# Palestina

| Istat tal-Palestinaدولة فلسطين |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **Innu nazzjonali:Fida'i*
Gwerriera fedayeen  |
|   |
| **Ċentru amministrattiv** | Ramallah
 |
| [[{{{ħolqa\_demografija}}}|L-ikbar belt]] | Gaża |
| Lingwi uffiċjali | Għarbi |
| Gvern | Repubblika Unitarja semi-presidenzjali |
|  -  | President | Mahmoud Abbas |
|  -  | Prim Ministru | Mohammad Mustafa |
| Leġislatura | Kunsill Nazzjonali |
| Formazzjoni |
|  -  | Dikjarazzjoni ta' Indipendenza | 15 ta’ Novembru 1988  |
|  -  | Riżoluzzjoni tal-istat tal-osservatur tal-UNGA | 29 ta’ Novembru 2012  |
|  -  | Sovereignty dispute with Israel | Għaddejja  |
| Erja |
|  -  | Total | 6,020 km2  6,020 mil kwadru  |
|  -  | Ilma (%) | 3.5 |
| Popolazzjoni |
|  -  | ċensiment tal-2023 | 5 483 450  |
|  -  | Densità | 731/km2  1,893.3/mili kwadri |
| **PGD** (PSX) | stima tal-2023 |
|  -  | Total | $ 36.391 biljun (138) |
|  -  | Per capita | $ 6,642 (140) |
| **PGD** (nominali) | stima tal-2021 |
|  -  | Total | $ 18.109 biljun (121) |
|  -  | Per capita | $ 3,464 (131) |
| **Gini** (2016) | 33.7  |
| **IŻU** (2021) | ▲ 0.715 (għoli) (106) |
| Valuta | * Lira Eġizzjana (EGP)
* Xekel ġdid Iżraeljan (שֶׁקֶל חָדָשׁ) (ILS)
* Dinar tal-Ġordan (JOD)

(*de facto*)  |
| Żona tal-ħin | Palestine Standard Time (UTC+2) |
| Kodiċi telefoniku | +970 |
| TLD tal-internet | .ps |

Il-**Palestina** (bl-Għarbi: فلسطين‎, b’ittri Rumani: *Filasṭīn*), uffiċjalment rikonoxxuta bħala **l-Istat tal-Palestina** (bl-Għarbi: دولة فلسطين‎, b’ittri Rumani: *Dawlat Filasṭīn*) min-Nazzjonijiet Uniti (NU) u minn entitajiet oħra, hija stat sovran *de jure* fil-Punent tal-Asja mmexxi uffiċjalment mill-Organizzazzjoni tal-Liberazzjoni tal-Palestina (OLP) u jisħqu s-sjieda tagħhom fix-Xatt tal-Punent u fl-Istrixxa ta' Gaża, b’Ġerusalemm bħala l-belt kapitali ddeżinjata; fil-prattika, madankollu, kontroll amministrattiv parzjali biss huwa miżmum fuq il-167 "gżira" fix-Xatt tal-Punent, u Gaża hija mmexxija minn gvern rivali (Ħamas). It-territorju kollu li jisħqu s-sjieda tiegħu fl-Istat tal-Palestina ilu okkupat mill-1948, l-ewwel mill-Eġittu (l-Istrixxa ta’ Gaża) u l-Ġordan (ix-Xatt tal-Punent) u mbagħad minn Iżrael wara l-Gwerra tas-Sitt Ijiem fl-1967. Il-Palestina għandha popolazzjoni ta' 5,159,076 ruħ (Diċembru 2020), u hija kklassifikata fil-121 post bħala kobor tal-popolazzjoni.

Mappa tal-Awtorità Palestinjana li turi l-enklavi Palestinjani li attwalment jinsabu taħt l-amministrazzjoni Palestinjana (bl-aħmar; iż-Żoni A u B).
Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, fl-1947, in-Nazzjonijiet Uniti adottaw Pjan ta’ Diviżjoni għal Palestina Mandatorja li rrakkomanda l-ħolqien ta’ stat Għarbi u stat Lhudi indipendenti u Ġerusalemm internazzjonalizzata. Dan il-pjan tad-diviżjoni ġie aċċettat mil-Lhud iżda ġie rrifjutat mill-Għarab. L-għada tal-istabbiliment ta’ stat Lhudi f’Eretz Iżrael, li mbagħad sar magħruf bħala l-Istat ta’ Iżrael fl-14 ta’ Mejju 1948, armati Għarab ġirien invadew it-territorju li qabel kien immexxi mill-Brittaniċi u ġġieldu kontra l-forzi ta’ Iżrael. Iktar ’il quddiem, il-Gvern tal-Palestina kolluġie stabbilit mil-Lega Għarbija fit-22 ta’ Settembru 1948 sabiex imexxi l-enklav ikkontrollat mill-Eġizzjani f’Gaża. F’qasir żmien ġie rrikonoxxut mill-membri kollha tal-Lega Għarbija għajr it-Transġordan. Minkejja li l-ġurisdizzjoni tal-Gvern ġiet iddikjarata li tkopri t-territorju kollu tal-eks Palestina Mandatorja, il-ġurisdizzjoni effettiva kienet limitata għall-Istrixxa ta' Gaża. Iktar ’il quddiem, Iżrael ħataf l-Istrixxa ta’ Gaża u l-Peniżola tas-Sinaj mill-Eġittu, ix-Xatt tal-Punent (inkluż il-Lvant ta’ Ġerusalemm) mill-Ġordan, u l-Għoljiet ta' Golan mis-Sirja f’Ġunju 1967 matul il-Gwerra tas-Sitt Ijiem.

