# Poddata

Il-poddata *Serial* qed tindaqq permezz tal-app Apple Podcasts fuq iPhone
**Poddata** hija programm disponibbli f'format diġitali li jista' jitniżżel mill-Internet. Ngħidu aħna, serje ta' episodji ta' fajls tal-ħoss diġitali li utent jista’ jniżżel fuq tagħmir personali biex jismagħhom meta jixtieq. Għalkemm il-biċċa l-kbira tal-poddati jixxandru bħala ħoss biss, xi programmi jittellgħu wkoll bil-filmati magħhom. L-apps tax-xandir bl-internet u s-servizzi tal-poddatti huma sistemi komdi biex minn post wieħed, wieħed jieħu ħsieb għadd ta' sensiliet għall-konsum personali li ġejjin minn għadd sorsi ta’ poddati u tagħmir tad-daqq. Hemm ukoll servizzi tat-tiftix tal-poddati li jgħinu lill-utenti jsibu u jaqsmu episodji partikolari ta' xi poddata.

Serje ta’ poddati normalment fiha preżentatur rikorrenti wieħed jew aktar involuti f’diskussjoni dwar suġġett partikolari jew avveniment kurrenti. Diskussjoni u kontenut f'poddata jistgħu jvarjaw minn dawk mibnija fuq skript bir-reqqa għal dawk kompletament improvizzati. Il-podcasts jgħaqqdu produzzjoni ta' ħoss elaborata u artistika ma' tħassib tematiku li jvarja minn riċerka xjentifika għal ġurnaliżmu popolari. Ħafna serje ta’ poddati jintrabtu ma' website li toffri ħoloq u noti dwar il-produzzjoni, bijografiji tal-mistednin, traskrizzjonijiet, riżorsi addizzjonali, kummentarji, u kultant forum komunitarju ddedikat biex jiddiskuti l-kontenut tal-episodju.

L-prezz għall-konsumatur huwa baxx għax il-biċċa l-kbira tal-poddatti jistgħu jitniżżlu b'xejn. Xi poddati huma prodotti minn korporazzjonijiet jew sponsorjati, bl-inklużjoni ta' reklami kummerċjali. F'każijiet oħra, poddata tista' tkun impriża kummerċjali appoġġjata minn taħlita ta' mudell ta' abbonament imħallas u reklamar. Minħabba li l-kontenut tal-poddati spiss ikun b'xejn, dan il-format ħafna drabi huwa kklassifikat bħala wieħed li jfixkel il-mezzi konvenzjonali, b'mod partikulari fil-mudell ta' manteniment finanzjarju.

Poddata tinvolvi l-produzzjoni u d-distribuzzjoni ta' fajls awdjo, u xi drabi video, bl-użu ta' RSS feeds intenzjonati biex jinqraw mill-apparat tal-utenti abbonati. Il-produttur tal-poddata ħafna drabi jixrti dan is-servizz mingħand kumpaniji apposta, iżda mhux bilfors. Kumpaniji tal-hosting imbagħad iqassmu dawn il-fajls awdjo għal servizzi ta' streaming, bħal Apple u Spotify, li l-utenti jistgħu jisimgħu fuq l-ismartphones tagħhom jew mużika diġitali u plejers multimedjali, bħal iPhone.

F'Diċembru tal-2022, kien hemm mill-anqas 2,999,008 poddata b'152,596,784 episodju.

## Etimoloġija

It-terminu bl-Ingliż "podcast" huwa portmanteau ta' "iPod" u "broadcast". L-aktar użu bikri tal-kunċett ta' "podcasting" ġie ntraċċat għall-kolumnista *ta' The Guardian* u ġurnalist tal-BBC Ben Hammersley, li ħolqu fil-bidu ta' Frar 2004 waqt li kien qed jikteb artiklu għall-gazzetta *The Guardian*. Il-kelma Maltija poddata ddaħħlet fl-ilsien Malti minn Toni Sant li huwa meqjus bħala l-ewwel produttur regolari tal-poddati bil-Malti sa mill-2005. It-terminu intuża għall-ewwel darba fil-komunità tal-awdjobloggjar f'Settembru 2004, meta Danny Gregoire introduċieh f'messaġġ lill-lista tal-posta tal-iPodder-dev, minn fejn ġie adottat minn Adam Curry. Minkejja l-etimoloġija, il-kontenut jista’ jiġi aċċessat permezz ta’ kwalunkwe kompjuter jew apparat simili li jista’ jilgħab fajls tal-midja. It-terminu "podcast" tfaċċa qabel iż-żieda ta' Apple ta' karatteristiċi tal-podcasting fl-iPod u s-software iTunes. Xi sorsi ssuġġerew il-backrononym "portable on demand" jew "play on demand" għal POD biex tiġi evitata r-referenza indiretta għall-iPod. Dan l-użu ġie kkritikat bħala mill-bloggej teknoloġiku John Gruber.

