# Ħadit

**Il-Ħadit** (Għarbi: حديث, *ħadīṯ*, pl. أحاديث, aħādīth**/Aħadit*, litteralment "taħdita" jew "diskors") jew **Atar** (Għarbi: أثر, *Athar*, litteralment "fdal" jew "effett") jirreferi għal dak li l-biċċa l-kbira tal-Misilmin u l-iskejjel prinċipali tal-ħsieb Iżlamiku jemmnu li huwa rekord tal-kliem, l-azzjonijiet, u l-approvazzjoni siekta tal-profeta Iżlamiku Muħammad kif trażmessi permezz ta’ ktajjen ta’ narraturi. Fi kliem ieħor, il-Ħadit huma rapporti trażmessi attribwiti għal dak li qal u għamel Muħammad.

Il-Ħadit ġew imsejħa minn xi wħud bħala "is-sinsla" taċ-ċiviltà Iżlamika, u għal ħafna l-awtorità tal-Ħadit hija sors għal gwida reliġjuża u morali magħrufa bħala Sunna, li hija t-tieni post biss għal dik tal-Quran (lil-Misilmin jqisu li hi l-kelma ta' Alla rrivelata lil Muħammad). Ħafna mill-Misilmin jemmnu li l-awtorità skritturali għall-Ħadit ġejja mill-Quran, li jordna lill-Misilmin biex jimitaw lil Muħammad u jobdu l-ġudizzji tiegħu (f'versi bħal 24:54, 33:21).

 Manuskritt tal-kitbiet legali Islamiċi (Xarija) ta' Iben Hanbal, prodott f'Ottubru 879
Filwaqt li n-numru ta’ versi li jappartjenu għal-liġi fil-Quran huwa relattivament ftit, il-Ħadit huma kkunsidrati minn ħafna li jagħtu direzzjoni fuq kollox minn dettalji ta’ obbligi reliġjużi (bħal *Ghusl,* **ħasil** bil-Malti jew *Wudu*, abluzzjonijiet għall-qima tas-Sala), sal-forom korretti tat-tislija u l-importanza tal-benevolenza lejn l-iskjavi. Għalhekk għal ħafna, "il-biċċa l-kbira" tar-regoli tax-Xarija (il-liġi Islamika) huma derivati mill-Ħadit, aktar milli mill-Quran.

Il-Ħadit huwa l-kelma Għarbi għal xi bħal, rapport, kont, u narrattiva. B'differenza mill-Quran, mhux il-Misilmin kollha jemmnu li l-kontijiet tal-Ħadit (jew għall-inqas mhux il-kontijiet kollha tal-Ħadit) huma rivelazzjoni divina. Kollezzjonijiet differenti ta' Ħadit kienu jaslu biex jiddifferenzjaw il-fergħat differenti tal-Islam.

Xi Misilmin jemmnu li l-gwida Islamika għandha tkun ibbażata fuq il-Quran biss, u b'hekk tiċħad l-awtorità tal-Ħadit; xi wħud ikomplu jsostnu li l-biċċa l-kbira tal-Aħadit huma fabbrikazzjonijiet (pseudepigrapha) maħluqa fis-sekli 8 u 9 EK, u li huma attribwiti b’mod falz lil Muħammad. Storikament, il-Mugħtażilin irrifjutaw wkoll l-Aħadit bħala l-bażi għal-liġi Islamika, filwaqt li fl-istess ħin aċċettaw is-Sunna u l-*Iġmagħ* (kunsens tal istudjużi Islamika **ġmigħ**).

Minħabba li xi Aħadit fihom dikjarazzjonijiet dubjużi u saħansitra kontradittorji, l-awtentikazzjoni tal-Ħadit saret qasam ewlieni ta 'studju fl-Islam. Fil-forma klassika tiegħu, il-Ħadit jikkonsisti f’żewġ partijiet—il-katina ta’ narraturi li jkunu bagħtu r-rapport (l-*isnad*), u t-test ewlieni tar-rapport (il-*matn*). Il-Ħadit individwali huma kklassifikati minn *Fuqaha* (ġuristi Misilmin) f'kategoriji bħal *sħiħ* (awtentiku), *ħasan* (tajjeb), jew *dgħif* (dgħajjef). Madankollu, gruppi differenti u studjużi differenti jistgħu jikklassifikaw Ħadit b'mod differenti.

