# Bern

| Bern |
| --- |
|  Żvizzera |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| Amministrazzjoni |
|  |
| **State** | Żvizzera |
| **Canton of Switzerland** | Bern |
| **Administrative region of the canton of Berne** | reġjun amministrattiv ta' Bern-Mittelland |
| **Administrative district of the canton of Bern** | distrett amministrattiv ta' Bern-Mittelland |
| Kap tal-Gvern |
Marieke Kruit (mul)  |
| Isem uffiċjali | Bern Berne |
| Ismijiet oriġinali | Bern Berne Berna Berna |
| Kodiċi postali | `3000, 3001, 3003, 3004, 3005, 3006, 3007, 3008, 3010, 3011, 3012, 3013, 3014, 3015, 3018, 3019, 3020, 3024, 3027, 3029u 3030` |
| Ġeografija |
| Koordinati | ﻿ / ﻿
 |
| BernBern (Switzerland) |
|  |
| Superfiċjenti |
51.62 kilometru kwadru |
| Għoli |
542 m |
| Fruntieri ma' |
Bremgarten bei Bern (en) , Ittigen (en) , Kirchlindach (en) , Mühleberg (en) , Muri bei Bern, Neuenegg (mul) , Ostermundigen (mul) , Wohlen bei Bern (en) , Frauenkappelen (mul) , Zollikofen (en) u Köniz (en)  |
| Demografija |
| Popolazzjoni |
136,988 abitanti (31 Diċembru 2023) |
| Informazzjoni oħra |
| Fondazzjoni |
1191 |
| Kodiċi tat-telefon | `031` |
| Żona tal-Ħin |
UTC+1u UTC+2 |
| bliet ġemellati |
Vjenna, Salzburg (mul) , Vaduz, Benevento, Santo Domingo, New Bern, Bernville, Kievu Dnipro |
|
bern.ch, bern.ch…, bern.ch…u bern.ch… |

**Bern** (pronunzja bil-Ġermaniż Żvizzeru standard: [bɛrn]) hi l-belt kapitali *de facto* tal-Iżvizzera, imsejħa wkoll bħala l-"belt federali". B'popolazzjoni ta' madwar 133,000 ruħ (mill-2022), Bern hija l-ħames l-iżjed belt popolata fl-Iżvizzera, wara Zurich, Ġinevra, Basel u Lausanne. L-agglomerazzjoni ta' Bern, li tinkludi 36 muniċipalità, kellha popolazzjoni ta' 406,900 ruħ fl-2014. Iż-żona metropolitana kellha popolazzjoni ta' 660,000 ruħ fis-sena 2000.

Bern hija wkoll il-belt kapitali tal-kanton ta' Bern, it-tieni l-iktar kanton popolat tal-Iżvizzera. Il-lingwa uffiċjali hija l-Ġermaniż, iżda l-lingwa prinċipali mitkellma hija l-varjant lokali tad-djalett Ġermaniż Żvizzeru Alemanniku, il-Ġermaniż ta' Bern. Fl-1983, iċ-ċentru storiku tal-belt (bil-Ġermaniż: *Altstadt*) ta' Bern sar Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Dan huwa mdawwar bix-xmara Aare, xmara ewlenija tal-Promontorju Żvizzeru.

Għalkemm l-insedjamenti ffortifikati kienu ilhom stabbiliti minn żmien il-qedem, il-belt Medjevali proprja ġiet stabbilita mill-familja Zähringer fit-tmun, x'aktarx fl-1191 minn Berthold V, id-Duka ta' Zähringen. Bern saret belt imperjali ħielsa fl-1218, u fl-1353 ingħaqdet mal-Konfederazzjoni Żvizzera u saret wieħed mit-tmien kantons bikrin. Minn dak iż-żmien 'l hawn, Bern saret belt-stat kbira u attur prominenti tal-istorja Żvizzera billi żviluppat politika ta' tkabbir territorjali sovran. Mis-seklu 15, il-belt kulma jmur bdiet tinbena mill-ġdid u kisbet il-karatteristiċi attwali tagħha. Bern saret Belt Federali fl-1848. Minn madwar 5,000 abitant fis-seklu 15, il-belt qabżet il-100,000 ruħ fis-snin 20 tas-seklu 20.

## Sit ta' Wirt Dinji

Iċ-Ċentru Storiku ta' Bern ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-**kriterju (iii)** "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

## Referenzi