## Storja

F'Settembru 2000, il-manifattur tal-MP3 player bikri i2Go offra servizz imsejjaħ MyAudio2Go.com li ppermetta lill-utenti jniżżlu stejjer mill-aħbarijiet biex jisimgħuhom fuq PC jew MP3 player. Is-servizz kien disponibbli għal madwar sena sa ma spiċċa s-servizz ta' i2Go fl-2001.

F'Ottubru 2000, il-kunċett tat-twaħħid ta' fajls tal-ħoss u tal-video f'RSS feeds ġie propost f'abbozz minn Tristan Louis. L-idea ġiet implimentata minn Dave Winer, żviluppatur tas-software u awtur tal-format RSS.

L-ippodjar, li darba kien metodu mhux magħruf għat-tixrid ta' informazzjoni awdjo, sar mezz rikonoxxut għad-distribuzzjoni ta' kontenut awdjo, kemm għal użu kummerjali jew personali. Il-poddati huma simili għal programmi tar-radju fil-forma, iżda jeżistu bħala fajls awdjo li jistgħu jindaqqu meta konvenjenti għas-semmiegħ, f'kull ħin u kullimkien.

iPodderX, żviluppat minn August Trometer u Ray Slakinski, kienet l-ewwel applikazzjoni li għamlet dan il-proċess fattibbli. Sal-2007, il-poddati tal-awdjo kienu qed jagħmlu dak li kien storikament miksub permezz ta’ xandiriet tar-radju, li kienu s-sors ta’ programmi ta’ taħditiet bir-radju u programmi tal-aħbarijiet sa mis-snin tletin tas-seklu 20. Din il-bidla seħħet bħala riżultat tal-evoluzzjoni tal-kapaċitajiet tal-internet flimkien ma' aċċess akbar tal-konsumatur għal hardware u software orħos għar-reġistrazzjoni u l-editjar tal-awdjo.

F'Awwissu 2004, Adam Curry nieda l-poddata tiegħu *Daily Source Code*. Din kienet iffukata fuq il-kronika tal-ħajja tiegħu ta’ kuljum, b'aħbarijiet u diskussjonijiet dwar l-iżvilupp tal-ippodjar, kif ukoll il-promozzjoni ta’ poddati ġodda u emerġenti. Curry ħoloqha f'attentat biex ikattar l-iżvilupp ta' dak li qed jiġi magħruf bħala podcasting u bħala mezz ta' ttestjar tas-software barra mill-ambjent tal-laboratorju. L-isem *Daily Source Code* intgħażel bit-tama li jattira udjenza b'interess fit-teknoloġija. *Daily Source Code* kienet inizjalment dirett lejn l-produtturi tal-poddati. Hekk kif membri tal-udjenza ġew ispirati biex joħolqu u jipproduċu l-proġetti tagħhom stess, bħala riżultat tejbu l-kodiċi użat biex joħolqu poddati. Hekk kif aktar nies tgħallmu kemm kien faċli li jipproduċu l-poddati, malajr dehret komunità ta’ poddejja pijunieri.

F'Ġunju 2005, Apple ħarġet iTunes 4.9, li offra appoġġ formali għall-poddati, u b'hekk neħħa l-ħtieġa li jintuża programm separat sabiex tniżżel u tittrasferihom għal apparat mobbli. Għalkemm dan għamel l-aċċess għall-poddati aktar konvenjenti u mifrux, temm ukoll b'mod effettiv l-avvanz tal-hekk imsejħa "podcatchers" minn żviluppaturi indipendenti. Barra minn hekk, Apple ħarġet ordnijiet jien jitwaqqfu u jitneħħew il-ħafna żviluppaturi tal-applikazzjonijiet tal-poddati u fornituri tas-servizz li kien illegalment qed jużaw it-terminu "iPod" jew "Pod" fl-ismijiet tal-prodotti tagħhom.