Fost l-istudjużi tal-Islam ta' Ahl is-Sunna u l-Ġmiegħa t-terminu Ħadit jista' jinkludi mhux biss il-kliem, pariri, prattiċi, u oħrajn ta' Muħammad, iżda wkoll dawk ta' Sħabu. Fl-Islam ix-Xigħa, il-Ħadit huma l-inkarnazzjoni tas-Sunna, il-kliem u l-azzjonijiet ta' Muħammad u l-familja tiegħu, l-Ahl il-Bejt (It-Tnax l-*A'imma* [sg. Imam] u t-tifla ta' Muħammad, Fatima).

## Etimoloġija u defnizzjoni

Ħadit (mill-Għarbi: حَدِيث, *Ħadīth*) huwa sinonimu ma' diversi termini, inkluż Sunna, aħbar, u l-*athar* (fdal, nħass, jew traċċi tal-Profeta lis-segwaċi tiegħu). Il-Ħadit f'termini tal-Għarbi hija "xi ġdida", jew l-aħbarijiet. Il-forma plural hija Aħadit. Ħadit jista' jfisser wkoll id-diskors li jiġi mitkellem, u huwa mwassal bil-vuċi u bil-kitba. Bil-Malti, il-kelma *ħadit*, mill-għerq (ħ-d-t), jfisser "tkellem" jew "diskors", relatata bill-forma verbali tiegħu *tħaddet* u bill-kelma *ħduti.*

Imma bħala terminu Islamiku, il-Ħadit huwa dwar dak li huwa attribwit lill-Profeta Muħammad, f'termini ta' kliem, atti, rapporti, jew deskrizzjonijiet. Aħbarijiet u *athar* huma żewġ kelmiet oħra li jintużaw fis-sens eżatt ta' Ħadit (bl-Għarbi), u dan huwa dak li l-maġġoranza tal-Għulama (Islamika istudjużi) jużaw bħala terminoloġija.

Iżda skont Juan Campo, fit-terminoloġija Iżlamika, it-terminu *Ħadit* jirreferi għal rapporti ta' dikjarazzjonijiet jew azzjonijiet ta' Muħammad, jew tal-approvazzjoni taċita jew kritika tiegħu ta 'xi ħaġa li ntqal jew li sar fil-preżenza tiegħu.

L-ispeċjalista tal-Ħadit klassiku Iben Ħaġar L-Asqalani jgħid li t-tifsira maħsuba tal*-Ħadit* fit-tradizzjoni reliġjuża hija xi ħaġa attribwita lil Muħammad iżda li ma tinstabx fil-Quran.

L-istudjuża Patricia Crone tinkludi rapporti minn oħrajn minbarra Muħammad fid-definizzjoni tagħha tal-Ħadit: "rapporti qosra (xi kultant biss linja jew tnejn) li jirreġistraw dak li qal jew għamel figura bikrija, bħal Sieħeb tal-Profeta jew Muħammad innifsu, f'okkażjoni partikolari, preċeduta minn katina ta’ trasmettituri”. Madankollu, hija żżid li "illum il-ġurnata, *ħadit* kważi dejjem tfisser Ħadit minn Muħammad innifsu."

Il-Ħadit skont Ahl is-Sunna u l-Ġmiegħa huwa dak li ġie rrappurtat minn Muħammad, f’termini ta’ qal, att, rapport, karatteristika morali jew etika, jew bijografija, kemm qabel il-missjoni (jiġifieri l-bidu tar-rivelazzjoni u l-profezija) jew wara. Il-Ħadit huwa wkoll it-tieni sors ta' leġiżlazzjoni Islamika wara l-Quran.

B'kuntrast, skont Ahl il-Bejt il-Proġett tal-Librerija Diġitali tal-Islam ix-Xigħi, "... meta ma jkun hemm l-ebda dikjarazzjoni Quranika ċara, u lanqas ma jkun hemm Ħadit li l-iskejjel Misilmin qablu miegħu... Xigħa... irreferi għal Ahl il-Bejt [il-familja ta’ Muħammad] biex tidderiva s-Sunna tal-Profeta”—li jimplika li filwaqt li l-Ħadit hija limitata għat-“Tradizzjonijiet” ta’ Muħammad, is-Sunna tax-Xigħa tislet fuq il-kliem, u oħrajn ta' Ahl il-Bejt jiġifieri l-A'imma (pl. għal Imam) tal-Islam ix-Xigħa.

### Distinzjoni minn Sunna

Il-kelma *Sunna* tintuża wkoll b'referenza għal drawwa normattiva ta' Muħammad jew il-komunità Mislem bikrija.