Fil-15 ta’ Novembru 1988 f’Alġier, l-Alġerija, Yasser Arafat, il-President tal-OLP, ipproklama l-istabbiliment tal-Istat tal-Palestina. Sena wara l-iffirmar tal-Ftehimiet ta' Oslo fl-1993, l-Awtorità Nazzjonali Palestinjanaġiet iffurmata biex tmexxi ż-żoni A u B fix-Xatt tal-Punent, inkluż 165 "gżira", u l-Istrixxa ta’ Gaża. Wara li Ħamas sar il-partit ewlieni fil-Parlament tal-Awtorità Nazzjonali Palestinjana fl-elezzjonijiet tal-2006, faqqa' kunflitt bejnu u l-partit ta' Fataħ, li wassal biex Gaża tittieħed minn Ħamas fl-2007 (sentejn wara li Iżrael reħa l-kontroll hemmhekk).

L-Istat tal-Palestina ġie rrikonoxxut minn 138 membru tan-NU minn 193 membru u mill-2012 kellu status ta’ stat osservatur mhux membru fin-Nazzjonijiet Uniti. Il-Palestina hija membru tal-Lega Għarbija, tal-Organizzazzjoni tal-Kooperazzjoni Iżlamika, tal-G77, tal-Kumitat Olimpiku Internazzjonali, u ta’ korpi internazzjonali oħra.

## Etimoloġija

Għalkemm il-kunċett tar-reġjun tal-Palestina u d-daqs ġeografiku tiegħu varja tul iż-żminijiet, issa jitqies li huwa magħmul mill-Istat modern ta' Iżrael, ix-Xatt tal-Punent u l-Istrixxa ta' Gaża. L-użu ġenerali tat-terminu “Palestina” jew termini relatati għaż-żona fir-rokna tax-Xlokk tal-Baħar Mediterran maġenb is-Sirja storikament ilu jsir minn żmien il-Greċja tal-qedem. Erodotu kien l-ewwel storiku li fis-seklu 5 Q.K. kiteb f'*L-Istorji* dwar “distrett tas-Sirja, imsejjaħ il-Palestina” fejn il-Feniċi kienu jinteraġixxu ma' popli marittimi oħra. It-terminu “Palestina” (bil-Latin: *Palæstina*) x'aktarx li kien terminu li nħoloq mill-Griegi tal-qedem għaż-żona tal-art okkupata mill-Filistini, għalkemm jeżistu spjegazzjonijiet oħra.

### Terminoloġija

Dan l-artiklu juża t-termini “Palestina”, “Stat tal-Palestina”, “territorju Palestinjan okkupat” b'mod interkambjabbli skont il-kuntest. Speċifikament it-terminu “territorju Palestinjan okkupat” jirreferi għaż-żona ġeografika kollha tat-territorju Palestinjan li ilu okkupat minn Iżrael mill-1967. Fi kwalunkwe każ, kull referenza għal art jew territorju tirreferi għall-art tal-Istat tal-Palestina.

## Politika

### Diviżjonijiet amministrattivi

Abbażi tal-ISO 3166-2:PS, l-Istat tal-Palestina huwa maqsum f’16-il diviżjoni amministrattiva.

| Isem | Erja (km2) | Popolazzjoni | Densità (għal kull km2) | Muhafazah (kapitali tad-distrett) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Jenin** | 583 | 311,231 | 533.8 | Jenin |
| **Tubas** | 402 | 64,719 | 161.0 | Tubas |
| **Tulkarm** | 246 | 182,053 | 740.0 | Tulkarm |
| **Nablus** | 605 | 380,961 | 629.7 | Nablus |
| **Qalqiliya** | 166 | 110,800 | 667.5 | Qalqilya |
| **Salfit** | 204 | 70,727 | 346.7 | Salfit |
| **Ramallah & Al-Bireh** | 855 | 348,110 | 407.1 | Ramallah |
| **Jericho & Al Aghwar** | 593 | 52,154 | 87.9 | Jericho |
| **Ġerusalemm** | 345 | 419,108\* | 1214.8\* | Ġerusalemm (*de jure*) |
| **Bethlehem** | 659 | 216,114 | 927.9 | Bethlehem |
| **Hebron** | 997 | 706,508 | 708.6 | Hebron |
| **North Gaza** | 61 | 362,772 | 5947.1 | Jabalya |
| **Gaza** | 74 | 625,824 | 8457.1 | il-Belt ta’ Gaza |
| **Deir Al-Balah** | 58 | 264,455 | 4559.6 | Deir al-Balah |
| **Khan Yunis** | 108 | 341,393 | 3161.0 | Khan Yunis |
| **Rafah** | 64 | 225,538 | 3524.0 | Rafah |

\*Id-*data* rigward Ġerusalemm tinkludi t-territorju okkupat tal-Lvant tal-Ġerusalemm bil-popolazzjoni Iżraeljana wkoll.

## Referenzi