# Stećak

Uħud mill-istećci ta' Radimlja, il-Bożnija-Ħerzegovina
**Stećak** (biċ-Ċirilliku Serbjan: Стећак, pronunzjata [stěːtɕak]) jew **Stećci** fil-plural (biċ-Ċirilliku Serbjan: Стећци, pronunzjata [stěːtɕtsi]) huwa l-isem mogħti lill-oqbra Medjevali monumentali li jinsabu mifruxa madwar il-Bożnija-Ħerzegovina, u partijiet fil-fruntiera tal-Kroazja, tal-Montenegro u tas-Serbja. Huwa stmat li 60,000 stećak jinsabu fi ħdan il-fruntieri tal-Bożnija-Ħerzegovina moderna u l-10,000 stećak l-oħra jinsabu fit-territorji attwali tal-Kroazja (4,400), tal-Montenegro (3,500), u tas-Serbja (2,100), f'iktar minn 3,300 sit differenti, b'iżjed minn 90 % minnhom f'kundizzjoni mwiegħra.

Tfaċċaw f'nofs is-seklu 12, bl-ewwel fażi fis-seklu 13, id-drawwa tal-qtugħ u tal-użu tal-istećci laħqet il-qofol tagħha fis-sekli 14 u 15, qabel ma spiċċat għalkollox fil-bidu nett tas-seklu 16 matul il-ħakma Ottomana tal-Bożnija-Ħerzegovina. L-istećci kienu tradizzjoni komuni fost il-fidili Kattoliċi u Ortodossi Bożnijaċi, u kienu jintużaw kemm mill-popolazzjoni Slava kif ukoll minn dik Vlach.

## Sit ta' Wirt Dinji

It-tinqix imbuzzat ta' qabar partikolari f'Radimlja, il-Bożnija-ĦerzegovinaIċ-Ċimiterji tal-Oqbra Medjevali magħrufa bħala Stećci ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-15 ta' Lulju 2016, b'għażla ta' madwar 4,000 qabar individwali, miġbura f'diversi nekropoli fi 28 sit: 22 sit fil-Bożnija-Ħerzegovina, żewġ siti fil-Kroazja, tliet siti fil-Montenegro, u tliet siti fis-Serbja. L-iżjed sit li għandu kollezzjoni ppreservata tajjeb ta' dawn l-oqbra huwa dak ta' Radimlja, fil-Punent ta' Stolac fil-Bożnija-Ħerzegovina.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-**kriterju (vi)** "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

Din li ġejja hija l-lista ta' ċimiterji jew nekropoli li jiffurmaw parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Kodiċi** | **Sit** | **Post** | **Pajjiż** | **Żona protetta** | **Żona ta' lqugħ** | **Koordinati** | **Ritratt** |
| 1504-001 | Radimlja | Stolac | Bożnija-Ħerzogovina | 1.48 | 51.22 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-002 | Grčka glavica fil-villaġġ ta' Biskup | Konjic | Bożnija-Ħerzogovina | 0.26 | 2.34 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-003 | Kalufi f'Krekovi | Nevesinje | Bożnija-Ħerzogovina | 1.99 | 9.98 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-004 | Borak fil-villaġġ ta' Burati | Rogatica | Bożnija-Ħerzogovina | 3 | 4.6 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-005 | Maculje | Novi Travnik | Bożnija-Ħerzogovina | 0.6 | 17.23 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-006 | Dugo polje qrib Blidinje | Jablanica | Bożnija-Ħerzogovina | 0.65 | 35.02 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-007 | Gvozno | Kalinovik | Bożnija-Ħerzogovina | 0.27 | 7.1 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-008 | Grebnice f'Radmilovića Dubrava, Baljci | Bileća | Bożnija-Ħerzogovina | 1.18 | 2.5 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-009 | Bijača | Ljubuški | Bożnija-Ħerzogovina | 0.22 | 4.7 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-010 | Olovci | Kladanj | Bożnija-Ħerzogovina | 0.06 | 4.32 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-011 | Mramor f'Musići | Olovo | Bożnija-Ħerzogovina | 0.51 | 5.45 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-012 | Kučarin f'Hrančići | Goražde | Bożnija-Ħerzogovina | 2.38 | 11.86 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-013 | Boljuni | Stolac | Bożnija-Ħerzogovina | 1.06 | 1.35 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-014 | Dolovi fil-villaġġ ta' Umoljani | Trnovo | Bożnija-Ħerzogovina | 22.38 | 31.56 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-015 | Luburića polje | Sokolac | Bożnija-Ħerzogovina | 3 | 4.6 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-016 | Potkuk f'Bitunja | Berkovići | Bożnija-Ħerzogovina | 1.06 | 5.1 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-017 | Bečani | Šekovići | Bożnija-Ħerzogovina | 0.39 | 2.1 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-018 | Mramor f'Vrbica | Foča | Bożnija-Ħerzogovina | 2.22 | 2.79 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-019 | Čengića Bara | Kalinovik | Bożnija-Ħerzogovina | 0.38 | 1.9 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-020 | Ravanjska Vrata | Kupres | Bożnija-Ħerzogovina | 1.51 | 21 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-021 | Velika u Mala Crljivica | Cista Provo | Kroazja | 2.06 | 8.02 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-022 | Santa Barbara f' Dubravka | Konavle | Kroazja | 0.17 | 9.63 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-023 | Grčko groblje | Žabljak | Montenegro | 0.1 | 7.49 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-024 | Bare Žugića | Žabljak | Montenegro | 0.42 | 3.01 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-025 | Grčko groblje | Plužine | Montenegro | 0.05 | 0.77 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-026 | Mramorje f'Perućac | Bajina Bašta | Serbja | 0.55 | 17.85 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-027 | Mramorje f'Rastište | Bajina Bašta | Serbja | 0.33 | 23 | ﻿ / ﻿
 |  |
| 1504-028 | Grčko groblje f'Hrta | Prijepolje | Serbja | 0.87 | 24.75 | ﻿ / ﻿
 |  |

## Referenzi