Joseph Schacht jiddeskrivi l-Ħadit bħala li jipprovdi "id-dokumentazzjoni" tas-Sunna.

Sors ieħor (Joseph A. Islam) jiddistingwi bejn it-tnejn li jgħid:

> **"**Filwaqt li l-'Ħadit' hija komunikazzjoni orali li allegatament hija derivata mill-Profeta jew mit-tagħlim tiegħu, is-'Sunna' (pjuttost litteralment: mod ta' ħajja, imġieba jew eżempju) tfisser id-drawwiet prevalenti ta' komunità jew poplu partikolari. ...'Sunna' hija prattika li ġiet mgħoddija minn komunità minn ġenerazzjoni għal oħra b'mod massiv, filwaqt li l-Ħadit huma rapporti miġbura minn kompilaturi aktar tard ħafna drabi sekli mneħħija mis-sors. ...Prattika li tinsab fi ħdan il-Ħadit tista' tkun meqjusa bħala Sunna, iżda mhux meħtieġ li Sunna jkollha Ħadit ta' appoġġ li tissanzjonaha.**"**
>
>

Xi sorsi (Khaled Abou El Fadl) jillimitaw il-Ħadit għal rapporti verbali, bl-atti ta Muħammad u r-rapporti dwar Sħabu jkunu parti mis-Sunna, iżda mhux il-Ħadit.

### Distinzjoni minn letteratura oħra

Klassifiki letterarji Islamiċi simili għall-Ħadit (iżda mhux Sunna) huma *maghazi* u *sira*. Huma differenti mill-Ħadit peress li huma organizzati "relattivament b'mod kronoloġiku" aktar milli skont is-suġġett.

* *Sīrat* (litteralment "mod kif tmur" jew "kondotta"), bijografiji ta' Muħammad, miktuba minn nofs it-tmien seklu. Kitbiet simili msejħa *maghazi* (litteralment "*rejd/attaki*") ippreċedew il-letteratura sīrat, li jiffokaw fuq azzjonijiet militari ta' Muħammad, iżda kienu jinkludu wkoll aspetti mhux militari ta' ħajtu. Għalhekk, hemm koinċidenza fit-tifsira tat-termini, għalkemm *maghazi* jissuġġerixxi aspetti militari aktar milli dawk biografiċi ġenerali.

"Tradizzjonijiet" oħra tal-Islam relatati mal-Ħadit jinkludu:

* *Khabar* (*litteralment* aħbar/ħabar, informazzjoni, pl. *akhbar*) jista' jintuża bħala sinonimu għal Ħadit, iżda xi studjużi jużawha biex jirreferu għal tradizzjonijiet dwar is-Sħab ta' Muħammad u s-suċċessuri tagħhom mill-ġenerazzjoni ta' wara, b'kuntrast mal-Ħadit kif definit bħala tradizzjonijiet dwar Muħammad. Definizzjoni oħra (minn Iben Warraq) tiddeskrivihom bħala "ġrajjiet jew rapporti diskreti" mill-Iżlam bikri li "jinkludi dikjarazzjonijiet sempliċi, stqarrijiet ta’ studjużi awtorevoli, qaddisin, jew statisti, rapporti ta’ avvenimenti, u stejjer dwar avvenimenti storiċi kollha li jvarjaw fit-tul minn wieħed. linja għal diversi paġni."
* Bil-maqlub, *athar* (traċċa, fdal) normalment jirreferi għal tradizzjonijiet dwar is-Sħab u s-suċċessuri, għalkemm xi kultant jikkonnota tradizzjonijiet dwar Muħammad.

## Kumpilazzjoni Ħadit

Il-letteratura tal-Ħadit li qed tintuża llum hija bbażata fuq rapporti mitkellma fiċ-ċirkolazzjoni wara l-mewt ta' Muħammad. B'differenza mill-Quran, il-Ħadit ma ġewx miktuba fil-pront matul il-ħajja ta' Muħammad jew immedjatament wara mewtu. Ħadit ġew evalwati bil-fomm għal miktub u miġbura f'kollezzjonijiet kbar matul is-sekli 8 u 9, ġenerazzjonijiet wara l-mewt ta' Muħammad, wara tmiem l-era tal-Kalifat Raxidin, aktar minn 1,000 km (600 mi) minn fejn għex Muħammad.

"Ħafna eluf ta' drabi" aktar numerużi mill-versi tal-Quran, il-Ħadit ġew deskritti bħala li jixbħu saffi madwar il-"qalba" tat-twemmin Islamiku (il-Quran). Ħadit magħrufa sew u aċċettata b'mod wiesa' tagħmel is-saff ta' ġewwa dejjaq, b'Ħadit li ssir inqas affidabbli u aċċettata b'kull saff li jiġġebbed 'il barra.

