# Pajjiż Bask (komunità awtonoma)

Pajjiż Bask (komunità awtonoma)|   |
| Amministrazzjoni |
| Pajjiż |  Spanja |
| Kapital |
Vitoria-Gasteiz |
| Status ta' awtonomija |
22 ta’ Diċembru 1979 |
| President |
Imanol Pradales |
| Awtorità leġislattiva |
Parlament Bask |
| Demografija |
| Nizza |
Bask
*Vasco, Vasca (bl-Ispanjol)*
*Euskaldun (bil-Bask)* |
| Popolazzjoni |
2,177,654 abitant. (2021) |
| Densità |
301 abitant/km2 |
| Ġeografija |
| Żona |
723,400 ettaru = 7,234 km2 |
| Mixxellanji |
| Innu | *Eusko Abendaren Ereserkia*
“Innu tal-grupp etniku Bask”
 |
| Mappa |
|  |
| Websajt |
 |

Il- **Komunità Awtonoma tal-Pajjiż Bask** , kultant imsejħa **l-Komunità Awtonoma Baska** jew **Pajjiż Bask** (imsejjaħ ukoll *Euskadi* ) hija waħda mis- 17-il komunità awtonoma ta' Spanja, waħda mit-tliet awtonomija storika rikonoxxuta mill-gvern Spanjol fi 1979 mal- Katalunja u l-Galicia, u komposta minn tliet provinċji Baski storiċi : Alava, Biscay u Gipuzkoa . Fi Spanja jisimha *Euskadi* jew *País Vasco* .

Hija tinsab fit-tramuntana ta' Spanja u għandha ċerta awtonomija f'diversi oqsma: tassazzjoni (it-taxxi kollha jinġabru mill-amministrazzjoni tat-taxxa Baska li tħallas 5% tat-taxxi lil Spanja), edukazzjoni, pulizija (pulizija awtonoma Ertzaintza), kura tas-saħħa Osakidetza, eċċ. Il-kapitali tal-komunità hija Vitoria-Gasteiz (provinċja ta' Alava).

L-isem bil-Bask huwa *Euskadi* jew *Euskal Herria* u bl-Ispanjol huwa *País Vasco* — storikament nitkellmu wkoll dwar .

## Ġeografija

 Il- Pont Vizcaya, sit ta' wirt dinji tal-UNESCO.
Il-Komunità Awtonoma tal-Pajjiż Bask hija mdawra mill- Baħar Kantabriku (bil -Bask *Bizkaiko golkoa* jew il-Golf ta' Biscay), Franza ( Aquitaine ), Kastilja u León, Navarra, Rioja u Cantabria . Huwa reġjun muntanjuż, immarkat mill-eżenzjoni tal- Pirinej fit-tramuntana, u l- Kordillera tal-Kantabrija band'oħra. Il-klima oċeanika ħafifa u umda ħafna tagħha (aktar minn 1 000  ta’ preċipitazzjoni annwali) u l-pajsaġġi ħodor tagħha jikkuntrastaw ma’ ħafna mill-Peniżola Iberika.

Ikopri erja ta ' 7 234 km², l-ekwivalenti ta' dipartiment kbir Franċiż. Iżda hija densament popolata (291 abitant/km²), hija waħda mir-reġjuni l-aktar urbanizzati ta' Spanja, bil-metropoli ta' Bilbao (aktar minn 800 000 habitants ), San Sebastjan u Vitoria-Gasteiz (madwar 250 000 habitants kif ukoll netwerk sħiħ ta’ bliet medji u żgħar.

Jinsabu fin-nofsinhar tal-provinċja ta' Alava, it-territorju żgħir ta' Treviño (jew *Trebiñu/Uda* bil-Bask) huwa enklavi li jappartjeni għall- provinċja ta' Burgos fil- komunità awtonoma ta' Kastilja u León . Il-maġġoranza tal-popolazzjoni u l-movimenti varji ilhom jikkampanjaw għal għexieren ta’ snin għal rabta mal-provinċja ta’ Alava, notevolment fl-1998, meta 68 % tal-abitanti vvutaw favur referendum ieħor dwar ir-rabta mal-provinċja ta' Alava, wara dawk organizzati fl-1940 u l-1958 matul id- dittatorjat u li r-riżultati tagħhom ġew miċħuda minn Franco, iżda l-President tal- gvern konservattiv Dak iż-żmien, José María Aznar, ma awtorizzahiex.

