti fuq il-qtates hija li meta l-bniedem joqgħod imellishom jew ifissidhom, il-bniedem ikollu inqas ċans li jaqbdu attakk tal-qalb.
# Użbekistan

| Repubblika tal-Użbekistan*Oʻzbekiston Respublikasi* (Użbek) |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **Innu nazzjonali:** Oʻzbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi *Innu Nazzjonali tar-Repubblika tal-Użbekistan*  |
|  Lokazzjoni tal-Użbekistan (aħdar) |
| **Belt kapitali** (u l-ikbar belt)
 | Tashkent ﻿ / ﻿
 |
| Lingwi uffiċjali | Użbek |
| Gvern | Sistema Presidenzjali |
|  -  | President | Shavkat Mirziyoyev |
|  -  | Prim Ministru |  |
| Formazzjoni |
|  -  | Emirati tal-Bukhara | 1785  |
|  -  | Repubblika Sovjetika tal-Poplu Bukharan | 2 ta' Settembru 1920  |
|  -  | RSS Użbeka | 27 ta' Ottubru 1924  |
|  -  | Indipendenza iddikjarata mill-Unjoni Sovjetika | 31 ta' Awwissu 1991 (Jum l-Indipendenza fl-1 ta' Settembru)  |
|  -  | Rikonoxxuta | 8 ta' Diċembru 1991  |
|  -  | Kompluta | 25 ta' Diċembru 1991  |
| Erja |
|  -  | Total | 448,978 km2 (56) 172,742 mil kwadru  |
|  -  | Ilma (%) | 4.9 |
|  -  | Densità | 61.4/km2 (136) 159.1/mili kwadri |
| **PGD** (PSX) | stima tal-2024 |
|  -  | Total | $425.320 biljun (57) |
|  -  | Per capita | $11,900 (122) |
| **PGD** (nominali) | stima tal-2014 |
|  -  | Total | $62.619 biljun (72) |
|  -  | Per capita | $2,046 (135) |
| **IŻU** (2024) |  0.675 (medju) (114) |
| Valuta | som Użbek (`UZS`)  |
| Żona tal-ħin | UTC (UTC+5) |
| Kodiċi telefoniku | +998 |
| TLD tal-internet | .uz |

L-**Użbekistan**, uffiċjalment ir-**Repubblika tal-Użbekistan** (Użbek: *Oʻzbekiston Respublikasi*), huwa pajjiż interkjuż dobbju fl-Asja Ċentrali. Il-pajjiż huwa kostituzzjonali, repubblika presidenzjali, jinkludi 12-il provinċja, repubblika awtonoma waħda, u belt kapitali waħda. L-Użbekistan hija mdawra minn ħames pajjiżi: il-Każakistan lejn it-tramuntana; it-Taġikistan lejn ix-Xlokk; il-Kirġiżistan lejn il-grigal; l-Afganistan lejn in-nofsinhar; u t-Turkmenistan lejn il-Lbiċ.

Il-pajjiż kien parti mit-Turkic Khaganate u wara mill-Imperi Timurid, ir-reġjun li llum jinkludi r-Repubblika tal-Użbekistan intrebaħ kmieni fis-seklu 16 mit-Turkic tal-Lvant. Iż-żona ġiet gradwalment inkorporata mill-Imperu Russu matul is-seklu 19, u fl-1924, l-Użbekistan saret repubblika kostitwenti mdawra mill-Unjoni Sovjetika, magħrufa bħala r-Repubblika Sovjetika Soċjalista Użbeka (RSS Użbeka). Wara t-tifrik tal-Unjoni Sovjetika, il-pajjiż iddikjara l-indipendenza bħala r-Repubblika tal-Użbekistan fil-31 ta' Awwissu 1991 (uffiċjalment iċċelebrata fil-jum ta' wara).