Ir-rapporti tal-imġieba ta’ Muħammad (u xi drabi ta’ Sħabu) miġbura minn kompilaturi tal-Ħadit jinkludu dettalji ta’ prattika reliġjuża ritwali bħall-ħames is-Sala (talb/qima Islamiku obbligatorju) li ma jinstabux fil-Quran, kif wkoll imġieba ta’ kuljum bħal manjieri fuq il-mejda, libsa, u qagħda. Ħadit huma wkoll meqjusa mill-Musulmani bħala għodda importanti biex jifhmu l-affarijiet imsemmija fil-Quran iżda mhux spjegati, sors għal *tafsir* (kummentarji jew **tfissir** miktuba fuq il-Quran).

Xi elementi importanti, li llum huma meqjusa bħala parti fit-tul tal-prattika u t-twemmin Islami ma jissemmewx fil-Quran, iżda huma rrappurtati fil-Aħadit.Għalhekk, il-Misilmin ġeneralment isostnu li l-Aħadit huma rekwiżit meħtieġ għall-prattika vera u xierqa tal-Islam, peress li tagħti lill-Misilmin d-dettalji sfumati tal-prattika u t-twemmin Islami f’oqsma fejn il-Quran huwa sieket. Eżempju huwa t-talb obbligatorju, li huwa kmandat fil-Quran, iżda spjegat fil-Ħadit.

Dettalji tal-movimenti u l-kliem preskritti tas-Sala (magħrufa bħala *rakgħa*) u kemm-il darba għandhom isiru, jinsabu fil-Ħadit. Madankollu, il-Aħadit ivarjaw fuq dawn id-dettalji u konsegwentement Sala titwettaq b'mod differenti minn tifriq l-Islami l-Ħaditi differenti. Il-Quranin, min-banda l-oħra, jemmnu li jekk il-Quran huwa sieket fuq xi materja, huwa għaliex Alla ma żammx id-dettall tiegħu bħala konsegwenza; u li xi Ħadit jikkontradixxu l-Quran, li jipprova li xi Aħadit huma sors ta' korruzzjoni u ma jaqbilx bil-Quran.

### Ħadit mhux profetiku

Joseph Schacht jikkwota Ħadit ta' Muħammad li huwa użat "biex jiġġustifika referenza" fil-liġi Islamika għass- Sħab ta' Muħammad bħala awtoritajiet reliġjużi—"Is-Sħabi huma bħal stilla gwida."

Skont Schacht, (u studjużi oħra) fl-ewwel ġenerazzjonijiet wara l-mewt ta' Muħammad, użu ta' Ħadit minn Sħab ta' Muħammad) u Tabigħin ("suċċessuri" tas-Sħab) "kienet ir-regola", filwaqt li l-użu ta' Ħadit ta' Muħammad innifsu mill-Misilmin kienet "l-eċċezzjoni". Schacht jikkredita lix-Xafigħi — fundatur tal-*Madhab* (l-iskola ta' *Fiqh*) ix-Xafigħi — billi stabbilixxa l-prinċipju tal-użu tal-Ħadit ta' Muħammad għal-liġi Islamika, u jenfasizza l-inferjorità tal-Ħadit ta' xi ħadd ieħor, billi qal Aħadit:

> "...minn persuni oħra huma ta' ebda kunsiderazzjoni fil-wiċċ ta' tradizzjoni mill-Profeta, kemm jekk jikkonfermaw jew jikkontradixxuha; li kieku l-persuni l-oħra kienu konxji tat-tradizzjoni mill-Profeta, kienu segwewha".
>
>

Dan wassal għat-“negliġenza kważi sħiħa” tat-tradizzjonijiet miss-Sħab u oħrajn.