Fil-provinċja ta' Biscay, fil-punent tal-Pajjiż Bask, hemm enklavi oħra, dik ta' Valle de Villaverde (jew *Villaverde Turtzioz* bil- Bask ), muniċipalità tal- komunità awtonoma ta' Cantabria .

Huwa magħmul minn tliet provinċji (uffiċjalment *territorios históricos*, territorji storiċi) :

* Alava (bil-Bask *Araba* ) ; belt kapitali : Vitoria-Gasteiz (bl-Ispanjol *Vitoria*, bil-Bask *Gasteiz* ) ;
* Biscay (bil-Bask *Bizkaia*, bl-Ispanjol *Vizcaya* ) ; belt kapitali : Bilbao (bil-Bask *Bilbo* ) ;
* Gipuzkoa (bil-Bask *Gipuzkoa*, bl-Ispanjol *Guipúzcoa* ) ; belt kapitali : San Sebastián (bl-Ispanjol *San Sebastián*, bil-Bask *Donostia* ).

## Trasport

Tliet ajruporti jaqdu dan ir-reġjun : Foronda (Alava), Hondarribia (Guipuscoa), ajruport internazzjonali ta' Bilbao f'Loiu -Lujua (Biscay). Għandu wkoll żewġ żoni importanti tal-port inkluż il-port awtonomu ta’ Bilbao.

Qed jinbena proġett ta 'linja ta' veloċità għolja biex jgħaqqad it-tliet bliet ewlenin. Huwa imlaqqam il-“ Bask y » minħabba l-forma tiegħu.

## Politika u organizzazzjoni

 Il- Parlament Bask f'Vitoria-Gasteiz .
### Status ta' awtonomija

Il-Komunità Awtonoma tal-Pajjiż Bask hija reġjun awtonomu tal-istat Spanjol ċentrali. Imbagħad għandha l-ordni legali intern tagħha stess bl-istituzzjonijiet tagħha stess. Hemm is-setgħa eżekuttiva rappreżentata minn gvern immexxi mill-Lehendakari. Parlament Bask unikamerali li għandu s-setgħa leġiżlattiva, li jaħtar lill-lehendakari u jikkontrolla l-attività tal-gvern. Is-setgħa ġudizzjarja teżisti wkoll permezz tal-Qorti Superjuri tal-Ġustizzja.

Euskadi hija suddiviża fi tliet territorji storiċi li huma stess huma awtonomi (Alava, Biscay, u Guipuzcoa) bi gvern lokali, id-deputazzjoni provinċjali.

### Gvern Bask

Il-Komunità Awtonoma tal-Pajjiż Bask ilha gvern tagħha stess mill-1980, li l-mexxej tagħha jġorr it-titlu ta' *Lehendakari*, huwa Iñigo Urkullu (PNV-EAJ) mill 15 décembre 2012, fil-kap tal- partit nazzjonalista Bask .

### Parlament Bask

Il -parlament Bask huwa magħmul minn 75 deputat eletti b'vot universali dirett. Huwa unikamerali. Il-vot huwa proporzjonali ma' lista magħluqa u l-mandat huwa ta' erba' snin. Kull wieħed mit-tliet territorji storiċi jeleġġi 25 deputat mingħajr konsiderazzjoni tad-demografija. Għalhekk, Alava, li għandha biss 320,000 abitant, għandha siġġijiet daqs Biscay, li hija abitata minn 1.2 miljun ruħ.

## Ekonomija

 Iċ-ċentru finanzjarju ta 'Bilbao
Illum, il-Komunità Awtonoma Baska hija waħda mill-għaxar reġjuni bl-ogħla livell ta' industrijalizzazzjoni u livell ta' ġid fl -Ewropa, flimkien mal -Bavarja, Baden-Württemberg, il-Lombardija u l-Awstrija ta' Fuq . Il-PGD kien ta' 74 biljun ewro fl-2018 bi tkabbir interannwali ta' madwar 3 % . F'Ġunju juin 2007, ir-rata tal-qgħad laħqet livell rekord ta' 3.4 % u rata ta' tkabbir tal-PGD 4.2 %. Wara li għaddiet minn kriżi ekonomika u soċjali serja matul is-snin tmenin, il-Komunità Awtonoma Baska, Euskadi, għamlet irkupru ekonomiku spettakolari.