## Referenzi
# Belt kapitali

Veduta tal-Belt Valletta (il-belt kapitali ta' Malta) u l-Port ta' Marsamxett minn Tas-Sliema
Il-**belt kapitali** ta' żona, inħawi, reġjun u/jew pajjiż hi l-belt prinċipali, li ġeneralment tkun tirrappreżenta l-bqija ta' dik l-art, ġeneralment minħabba s-saħħa ekonomika u kummerċjali (u sussegwentement saħħa soċjokulturali u politika) li jkollha. Il-bliet kapitali ġeneralment huma l-bliet li jagħtu lok għat-tmexxija amministrattiva tal-bqija tar-reġjun.

Dawn ta' fuq huma kwalitajiet li ħafna bliet kapitali jkollhom, iżda mhux bil-fors. Kif mhux bil-fors li l-belt kapitali tkun l-akbar belt bħala daqs u popolazzjoni, nieħdu b'eżempju il-Belt Valletta, fejn għalkemm hi ċ-ċentru amministrattiv, leġislattiv u ġudizzjarju, mhix l-ikbar belt.

Xi bliet kapitali kienu ppjanati minn qabel biex ikunu dan, filwaqt li oħrajn minn dejjem servew bħala ċ-ċentru ewlieni tat-tmexxija u tal-kultura (fosthom Ruma u Londra).

## L-akbar bliet kapitali nazzjonali

L-akbar bliet kapitali nazzjonali, f'kull reġjun, skont il-popolazzjoni, huma:

* Fl-Afrika: Kajr (7,933,236)
* Fl-Asja: Tokjo (12,790,000)
* Fl-Ewropa: Moska (10,654,000)
* Fl-Amerka ta' Fuq: Belt tal-Messiku (8,658,576)
* Fl-Oċeanja: Wellington (445,400)
* Fl-Amerka t'Isfel: Bogotá (7,363,494)
* Fl-Unjoni Ewropea: Berlin (3,748,148)
# Konfuċju

| Konfuċju |
| --- |
|  |
| Ħajja |
| Isem propju |
孔丘 |
| Twelid |
Qufu, 9 Ottubru 552 BC, 4 Ottubru 551 BC, c. 551 BC |
| Nazzjonalità |
Lu |
| L-ewwel lingwa |
Ċiniż storiku |
| Mewt |
xmara Si, 479 "BCE" |
| Post tad-dfin |
Ċimiterju ta' Konfuċju |
| Kawża tal-mewt |
kawżi naturali |
| Familja |
| Missier |
孔紇 |
| Omm |
Yan Zhengzai |
| Konjuga/i |
亓官氏 (mul)  |
| Ulied |

uri
* Kong Li (en)  孔姣 (mul)
 |
| Aħwa |

uri
* Meng Pi (en)
 |
| Edukazzjoni |
| Lingwi |
Ċiniż tal-qedem Ċiniż |
| Studenti |

uri
* Zilu (en)  Zengzi (en)  Yan Hui (en)  Duanmu Ci (en)  Zhuansun Shi (en)  Zai Yu (en)  Ran Qiu (en)  Ran Yong (en)  Q24835307  Q24835393  Q24834907  Gongbo Liao (en)  Gongye Chang (en)  Q24835291  Gongsun Long (en)  Gongxi Ai (en)  Q16903777  Q24835331  Q6853486  Q24835065  Công Tây Châm (en)  Gongxi Chi (en)  Q24835041  Q24834934  Ran Geng (en)  Nangong Kuo (en)  Q24835267  Yuan Xian (en)  Q24835319  Shuzhong Hui (en)  Q24835981  Sima Geng (en)  Hou Chu (en)  Q10923186  Shang Qu (en)  Q24835146  Q24835327  Bu Shang (en)  Q16159585  Fu Buqi (en)  Q24835280  Wuma Shi (en)  Q24835311  Q11085100  Q24834886  Zeng Dian (en)  You Ruo (en)  Q24834895  Q24835323  Xu Fan (en)  Q24835138  Qidiao Kai (en)  Q24835989  Q24835985  Tantai Mieming (en)  Q24835261  Di Hei (en)  Shen Dang (mul)  Q24835057  Q24835303  Q24835295  Q24835049  Q24835045  Q24835077  Yan Yan (en)  Q24835272  Q16259876  Q24835129  Min Sun (en)  Yan Wuyou (en)  Q24835285  Q24835276  Nhan Khoái (en)  Q24834921  Q24835287  Q24835085  Gao Chai (en)
 |
| Okkupazzjoni |
| Okkupazzjoni |
filosofu għalliem kittieb |
| Post tax-xogħol |
Lu |
| Xogħlijiet importanti | *Analetti* |
| Moviment |
Konfuċjaniżmu |