Kollezzjonijiet ta' Ħadit kultant iħalltu dawk ta' Muħammad mar-rapporti ta' oħrajn. Muwatta Imam Malik huwa normalment deskritt bħala "l-ewwel ġabra miktuba ta' Ħadit" iżda kliem ta' Muħammad huma "imħallta mal-kliem tas-Sħab", (822 Aħadit minn Muħammad u 898 Aħadit minn oħrajn, skont l-għadd ta' edizzjoni waħda ). Fl-*Introduzzjoni għall-Ħadit* minn Għabd il-Hadi L-Fadli, *Kitab Għali* jissejjaħ "l-ewwel ktieb tal-Ħadit tal-Ahl il-Bejt (familja ta' Muħammad) li għandu jinkiteb fuq l-awtorità tal-Profeta". Madankollu, l-atti, id-dikjarazzjonijiet jew l-approvazzjonijiet tal-Profeta Muħammad jissejħu "*Marfugħ* (المرفوع, reċipjent nom għal refa') Ħadit", filwaqt li dawk tas-Sħab jissejħu "*mawquf* (موقوف, reċipjent nom għal waqaf) Ħadit", u dawk ta' Tabigħin jissejħu "*maqtugħ* (مقطوع, reċipjent nom għal qata') Ħadit".

## Impatt, tipoloġija u komponenti

### Impatt

Il-Ħadit kellu influwenza profonda u kontroversjali fuq *tafsir* (kummentarji/**tfissir** tal-Quran). L-ewwel it-*tafsir* tal-Quran magħruf bħala Tafsir Iben Għabbas ġieli jiġi attribwit liss-Sieħeb Iben Għabbas.

Il-Ħadit intużaw bħala l-bażi tax-Xarija (is-sistema tal-liġi reliġjuża li tifforma parti mit-tradizzjoni Islamika), u *fiqh* (ġurisprudenza Islamika). Il-Ħadit huma l-għerq ta' għaliex m'hemm l-ebda sistema waħda *fiqh*, iżda pjuttost ġabra ta' sistemi paralleli fl-Islam.

Ħafna mill-istorja Islamika bikrija disponibbli llum hija bbażata wkoll fuq il-Ħadit, għalkemm ġiet ikkontestata għan-nuqqas ta 'bażi tagħha fil-materjal ta' sors primarju u l-kontradizzjonijiet interni ta' materjal sekondarju disponibbli.

### Tipi

Ħadit jista' jkun **Il-Ħadit Il-Qudsi** (il-Ħadit divini) — li xi Misilmin jqisu bħala l-kliem ta' Alla — jew Il-Ħadit Ix-Xarif (il-Ħadit nobbli), li huma kliem Muħammad stess.

Skont ix-Xarif il-Ġurġani:

Il-Ħadit il-Qudsi hija f'termini ta' tifsira, tfisser ħadit minn Allah li Jista' Kollox u f'termini tal-kliem mirr-Rasulullah (Salla t'Allah għalih u s-sliem), għalhekk huwa dak li Allah li Jista' Kollox qal lill-Profeta tiegħu billi nebbaħ jew fil-ħolma, għalhekk hu, għalih is-sliem, qallu dwar dik it-tifsira bi kliemu stess, iżda l-Quran huwa aktar preferibbli minnu għalkemm it-tnejn huma kliem imnebbaħ.

Filwaqt li l-aħħar huma l-"kliem dirett ta 'Alla". *I*l-Ħadit Il-Qudsi m'għandux għalfejn ikun *saħiħ* (awtentika/**sħiħ**), iżda jista' jkun *dagħief* (**dgħief**) jew saħansitra *mawdugħ* (iffabbrikat).

Eżempju tal-Ħadit Il-Qudsi huwa l-Ħadit ta' Abu Hurajra li qal li Muħammad qal:

> Meta Allah ddekreta l-Ħolqien Huwa wiegħed lilu nnifsu billi kiteb fil-ktieb Tiegħu li huwa stabbilit miegħu: Il-Ħniena Tiegħi tirbaħ fuq Ir-Rabja Tiegħi.
>
>

Fix-Xigħi Madahib (sg. Madhab), hemm żewġ opinjonijiet fundamentali tal-Ħadit: Il-fehma Usuli u l-fehma Akhbari. L-istudjużi Usuli jenfasizzaw l-importanza ta' eżami xjentifiku tal-Aħadit permezz tal-iġtihad (l-awtorità li toħroġ deċiżjonijiet *fiqhi*) filwaqt li l-istudjużi Akhbari jqisu l-Aħadit kollha mill-erba' kotba x-Xigħi bħala awtentiċi.