 Il-logo użat minn Apple biex jirrappreżenta l-poddati fis-sistemi tagħhom
Skont kalkoli mill-2019, l-industrija tal-poddati ftit li xejn għadha ġġenerat dħul ġenerali, għalkemm in-numru ta’ persuni li jisimgħu l-podczgi qed ikompli jikber b’mod kostanti. Edison Research, li toħroġ ir-rapport tat-traċċar Podcast Consumer kull tliet xhur, tistma li fl-2019, 90 miljun persuna fl-Istati Uniti kienu semgħu poddata fl-aħħar xahar. Fl-2020, 58% tal-popolazzjoni tal-Korea t'Isfel u 40% tal-popolazzjoni Spanjola kienu semgħu poddata fl-aħħar xahar. 12.5% tal-popolazzjoni tar-Renju Unit kienet semgħet poddata fl-aħħar ġimgħa u 22% tal-popolazzjoni tal-Istati Uniti tisma’ mill-inqas poddata kull ġimgħa. Il-format huwa magħruf l-aktar minħabba l-ispejjeż relattivament baxxi għal min jipproduċi l-poddati biex jibda u jżomm poddata għaddejja. Teħtieġ biss mikrofonu ta' kwalità tajba, kompjuter jew mobile u software assoċjat biex teditja u ttella' l-prodott finali. Dawk li joħloqu l-poddati għandhom tendenza li jkollhom għad ta' semmiegħa li jisimgħuhom għax joħolqu relazzjonijiet partikolari magħhom.

## Produzzjoni u smigħ

Ġeneratur tal-poddati jżomm lista ċentrali tal-fajls fuq server bħala web feed li wieħed jista' jaċċessa permezz tal-Internet. Is-semmiegħa jew it-telespettaturi jużaw softwere speċjali għall-applikazzjoni tal-klijent fuq kompjuter jew media player li jaċċessa dan il-web feed, jiċċekkjah għal aġġornamenti, u jniżżel kull fajl ġdid fis-serje. Dan il-proċess jista' jiġi awtomatizzat biex tniżżel fajls ġodda awtomatikament, għalhekk jista' jidher lis-semmiegħa bħallikieku l-podutturi tal-poddati ixandruhom jew "jimbottaw" episodji ġodda għalihom. Fajls tal-poddati jistgħu jinħażnu lokalment fuq it-tagħmir tal-utent, jew jitqassmu direttament permezz ta' stream. Hemm diversi apps differenti tal-mobile li jippermettu lin-nies isegwu u jisimgħu l-poddati. Ħafna minn dawn l-apps jippermettu lill-utenti jniżżlu poddati jew jistreamjawhom meta jridu huma. Il-biċċa l-kbira tal-plejers jew l-apps tal-poddati jippermettu lis-semmiegħa jaqbżu f'liema parti tal-poddata jridu u jikkontrollaw il-veloċità tad-daqq ukoll.

Il-poddati jitqiesu bħala media konverġenti (mezz li jgħaqqad flimkien l-awdjo, il-web u media players portabbli), kif ukoll teknoloġija ta’ tfixkil li wasslet għal xi individwi fix-xandir bir-radju biex jerġgħu jikkunsidraw prattiki u prekunċetti stabbiliti dwar udjenzi, konsum, produzzjoni u distribuzzjoni.

Il-poddati jistgħu jiġu prodotti bi spiża żgħira jew b'xejn u ġeneralment jitqassmu mingħajr ħlas. Dan jiddistingwi dan il-mezz mill-mudell tradizzjonali tas-seklu 20 ta' midja rregolata u l-għodod ta' produzzjoni tagħhom. Il-produtturi tal-poddati xorta jistgħu jagħmlu l-flus mill-poddati tagħhom billi jbiegħu ippermettu ħin għar-reklami. Jistgħu wkoll jiġbru appoġġ mis-semmiegħa permezz ta’ websites ta’ crowdfunding bħal Patreon, li jipprovdu extras u kontenut speċjali jew eskulussiv lis-segwaċi tagħhom bi ħlas.