**Konfuċju** (28 ta' Settembru 551 q.K. – 479 q.K.) kien ħassieb u filosfu Ċiniż, li t-tagħlim u l-filosofija tiegħu ħallew influwenza kbira fuq il-ħsieb Ċiniż, Korean, Ġappuniż u Vjetnamiż, u l-ħajja.

Il-filosofija tiegħu enfasizzat fuq il-moralità personali u dik amministrattiva, korrettezza ta' relazzjonijiet soċjali, il-ġustizzja u s-sinċerità. Dawn il-valuri kisbu prominenza kbira fiċ-Ċina għad-detriment ta' duttrini oħra, bħal-Legaliżmu (法家) jew it-Taoiżmu (道家) matul id-Dinastija Han. Il-ħsibijiet ta' Konfuċju ġew żviluppati f'sistema ta' filosofija magħrufa bħala Konfuċjaniżmu (儒家). Din ġiet introdotta fl-Ewropa mill-Ġiżwita Taljan Matteo Ricci, li kien l-ewwel li Llatinizza l-isem għal "Confucius".

It-tagħlim jinstab fid-*Djalogi ta' Konfuċju* (論語), ġabra ta' "frammenti aforistiċi żgħar" jew analetti, li ġew komposti matul is-snin wara l-mewt tiegħu. Dan inqaleb għall-Malti bit-titlu ta' *L-Analetti* minn Salvatore Giuffrè fl-2022.

## Referenzi
# Kodiċi tal-ajruport IATA

Il-**kodiċi tal-ajruport IATA** huwa kodiċi bi tliet ittri li huwa assenjat lil ajruporti differenti madwar id-dinja mill- IATA (Assoċjazzjoni *Internazzjonali* tat-Trasport bl-Ajru). Il-kodiċijiet tal-ajruport tal-IATA jiġu ppubblikati kull tliet snin fuq: *Id-Direttorju tal-Kodifikazzjoni tal-Linji tal-Ajru tal-IATA* .

L-assenjazzjoni ta' dawn il-kodiċijiet hija rregolata mir-Riżoluzzjoni 767 tal-IATA, u hija amministrata mill-kwartieri ġenerali tal-IATA f'Montreal . L-IATA tipprovdi wkoll kodiċi għall -istazzjonijiet tal-ferrovija u l-kumpaniji tal-ġestjoni tal-ajruporti.

Il-kodiċijiet mhumiex uniċi: fil-fatt, 323 mis- 17,576 kodiċi possibbli jintużaw minn aktar minn ajruport wieħed. Il-karattri enfasizzati fuq it-tikketti li jitpoġġew fuq il-bagalji waqt iċ-check-in fl-ajruport huma eżempju ta’ kif jintużaw dawn il-kodiċijiet; fil-fatt, jindikaw għal liema ajruport huma destinati l-bagalji.

Filwaqt li l-kodiċi tal-IATA huma l-aktar komuni mill-kodiċi tal-ajruport, il-kodiċi tal-ajruport tal-ICAO huma wkoll użati ħafna. It-titjiriet internazzjonali kollha huma ppjanati u ssorveljati bl-użu tad-deżinjaturi tal-ICAO ( Organizzazzjoni Internazzjonali tal-Avjazzjoni Ċivili ).

Lista ta' ajruporti hija disponibbli, magħżula skond il-kodiċi IATA, kif ukoll lista ta' stazzjonijiet tal-ferrovija li jaqsmu l-kodiċi bi ftehimiet bejn linji ta' l-ajru u linji tal-ferrovija, bħal Trenitalia, Amtrak, SNCF, Deutsche Bahn, Thalys u Ferrovie Federali Svizzere.