### Komponenti

Iż-żewġ aspetti ewlenin ta' Ħadit huma t-test tar-rapport (il-*matn*), li fih in-narrattiva attwali, u l-katina ta' narraturi (l-*isnad*), li tiddokumenta r-rotta li biha ġie trażmess ir-rapport. L-isnad kien sforz biex jiddokumenta li Ħadit fil-fatt ġiet minn Muħammad, u studjużi Misilmin mit-tmien seklu sal-preżent qatt ma waqfu jirrepetu l-mantra "L-isnad hija parti mir-reliġjon - jekk mhux għal l-isnad, min ried seta jgħid li jrid." L-*isnad* litteralment ifisser "appoġġ", u jissejjaħ hekk għaliex speċjalisti tal-Ħadit jiddependu fuqu biex jiddeterminaw l-awtentiċità jew id-dgħufija ta' Ħadit. L*-isnad* jikkonsisti f’lista kronoloġika tan-narraturi, kull wieħed isemmi lil dak li minnu semgħu l-Ħadit, sakemm isemmi l-oriġinatur tal-*matn* flimkien mal- *matn* innifsu.

L-ewwel nies li semgħu l-Ħadit kienu s-Sħab li ppreservawh u mbagħad wassluha lil dawk ta’ warajhom. Imbagħad il-ġenerazzjoni ta’ warajhom irċevietu, u b’hekk twassalha lil dawk ta’ warajhom u l-bqija. Mela Sieħbu kien jgħid, "Smajt lill-Profeta jgħid hekk u hekk." Is-Segwaċi mbagħad jgħid, "Smajt Sieħbu jgħid, 'Smajt lill-Profeta.'" Dak warajh imbagħad kien jgħid, “Smajt lil xi ħadd jgħid, ‘Smajt lil Kumpann jgħid, ‘Smajt lill-Profeta...’’” u l-bqija.

## Kotba tal-Ħadit skont fergħa jew denominazzjoni tal-Islam

Fergħat differenti tal-Islam jirreferu għal kollezzjonijiet differenti ta' Ħadit, għalkemm l-istess inċident jista' jinstab fil-Ħadit minn kollezzjonijiet differenti. B'mod ġenerali, id-differenza bejn il-kollezzjonijiet ix-Xigħa u s-Sunnija hija lix-Xigħi jagħtu preferenza lill-Aħadit attribwiti lill-familja ta' Muħammad u sħabu qrib (*Ahl il-Bejt*), filwaqt li Sunni ma jqisux nisel tal-familja fl-evalwazzjoni tal-Ħadith u s-Sunna narrati minn xi wieħed minn tnax elf is-Sħab ta’ Muħammad.

### Ahl is-Sunna u l-Ġmiegħa

* Fil-fergħa s-Sunni, il-kollezzjonijiet kanoniċi tal-Ħadit huma *l-Kotba S-Sitta*, li minnhom Sħiħ il-Bukhari u Sħiħ Muslim ġeneralment għandhom l-ogħla status. Il-kotba l-oħra tal-Aħadit huma Sunan Abu Dawud, Ġmigħ it-Tirmidi, Is-Sunan Is-Sughra u Sunan Iben Maġah . Madankollu l-Malikin waħda mill-erba’ *madahib* (skejjel tal-ħsieb fil-ġurisprudenza Islamika) is-Sunni, tradizzjonalment jirrifjutaw Sunan Iben Maġah u jasserixxu l-istatus kanoniku ta' Muwatta Imam Malik.

### Xigħa

* Fil-fergħa x-Xigħi t-Tnaxi, il-kollezzjonijiet kanoniċi tal-Ħadit huma *l-Kotba L-Erbgħa*: Kitab il-Kafi, Man la yahduruhu l-Faqih, Tahdib L-Aħkam, u L-Istibsar.
* Is-settet ix-Xigħi Ismagħeli jużaw id-Dagħa'im il-Islam bħala l-kollezzjoni tal-Ħadit tagħhom.

### Ibadi

* Fil-fergħa Ibadi, il-kollezzjoni kanonika ewlenija hija t-Tartib il-Musnad. Din hija espansjoni tal-kollezzjoni preċedenti Ġmigħ Sħiħ, li żżomm l-istatus kanoniku fiha nnifisha.

### Oħrajn

* Xi gruppi minuri, magħrufa kollettivament bħala Quranin, jirrifjutaw għal kollox l-awtorità tal-kollezzjonijiet tal-Ħadit.