## Tipi ta' poddati

Il-poddati ivarjaw fl-istil, il-format u l-kontenut attwali. Il-poddati huma parzjalment imfassla fuq ġeneri tal-media preċedenti iżda jitbiegħdu minnhom b'mod sistematiku f'ċerti aspetti stilistiċi. Il-konvenzjonijiet u r-restrizzjonijiet li jirregolaw dawk il-varjazzjoni jvarjaw maż-żmien skont is-swieq li fihom tkun ippreżentata l-poddata; Is-semmiegħa tal-poddati għandhom diversi preferenzi ta’ stili iżda l-konvenzjonijiet biex jindirizzawhom u jikkomunikaw dwarhom għadhom mhux stabbiliti. Xi eżempji attwali ta' tipi ta' poddati huma ppreżentati hawn taħt. Din il-lista x'aktarx tinbidel hekk kif jitfaċċaw tipi ġodda ta' kontenut, teknoloġija ġdida għall-konsum tal-poddati, u każijiet ta' użu ġodda.

### Poddati mtejba

Poddata mtejba, magħruf ukoll bħala enchanced podcast jew slidecast, hija tip ta' poddata li tgħaqqad l-awdjo ma' preżentazzjoni ta' slide show. Din simili għal poddata bil-video fis-sens li tgħaqqad immaġini ġenerati dinamikament mas-sinkronizzazzjoni tal-awdjo, iżda differenti peress li juża software tal-preżentazzjoni (bħal PowerPoint jew Keynote, fost oħrajn) biex toħloq ix-xbihat u s-sekwenza tal-wiri separatament mill-ħin tar-reġistrazzjoni oriġinali tal-poddata tal-awdjo. *Id-Dizzjunarju Ħieles*, *YourDictionary*, u *PC Magazine* jiddefinixxu poddata mtejba bħala "slide show elettroniku mogħtija bħala poddata". Poddati mtejba huma poddati li jinkorporaw grafika u kapitli. iTunes żviluppaw karatteristika mtejba tal-poddati msejħa "Audio Hyperlinking" li huma pprivattizaw fl-2012. Poddati mtejba jistgħu jintużaw għall-kummerċ jew fl-edukazzjoni. Podcasts mtejba ntużaw għall-ewwel darba fl-2006 iżda l-popolarità tagħhom jidher li naqset hekk kif żid l-użu tal-poddati regolari bil-video.

### Poddati tal-finzjoni

Poddata tal-finzjoni (imsejjaħ ukoll "fiction podcast" jew "awdjo-drama") hija simili għal radjudrama, iżda f'forma ta' poddata. Dawn iwasslu storja fittizja, normalment miġbura fuq episodji u aktar minn staġun wieħed, billi jużaw għad ta' atturi tal-vuċi, djalogu, effetti tal-ħoss, u mużika biex jarrikkixxu l-istorja. Il-poddati ta' finzjoni fl-Istati Uniti ġibdu għadd ta’ atturi magħrufa biex jieħdu sehem fihom, inklużi Demi Moore u Matthew McConaughey, kif ukoll minn produtturi tal-kontenut bħal Netflix, Spotify, Marvel, u DC Comics. Filwaqt li l-fantaxjenza u l-biża huma ġeneri pjuttost popolari, il-poddati tal-finzjoni jkopru firxa sħiħa ta’ ġeneri letterarji minn rumanzi, kummiedja, u drama għal fantasija, sci-fi u stejjer tad-detectives. Eżempji ta’ poddati ta' finzjoni jinkludu *The Bright Sessions*, *The Magnus Archives*, *Homecoming*, *Wooden Overcoats*, *We're Alive* u *Wolverine: The Long Night*. Din it-tip ta' poddata ma teżistix bil-Malti, aktarx għax tqum ferm aktar biex tinħoloq minn tipi oħra ta' poddati.

