# Belarussja

| Repubblika tal-Belarussja*Рэспубліка Беларусь* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **Innu nazzjonali:** Дзяржаўны гімн Рэспублікі Беларусь (Belarussu) *Dziaržaŭny himn Respubliki Bielaruś Innu Stat tar-Repubblika tal-Belarussja*
 |
|   |
| **Belt kapitali** (u l-ikbar belt)
 | Minsk ﻿ / ﻿
 |
| Lingwi uffiċjali | Belarussu Russu |
| Gvern | Repubblika presidenzjali unitarja |
|  -  | President | Alexander Lukashenko |
|  -  | Prim Ministru | Aleksandr Turchin |
| Indipendenza (mill-Unjoni Sovjetika) |
|  -  | Iddikjarata | 27 ta' Lulju 1990  |
|  -  | Stabbilita | 25 ta' Awwissu 1991  |
|  -  | Kompluta | 25 ta' Diċembru 1991  |
| Erja |
|  -  | Total | 207,595 km2 (85) 80,155 km2 mil kwadru  |
|  -  | Ilma (%) | negliġibbli |
| Popolazzjoni |
|  -  | stima tal-2024 | 9,155,978 (98) |
|  -  | Densità | 45.8/km2  118.6/mili kwadri |
| **PGD** (PSX) | stima tal-2012 |
|  -  | Total | $146.745 biljun  |
|  -  | Per capita | $15,633  |
| **PGD** (nominali) | stima tal-2012 |
|  -  | Total | $63.259 biljun  |
|  -  | Per capita | $6,739  |
| **IŻU** (2013) | ▲ 0.793 (għoli) (50) |
| Valuta | rublu (`BYR`)  |
| Żona tal-ħin | FET (UTC+3) |
| Kodiċi telefoniku | +375 |
| TLD tal-internet | .by |

Il-**Belarussja** ( bɛləˈruːs ; Belarussu:Белару́сь, *Bielaruś*; Russu:Белоруссия, Республика Беларусь, *Belorussiya, Respublika Belarus’*), uffiċjalment ir-**Repubblika tal-Belarussja**, hi pajjiż interkjuż fl-Ewropa tal-Lvant. Il-pajjiż jaqsam fruntieri mar-Russja fil-grigal, l-Ukraina fin-nofsinhar, il-Polonja fil-punent, u l-Litwanja u l-Latvja fil-majjistral. Il-belt kapitali hija Minsk; bliet oħra ewlenin jinkludu lil Brest, Hrodna (Grodno), Homiel (Gomel), Mahilyow (Mogilev) u Vitsebsk (Vitebsk). Aktar minn erbgħin fil-mija ta' 207,600 kilometru kwadru (80,200 mi kw) huwa ifforestat, u l-aktar setturi b'saħħithom ekonomiċi huma l-industriji tas-servizzi u l-manifattura.

Total tal-fruntieri tal-Belarus: 3,599 km, pajjiżi tal-fruntiera (5): Latvja 161 km; il-Litwanja 640 km; Polonja 375 km; Russja 1,312 km; Ukrajna 1,111 km.

## Protesti tal-Belarus 2020–2021

Il-protesti tal-Belarus tal-2020-2021 kienu sensiela ta' dimostrazzjonijiet politiċi tal-massa u protesti kontra l-gvern tal-Belarus u l-President Alexander Lukashenko. L-akbar protesti kontra l-gvern fl-istorja tal-Belarus, id-dimostrazzjonijiet bdew fit-tħejjija għal u matul l-elezzjoni presidenzjali tal-2020, li fiha Lukashenko fittex is-sitt mandat tiegħu fil-kariga. Bi tweġiba għad-dimostrazzjonijiet, saru sensiela ta’ manifestazzjonijiet relattivament żgħar favur il-gvern.

Il-protesti intensifikaw madwar il-pajjiż wara li fil-lejl tad-9 ta' Awwissu tħabbru r-riżultati uffiċjali tal-elezzjoni, li fiha Lukashenko ġie ddikjarat rebbieħ. Sviatlana Tsikhanouskaya, l-avversarju prinċipali ta' Lukashenko, ċaħdet ir-riżultati bħala falsifikati u minflok sostniet li rċeviet bejn 60 u 70% tal-voti. Fl-14 ta' Awwissu, ħabbar il-ħolqien tal-Kunsill ta' Koordinazzjoni, b'applikazzjonijiet ta' sħubija miftuħa għall-Belaruss kollha li qablu li l-elezzjonijiet uffiċjali kienu ġew iffalsifikati.

Fit-23 ta' Settembru, il-midja statali tal-Belarus ħabbret li Lukashenko kien ħa l-ġurament għal mandat ġdid ta' ħames snin f'ċerimonja qasira u privata. L-għada, l-UE ppubblikat stqarrija li tirrifjuta l-leġittimità tal-elezzjonijiet, sejħet għal elezzjonijiet ġodda u kkundannat ir-repressjoni u l-vjolenza kontra d-dimostranti.

Id-dimostranti ffaċċjaw persekuzzjoni vjolenti mill-awtoritajiet. Stqarrija mill-Uffiċċju tad-Drittijiet tal-Bniedem tan-Nazzjonijiet Uniti fl-1 ta' Settembru semmiet aktar minn 450 każ dokumentat ta' tortura u trattament ħażin ta' detenuti, kif ukoll rapporti ta' abbuż sesswali u stupru. Fl-aħħar tal-2020, iċ-Ċentru tad-Drittijiet tal-Bniedem Viasna iddokumenta 1,000 xhieda minn vittmi tat-tortura.