## Studji u awtentikazzjoni

L-awtentiċità ta' Ħadit hija primarjament verifikata mill-katina ta' trażmissjoni tagħha (*isnad*). Minħabba li katina ta' trażmissjoni tista' tkun falsifikazzjoni, l-istatus ta 'awtentiċità mogħti mill-Għulama (studjużi Misilmin), mhuwiex aċċettat minn Orjentalisti jew storiċi. Ignaz Goldziherr wera li diversi Aħadit ma jaqblux mal-ħin ta' Muħammad kronoloġikament u bil-kontenut. Bħala riżultat, ħafna Orjentalisti qiesu l-Ħaditġeneralment bħala kostruzzjonijiet ta' perjodu ta' żmien aktar tard, temporanjament. Din l-attitudni kritika żżejjed mhijiex in-norma llum. It-tqabbil u l-analiżi ta' Aħadit differenti juri li ħafna Aħadit għandhom ikunu nkitbu sa mill-seklu 7. Liema l-Aħadit huma awtentiċi u liema mhumiex ma jistgħux jiġu determinati. Skont Bernard Lewis, "fis-sekli Iżlamiċi bikrija ma setax ikun hemm mod aħjar ta' promozzjoni ta' kawża, opinjoni, jew fazzjoni milli tiċċita azzjoni jew kelma xierqa tal-Profeta." Biex tiġġieled dawn il-falsifikazzjonijiet, ix-xjenza elaborata tal-Istudji tal-Ħadit ġiet imfassla biex jawtentika l-Ħadit magħrufa bħala *l-Għilm il-Ġarh* jew *l-Għilm il-Diraja.*

Studji Ħadit jużaw numru ta 'metodi ta' evalwazzjoni żviluppati mill-Għulama (studjużi Misilmin) bikrija biex jiddeterminaw il-veraċità tar-rapporti attribwiti lil Muħammad. Dan jinkiseb billi:

* in-narraturi individwali involuti fit-trażmissjoni tiegħu,
* l-iskala tat-trażmissjoni tar-rapport,
* l-analiżi tat-test tar-rapport, u
* ir-rotot li permezz tagħhom ġie trażmess ir-rapport.

Ibbażat fuq dawn il-kriterji, ġew żviluppati diversi klassifikazzjonijiet tal-Ħadit. L-ewwel xogħol komprensiv fl-istudji tal-Ħadit kien *il-Muħaddit il-Fasil* ta' Abu Muħammad ir-Ramahurmuzi, filwaqt li xogħol sinifikanti ieħor kien il-*Magħrifa Għulum Il-Ħadit* tal-Ħakim in-Naysaburi. Għulum il-Ħadit ta' Iben is-Salaħ hija meqjusa bħala r-referenza klassika standard dwar studji tal-Ħadit. Xi skejjel tal-metodoloġija l-Aħadit japplikaw sa sittax-il test separat.

### Evalwazzjoni bijografika

Analiżi bijografika (*Għilm ir-Riġāl*, lit. "xjenza tar-rġiel", wkoll "xjenza ta' Ismijiet Ir-Rġiel jew *Għilm il-Ġarħ wa t-Tagħdīl* ("xjenza ta' skreditazzjoni u akkreditazzjoni"), li fiha dettalji dwar il-trasmettitur huma skrutinizzati. Dan jinkludi l-analiżi tad-data u l-post tat-twelid tagħhom; konnessjonijiet familjari; għalliema u studenti; reliġjożità; imġieba morali; produzzjoni letterarja; il-vjaġġi tagħhom; kif wkoll id-data tal-mewt tagħhom. Fuq il-bażi ta' dawn il-kriterji, tiġi vvalutata l-affidabbiltà (*thiqāt*) tat-trasmettitur. Jiġi determinat wkoll jekk l-individwu kienx fil-fatt kapaċi jittrasmetti r-rapport, li jiġi dedott mill-kontemporanjetà u l-prossimità ġeografika tagħhom mat-trasmettituri l-oħra fil-katina. Eżempji ta' dizzjunarji bijografiċi jinkludu: *Il-Kamal fi Asma' ir-Riġāl* ta' Għabd il-Ghani l-Maqdisi, *Tahdhīb it-Tahdhīb* ta' Iben Haġar L-Asqalani u *Tadhkirat il-Ħuffad* tad-Dahabi.

### Skala ta' trażmissjoni

Il-Ħadit dwar kwistjonijiet ta' importanza meħtieġa biex jiġu permezz ta' numru ta' ktajjen indipendenti, dan kien magħruf bħala l-iskala ta' trasmissjoni. Rapporti li għaddew minn ħafna trasmettituri affidabbli f'ħafna *isnad* sal-ġbir u t-traskrizzjoni tagħhom huma magħrufa bħala *mutawātir* (mgħoddi minn persuna għal oħra). Dawn ir-rapporti huma kkunsidrati l-aktar awtorevoli peress li jgħaddu minn rotot tant differenti li kollużjoni bejn it-trasmettituri kollha ssir impossibbli. Rapporti li ma jilħqux dan l-istandard huma magħrufa bħala *āħād*, u huma ta' diversi tipi differenti.