### Poddati tar-rumanzi

Poddata ta' rumanz (magħruf ukoll bħala "ktieb awdjo") hija forma letterarja li tgħaqqad il-kunċetti ta' poddata u ktieb awdjo. Bħal rumanz tradizzjonali, poddata ta' rumanz huwa xogħol ta’ finzjoni letterarja; madankollu, din hija rreġistrata f'episodji li jitwasslu online fuq perjodu ta' żmien. L-episodji jistgħu jitwasslu awtomatikament permezz ta' RSS jew permezz ta' website, blog, jew metodu ieħor ta' sindikazzjoni. Episodji jistgħu jiġu maħruġa fuq skeda regolari, eż, darba fil-ġimgħa, jew b'mod irregolari hekk kif kull episodju jitlesta. Bl-istess mod bħall-kotba-awdjo, xi poddati tar-rumanzi huma ppreżentati b'mod elaborat b'effetti tal-ħoss u atturi tal-vuċi separati għal kull karattru, simili għal dramm bir-radju jew poddati tal-finzjoni, iżda ħafna għandhom narratur jew qarrej wieħed u ftit jew xejn effetti tal-ħoss.

Xi rumanziera jagħtu verżjoni poddata tal-ktieb tagħhom b'xejn bħala forma ta' promozzjoni. Xi drabi, rumanzi bħal dawn kisbu kuntratti ta' pubblikazzjoni biex ir-rumanzi tagħhom jiġu stampati. Xi rumanziera li jagħmlu l-poddati jgħidu li l-poddati tar-rumanzi tagħhom jippermettulhom isibu udjenzi anki jekk pubblikatur ma jixtrix il-kotba tagħhom. Dawn l-udjenzi xi drabi jagħmluha aktar faċli li jiġi żgurat ftehim ta' stampar aktar tard. Dawn ir-rumanziera jsostnu wkoll li ħruġ ta' poddati b'xejn jagħmel tajjeb biex isiru magħrufa.

### Poddati bil-vidjo

Poddata bil-video tinħadem bl-istess mod ta' poddata awdjo, iżda fiha ukoll kontenut bil-video. Is-serje tat-televiżjoni tal-web huma spiss ippreżentati bħala poddati bil-vidjo. *Dead End Days,* serje komika dwar zombies maħruġa bejn il-31 ta' Ottubru 2003 u l-2004, hija komunement meqjusa bħala l-ewwel poddata bil-video. Mużika Mod Ieħor ta' Toni Sant kienet l-ewwel poddata Maltija bil-video maħruġa permezz tal-YouTube.

### Poddati live

Numru ta’ poddati huma rrekordjati totalment jew għal episodji speċifiċi quddiem udjenza. Il-bejgħ tal-biljetti jipprovdi lill-produtturi mod addizzjonali ta' qliegħ.

## Teknoloġija

### Software

L-episodji tal-poddati huma maħżuna u kodifikati b'mod mifrux f'format awdjo diġitali mp3 u ospitati fuq webserver dedikat jew kondiviż. Is-sindikazzjoni tal-episodji tal-poddati fuq diversi websites u pjattaformi hija bbażata fuq RSS feeds, fajl ifformattjat XML li jiċċita informazzjoni dwar l-episodju u l-poddata nnfisha.

### Hardware

L-aktar tagħmir bażiku meħtieġ biex tinħoloq poddata huwa kompjuter u mikrofonu. Jgħin li jkollok kamra sound-proof u headphones. Il-kompjuter irid ikollu software għar-reġistrazzjoni tal-ħoss jew applikazzjoni tal-istreaming installata. Mikrofoni tipiċi għall-poddati huma konnessi bl-użu tal-USB. Jekk il-poddata tinvolvi żewġ persuni jew aktar, kull persuna teħtieġ mikrofonu, u interface awdjo USB hija meħtieġa biex tħallathom flimkien. Jekk il-poddata tinkludi video f'forma ta' livestreaming, allura jista' jkun hemm bżonn ta' webcam separata, u dawl addizzjonali.

## Aktar qari

* Geoghegan, Michael W.; Klass, Dan (August 16, 2005). *Podcast Solutions: The Complete Guide to Podcasting*. Apress. ISBN 9781430200543.
* Meinzer, Kristen (6 ta' Awwissu 2019). *So You Want to Start a Podcast: Finding Your Voice, Telling Your Story, and Building a Community That Will Listen*. William Morrow. ISBN 9780062936684ISBN 9780062936684.
* Morris, Tee; Tomasi, Chuck (15 ta' Septembru 2017). *Podcasting For Dummies*. Wiley. ISBN 9781119412267ISBN 9781119412267.

## Referenzi