### Raggruppamenti ta' kompetittività

 Torre Iberdrola, kwartieri ġenerali ġodda f'Bilbao.
Il-Komunità Awtonoma Baska hija waħda mill-ewwel reġjuni Ewropej li waqqfet poli ta' kompetittività (jew clusters ). Din il-politika industrijali tnediet fl-1991 mill-Gvern Bask ibbażat fuq ir-rakkomandazzjonijiet ta ' Michael Porter, professur fl- Iskola tan-Negozju ta' Harvard u teorista tal-clusters.

Issa hemm tlettax-il cluster Bask, prinċipalment fis-settur industrijali, jiġġeneraw 45 % tal-PGD tar-reġjun :

* Aeronawtika, Hegan : Sener, ITP, Gamesa kklassifikati fit-tieni manifattur Ewropew tat-turbini tar-riħ
* Automotive, ACICAE : aktar minn 60 000 employés u 500 fabbrika. Daimler-Benz Vitoria.
* Bini tal-vapuri : La Naval kostruzzjonijiet Navales del Norte
* Elettronika, IT u Telekomunikazzjoni :
* Enerġija : Iberdrola hija l-produttur ewlieni fid-dinja tal -enerġija mir-riħ
* Ambjent, ACLIMA :
* Apparat tad-dar :
* Għodda tal-magni, AFM, INVEMA : ikklassifikat fit-tielet produttur Ewropew u 92 % produzzjoni Spanjola.
* Karta, ClusterPapel :
* Port ta' Bilbao, Uniport Bilbao : l-ewwel port Spanjol iċċertifikat mill-LME London Metal Exchange.
* Xjenzi tal-ġestjoni, Innobasque, nanoBASQUE : RVCT, IkerBasque, IK4, Tecnalia, DIPC, Euskampus, Universitajiet (UPV-EHU Universidad del Pais Vasco, Mondragon Unibertsitatea, Escuela Politécnica Superior S.Coop., HUHEZI S.Coop., Universidad de Deusto, Fundación Deusto, TECNUN Universidad de Navarra)
* Trasport loġistiku
* Awdjo-viżiv

 Laboratorju ta 'Vultaġġ Ultra Għoli Arteche .
Fil-Komunità Awtonoma Baska, il-clusters huma mfassla bħala sħubija strateġika u operattiva li tgħaqqad flimkien kumpaniji, organizzazzjonijiet ta’ riċerka pubbliċi u privati iżda wkoll awtoritajiet pubbliċi, li jipparteċipaw b’mod attiv fl-operat u l-monitoraġġ tal-proġetti.

Kull cluster huwa ffinanzjat b'mod konġunt minn negozji u awtoritajiet pubbliċi. Madankollu, il-finanzjament pubbliku huwa limitat (l-ispiża hija madwar tliet miljun ewro fis-sena għall-gvern Bask). Speċifiċità oħra, partikolarment fir-rigward tar-raggruppamenti ta' kompetittività Franċiżi : is-sussidji jitħallsu direttament lill-clusters u mhux lill-kumpaniji membri li ma jibbenefikaw minn ebda vantaġġ fiskali .

##### Gass

 Pjattaforma tal-gass « La Gaviota » f'Bermeo, Bizkaia
L-iskoperta ta' depożiti ta' gass u l-isfruttament tal-Pjattaforma tal-Gass Gaviota fl-Oċean Atlantiku biswit Bilbao bejn l-1980 u l-1994 1,5  tippermetti l-qbid u l-ħażna tas- CO operata minn ENAGAS.

##### Enerġija rinnovabbli : enerġija mir-riħ

 Ġeneraturi tar-riħ
Gamesa, imwaqqfa f'Vitoria-Gasteiz fl- 1976, hija waħda mill-aktar kumpaniji innovattivi fis-settur tal-enerġija rinnovabbli u hija l-ewwel produttur tal -enerġija mir-riħ bil-parteċipazzjoni tal-kumpanija tal-enerġija Iberdrola n 3 Enerġija Ewropea.