### L-analiżi tat-test

Skont Muħammad Xafigħi, il-Ħadit li l-*isnad* tiegħu ġie skrutinizzat imbagħad it-test jew il-*matn* tagħhom jiġi eżaminat għal:

* kontradizzjoni tal-Quran;
* kontradizzjoni ta' Ħadit affidabbli;
* tagħmel sens, tkun loġika;
* li jkun rapport dwar l-importanza ta’ individwu (jew individwi) li jiġi trażmess biss permezz tal-partitarji jew tal-familja tagħhom, u li ma jkunx sostnut minn rapporti minn kanali indipendenti oħra.

Madankollu, Joseph Schacht jiddikjara li "l-kritika teknika kollha tat-tradizzjonijiet ... hija bbażata prinċipalment fuq kritika tal-*isnad*", li hu (u oħrajn) jemmnu li huma ineffettivi fl-eliminazzjoni tal-Ħadit frawdolenti.

### Terminoloġija: Aħadit ammissibbli u inammissibbli

Wara li ġie evalwat, il-Ħadit jista' jiġi kategorizzat. Żewġ kategoriji huma:

* *Saħīħ* (**sħiħ**, awtentiku)
* *Dagħīf* (**dgħajjef**)

Klassifiki oħra jinkludu:

* *Ħasan* (tajjeb), li jirreferi għal rapport sħiħ li jsofri minn defiċjenza minuri, jew rapport dgħajjef imsaħħaħ minħabba bosta rapporti oħra korroboranti;
* *Mawdūgħ* (fabbrikat),
* *Munkar* (denunzjat) li huwa rapport li huwa miċħud minħabba l-preżenza ta' trasmettitur mhux affidabbli li jikkontradixxi narratur ieħor aktar affidabbli.

Kemm ir-rapporti sħih u kif wkoll *ħasan* huma kkunsidrati aċċettabbli għall-użu fid-diskors legali Islami.

### Kritika

Il-kritiċi lmentaw li, kuntrarjament għad-deskrizzjoni ta’ hawn fuq fejn il-*matn* jiġi skrutinizzat, il-proċess ta’ awtentikazzjoni tal-Ħadit “kien limitat għal eżami bir-reqqa tal-katina ta’ trasmettituri li rrakkuntaw ir-rapport u mhux jirrapportaw innifsu. 'Sakemm il-katina ma kinitx interrotta u r-rabtiet individwali tagħha meqjusa bħala persuni affidabbli, il-Ħadit ġiet aċċettata bħala liġi vinkolanti. Ma jista', skont it-termini tal-fidi reliġjuża nnifisha, ma jkun hemm ebda dubju dwar il-kontenut tar-rapport; għax din kienet is-sustanza tar-rivelazzjoni divina u għalhekk mhux suxxettibbli għall-ebda forma ta' kritika legali jew storika,'" skont l-akkademiku N.J. Coulson.

## Referenzi

## Aktar qari

* Encyclopedia of Sahih Al-Bukhari by Arabic Virtual Translation Center (New York 2019, Barnes & Noble ISBN 9780359672653 )
* TEnglish Translation of over 60,000 Basic Ahadith Books from Ahl Al-Bayt,  (inkluż Bihar ul-Anwaar})
* *1000 Qudsi Hadiths: An Encyclopedia of Divine Sayings*; New York: Għarbi Virtual Translation Center; (2012) ISBN 978-1-4700-2994-4
* Musa, A. Y. *Hadith as Scripture: Discussions on The Authority Of Prophetic Traditions in Islam*, New York: Palgrave, 2008.ISBN 0-230-60535-4ISBN 0-230-60535-4
* Fred M. Donner, *Narratives of Islamic Origins* (1998)
* Tottoli, Roberto, "Hadith", in Muhammad in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Prophet of God (2 vols.), Edited by C. Fitzpatrick and A. Walker, Santa Barbara, ABC-CLIO, 2014, Vol I, pp. 231–236.

* Hadith Islam, *f'Encyclopædia Britannica Online*, minn Albert Kenneth Cragg, Gloria Lotha, Marco Sampaolo, Matt Stefon, Noah Tesch u Adam Zeidan

## Noti

Żball fl-użu tar-referenzi: It-tikketti `<ref>` jeżistu għal grupp bl-isem "lower-alpha" imma l-ebda tikketta `<references group="lower-alpha"/>` rispettiva ma nstabet