Alexander Lukashenko ilu l-kap tal-istat tal-Belarus mill-1994, u wassal lill-midja biex isejħilha "l-aħħar dittatur tal-Ewropa." Taħt il-ħakma awtoritarja tiegħu, il-gvern ta' spiss irażżan lill-oppożizzjoni.

Lukashenko kien iffaċċja aktar oppożizzjoni pubblika fost l-immaniġġjar tiegħu tal-pandemija COVID-19, li Lukashenko kien ċaħad bħala theddida serja. Mill-ħames elezzjonijiet mirbuħa minn Lukashenko, l-ewwel waħda biss fl-1994 kienet ikkunsidrata b'mod kredibbli ħieles u ġust mill-osservaturi internazzjonali.

* Protesti fis-16 ta' Awwissu 2020 f'Minsk waqt il-protesti tal-Belarus tal-2020–2021
* Il-kandidata tal-Oppożizzjoni Sviatlana Tsikhanouskaya (xellug) flimkien ma' folla ta' partitarji f’Minsk fit-30 ta' Lulju, 2020
* Rally b'tifkira ta' Alexander Tarajovsky fil-15 ta' Awwissu, 2020
* L-ewwel konferenza stampa tal-Kunsill ta' Koordinazzjoni fit-18 ta' Awwissu 2020
* Bord improvisat b'ritratti u tpinġija biex jirrappreżenta uffiċjal OMON mejjet fuq forka, li jżomm stick imdemmi.
* Id-dimostranti fil-Polonja jappoġġjaw dimostrazzjonijiet demokratiċi fil-Belarus
* Id-dimostranti jmejru bnadar tal-Unjoni Ewropea u bojod, ħomor u bojod waqt dimostrazzjoni kontra Lukashenko, 16 ta' Awwissu, 2020.
* Dimostrazzjoni b'appoġġ għal Tsikhanowskaya, 30 ta' Lulju
* Rally b'appoġġ għal Sviatlana Tsikhanoŭskaya u l-kwartieri ġenerali tal-kampanja konġunta. 30 ta' Lulju, 2020, Minsk
* Rally b'appoġġ għal Sviatlana Tsikhanoŭskaya u l-kwartieri ġenerali tal-kampanja konġunta. 30 ta' Lulju, 2020, Minsk
* Rally b'appoġġ għal Sviatlana Tsikhanoŭskaya u l-kwartieri ġenerali tal-kampanja konġunta. 30 ta' Lulju, 2020, Minsk
* Rally b'appoġġ għal Sviatlana Tsikhanoŭskaya u l-kwartieri ġenerali tal-kampanja konġunta. 30 ta' Lulju, 2020, Minsk
* Linji lokali ta' solidarjetà waqt protesti tal-massa f'Minsk, 13 ta' Awwissu
* Linja lokali ta' solidarjetà waqt protesti tal-massa, Minsk
* Linja lokali ta' solidarjetà waqt protesti tal-massa, Minsk
* Linji lokali ta' solidarjetà f'Minsk, 14 ta' Awwissu
* Dimostranti f'Minsk fis-16 ta' Awwissu, 2020
* Azzjonijiet ta' protesta f'Minsk qrib Stella
* Rally ta' protesta kontra Lukashenko, 16 ta' Awwissu, Minsk
* Rally ta' protesta kontra Lukashenko, 16 ta' Awwissu, Minsk
* Rally ta' protesta kontra Lukashenko, 16 ta' Awwissu, Minsk
* Rally ta' protesta kontra Lukashenko, 16 ta' Awwissu, Minsk
* Poster ta' protesta: "Elezzjonijiet ġusti. Tribunal. Libertà għall-priġunieri politiċi", 16 ta' Awwissu, 2020
* Rally kontra Lukashenko u l-vjolenza, f'Baranavichy, 16 ta' Awwissu, 2020
* Rally kontra Lukashenko f'Minsk, 23 ta' Awwissu, 2020
* Rally kontra Lukashenko f'Minsk, 23 ta' Awwissu, 2020
* Rally kontra Lukashenko f'Minsk, 23 ta' Awwissu, 2020
* "Marċ tan-nisa" kontra Lukashenko f'Minsk, fid-29 ta' Awwissu, 2020
* "Marċ tan-nisa" kontra Lukashenko f'Minsk, fid-29 ta' Awwissu, 2020
* Rally kontra Lukashenko f'Minsk, fit-30 ta' Awwissu, 2020
* Vetturi speċjali tat-truppi interni jew AMAP/OMON: ċnut li jiċċaqilqu fuq żewġ livelli u kanuni tal-ilma bi xfafar dozer
* "Marċ tal-ġustizzja". Minsk, 20 ta' Settembru, 2020
* Użu ta' kanuni tal-ilma f'Minsk, 4 ta' Ottubru, 2020. Innota l-kulur oranġjo tal-ilma: jagħmel traċċi viżibbli fuq il-ħwejjeġ
* Użu ta' kanuni tal-ilma f'Minsk, 4 ta' Ottubru, 2020 (l-ilma f'dan il-kanun tal-ilma kien mingħajr żebgħa)
* Ħajt tal-iskola b’diplomi maħruġa mill-iskejjel, faxex ta’ gradwati u skrizzjonijiet ta' protesta. Installazzjonijiet bħal dawn saru bi protesta għal allegati falsifikazzjonijiet mill-għalliema.

## Referenzi

## Ħoloq esterni

* Ministeru tal-Affarijiet Barranin (EN)
* Politika Barranija u Ċentru tas-Sigurtà tar-Riċerka (EN)
* Il-Belarussja fuq il-Ktieb tal-Fatti tad-Dinja (EN)