## Sport

| Club | Sport | Stadju/kompartiment | Data tat-twaqqif |
| --- | --- | --- | --- |
| Athletic Bilbao | futbol | San Mamés Barria | 1898 |
| Real Sociedad | futbol | Anoeta Stadium | 1909 |
| Basketball ta' Bilbao | basketball | Bilbao Arena | 2000 |
| Saski Baskonia | basketball | Fernando Buesa Arena | 1959 |
| Lagun Agro GBC | basketball | Donostia Arena 2016 | 2001 |
| CD Bidasoa | handball | Polideportivo Artaleku | 1962 |
| CH Txuri Urdin | Hockey fuq is-silġ | Txuri Urdin Izotz Jauregia | 1972 |
| Escor Auto Avendaño | Hockey fuq is-silġ | BAKH | 2011 |

Is- San Sebastián Classic huwa avveniment annwali taċ-ċikliżmu għal sewwieqa professjonali (Elite b'kuntratt). Din il-kompetizzjoni, li ssir direttament nhar is-Sibt wara t-tmiem tat- Tour de France, hija parti mill- UCI World Tour, u b'hekk teħtieġ timijiet approvati "World Tour" biex jipparteċipaw f'din il-kompetizzjoni. Fuq il-programm tal-avveniment : it - tlugħ doppju ta ' Jaizkibel, muntanja ta ' altitudni baxxa li timmarka l - aktar limitu tal - punent tal - Pirinej . Il-wasla sseħħ fir-resort tal-baħar ta' San Sebastjan, fil- Bajja ta' Biscay .

## Kultura

 Bajja La Concha f'San Sebastjan.
 Mużew Guggenheim f'Bilbao.
Il-kultura mitoloġika Baska hija waħda mill-aktar sinjuri fl-Ewropa. Minkejja l-Kristjanizzazzjoni intensa li sofriet matul l-aħħar millennju u l-persekuzzjonijiet tal- Inkwiżizzjoni Spanjola, il-poplu Bask ippreserva ħafna leġġendi. Skulari bħal José Miguel de Barandiarán u Julio Caro Baroja ġabru din il-kultura mitoloġika Baska matul is XX . seklu u baqgħu ħajjin sal XXI 21 seklu minn idejn kittieba u artisti mwielda u mrobbija bil-maġija tal-mitoloġija Patxi Lezama Perier .

### Lingwa

Żewġ lingwi jibbenefikaw mill-istatus tal-lingwa uffiċjali : Bask (Euskara) u Spanjol (Kastilja). L-istudenti jistgħu jistudjaw fi skejjel tal-lingwa Spanjola jew Bask jew saħansitra fi skejjel li jużaw iż-żewġ lingwi.

### Avvenimenti kulturali

Inawgurat fis 17 octobre 1997, il- Mużew Guggenheim f’Bilbao kien il-punt ta’ quddiem ta’ pjan vast ta’ żvilupp urban li rnexxielu jagħmel lill-belt ċentru ekonomiku u turistiku ewlieni. Jorganizza diversi wirjiet famużi fid-dinja.

Il- Festival tal-Films ta’ San Sebastjan huwa avveniment li jseħħ f’Settembru, bl-aqwa attur jirċievi l-“ Qoxra tad-Deheb ".

### Euskal Herria

Euskadi tifforma, mal- Komunità Forali ta' Navarre u l-pajjiż Bask Franċiż, Euskal Herria, "il-pajjiż Bask" fis-sens ta' pajjiż li qabel kien jitkellem il-Bask. Il-Komunità Forali ta' Navarra għandha d-dritt li tintegra fil-Komunità Awtonoma Baska skont il-Kostituzzjoni Spanjola (ir-raba' dispożizzjoni tranżitorja). Integrazzjoni bħal din qatt ma kienet fuq l-aġenda fl-aħħar tliet deċennji.

*Referenza*

Hija tinsab fit-tramuntana ta' Spanja u għandha ċerta awtonomija f'diversi żoni : tassazzjoni (it-taxxi kollha jinġabru mill-amministrazzjoni tat-taxxa Baska li tħallas 5 % tat-taxxi lejn Spanja), edukazzjoni, pulizija (pulizija awtonoma *Ertzaintza* ), kura tas-saħħa Osakidetza Mudell:, etc. Il-kapitali tal-komunità hija Vitoria-Gasteiz (provinċja ta' Alava ).

L-isem bil-Bask huwa *Euskadi* jew *Euskal Herria* u bl-Ispanjol huwa *País Vasco* Mudell:Incise .

Tliet ajruporti jaqdu dan ir-reġjun: Foronda (Alava), Hondarribia (Guipuscoa), l-ajruport internazzjonali ta’ Bilbao f’Loiu-Lujua (Biscay). Għandu wkoll żewġ żoni importanti tal-port inkluż il-port awtonomu ta’ Bilbao. Qed jinbena proġett ta 'linja ta' veloċità għolja biex jgħaqqad it-tliet bliet il-kbar. Huwa mlaqqam il-“Y Bask” minħabba l-forma tiegħu.